ULAŞIMDA ENERJİ
VERİMLİLİĞİNİN ARTIRILMASINA İLİŞKİN
USUL VE ESASLAR
HAKKINDA YÖNETMELİK
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç, Kapsam,
Dayanak ve Tanımlar
Amaç ve kapsam
MADDE 1 – (1) Bu
Yönetmelik ulaşımda enerji verimliliğinin artırılması amacıyla; motorlu araçların
birim yakıt tüketimlerinin düşürülmesine, araçlarda verimlilik
standartlarının yükseltilmesine, çevreci alternatif yakıt kullanımının teşvik
edilmesine, hava kirleticileri ve sera gazı emisyonlarının azaltılmasına,
toplu taşımacılığın yaygınlaştırılmasına, akıllı ulaşım sistemlerinin etkin
uygulanmasına, sürdürülebilir şekilde ulaşım altyapılarının iyileştirilmesine
ve kentsel ulaşım planlarının hazırlanmasına ilişkin usul ve esasları kapsar.
Dayanak
MADDE 2 – (1) Bu
Yönetmelik, 18/4/2007 tarihli ve 5627 sayılı Enerji Verimliliği Kanununun 7
nci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi ile 10/7/2018 tarihli ve 30474
sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı
Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 486 ncı maddesinin birinci
fıkrasının (b) bendi hükümlerine dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar
MADDE 3 – (1) Bu
Yönetmelikte geçen;
a) Alternatif yakıtlı araç:
28/6/2009 tarihli ve 27272 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Motorlu Araçlar
ve Römorkları Tip Onayı Yönetmeliği (2007/46/AT)’ne göre onaylanmış, motor
gücünü kısmen veya tamamen alternatif yakıtlardan sağlayan motorlu aracı,
b) Alternatif yakıtlar:
Ulaşımda petrol yakıtları yerine kısmen veya tamamen kullanılabilen, ulaşım
sektörünün çevresel performansını artıran, emisyon azaltan veya azaltma
potansiyeli olan;
1) Araç üstü mekanik enerji
kaynağı veya deposunu (atık ısı dâhil),
2) Biyoyakıt,
3) Doğalgaz, CNG/LNG,
4) Elektrik,
5) Hidrojen,
6) Güneş enerjisi,
7) LPG,
yakıtları veya güç
kaynaklarını,
c) Akıllı ulaşım sistemi (AUS):
Bilgi ve iletişim teknolojilerinin ulaştırma sektörünün bütün ulaşım
türlerinde uygulanmasını,
ç) AUS mimarisi: Akıllı ulaşım
sistemlerinin planlanması, tanımlanması, entegrasyonu ve uygulaması için
ortak bir çatı oluşturulmasını,
d) Araç: Raylı taşıt araçları,
T kategorisi tarım ve orman traktörleri, L kategorisi iki, üç veya dört
tekerlekli motosikletler ve motorlu bisikletler (moped) ile bütün müteharrik
makineler hariç; M ve N kategorisi en az dört tekerleği bulunan, azami
tasarım hızı 25 km/saati aşan ve karayollarında kullanılmak için tasarlanmış
motorlu taşıtı,
e) Bakanlık: Ulaştırma ve
Altyapı Bakanlığını,
f) Blok tren: Trenin, ilk
teşkil edildiği istasyondan, gideceği son varış istasyonuna kadar, lokomotif
ve vagonları değiştirilmeden, manevraya tabi tutulmadan kesintisiz bir
şekilde giden treni,
g) Düşük emisyon alanı: Motor
teknolojileri ve yakıt kullanım durumuna göre ulusal ve uluslararası
standartlarla uyumlu emisyon sınıfına göre sınıflandırılmış araçların trafik yoğunluğuna
bağlı olarak girişinin sınırlandırıldığı, yasaklandığı veya ücretlendirildiği
alanlar veya yolları,
ğ) Ekonomik sürüş: Yakıt
tüketimini minimize edecek şekilde tasarrufa yönelik sürüş tekniklerini,
h) Elektronik yol yönlendirme
sistemi: Sürücüleri en elverişli yola yönlendirerek, yolculuk süresinin,
yakıt tüketiminin, hava kirliliğinin ve gürültünün azaltılmasını, insan
psikolojisinin desteklenmesini ve araç güvenliğinin sağlanmasını amaçlayan
yönlendirme sistemini,
ı) Emisyon sınıfı: Motor teknolojileri
ve yakıt kullanım durumuna göre ulusal ve uluslararası standartlarla uyumlu
Ek-1’de yer alan sınıflandırmayı,
i) Hareketlilik yönetimi: Her
türlü taşıt ve yaya hareketinin; trafik akışı, güvenlik, enerji verimliliği
ve çevre açısından bütüncül bir anlayışla yönetilmesini,
j) Kentsel Ulaşım Ana Planı:
Şehrin mekânsal, sosyal ve ekonomik özelliklerine göre ulaşım ihtiyaç ve
talepleri ile sürdürülebilir gelişmeyi dikkate alarak; şehir ve yakın
çevresinin ulaşım sistemini, ulaşım ağını, standart ve kapasiteleri ile
ulaşımın türlere dağılımını, kara, deniz ve hava ulaşımı ve bu ulaşım
türlerinin birbirleriyle entegrasyonu, bu türlere ait transfer noktalarını,
depolama ve aktarma merkezlerini, ticari yük koridorlarını ve toplu taşıma
güzergâhları ile gerektiğinde otopark, bisiklet ve yaya yolları,
erişilebilirlik ve trafik konularında gereken ayrıntıları belirleyen, toplu
taşımaya ağırlık veren ve öncelikli kılan, kısa ve uzun dönemde ulaşım
türlerine ait sorunlara çözüm önerilerini ortaya koyan, gerektiğinde şehrin
üst ve alt kademe planları ile eşgüdümlü olarak hazırlanabilen, plan paftası
ve raporuyla bir bütün olan planı,
k) KGM: Karayolları Genel
Müdürlüğünü,
l) Kombine taşımacılık:
Taşımacılığın büyük kısmının demiryolu, iç suyolu veya denizyolu ile yapıldığı,
taşımanın başlangıç veya son etabının mümkün olan en kısa mesafeyle kara
yoluyla yapılan taşımacılığı,
m) Mekânsal plan: 3/5/1985
tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanunu uyarınca hazırlanan, kapsadıkları alan ve
amaçları açısından üst kademeden alt kademeye doğru sırasıyla; mekânsal
strateji planı, çevre düzeni planı ve imar planını,
n) Modlararası taşımacılık
sistemi: Aynı yükleme ünitesindeki veya karayolu taşıtındaki ürünlerin,
elleçlenmeden birden fazla taşımacılık türü kullanılarak hareket ettirildiği
sistemi,
o) M1 kategorisi araç:
Öncelikli olarak yolcuların ve eşyalarının taşınması amacıyla tasarlanmış ve
imal edilmiş, sürücü oturma yeri dâhil en fazla dokuz oturma yeri olan aracı,
ö) Rejeneratif (Geri Kazanımlı)
enerji: Elektrik motoruna sahip bir aracın frenlemesi sırasında ortaya çıkan
ve aynı ya da başka bir araç tarafından hemen kullanılabilen ya da ihtiyaç
duyulduğunda kullanılabilecek şekilde depolanabilen geri kazanılmış enerjiyi,
p) Seyahat talep yönetimi:
Yolcuların veya yüklerin seyahat taleplerini mevcut ulaşım alt yapı veya
sistemini daha etkin ve verimli kullanabilecek şekilde düzenlemeyi, birim
zamanda başlangıç noktasından varış noktasına yüksek kapasiteli, ekonomik ve
hızlı taşıma türleri ve yüksek doluluk oranları ile seyahat etmesini
sağlayacak şekilde yönetmeyi,
r) Sinyalizasyon sistemleri:
Trafik akımı içerisindeki sürücü, taşıt, yaya ve bisikletli hareketlerini
düzenleyen ışıklı ve sesli sistemleri,
s) Tam yük: Lokomotifin çıkış
ve varış istasyonu arasında çekebileceği en fazla yükü,
ş) Toplu taşıma sistemi:
Ulaşımın çok sayıda yolcu taşımaya elverişli taşıma araçlarıyla
karşılanmasını sağlayan ulaşım sistemini,
t) Trafik yönetimi:
Mühendislik, eğitim, yasal gereklilik, çevre ve enerji faktörlerinin bir
arada ele alındığı sürdürülebilirliği ve enerji verimliliğini ön planda tutan
ulaşım önlemlerini içeren yönetimi,
u) Türkiye Lojistik Mastır
Planı: Ülkenin lojistik ihtiyaçlarını kısa, orta ve uzun vadede planlayan
temel planı,
ü) UKOME: Ulaşım Koordinasyon
Merkezini,
v) Ulusal Ulaştırma Ana Planı:
Metodolojik bir süreç izleyen ve matematiksel yöntemler ile talep tahmin
modellerinin kurulumunu amaçlayan, 15 yıllık dönem içinde kısa, orta ve uzun
vadeli hedefler doğrultusunda tüm ulaştırma yatırımlarının belirlendiği
kapsamlı planı,
y) Yeşil dalga sistemi:
Sinyalize kavşaklar arasında belirlenmiş bir hızla gidilmesi halinde kırmızı
ışığa takılmadan seyahat etme imkânı veren sistemi,
z) Yeşil havalimanı/Yeşil
Liman: Yaşanan veya yaşanması muhtemel çevre kaynaklı olumsuzlukları
giderecek ve mümkün ise ortadan kaldıracak, çevreye daha duyarlı tesisleri,
ifade eder.
İKİNCİ BÖLÜM
Uygulamalar
Tedbir
MADDE 4 – (1) Bakanlık,
ilgili Bakanlıklar ve Belediyelerce; yatay ve düşey trafik işaretlemeleri, elektronik
yol yönlendirme ve denetleme sistemleri, seyahat talep yönetimi, trafiğin
kontrol ve yönetimi, trafik bilgilendirme ve trafik sinyalizasyon sistemleri,
ulaşım altyapılarının iyileştirilmesi ve planlanması, modlararası
taşımacılık, toplu taşıma, yük taşımacılığı, akaryakıt tüketiminin izlenmesi
ve çevre dostu araçların kullanılması hususlarında işbirliği sağlanarak ortak
tedbirler alınır.
(2) Bakanlık ve ilgili
Bakanlıklar arası işbirliği sağlanarak, yakıt tüketimi açısından ekonomik
ömrünü tamamlamış, çevre, trafik ve seyir güvenliği için risk oluşturan
araçların trafikten çekilmesi, araç filosunun enerji verimliliği yüksek ve
egzoz gazı emisyon değeri düşük olan yeni teknoloji araçlarla yenilenmesine
yönelik teşvik edici gerekli düzenleyici önlemler alınır.
(3) Bakanlıkça, yük trenlerinin
blok tren uygulaması ile çalıştırılması, raylı ulaşımda sinyalli işletmecilik
ve coğrafi koşullar el verdiği ölçüde elektrikli tren uygulamasının
yaygınlaştırılmasına önem verilir.
(4) Belediyelerce, kent merkezlerinde
özel ve ticari araçların kullanımının azaltılmasına, toplu taşımacılığın ise
etkin ve verimli bir şekilde kullanımının artırılmasına yönelik tedbirler
alınır.
(5) Bakanlık ve Belediyelerce,
yakıt tüketimini artıran ve sürüş güvenliğini tehlikeye atan altyapı
eksikliklerin giderilmesi ve denetlenmesi için gerekli tedbirler alınır.
(6) Alternatif yakıtlı araç ve
raylı sistem teknolojilerine ilişkin Ar‐Ge programlarının
geliştirilmesine önem verilir.
(7) Kamu kurum ve kuruluşları
ile şirketlerce, gerektiğinde yerel yönetimlerle de işbirliği yapılarak,
çalışanların toplu taşımacılığı kullanmalarına yönelik teşvik edici
önlemlerin veya tedbirlerin alınması sağlanır.
(8) Kent genelinde yoğun trafik
sıkışıklığının yaşandığı saatlerde, trafiği rahatlatmak, enerji ve zaman
tasarrufu sağlamak amacıyla kentteki kurum ve kuruluşların uygun görüşleri
alınmak şartıyla, işe başlama ve bitiş saatleri planlanabilir. Esnek çalışma
ve uzaktan çalışma olanakları değerlendirilir.
Ulaşım altyapı
yatırımlarının iyileştirilmesi
MADDE 5 – (1)
Bakanlıkça, ulusal ve uluslararası koridorlardaki yük ve yolcu hareketlilik
yönetiminin sağlanması, trafik güvenliğinin artırılması, enerjinin verimli
kullanımı ve yakıt tüketiminin düşürülmesi için gerekli olan ulaşım ana
yolları, lojistik merkezler, bölünmüş yollar, köprüler, tüneller, tüp
geçişler, yüksek hızlı tren ve demiryolu ağları, limanlar, sanayi bölgeleri
ve lojistik merkezlere bağlantı yolları ile modlar arasında entegrasyonu
sağlayıcı kısa, orta ve uzun vadeli planlar ile yatırımların yapılması ve
denetlenmesi sağlanır.
(2) Bakanlıkça yapılacak
altyapı yatırımlarının Ulusal Ulaşım Ana Planı ve Türkiye Lojistik Master
Planı ile uygunluğu esas alınır.
(3) Bakanlıkça; ulaşım altyapı
projelerinin ve yatırımlarının yakıt tüketiminin düşürülmesine ve emisyon
azaltımına yönelik katkısını ortaya koymak amacıyla, veri toplama, hesaplama,
modelleme ve raporlama uygulamaları geliştirilir veya geliştirilmesi
sağlanır.
(4) Havaalanı, liman, terminal
ve raylı sistem istasyonlarında; aydınlatma, ısıtma ve soğutma sistemlerinde
çevreci alternatif enerji kaynaklarının kullanımına öncelik verilir.
(5) Deniz ve hava araçlarının
limanlarda kaldığı sürelerde gerekli enerji ihtiyaçlarını sağlayacak elektrik
bağlantısı altyapı yatırımlarının yapılması teşvik edilir. Yeşil Liman ve
Yeşil Havaalanı uygulamaları yaygınlaştırılır.
Kentsel ulaşım planlaması
MADDE 6 – (1) Büyükşehir
belediyeleri ve büyükşehir belediyesi sınırları dışındaki belediyelerden
nüfusu yüz binin üzerinde olanlar, Bakanlık tarafından hazırlanan Ulusal
Ulaştırma Ana Planına uygun olarak Kentsel Ulaşım Ana Planı hazırlarlar. Bu
planlar, 15 yıllık süreler için yapılır ve her beş yılda bir şehrin kalkınma
planları, orta vadeli planlar ve mekânsal planlarla paralellik sağlayacak
şekilde gözden geçirilerek yenilenir. Yenilenen plan kararları mekânsal
planlarda yapılacak revizyon ve ilavelere yansıtılır.
a) Bakanlığın koordinasyonunda
ve ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının eşgüdümünde ve sürdürülebilir kentsel
ulaşım yaklaşımı çerçevesinde; şehir içi ve şehirler arası ulaşım planlaması,
enerjinin verimli kullanımı ile çevreci ve entegre ulaşım modları,
hareketlilik yönetimi, akıllı ulaşım sistemleri ve ulaşımın diğer tüm
unsurlarını kapsayan Ulaşım Ana Planlarının Hazırlanmasına İlişkin El Kitabı/Rehber
hazırlanır.
b) Kentsel ulaşım ana planları,
Bakanlık tarafından hazırlanan Ulaşım Ana Planlarının Hazırlanmasına İlişkin
El Kitabı/Rehber esas alınarak hazırlanır.
c) Ulaşım ana planı olmayan
kentlerde belediyelerce hazırlanacak planlar, Bakanlığın görüşü alındıktan
sonra büyükşehirlerde UKOME Genel Kurulu ve diğer belediyelerde belediye
meclisi kararı ile onaylanır ve onaylı bir nüshası bilgi için Bakanlığa
sunulur.
(2) Kentsel ulaşım planları,
stratejik düzeydeki sürdürülebilir ulaştırma politikaları, şehrin mekânsal
plan kararları, ulusal ve yerel temiz hava eylem planları ile uyumlu ve
eşgüdümlü şekilde kısa, orta ve uzun vadeli olarak planlanır.
(3) Yeni yerleşim alanlarının
yer seçimi ve yerleşim alanların birbiri ile olan ulaşımlarını sağlayan üst
ölçekli planlar, ilgili belediyeler tarafından yapılarak ulaşım planına dâhil
edilir.
(4) Ulaşım hat planlarında,
trafik akışına ve kent içinde tüketilen yakıt miktarının en aza indirilmesi
kriterleri esas alınır.
(5) Ulaşım planlarında, çevre
otoyolları ve raylı sistem çalışmalarına öncelik verilir. Toplu taşımayı
teşvik etmek amacıyla yolcu talebinin yeterli olduğu koridorlarda raylı
sistemin payı artırılır.
(6) Lojistik planlamada, kentin
konumu ve ihtiyaçlarına uygun olarak, şehrin dışında ve ana ulaşım
koridorlarına yakın bölgelerde Türkiye Lojistik Mastır Planına uyumlu olarak
lojistik merkezlerin ve terminallerin oluşturulmasına önem verilir.
(7) Sahil kentlerinde iskele,
rıhtım ve liman kapasiteleri artırılır ve etkin kullanımına ilişkin yatırımlar
planlanır. Yük ve yolcu talebinin yeterli olduğu hatlarda kullanılan filo
yenilenerek deniz ve iç suyolu taşımacılığının payları artırılır.
(8) Ulaşım planlarında, enerji
verimliliğinin artırılması ve yakıt tüketiminin düşürülmesi için sistemsel bir
bütünlük halinde tüm ulaşım modları için trafiğin güvenli ve akıcı olmasına
yönelik iyileştirici planlama çalışmaları yapılır.
(9) Belediyelerce, ulaşım
planlarında, topoğrafik yapısı uygun güzergâhlara bisiklet kullanımını
özendirici şekilde kiralık bisiklet aboneliği, özel yol ve park düzenlemeleri
yapılır.
(10) Belediyeler, elektrik
piyasasına ilişkin ilgili mevzuat hükümlerine uygun olmak kaydıyla, ulaşımda
alternatif enerji sistemlerini teşvik etmek için elektrikli araçların
otopark, cadde ve sokaklar üzerinde şarj edilebilmesini sağlayacak altyapı
planları oluşturur ve bu altyapının oluşturulmasını temin eder.
Kent merkezlerinde araç
kullanımını azaltıcı uygulamalar
MADDE 7 – (1) Büyükşehir
belediyeleri ve büyükşehir belediyesi sınırları dışındaki belediyelerden
nüfusu yüz binin üzerinde olan belediyelerce kent içi toplu taşımaya yönelik
aşağıdaki uygulamalar yapılır:
a) Yerleşim planlamasında ve
kentsel dönüşüm projelerinde motorlu taşıtların şehir girişlerinde veya
belirlenen merkezlerde park edilebilmesi için otopark kurulması sağlanır. Bu
otoparklara park eden sürücülerin otoparktan şehir merkezine gidiş ve dönüş
güzergâhlarında hizmet veren toplu taşıma araçları kullanmalarını teşvik edici
yöntemler geliştirilir.
b) Kent girişlerine yapılacak
parkların ücretsiz veya saat sınırlaması olmayan sabit ve düşük park
ücretiyle işletilmesi sağlanır.
c) Kent girişlerinde ulaşım
planlarına uyumlu olarak cep terminal uygulamaları geliştirilir.
ç) Kent merkezlerinde yoğun
yaya trafiğinin bulunduğu meydanlar, alışveriş alanları, tarihi ve turistik
yerler, gerekli görüldüğünde araç trafiğine kapalı ya da kısıtlı alan ilan
edilebilir.
d) Kent girişlerinden önce
transit taşıtlar için çevre yolları oluşturulur ve çevre yollarının kentin
ana ulaşım koridorları ile bağlantılı olması sağlanır.
e) Kent merkezlerinde, cadde ve
sokaklara araçların park edilmesini önleyici tedbirler ile otoparkların kısa
süreli kullanımını teşvik edecek uygulamalar geliştirilir.
f) Yük taşımacılığı yapan
ticari araçların belirlenen hatlara veya belirli saatlerde şehir merkezlerine
girişine izin verilmez.
g) Kent içi ulaşım yollarında
araçların hızlarının ayarlanmasına yönelik önlemler alınır.
ğ) Kent merkezlerinde ve semt
ölçeğinde, imkânlar elverdiği ölçüde yaya ve bisiklet yollarının
oluşturulmasına öncelik verilir. Yaya olarak veya bisikletle seyahati çekici
kılacak bisiklet park alanları, akıllı bisiklet istasyonlarının inşa edilmesi
için planlamalar ve uygulamalar geliştirilir.
h) Yolcu ve yük aktarımının
yoğun olduğu havaalanı, otogar, liman, şehirlerarası demiryolu yolcu aktarma
noktaları ile kent merkezleri arasında raylı sistem ağının kurulması, etkin
ve hızlı toplu taşıma sisteminin oluşturulması sağlanır.
ı) Büyükşehir belediyelerince,
yolcu taşımacılığı yapan araçlarda bekleme süresindeki enerji kayıplarını
azaltabilmek için elektronik ücret toplama, toplu taşıma durak, istasyon ve
iskelelerinde giriş kapılarını artırma gibi hızlı indirme-bindirmeyi
sağlayacak uygulamalar yapılır.
i) Özellikle nüfusun yoğun
olduğu, trafik sıkışıklığının ve hava kirliliğinin oluştuğu bölgelerde kent
içi ulaşım ağının bütününde yaya ve araç trafiğinin güvenli, akıcı ve etkin
yönetilmesine yönelik önlemler alınır. Akıllı ulaşım sistemleri ile
hareketlilik yönetimi desteklenir.
j) Yolcuların görüş, öneri,
şikâyet ve taleplerinin alınacağı çağrı merkezi kurularak yolcu taleplerinin
değerlendirilmesi ve uygulanması hususunda çalışmalar yapılır.
k) Ortak araç kullanımı (araç
havuzu, park-et-devam-et ve benzeri), yenilikçi uygulamaların
yaygınlaştırılması, hızlı (tahsisli) hat ve alternatif ulaşımın teşvik
edilmesi sağlanır.
(2) Belediyelerce Çevre ve
Şehircilik Bakanlığının uygun görüşünü almak kaydıyla, kent merkezlerinde ve
semt ölçeğinde yoğun trafik ve hava kirliliğinin yaşandığı alanlar düşük
emisyon alanı ilan edilebilir. Düşük emisyon alanının belirlenmesi ve ilan
edilmesine ilişkin Belediyelerce aşağıdaki hususlar dikkate alınır:
a) Düşük emisyon alanı,
Belediyeler tarafından 9/8/1983 tarihli ve 2872 sayılı Çevre Kanunu, 3/7/2005
tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanunu ile 10/7/2004 tarihli ve 5216 sayılı
Büyükşehir Belediyesi Kanunu hükümleri doğrultusunda ilan edilir.
b) Düşük emisyon alanı, günlük
geçen araç sayısı ve hava kalitesi haritaları esas alınarak uygulanır. Düşük
emisyon alanı planları ulaşım ile ilgili tüm planlamalara uyumlu olacak
şekilde düzenlenir.
c) Alana girişi
sınırlandırılacak olan araçlar için alternatif ulaşım imkânları ve yolları
planlanır.
ç) Düşük emisyon alanına giriş
yapan araçların tespitinde ve tanımlanmasında, trafik akışını etkilemeyen
elektronik araç tanımlama sistemleri tercih edilir.
d) Sınırlandırma ve
ücretlendirme araç emisyon sınıfına, girilen yola, trafik yoğunluğuna, bölge
ve zaman dilimine göre orantılı ücretlendirilir. Emisyon sınıfları Ek-1’de
yer almaktadır.
e) Düşük emisyon alanı
uygulamasında ihlallere yönelik olarak 2872 sayılı Kanun hükümleri
doğrultusunda işlem uygulanır.
f) 18/7/1997 tarihli ve 23053
mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Karayolları Trafik Yönetmeliğinde
tanımlanan özel amaçlı araçlar, kamu düzeninin sağlanmasından sorumlu
birimlerde kullanılan araçlar ve sıfır emisyonlu araçlar düşük emisyon alanı
uygulamalarından muaftır.
g) İlan edilen düşük emisyon
alanlarına ilişkin uygulamaya yönelik hususlar Kamuoyunun bilgisine sunulur.
Taksi uygulamaları
MADDE 8 – (1)
Belediyeler, taksilerin trafikte boş dolaşmalarını, durak dışında
beklemelerini engelleyecek, taksi yönetim veya çağrı merkezi, telefonlu,
telsizli durak ve merkezi alanlarda taksi cepleri gibi uygulamaları planlar
ve yaygınlaştırır. Bunun için şehir trafiğine uygun bir şekilde, taksilerin
bekletileceği alanları tespit eder.
Otoparkların oluşturulması
MADDE 9 – (1) Büyükşehir
belediyeleri ve büyükşehir belediyesi sınırları dışındaki belediyelerden
nüfusu yüz binin üzerinde olan belediyelerce, kentin ihtiyaçlarına, ulaşım ve
mekânsal planlarına uygun olarak Otopark Ana Planı hazırlanır.
(2) Belediyelerce kent
trafiğine uygun bir şekilde, otopark olabilecek alanlar tespit edilir, bu
alanların verimlilik ilkesi çerçevesinde otopark olarak işletilmesi sağlanır.
(3) Kent girişlerinde yapılacak
otopark giriş yönlendirme sistemleriyle, uygun kapasiteli otoparklara hızlı
yönlendirme sağlanır. Park-et-devam-et uygulamalarını teşvik etmek amacıyla
Belediyelerce oluşturulmuş otoparkların ücretlendirilmesi düşük tutulur veya
ücretsiz güvenli şekilde işletilmesi sağlanır.
(4) Yerleşim planlamasında ve
kentsel dönüşüm projelerinde, toplu taşıma ana duraklarında otopark alanları
planlanmasına özen gösterilir. Otopark alanlarının planlanmasında şehrin
gelişim potansiyeli ve ileriye dönük ihtiyaçları göz önünde bulundurulur.
(5) 3194 sayılı Kanunun 37 nci
maddesinde yer alan bina altında yapılması zorunlu olan otoparkların denetimi
belediyelerce yapılır. Projede otopark için tahsis edilen alanın sadece bu
amaçla kullanımı için önlem alınır. Anayollar üzerinde park cepleri ile çok
kısa süreli park saati uygulamalı park imkânı tanınır.
(6) Otoparklarda, elektrik
piyasasına ilişkin ilgili mevzuat hükümlerine uygun olmak kaydıyla,
elektrikli araç şarj istasyonları kurulur, ücretsiz veya uygun fiyatla
araçların şarj edilebilmesini sağlayacak hizmetler sunulur.
(7) Bisikletli ulaşımı
desteklemek amacıyla kamusal kullanıma açık otoparklarda bisikletlerin de
güvenli bir şekilde bırakılabileceği alanlar oluşturulur.
(8) Kamu kurum ve kuruluşları
tarafından personel ve servis araçları için otopark alanları oluşturulur.
İmkân ve kabiliyetlerin kısıtlı olduğu durumlarda, konum olarak en yakın kamu
kurum ve kuruluşundan başlamak üzere, müşterek otopark tahsis edilmesine
ilişkin gerekli tedbirler alınır.
Tüketicinin
bilgilendirilmesi
MADDE 10 – (1) Sanayi ve
Teknoloji Bakanlığınca; tüketicilerin bilinçli seçim yapabilmesine imkân
vermek için, piyasada satışa veya kiraya sunulan yeni binek otomobillerinin
CO2 emisyonu ve yakıt ekonomisi konusunda tüketicilerin bilgi
edinmesi sağlanır.
(2) M1 kategorisi yeni binek
otomobillerin yakıt ekonomisi ve CO2 emisyon değerlerini gösteren
etiket, kılavuz, poster/gösterim, promosyon literatürü ve materyallerin
düzenlenmesinde, 28/12/2003 tarihli ve 25330 sayılı Resmî Gazete'de
yayımlanan Yeni Binek Otomobillerin Yakıt Ekonomisi ve CO2
Emisyonu Konusunda Tüketicilerin Bilgilendirilmesine İlişkin Yönetmelikte
belirtilen hususlar esas alınır.
(3) Bakanlık, ilgili
kurum/kuruluşlar ve Belediyeler hava kirliliğinin azaltılması, enerji
verimliliğinin artırılması, yaşanabilir ve sürdürülebilir kentler için toplu
taşımanın öneminin yaygınlaştırması ve farkındalığın artırılması konularında
etkinlikler düzenler.
Sürücülerin
bilgilendirilmesi ve eğitimi
MADDE 11 – (1) Sürücü
belgesi verilen kurslarda ekonomik sürüş tekniği ve çevre kirliliği
konularına yer verilir.
(2) Şehirlerarası yük ve yolcu
taşımacılığı yapan sürücülerin mesleki eğitim programlarında çevre ve
ekonomik sürüş teknikleri ile ilgili konulara yer verilir.
(3) Belediyelerde toplu taşıma
araçlarını kullanan sürücülere, işe başladıklarında ve her üç yılda bir olmak
üzere, çevre ve ekonomik sürüş teknikleri ile ilgili eğitim verilmesi
sağlanır ve sürücüler sertifikalandırılır.
Yük taşımacılığı
MADDE 12 – (1)
Karayolunda taşıma faaliyetinde bulunacak ticari araçlar 8/1/2018 tarihli ve
30295 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Karayolu Taşıma Yönetmeliği
hükümlerine tabidir. Bu kapsamdaki araçların ekonomik, seri, elverişli,
güvenli, çevreye kötü etkisi en aza indirilecek, toplum ve çevre sağlığını
olumsuz yönde etkilemeyecek şekilde faaliyetlerini sürdürmeleri sağlanır.
(2) Yük taşımacılığında, enerji
tüketimini asgari seviyeye düşürmek için alternatif yakıtlı araçlara öncelik
verilir. Rejeneratif enerji geri kazanım sisteminin araçlarda ve raylı
sistemlerde kullanımına destek verilir.
(3) Yük taşımacılığında
trenlerin tam yüklü olarak blok tren şeklinde çalıştırılmasına öncelik
verilir.
(4) Yük taşımacılığında, diğer
taşımacılık türleriyle de entegrasyonu sağlanacak şekilde, deniz ve demiryolu
taşımacılığı paylarının artırılmasına öncelik verilir. Kabotaj taşımacılığı
teşvik edilir.
(5) Mevcut demiryolu
hatlarında, kapasiteyi arttırmak, işletme maliyetini düşürmek, karbon
salımını azaltmak, güvenli taşımacılığı sağlamak, ulaşımda elektrik
enerjisini kullanarak dışa bağımlılığı azaltmak ve zaman tasarrufu sağlamak
amacıyla sinyalizasyon ve elektrifikasyon sistemlerinin kurulması sağlanır ve
teşvik edilir.
(6) Yük aktarımının yüksek
olduğu merkezlerden yüklerin şehir merkezlerine ulaştırılmasında mesai
saatleri dışında toplu taşıma ve raylı sistemlerden faydalanılmasına yönelik
planlamalar ve teşvik edici uygulamalar geliştirilir.
Toplu taşıma
MADDE 13 – (1)
Belediyelerce, toplu taşıma araçlarının kullanımını teşvik edici ve yolcu
kapasitesini artırıcı gerekli tedbirler alınır. Nüfusu yüz binin üzerindeki
belediyelerce kent içi toplu taşımaya yönelik aşağıdaki uygulamalar yapılır:
a) Toplu taşıma sistemleri
azami doluluğu sağlayacak şekilde işletilir. Bu kapsamda; sefer sıklığı, araç
kapasitesi ve yolcu talebi dikkate alınır.
b) Toplu taşımada tüm ulaşım
türlerinde ve ülke genelinde geçerli olacak şekilde akıllı kart uygulaması
yaygınlaştırılır.
c) Toplu taşıma kullanımını ve
yolculuk talep yönetimi sağlayacak fiyatlandırma teknikleri uygulanır; mesafe
bazlı ücretlendirme tarifeleri, ekonomik aktarma bileti, günlük, haftalık ve
aylık bilet uygulamaları geliştirilir.
ç) Toplu taşıma araçlarında ve
duraklarda; hareket saatleri, güzergâhlar ve benzeri bilgilendirme panoları
bulundurulur. Şehrin çeşitli merkezi yerlerinde güzergâhları, hatların duraklarını,
aktarma noktalarını gösteren yönlendirme levhaları ile büyük ışıklı panolar
konur. Halkın toplu taşımadan yararlanmasını kolaylaştıran akıllı duraklar
yaygınlaştırılır.
d) Toplu taşımada öncelikli
olarak hizmet kalitesi ve enerji verimliliği yüksek, çevre dostu alternatif
yakıtlı araçların kullanımına öncelik verilir.
e) Elektrik motorlu toplu
taşıma araçlarının frenleme enerjilerinden elektrik üreten tipte olanları
tercih edilir.
f) Spor karşılaşmaları, miting,
fuar, seminer ve sınav gibi toplu taşıma sistemlerinin kullanımını artıracak
durumlarda ek seferler düzenlenir.
g) Toplu taşıma araçları için
ayrılmış şerit ve yol uygulamaları yaygınlaştırılır.
ğ) Toplu taşıma araçlarının
kullandığı anayol ve koridorlarda, dolmuş ve minibüs gibi ara taşıma araçları
için durak sistemi geliştirilir, durak dışı duraklamalarına izin verilmez.
h) 1/7/2005 tarihli ve 5378
sayılı Engelliler Hakkında Kanunun gereklilikleri yerine getirilir. Engelli
yolcuların toplu taşıma araçlarını kullanabilmeleri için, bu araçlarda, yolcu
duraklarında, alt ve üst geçitlerde, asansör, eğimli geçitler ve benzeri
yapılır. Engellilerin ulaşım araçlarına ve hizmetlerine erişiminin AUS ile
kolaylaştırılması sağlanır.
ı) Toplu taşıma hizmetleri ile
ilgili yolcu-km, araç-km, yakıt tüketimi ve diğer veriler toplanır,
raporlanır, izlenir ve yapılan analiz sonuçlarına göre enerji verimliliğinin
artırılması ve zararlı emisyonların azaltılmasına yönelik gerekli iyileştirme
çalışmaları yapılır.
i) Raylı sistem, karayolu
sistemi ve denizyolu sisteminin entegre ve etkin bir şekilde çalıştırılmasına
yönelik planlama ve yatırımlar yapılır.
j) Toplu taşımada kullanılan
lastik tekerlekli araçlarda yakıt verimlilik sınıfı yüksek lastikler
kullanılır.
Trafik yönetimi ve
bilgilendirme sistemleri
MADDE 14 – (1) Bakanlık,
Emniyet Genel Müdürlüğü ve Belediyelerce, ulaştırma sistemlerinin hizmet
kalitesini artırmak, ulaşımda etkinlik, verimlilik, güvenlik ve sürücülere
kolaylık sağlamak için aşağıdaki faaliyetler yürütülür:
a) Seyahat talep yönetimi, 7/24
gerçek zamanlı trafik yönetimi, modlararası taşımacılık sistemi, değişken
mesaj işaretleri, yatay ve düşey trafik işaretlemeleri ve denetleme
sistemleri uygulamalarında işbirliği yapılır. Uygulamalarda ulusal ve
uluslararası standartlara uygunluk aranır.
b) Ülke çapında ulaşım
bilgilerinin ihtiyaç sahiplerine tek bir noktadan sunulması amacıyla
geliştirilen Ulusal Ulaştırma Portalı güncel tutularak, yaygın kullanımını
teşvik edici uygulamalar geliştirilir.
c) Kent merkezi girişlerine
kurulacak yönlendirme sistemleri ile araçlar trafiği daha az yoğun
güzergâhlara yönlendirilir.
ç) Hava tahminleri ve yol
güzergâhında kurulu/kurulacak meteorolojik sensörlerden alınacak bilgiler
analiz edilerek, sürücü bilgilendirme sistemleriyle yol kullanıcılarının
bilgilendirilmesi ve gerekli tedbirlerin alınması sağlanır.
d) Seyahat öncesinde yolcu ve
sürücülerin, zorunlu uygulamalar nedeniyle trafiğe geçici olarak kapatılacak
veya kapatılan yollar ile alternatif ulaşım imkânları hakkında web ve mobil
uygulamaları, radyo ve yol danışma merkezleri vasıtasıyla bilgi edinmeleri
sağlanır.
e) Seyahat esnasında yol,
trafik ve çevre şartlarına dair anlık gelişmeler gerçek zamanlı bilgilendirme
sistemleriyle yol kullanıcılarına sunulur.
f) Sürücülerin
bilgilendirilmesi için trafik radyosu, trafik anonsu, trafik programı,
telematik sistemler, araç içi yerleşik ünite ve benzeri AUS yöntemleri
kullanılır ve teşvik edilir.
(2) Nüfusu iki yüz elli bin ve
üzerinde olan kentlerde belediyelerce; sorumluluk alanında bulunan yollara
hitap eden, günün koşullarına uygun Trafik Yönetim Merkezi kurulur. Bu merkez
vasıtasıyla kent trafiğinin gerçek zamanlı olarak izlenmesi ve yönetilmesi
sağlanır. Bunun için gerekli izleme, algılama ve bilgilendirme sistemleri
tesis edilir.
Sinyalizasyon sistemleri
MADDE 15 – (1) Şehir içi
ve şehirler arası karayollarında trafik akımını yönetmek, trafik güvenliğini
artırmak, mevcut/planlanan karayolu ve karayolu elemanlarının kapasitesini
maksimum düzeylerde kullanabilmek için oluşturulacak sinyalizasyon sistemleri
KGM tarafından belirlenmiş/belirlenecek kriter, usul ve teknik esaslara uygun
olarak yapılır.
(2) Sinyalizasyon sistemlerinde
kullanılan malzemelerde; Trafik Sinyal Denetleyicileri-Fonksiyonel Güvenlik
Kuralları için TS EN 12675, Trafik Kontrol Donanımı- Sinyal Lambaları için TS
EN 12368 ve Yol Trafik İşaret Sistemleri için TS EN 50556 standartlarında
belirtilen şartlar aranır.
(3) Ulaşımda trafik akışını
düzenlemek üzere kullanılan sinyalizasyon sistemlerinde enerji tüketimini
asgari seviyeye düşürmek amacıyla düşük enerji tüketimi olan sinyal verici
lambaların kullanımına öncelik verilir.
(4) Özel ayrılmış yolu bulunan
(tramvay, metrobüs) toplu taşıma sistemlerine sinyalize kavşaklarda, diğer
trafik kollarının yoğunlukları da dikkate alınarak öncelikli geçiş hakkı
verecek düzenlemeler yapılır.
(5) Sinyalize kavşaklarda
yaşanan zaman kaybının azaltılması için trafik uyarmalı sinyalize sistemler
kurularak sinyal optimizasyonu sağlanır.
(6) Kent içinde birbirine yakın
kavşaklarda yeşil dalga sinyalizasyon sistemleri kurularak kesintisiz akım
koridoru oluşturulur.
(7) Trafik güvenliği sağlanan
kavşaklarda sağ koldan trafik yönünde ilerleyecek araçların kontrollü
geçişine imkân tanıyan sistemlerin yaygınlaştırılması sağlanır.
(8) Sinyalize kavşaklarda Karayolları
Trafik Yönetmeliğinin 141 inci maddesinde belirtilen araçlar için öncelikli
geçiş hakkı tanınır.
Akıllı ulaşım sistemleri
MADDE 16 – (1)
Bakanlıkça, çağın gereklerine uygun olarak ulaşım ve iletişimde, etkin,
hızlı, akıllı, güvenli ve entegre yönetim sisteminin kurulabilmesi için;
a) Belirli terminolojiye ve
standartlara uygun olarak AUS mimarisi oluşturulur. AUS’un kamu yararı
gözetecek tarzda serbest, adil ve sürdürülebilir bir rekabet ortamında
yapılmasına ilişkin politika, strateji, usul ve esaslar belirlenir.
b) Enerji verimliliğini
sağlayacak çevre dostu AUS uygulamalarının geliştirilmesi ve kullanımı teşvik
edilir.
c) AUS ile ulaşımda elektronik
ödeme sistemlerine ilişkin altyapı, şebeke, yazılım, donanım, hizmet gibi
gerekli tüm yapıların ülke çapında entegre ve birlikte çalışabilirlik
esaslarına göre kurulması, işletilmesi, yönetilmesi sağlanır.
ç) Elektronik ödeme ve araç
tanımlama sistemlerinde, araçlara hızlı geçiş imkânı tanıyan ileri teknoloji
ürünler tercih edilir.
d) Trafik yoğunluğu, araç
tanımlama, akaryakıt tüketimi ve hava kirliliğinin izlenmesiyle ilgili
verilerin toplanması, analiz edilmesi ve raporlanmasını sağlayacak AUS
sistemlerin kurulması ve yaygınlaştırılması sağlanır.
Akaryakıt tüketiminin
izlenmesi
MADDE 17 – (1) Karayolu
ulaşımı için Emniyet Genel Müdürlüğü araç tescil belgesi bilgilerinden motor
gücü, yakıt tipi, araç kategorisi ve model yılı verilerini; KGM ve Demiryolu
Tren İşletmecileri araç-km, yolcu-km ve ton-km bilgilerini; Enerji Piyasası
Düzenleme Kurumu ise yakıt tiplerine göre aylık bazda yıllık toplam yakıt
satış bilgilerini her yılın Mart ayında Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığına
bildirir.
(2) Belediyeler; taksi, özel
halk otobüsü, belediye otobüsü, dolmuş, metro, hafif raylı sistem, tramvay ve
deniz yolu araç sayılarını, taşınan yıllık yolcu sayısını, yolcu-km, araç-km
verilerini, raylı sistemlerin ve karayolları sinyalizasyon sistemlerinin
işletilmesi için kullanılan yıllık yakıt ve elektrik miktarını her yılın Mart
ayında Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığına bildirir.
(3) Şehirlerarasında çalışan
otobüs şirketleri otobüs sayısını, yıllık yakıt tüketimi bilgilerini, yılda
taşınan yolcu sayısını, yolcu-km bilgilerini; nakliye şirketleri araç
sayısını, yıllık yakıt tüketimi bilgilerini, yılda taşınan yükü, ton-km
bilgilerini toplar ve her yılın Mart ayında Enerji ve Tabii Kaynaklar
Bakanlığına bildirir.
(4) Bakanlık; ulusal ve
uluslararası gerekliliklere uygun olarak deniz araçları için yakıt tüketimi
veri kayıt sistemini kurar ve yakıt tüketimini izler, yakıt tüketiminin ve
emisyonların azaltılmasına yönelik önlemler alınır.
(5) Sivil Havacılık Genel
Müdürlüğü; uluslararası gerekliliklere uygun olarak havayolu araçları için
yakıt tüketimi veri kayıt sistemini kurar ve yakıt tüketimini izler. Sivil
Havacılık Genel Müdürlüğü tarafından havayolu taşıyıcılarına emisyonların
azaltılmasına yönelik bilgilendirme yapılır.
(6) Bakanlık, Enerji ve Tabii
Kaynaklar Bakanlığı belediyelerle işbirliği yapmak suretiyle, illerin toplu
taşıma sistemlerinin verimliliğini bir bütün olarak ve ayrı ayrı
değerlendirir. Verimliliği düşük sistemlerin daha etkin hale getirilmesi için
çözüm önerileri hazırlanır, bu amaçla kaynak sağlanması koordine edilir ve
iyileştirme süreçleri takip edilir.
(7) Bakanlık ve Enerji ve Tabii
Kaynaklar Bakanlığınca, ulaştırma sektöründe tüketilen akaryakıt miktarlarına
ilişkin verilerin uluslararası düzeylerdeki gereksinimleri de karşılayacak
şekilde sistemsel veya belirlenen format dâhilinde toplanması sağlanır. Veri
gereksinimleri ile toplanan verilerin paylaşılması konusunda ilgili
kurum/kuruluşlarla işbirliği sağlanır.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Çeşitli ve Son
Hükümler
Kentsel ulaşım planlaması
GEÇİCİ MADDE 1 – (1) 6
ncı maddedeki Kentsel Ulaşım Ana Planı ve 9 uncu maddedeki Otopark Ana Planı
bu Yönetmeliğin yayımından itibaren üç yıl içerisinde ilgili belediyelerce
hazırlanır.
(2) Bu Yönetmeliğin yayımlanma
tarihinden önce Kentsel Ulaşım Ana Planı hazırlayan belediyeler, planlarını
ilk beş yıllık yenileme süresi sonunda bu Yönetmelik ile uyumlu olacak şekilde
revize ederler.
Yürürlükten kaldırılan
yönetmelik
MADDE 18 – (1) 9/6/2008
tarihli ve 26901 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Ulaşımda Enerji
Verimliliğinin Artırılmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik
yürürlükten kaldırılmıştır.
Yürürlük
MADDE 19 – (1) Bu
Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 20 – (1) Bu
Yönetmelik hükümlerini Ulaştırma ve Altyapı Bakanı yürütür.
Eki için tıklayınız.
Bu sayfadaki metin bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Bağlayıcı olan, Resmî Gazete’de yayımlanan metindir.