BANKACILIK
HİZMETLERİNİN ERİŞİLEBİLİRLİĞİNE DAİR YÖNETMELİK
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç ve Kapsam,
Dayanak ve Tanımlar
Amaç ve kapsam
MADDE 1 – (1) Bu
Yönetmeliğin amacı, bankacılık hizmetlerinin engelli müşterilerin erişim ve
kullanımına uygun hale getirilmesine ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.
Dayanak
MADDE 2 – (1) Bu
Yönetmelik, 19/10/2005 tarihli ve 5411 sayılı Bankacılık Kanununun 80 inci
maddesi ile 93 üncü maddesinin ikinci ve dördüncü fıkralarına ve 1/7/2005
tarihli ve 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanunun 7 nci maddesine
dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar
MADDE 3 – (1) Bu
Yönetmeliğin uygulanmasında;
a) ATM: Otomatik para çekme
işleminin yanı sıra diğer bankacılık işlemlerinin tamamının veya bir
bölümünün gerçekleştirilmesine imkân veren elektronik işlem cihazlarını,
b) Banka: 5411 sayılı Kanunun 3
üncü maddesinde tanımlanan bankaları,
c) Engelli: 5378 sayılı Kanunun
3 üncü maddesinde tanımlanan engelliyi,
ç) Erişilebilirlik
Standartları: 5378 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinde tanımlanan
erişilebilirlik standartlarını,
d) Kart: 23/2/2006 tarihli ve
5464 sayılı Banka Kartları ve Kredi Kartları Kanununun 3 üncü maddesinde
tanımlanan banka kartlarını ve kredi kartlarını,
e) Kart çıkaran kuruluş: 5464
sayılı Kanunun 3 üncü maddesinde tanımlanan kart çıkaran kuruluşu,
f) Müşteri: Banka ile herhangi
bir sözleşme ilişkisi içinde olup olmadığına bakılmaksızın, bankanın sunduğu
hizmetleri kullanan ya da kullanmak isteyen kişileri,
g) POS: Kart ile ödeme
gerçekleştirilmesine imkân veren, donanım ve yazılımdan oluşan her türlü
cihazı,
ifade eder.
İKİNCİ BÖLÜM
Genel İlkeler
Bankacılık hizmetlerinin
erişilebilirliğine ilişkin genel ilkeler
MADDE 4 – (1)
Banka, hizmetlerini ve ürünlerini planlarken, engelli müşterilerin
kullanımına ilişkin gereksinimleri dikkate alır.
(2) Banka, hizmetlerini engelli
müşterilerin kullanımına uygun halde sunar, hizmet sunulan alanları ve
hizmetleri erişilebilirlik standartlarına uygun hale getirir.
(3) Banka, personelinin engelli
müşterilere yardımcı olmasını sağlar. Müşterilerle doğrudan etkileşim halinde
olan personeline, engelli müşterilerle iletişim hususunda eğitim verir.
(4) Banka, sunduğu bankacılık
hizmetlerine yönelik erişim, kullanım ve güvenlik ile ilgili hususlarda
engelli müşterilerini bilgilendirir. Yapılan bilgilendirmede müşterinin engel
durumu dikkate alınır.
(5) Banka, tabela, levha ve
uyarıların yeterli büyüklükte olmasını, arka planlarının üzerindeki yazılar
ile zıt renklerden oluşmasını ve yeterli miktarda aydınlatılmasını sağlar.
Mümkün olan durumlarda renklendirmede yeşil ile kırmızı renklerin birlikte
kullanımından kaçınılır, yazı ve işaretçilerde kabartma kullanılır.
(6) Ekranlardaki ve kâğıt
üzerindeki yazılarda, teknik bir imkânsızlığın bulunmadığı durumlarda, küçük
yazı tiplerinden, iki yana yaslamadan ve sadece büyük veya sadece küçük harf
kullanımından kaçınılır. Satır araları olabildiğince fazla seçilir.
Kullanılan yazı tipi, harflerin ve rakamların birbirlerinden kolaylıkla ayırt
edilmesine olanak tanır.
(7) Bankacılık hizmetlerine
ilişkin sözleşmelerin, banka internet sayfalarından sesli bilgilendirme ve
işaret dili çevirisi yapılmış video biçimlerinde erişilebilir olması
sağlanır. Bankacılık hizmetlerine ilişkin sözleşmeler, hesap özeti, PIN,
parola gibi müşteriye iletilen bilgi ve dokümanlar, talep halinde, gerekli
güvenlik sağlanarak engelli müşterilere Braille alfabesi, sesli
bilgilendirme, işaret dili çevirisi yapılmış video gibi farklı biçimlerde
sunulur.
(8) %40 ve üzeri oranda engelli
olduğuna ilişkin belgenin aslını veya banka tarafından onaylanacak suretini
müşterisi olduğu bankaya ibraz eden ayırt etme gücüne sahip kişiler, bu
Yönetmelik kapsamında engelli kabul edilir. 70 ve üzeri yaştaki fiil
ehliyetine sahip kişiler, müşterisi olduğu bankaya herhangi bir bildirimde
bulunmaksızın bu Yönetmelik kapsamında engellilere tanınan haklardan
faydalanabilir.
(9) Banka, sekizinci fıkra
kapsamında kendisine belge ileten engelli müşterilerin engel durumuna ilişkin
bilgiyi tutar. Bu Yönetmelik kapsamında engellilere tanınan haklara dair
müşterinin bilgilendirilmesi Bankanın sorumluluğundadır.
(10) Banka, kişilerin engel
durumuna ilişkin tuttuğu bilgilerin gizliliğini sağlamaktan sorumludur. Bu
bilgileri kimseyle paylaşmaz, yetkisiz erişime karşı korur ve personelinin bu
bilgilere erişimlerini en az yetki prensibiyle sınırlar.
(11) Banka, engelli
müşterilerine bu Yönetmelik çerçevesinde sunduğu kullanımı kolaylaştırıcı
veya bilgilendirici hizmetler dolayısıyla, müşterilerinden ek ücret talep
edemez.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
ATM Cihazları
ATM cihazları üzerinden sunulan
hizmetlerin erişilebilirliğine ilişkin genel ilkeler
MADDE 5 – (1) ATM
ekranları; ışık, karanlık gibi faktörler neticesinde görüntünün kalitesinin
düşmesini ve görünmez olmasını önleyecek şekilde seçilir.
(2) ATM ve çevresinin yeterli
miktarda aydınlatılması, ancak ışığın ATM’yi kullanacak müşterinin gözünü
olumsuz etkilememesi sağlanır.
(3) ATM kontrol tuşları telefon
standardına uygun şekilde konumlandırılır. Tuşlar boyutları ve aralarındaki
mesafe itibarıyla birbirine karıştırılmayacak şekilde yeterli alanda
konumlandırılır. Tuşların kullanımının engelli müşterilere zorluk
çıkarmayacak şekilde en az fiziksel hareket ve güç gerektirir nitelikte
olması sağlanır.
(4) Para alma, para yatırma,
kart ve fiş yuvaları ile kulaklık girişi engelli müşterilerin kolaylıkla ve
güvenli bir şekilde erişebileceği ve kullanabileceği şekilde tasarlanır ve
konumlandırılır.
(5) Banka, bütün müşterilere
aynı seviyede mahremiyet imkânı sunar; engelli müşterilerin ATM’yi
kullanırken vereceği ya da ATM’den alacağı kişisel veya kritik bilgilerinin
gizliliğini sağlayacak tedbirleri alır.
(6) Engelli müşteriler, engel
durumuna ilişkin bilgi bankada mevcutsa, asgari olarak kendi hesaplarıyla
ilgili bakiye sorgulamak, para çekmek, para yatırmak, kredi kartı borcu
sorgulamak ve kredi kartı borcu ödemek için, yurt içinde kurulu tüm ATM’leri
herhangi bir ek masraf ve ücrete tabi olmadan kullanırlar. Söz konusu
işlemlerin hem banka kartı hem de kredi kartı kullanılarak
gerçekleştirilebilmesine yönelik gerekli altyapı sunulur.
Ortopedik engelli
müşterilerin erişimi
MADDE 6 – (1)
Ortopedik engelli müşterilerin kullanımına uygun olan ATM’de;
a) ATM’nin erişilebilirlik
standartlarına uygun olması,
b) Tekerlekli sandalye ile
ATM’ye ulaşmak ve geri dönebilmek için ATM önünde yeterli manevra alanı
bulunması,
c) Tekerlekli sandalyeden ATM
klavyesine erişebilmek için ATM yüksekliğinin uygun olması,
ç) Tekerlekli sandalyenin
ATM’ye kolaylıkla yanaşabilmesi için klavyenin altında yeterli alan bulunacak
şekilde ATM’nin konumlandırılması, bunun mümkün olmadığı durumlarda ATM’ye
yan yaklaşmak için ATM’nin önünde yeterli alan bulundurulması,
d) ATM önünde basamak veya kot
farkı varsa, ATM’ye ulaşım için uygun bir rampa veya uygun diğer bir
düzenleme oluşturulması,
sağlanır.
(2) Banka, engelli
müşterilerinin sayı, adres ve durumları ile diğer bankaların ortopedik engelli
müşterilerin kullanımına uygun ATM'lerinin konumlarını da dikkate alarak, ATM
hizmeti sunduğu yerleri bölgelere ayırır ve her bir bölgedeki ATM
cihazlarından en az bir tanesinin ortopedik engelli müşterilerin kullanımına
uygun olmasını temin eder. Banka, belirlenen ATM’nin merkezilik ve çevre
şartları açısından da erişilebilir olmasını ve bölgedeki cihazlar arasında en
çok fonksiyona sahip olan ile aynı fonksiyonları yerine getirebilmesini
sağlar.
(3) Banka, hizmet sunduğu her
100 ATM’den asgari iki tanesinin ortopedik engelli müşterilerin kullanımına
uygun olmasını, bu madde hükümlerine uyumlu hale getirerek sağlar.
(4) Bankalar, ortopedik engelli
müşterilerin kullanımına uygun ATM’lerini Türkiye Bankalar Birliği ve Türkiye
Katılım Bankaları Birliği tarafından yürütülecek koordinasyon çerçevesinde
farklı illerde konumlandırır.
(5) Ortopedik engelli
müşterilerin kullanımına uygun ATM’ler, Türkiye Bankalar Birliği, Türkiye
Katılım Bankaları Birliği ve bankalar tarafından internet sayfaları ve varsa
mobil uygulamalar vasıtasıyla adres ve ulaşım detayları ile birlikte
duyurulur.
Görme engelli müşterilerin
erişimi
MADDE 7 – (1) Görme
engelli müşterilerin kullanımına uygun ATM’lerde, ekranda gösterilen
uyarılar, yönergeler, müşterinin girdilerine ilişkin istenilen onay, hata
mesajları gibi bilgilerin sağlanmasına yönelik sesli menü fonksiyonu bulunur.
(2) ATM’lerdeki sesli menü
hizmetinin mahremiyeti sağlanır. ATM’lerde sesli menü, kulaklık girişi veya
telefon ahizesi gibi bütünsel anlamda erişilebilir bir teknoloji ile sunulur.
İşlem öncesinde ya da işlemin herhangi bir aşamasında ATM ekranını kapalı
konuma getirme seçeneği sunulur.
(3) ATM’lerde sesli menü
kapsamında, asgari olarak bakiye sorgulama, para çekme, para yatırma, kredi
kartı borcu sorgulama ve kredi kartı borcu ödeme işlemleri bulunur.
(4) ATM’lerde sesli menülerin
gerektirdiği tuşlar üzerinde yer alan sembollerin kabartma olması ve
dokunulduğunda diğer tuşlardan ayırt edilebilmesi sağlanır.
(5) ATM’lerde sesli menünün
başlatılmasının kolaylıkla keşfedilebilir olması ve ek bir eğitim
gerektirmeden kullanılması sağlanır. Kulaklık ile sesli menü sunuluyorsa,
kulaklığın takılması ile otomatik olarak sesli menü başlar ve çıkarılması ile
otomatik olarak sonlanır.
(6) ATM’lerde sesli menü
kapsamında tekrarlama özelliği bulunur ve ses yüksekliğinin müşteri
tarafından ayarlanabilmesine imkân tanınır.
(7) Sesli menü için kullanılan
ifadelerin ve menü sırasının, tüm bankalarda standart olmasının sağlanmasına
özen gösterilir. Bu kapsamdaki koordinasyon Türkiye Bankalar Birliği ve
Türkiye Katılım Bankaları Birliği tarafından yürütülür.
(8) ATM’lere erişim için zemin
üzerinde yönlendirmeye yarayan, çevredeki uygulamalarla bütünleştirilmiş,
hissedilebilir yürüme yüzeyi işaretleri kullanılır.
(9) Banka, hizmet verdiği tüm
ATM’lerini bu maddede yer verilen hükümlere göre görme engelli müşterilerin
kullanımına uygun hale getirir.
(10) Yan-yana veya birbirine
uzaklığı 50 metreden az olan ATM’lerden sadece bir tanesinin bu maddede yer
verilen hükümler ile uyumlu olması yeterlidir. Söz konusu fiziksel
uzaklıktaki diğer ATM’ler için bu madde ile uyumluluk şartı aranmaz.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Şubeler, Banka ve
Kredi Kartları, POS Cihazları,
İnternet
Bankacılığı ve Çağrı Merkezleri
Şubelerden sunulan
hizmetlerin erişilebilirliğine ilişkin genel ilkeler
MADDE 8 – (1)
Şubelerin erişilebilirlik standartlarına uygun olması sağlanır.
(2) Şubeler ve hizmetler,
engelli müşterilerin şubeden sunulan tüm hizmetlere farklı bir kişinin
yardımına ihtiyaç duymadan erişebilmesini sağlayacak şekilde düzenlenir.
(3) Şubedeki hizmetlerden,
engelli müşterilerin öncelikli bir şekilde yararlanabilmeleri sağlanır.
(4) Görme engelli müşteriler,
bankacılık hizmetlerine ilişkin sözleşmelerle ilgili bilgi edinme ve inceleme
haklarını kullanmaları akabinde sözleşmeye imza atabilirler. Bu kapsamda,
kişinin talebi olmaksızın, engelli müşterilere yönelik farklı bir uygulamaya
gidilmez.
(5) Banka, şube personelini
işaret dili öğrenmesi konusunda teşvik eder. Şubede işaret dili bilen
personelin bulunmaması durumunda, müşteriye işaret dili ile anlaşmayı
sağlamak üzere görüntülü uzaktan destek sunar.
Görme engelli müşterilerin
banka ve kredi kartları ile sunulan hizmetlere erişimi
MADDE 9 – (1) ATM
üzerinden yapılan ödemeler hariç olmak üzere, kart ile yapılan çevrim içi
ödemelerde; engel bilgisini bankaya iletmiş olan görme engelli müşteriler
için, kart çıkaran kuruluş tarafından, ödenen tutar bilgisi, müşteriye ekran
okuyucu program ile okunabilecek şekilde kısa mesaj üzerinden iletilir.
(2) ATM üzerinden sesli menü
kullanılmadan gerçekleştirilen, görme engelli olduğuna dair bilgiyi bankaya
iletmiş müşterinin hesabında finansal sonuç doğuran işlemlerde, işleme
ilişkin bilgi müşteriye ekran okuyucu program ile okunabilecek şekilde kısa
mesaj üzerinden iletilir.
(3) Kısa mesaj işleme ilişkin
tutarın engelli müşterinin hesabına işlenmesi öncesinde veya işlenmesinin
hemen ardından gönderilir.
POS cihazları üzerinden
sunulan hizmetlerin erişilebilirliğine ilişkin genel ilkeler
MADDE 10 – (1) POS
cihazının kontrol tuşları telefon standardına uygun şekilde konumlandırılır.
Tuşlar, boyutları ve aralarındaki mesafe itibarıyla birbirine
karıştırılmayacak şekilde yeterli alanda konumlandırılır. Cihazın üzerindeki
tuşlardan bazılarında görme engelli müşterilerin kullanımını kolaylaştırmak
üzere kabartma benzeri işaretler kullanılır. Tuşların engelli müşterilere
zorluk çıkarmayacak şekilde en az fiziksel hareket ve güç gerektirir
nitelikte olması sağlanır.
(2) POS ekranları; ışık,
karanlık gibi faktörler neticesinde görüntünün kalitesinin düşmesini ve
görünmez olmasını önleyecek şekilde seçilir.
Görme engelli müşterilerin
internet bankacılığına erişimi
MADDE 11 – (1)
İnternet bankacılığı ve mobil bankacılık uygulamalarının erişilebilirlik
standartları ile uyumlu olması sağlanır.
(2) Kısa mesaj ile gönderilen
tek kullanımlık şifrelerin, gerekli güvenlik sağlanarak, ekran okuyucu
program ile uyumlu olması temin edilir.
Çağrı merkezleri üzerinden
sunulan hizmetlerin erişilebilirliğine ilişkin genel ilkeler
MADDE 12 – (1)
Parola alma, değiştirme gibi işlemler çağrı merkezi haricinde bir metot ile
de müşteriye sunulur.
(2) Çağrı merkezi hizmeti sunan
bankalar, işitme engelli müşterilerinin yardım alabilecekleri ve
kayıp/çalıntı kart bildirimi yapabilecekleri internet üzerinden güvenli bir
çevrimiçi yazışma kanalı veya görüntülü uzaktan tercüman hizmeti sunar.
(3) Engel bilgisini bankaya
iletmiş olan müşterilere çağrı merkezi üzerinden uygulanan kimlik doğrulaması
esnasında, müşterinin engel durumuna uygun bir mekanizma kullanılır. Görme
engelli müşterilere tuşlama için tanınan sürenin, müşterinin tuşlama
yapabilmesine olanak tanıyacak uzunlukta olması sağlanır.
BEŞİNCİ BÖLÜM
Geçici ve Son
Hükümler
Geçiş süreci
GEÇİCİ MADDE 1 – (1)
Banka, mevcut hizmet, faaliyet ve sistemlerini 1/1/2018 tarihine kadar bu
Yönetmelikte yer alan hükümlere uygun hale getirir. Yürürlük tarihinden sonra
sunulan hizmet, faaliyet ve sistemlerin bu Yönetmelik hükümlerine uygun
olması zorunludur.
(2) Bu Yönetmeliğin
yayımlandığı tarih itibarıyla, mevcut ATM’ler için onay, iptal, düzeltme ve 5
tuşlarında kabartma sembol bulunması durumunda 7 nci maddeye uyumluluk şartı
aranmaz.
Yürürlük
MADDE 13 – (1) Bu
Yönetmelik 1/1/2017 tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 14 – (1) Bu
Yönetmelik hükümlerini Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu Başkanı
yürütür.
Bu sayfadaki metin bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Bağlayıcı olan, Resmî Gazete’de yayımlanan metindir.