TÜRKİYE ÜRÜN İHTİSAS BORSASINDA
ARACILIK FAALİYETLERİ İLE
ARACILARIN GÖZETİMİ VE DENETİMİ
HAKKINDA YÖNETMELİK
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar
Amaç
MADDE 1 – (1) Bu Yönetmeliğin amacı, Borsada
faaliyet gösteren aracıların yetkilendirilmesi, faaliyetleri, gözetimi ve
denetimine dair usul ve esasları düzenlemektir.
Kapsam
MADDE 2 – (1) Bu Yönetmelik, elektronik ürün
senedi ve elektronik ürün senetlerine dayalı vadeli işlem sözleşmelerinin
Borsada alım satımına aracılık edilmesi, aracıların yetkilendirilmesi, bu
yetkinin askıya alınması ve iptali, aracıların gözetim ve denetimi ile
aracılık hizmetlerine dair diğer işlemleri kapsar.
Dayanak
MADDE 3 – (1) Bu Yönetmelik, 18/5/2004
tarihli ve 5174 sayılı Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve
Borsalar Kanununun 53 üncü maddesinin on üçüncü fıkrasına dayanılarak
hazırlanmıştır.
Tanımlar
MADDE 4 – (1) Bu Yönetmelikte geçen;
a) Aracı: Bu Yönetmelik kapsamında Borsada aracılık
yapmaya yetkili olan ürün piyasası aracı kurumunu,
b) Bakanlık: Ticaret Bakanlığını,
c) (Değişik:RG-8/10/2026-33394)
Borsa: Ürünlerin, elektronik ürün senetleri ile vadeli işlem sözleşmelerinin
işlem gördüğü Türkiye Ürün İhtisas Borsasını,
ç) Borsa yönergeleri: Borsanın işleyiş esaslarını
düzenleyen, Bakanlık ve Sermaye Piyasası Kurulunun uygun görüşü alınarak
Borsa Yönetim Kurulunca hazırlanan ve yürürlüğe konulan yönergeleri,
d) Elektronik kayıt kuralları: Elektronik ürün
senetlerinin oluşturulmasına, bu senetlere bağlı tüm hak ve yükümlülükler ile
işlemlerin ilgili taraflar itibarıyla kayden izlenmesine ilişkin EKK’nın
önerisi üzerine Bakanlıkça belirlenen usul ve esasları,
e) Elektronik Kayıt Kuruluşu (EKK): Elektronik ürün
senetlerinin oluşturulmasını sağlamak, bu senetlere bağlı tüm hak ve
yükümlülükler ile işlemleri ilgili taraflar itibarıyla kayden izlemek
amacıyla Bakanlıktan lisans almış anonim şirketi,
f) Elektronik ürün senedi (ELÜS): Lisanslı depo
işletmesince, elektronik kayıt kurallarına uygun olarak oluşturulan
elektronik kaydı,
g) Kanun: 18/5/2004 tarihli ve 5174 sayılı Türkiye
Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanununu,
ğ) Kurul: Sermaye Piyasası Kurulunu,
h) Lisanslı depo işletmesi: Tarım ürünlerinin
depolanmasıyla iştigal eden ve 10/2/2005 tarihli ve 5300 sayılı Tarım
Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanunu kapsamında geçerli bir lisans belgesine
sahip anonim şirketi,
ı) (Değişik:RG-26/12/2023-32411) Aracı
kuruluş: 6/12/2012 tarihli ve 6362 sayılı Sermaye Piyasası
Kanununun 37 nci maddesinin birinci fıkrasındaki yatırım hizmet ve
faaliyetlerinden (a), (b), (c), (e) ve (f) bentlerinde yer alanları
münhasıran yapmak üzere Sermaye Piyasası Kurulu tarafından yetkilendirilen
yatırım kuruluşları ile 19/10/2005 tarihli ve 5411 sayılı Bankacılık Kanununda
tanımlanan bankaları,
i) (Değişik:RG-8/10/2026-33394)
Vadeli işlem sözleşmesi: Ürünü, ilgili mevzuata uygun olarak ürünü temsilen
çıkarılan elektronik ürün senedini, elektronik ürün senedi işlemlerine dayalı
olarak Borsa tarafından düzenli olarak hesaplanan endeks ve benzeri dayanak
varlıkları, belirli bir vadede, önceden belirlenen fiyat, miktar ve nitelikte
alma veya satma yükümlülüğü veren sözleşmeyi,
j) (Ek:RG-26/12/2023-32411) Çerçeve
sözleşme: Bu Yönetmelik kapsamında aracılık faaliyetinin yerine
getirilebilmesi için faaliyetlere başlanmadan önce taraflar arasındaki
ilişkiyi genel olarak düzenleyen, müşteriye sunulacak hizmetler ile
tarafların hak ve yükümlülüklerinin yer aldığı, müşterilerle başlangıçta bir
kez akdedilen ve münferit işlemlerin esasını oluşturan, asgari hüküm ve
koşulları Borsa tarafından belirlenen sözleşmeyi,
k) (Ek:RG-26/12/2023-32411) Saklama:
Aracılık faaliyetleri sebebiyle teminat olarak emanetçi sıfatıyla veya her ne
nam altında olursa olsun Borsa faaliyetleriyle ilişkili olarak hizmet verilen
kişi veya kuruluşlara ait saklamaya konu
olabilecek, kayden veya fiziken tevdi veya teslim edilen
varlıkların, ilgili kişi veya kuruluş bazında tutulması ve izlenmesi ile bu
varlıkların varsa, faiz veya itfa bedeli tahsilatı işlemlerinin
ilgili hesaplara yansıtılmasını,
l) (Ek:RG-26/12/2023-32411) Takas: Piyasada
gerçekleşen işlemlerle ilgili olarak ortaya çıkan yükümlülüklerin, Borsa
Yönetim Kurulu tarafından belirlenen süre ve şartlarda, takas merkezi üyesi
kuruluşlar tarafından yerine getirilmesi suretiyle takas merkezi ve EKK
tarafından taraflar arasında nakit veya diğer varlıkların aktarımını sağlayan
süreçlerin tamamını,
m) (Ek:RG-26/12/2023-32411)Takas merkezi:
Borsa Yönetim Kurulu tarafından takas merkezi olarak görevlendirilen merkezi,
ifade eder.
İKİNCİ BÖLÜM
Aracılara Faaliyet İzni Verilmesi
ile Esas Sözleşme
ve Ortaklık Yapısı Değişikliği
Faaliyet izni için aranan şartlar
MADDE 5 – (Değişik:RG-26/12/2023-32411)
(1) Borsada aracılık yapılabilmesi için Bakanlıktan
faaliyet izni alınır. Faaliyet izni talebinde bulunanın;
a) Anonim şirket şeklinde kurulması,
b) Paylarının yarısından fazlasının bir veya birden
fazla ticaret borsasına ait olması,
c) Paylarının tamamının nama yazılı olması,
ç) Asgari 10 milyon TL nakden ve tamamen ödenmiş
sermayeye sahip olması,
d) Şirket esas sözleşmesinin amaç ve konu bölümünde
bu Yönetmelik hükümleri çerçevesinde Borsada ELÜS ve ELÜS’e dayalı
vadeli işlem sözleşmelerine yönelik aracılık faaliyetinde bulunulmasına dair
hükmün yer alması,
e) Şirkette pay sahibi gerçek kişilerin, pay sahibi
ticaret şirketlerinin gerçek kişi temsilcilerinin, şirketin yönetim kurulu
üyelerinin ve genel müdürünün 10 uncu maddede belirtilen şartları haiz
olması,
f) Şirketin unvanında “Ürün Piyasası Aracı Kurumu”
ibaresinin bulunması,
g) Faaliyet izni verilmesinden itibaren 6 ay içinde
Borsaya karşı yükümlülüklerini yerine getirerek Borsaya üyelik başvurusunda
bulunacağına ilişkin yazılı taahhütname sunması,
ğ) Bakanlıkça belirlenen diğer şartları taşıması,
gerekir.
(2) Aracı kuruluşlar bu madde kapsamında faaliyet
izni alacak olan şirkete ortak olabilir ve/veya Bakanlıktan faaliyet izni
alan aracılarla içeriği Borsa tarafından onaylanacak bir stratejik iş birliği
anlaşması yapabilir.
(3) Birinci fıkranın (ç) bendinde yer alan sermaye
tutarı, her yıl 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununun
mükerrer 298 inci maddesi hükümleri uyarınca Hazine ve Maliye Bakanlığı
tarafından ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılır.
Faaliyet izni için aranılan belgeler
MADDE 6 – (1) Faaliyet izni almak için
dilekçe ile Bakanlığa başvuruda bulunulur. Dilekçeye aşağıdaki belgeler
eklenir:
a) Şirket esas sözleşmesinin üç nüshası.
b) Pay sahibi ticaret şirketlerinin serbest
muhasebeci mali müşavirler, yeminli mali müşavirler veya bağımsız denetim
kuruluşlarınca onaylanan son bir yıla ait finansal tabloları.
c) (Değişik:RG-26/12/2023-32411) Pay sahibi
gerçek kişiler ile pay sahibi ticaret şirketlerinin gerçek kişi
temsilcilerinin 10 uncu maddede belirtilen şartları haiz olduklarına dair
beyanları ile Bakanlıkça gerekli görülmesi halinde anılan şartların sağlandığını
tevsik edici bilgi ve belgeler.
ç) (Değişik:RG-26/12/2023-32411) Şirketin
yönetim kurulu üyeleri ve genel müdürünün 10 uncu maddede belirtilen şartları
haiz olduklarına dair beyanları ile Bakanlıkça gerekli görülmesi halinde
anılan şartların sağlandığını tevsik edici bilgi ve belgeler.
d) Personelin isim, unvan ve eğitim durumlarını
gösteren liste ile görev ve sorumluluklarının yer aldığı iş tanımları.
Faaliyet izninin verilmesi
MADDE 7 – (1) Yapılan inceleme ve
değerlendirme sonucunda 5 inci maddede öngörülen şartları taşıyan ve 6 ncı
maddede belirtilen belgeleri ibraz eden şirketlere, faaliyet iznini gösteren
bir yetki belgesi verilir.
(2) Aracılar Borsaya üye olmadan faaliyete
başlayamaz. (Ek cümle:RG-26/12/2023-32411) Borsa
üyelik şartları, başvuru usulü ve izni ile Borsa üyelerinin faaliyetleri
süresince uymaları gereken ilke ve esaslar Borsa yönergeleri ile düzenlenir.
Esas sözleşme ve ortaklık yapısı değişikliği
MADDE 8 – (1) Aracıların esas sözleşme
değişiklikleri Bakanlık iznine tabidir.
(2) Şirketin ortakları arasında yapılan pay
devirleri hariç olmak üzere tüm pay devirleri Bakanlık iznine tabidir. Her
durumda, şirket paylarının yarısından fazlasının bir veya birden fazla
ticaret borsasına ait olması gerekir. Pay devirlerinde, payları devralacak
gerçek kişilerde ve tüzel kişilerin gerçek kişi temsilcilerinde 10 uncu
maddede sayılan şartlar aranır.
Merkez dışı örgütler
MADDE 9 – (Başlığı ile Birlikte
Değişik:RG-26/12/2023-32411)
(1) Aracıların merkez dışı örgütleri; şubeler ve
aracının acentelik faaliyetini yürüten ticaret borsaları ve aracı
kuruluşlardan oluşur. Bu fıkrada belirtilen acentelik faaliyeti, ayrıntıları
Borsa yönergeleriyle belirlenmek üzere müşteriye çerçeve sözleşme
imzalatılması ve/veya müşteri emirlerinin aracılara iletilmesi ile emir
sonuçlarının müşteriye bildirilmesine ilişkin faaliyetleri ifade eder.
(2) Aracılar, Bakanlık izni ile merkez dışı
örgütler açabilir. Merkez dışı örgütlerin açılmasına ilişkin usul ve esaslar
Borsa yönergeleriyle belirlenir. Borsa yönergelerine göre Borsa tarafından
alınan başvurular Bakanlığa sunulur.
(3) Aracıların herhangi bir merkez dışı örgütü
faaliyete geçtikten sonra Bakanlık veya Borsa tarafından yapılacak
incelemeler sonucunda merkez dışı örgütün mevzuata aykırı iş ve işlemlerinin
tespiti halinde Bakanlık tarafından aracıların merkez dışı örgüt faaliyetleri
durdurulabilir ve/veya aracıların merkez dışı örgüt açmasına kısıtlama
getirilebilir.
(4) Aracılar, merkez dışı örgütlerinin
faaliyetlerini düzenli olarak denetlemekle yükümlü olup merkez dışı
örgütlerin faaliyetleri nedeniyle Bakanlığın aracılara yönelik yaptırım
uygulama ve tedbir alma yetkisi saklıdır.
(5) Aracıların merkez dışı örgütlerinin işleyişine
ilişkin usul ve esaslar Borsa yönergeleri ile düzenlenir.
Pay sahipleri ve yöneticilerde aranan genel
şartlar
MADDE 10 – (1) Şirkette pay sahibi gerçek
kişilerin, pay sahibi ticaret şirketlerinin gerçek kişi temsilcilerinin,
şirketin yönetim kurulu üyelerinin ve genel müdürünün;
a) Kendileri veya sınırsız sorumlu oldukları
kuruluşlar hakkında iflas veya iflasın ertelenmesi kararı verilmemiş ve
konkordato ilân edilmemiş olması,
b) (Değişik:RG-26/12/2023-32411) Faaliyet
izni iptal edilmiş aracılarda veya 6362 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinin
birinci fıkrasının (v) bendinde tanımlanan yatırım kuruluşlarında bu
müeyyideyi gerektiren olayda sorumluluğu bulunan kişilerden olmamaları,
c) Borsanın ve sermaye piyasası araçları, kambiyo
ve kıymetli madenler ile kıymetli taşların işlem gördüğü borsaların
üyeliğinden sürekli olarak çıkarılmış kuruluşlarda, bu müeyyideyi gerektiren
olayda sorumluluğu bulunan kişilerden olmamaları,
ç) (Değişik:RG-26/12/2023-32411) Kanun, 5300
sayılı Kanun, 5411 sayılı Kanun, 13/11/1996 tarihli ve 4208 sayılı
Kanun ve ödünç para verme işleri hakkında mevzuat ile 6362 sayılı Kanuna
aykırılıktan dolayı mahkum olmamaları,
d) 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza
Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile; kasten
işlenen bir suçtan dolayı beş yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına ya
da devletin güvenliğine karşı suçlar, anayasal düzene ve bu düzenin
işleyişine karşı suçlar, zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık,
sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma,
edimin ifasına fesat karıştırma, bilişim sistemini engelleme, bozma, verileri
yok etme veya değiştirme, banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması,
suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama, kaçakçılık, vergi
kaçakçılığı veya haksız mal edinme suçlarından mahkûm olmaması,
e) Mali ve ticari itibar bakımından engel bir
durumunun bulunmaması,
gerekir.
(2) Tüzel kişinin yönetim kurulu üyesi olarak
atanması halinde birinci fıkradaki şartlar tüzel kişi adına hareket etmek
üzere tescil edilmiş gerçek kişiler için de aranır.
(3) (Ek:RG-26/12/2023-32411) Genel Müdür
olarak atanacak kişinin işletme, iktisat, maliye, kamu yönetimi, uluslararası
ilişkiler, hukuk, mühendislik, sermaye piyasaları veya bankacılık alanlarında
lisans veya lisansüstü öğrenim görmüş olması ve yükseköğrenim sonrası mali
piyasalar alanında en az 7 yıllık mesleki deneyiminin olması ve Borsa
düzenlemeleri ile belirlenen kapsamda talep edilen Sermaye Piyasası
Lisanslama Sicil ve Eğitim Kuruluşu tarafından verilen lisans belgelerine
sahip olması zorunludur.
Personele ilişkin şartlar
MADDE 11 – (1) Aracıların merkez ve
şubelerinde yönetici ve uzman statüsünde bulunan personelin 10 uncu maddedeki
şartları taşımaları ve üniversitelerin en az dört yıllık lisans düzeyinde
eğitim veren bölümlerinden mezun olmaları gerekir.
(2) Borsa tarafından (Değişik
ibare:RG-26/12/2023-32411) aracıların personelinin yürütecekleri
faaliyetlere göre farklı eğitim ve mesleki tecrübe şartları aranabilir.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Aracıların Faaliyetleri, Yükümlülükleri
ve Yapamayacakları İş ve İşlemler
Aracılık faaliyeti
MADDE 12 – (1) Aracılık faaliyeti,
müşterilerin ELÜS ve ELÜS’e dayalı vadeli işlem sözleşmelerine ilişkin alım
veya satım emirlerinin müşteri adına ve hesabına aracılar tarafından Borsaya iletilmek
suretiyle gerçekleştirilmesini ifade eder. (Ek
cümle:RG-8/10/2026-33394) Aracılar Borsada ELÜS’e dayalı vadeli
işlem sözleşmelerine ilişkin kendi nam ve hesabına işlem gerçekleştirebilir.
(2) Aracıların, müşterilerin alım ve satım
emirlerini Borsaya iletmeleri ve Borsada gerçekleştirecekleri diğer iş ve
işlemler Borsa yönergeleri ile düzenlenir.
(3) Aracılar, aracılık faaliyeti kapsamında fiziki
ve/veya elektronik ortamda emir kabul edebilirler.
(4) (Ek:RG-26/12/2023-32411) Aracılar,
mevzuattan kaynaklanan yükümlülüklerinin sağlanmasına yönelik hizmetleri,
aralarında akdedilecek bir sözleşme ile başka bir aracıdan alabilir. Bu
durum, aracıların mevzuattan kaynaklanan sorumluluklarını ortadan kaldırmaz.
Takas ve saklama hizmetleri
MADDE 12/A- (Ek:RG-26/12/2023-32411)
(1) Bu Yönetmelik kapsamında takas hizmeti ile
saklama hizmeti aracılar tarafından verilebileceği gibi anılan hizmetlerin
müşterilere bir aracı kuruluş veya bir başka aracı vasıtasıyla da sağlanması
mümkündür.
(2) Takas ve saklama hizmetlerinin yerine
getirilmesine ilişkin usul ve esaslar, Borsa yönergeleriyle düzenlenir.
Aracılık faaliyetine ilişkin genel ilke ve
esaslar
MADDE 13 – (1) Aracılar, hizmet ve
faaliyetlerin yürütülmesi sırasında aşağıdaki ilke ve esaslara uyar:
a) (Değişik:RG-26/12/2023-32411)
Faaliyetlerini, Borsa düzenlemeleri, müşteriyle imzalanan çerçeve sözleşmede
belirtilen esaslar, müşteri emrini en iyi şekilde gerçekleştirme yükümlülüğü
ile özen ve sadakat borcu çerçevesinde yürütür.
b) Faaliyetlerinin yürütülmesi sırasında basiretli
bir tacir gibi davranır, işin gerektirdiği mesleki dikkat ve özeni gösterir
ve bu kapsamda gerekli önlemleri alır.
c) Faaliyetlerini sürdürmeleri için sahip oldukları
kaynakları etkin bir biçimde kullanır.
ç) Müşterileriyle olan ilişkilerinde müşteriyi
ilgilendiren tüm konularda yeterli bilgilendirme ve şeffaflığı sağlar.
d) (Değişik:RG-26/12/2023-32411) 24/3/2016 tarihli
ve 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu ve bu Kanuna dayanılarak
yürürlüğe konulan mevzuat çerçevesinde müşterinin kişisel verileri ile
müşteri emirlerinin gizliliğini korur, müşteriye ait emir bilgilerini
herhangi bir üçüncü şahsa, müşteri aleyhine ve üçüncü şahıs lehine müşterinin
bilgisi ve rızası olmaksızın aktaramaz. Piyasa bozucu eylemlere ilişkin
mevzuat hükümleri ile Borsanın disiplin hükümleri saklıdır.
e) Faaliyetlerine ilişkin yapacakları her türlü
bilgilendirme, yayın, ilan, reklam veya duyuruda objektif davranır.
f) Faaliyetlerinin icrası sırasında müşterilerin
fiyat, miktar ve benzeri hususlardaki tercihlerini göz önüne alarak emir
gerçekleştirme politikası çerçevesinde müşteri için mümkün olan en iyi sonucu
verecek şekilde emirleri yerine getirir.
g) (Ek:RG-26/12/2023-32411) Saklama hizmeti
veren aracı ya da aracı kuruluş, müşteriye
ait ELÜS’lere ve ELÜS’e dayalı vadeli işlem
sözleşmelerine ilişkin müşteri bazında, nakitlere ilişkin olarak ise
toplu bazda veya müşteri bazında kendi nezdindeki hesap
ve kayıtlar ile EKK ve nakitlerin saklandığı
kuruluşlar nezdindeki hesap ve kayıtlar arasında günlük mutabakat
sağlar.
ğ) (Ek:RG-26/12/2023-32411) Müşterilerinden
aracılık faaliyetleri nedeniyle teminat alınmasına ilişkin şartlar,
müşterilere uygulanabilecek asgari ve azami komisyon oranları, anılan
teminatların saklanması ve kullanılmasına ilişkin ilgili mevzuat hükümleri
çerçevesinde Borsa yönergelerinde yer alan hükümlere uyar.
Müşteri hesaplarındaki nakit alacak bakiyelerinin kullanım
esasları
MADDE 13/A-
(Ek:RG-22/11/2024-32730)
(1) Aracılar, çerçeve
sözleşmesinde müşterinin verdiği yetkiye bağlı olarak, gün içinde herhangi
bir müşteri emrine konu olmayan ve gün sonu itibarıyla alacak bakiye veren
müşteri hesaplarındaki nakitleri, yetkili oldukları faaliyetler, işletme
politikaları ile müşterinin tercihleri doğrultusunda, muhasebe sistemlerinde
hesap bazında izlemek kaydıyla, toplu olarak veya müşteri bazında
değerlendirebilirler.
(2) Söz konusu nakitlerin toplu olarak değerlendirilmesi halinde
elde edilen gelirlerin müşteri hesaplarına oransal olarak dağıtılması
esastır.
(3) Aracıların, çerçeve sözleşmesinde açıkça belirtmek kaydıyla
müşteri hesaplarında kalan nakit alacak bakiyelerinin kullanımında alt limit
belirlemeleri mümkündür. Belirlenen bu alt limite ilişkin değişikliklerin de
ispat yükü aracıda olmak üzere müşterilere yazılı olarak veya en seri
iletişim aracıyla bildirilmesi zorunludur. Belirlenen alt limitin altında
kalan nakitlerin kullanımına ilişkin esaslara sözleşmede ayrıca yer verilir.
(4) Müşterilerin hesaplarındaki
nakit alacak bakiyeleri, müşteriler tarafından talep edildiği takdirde en geç
1 iş günü içerisinde ödenmek ve anapara zarara uğratılmamak şartıyla,
belirlenen limitin altında kalan müşteri nakitleri çerçeve sözleşmedeki
hüküm, getiri talep etmeyen müşterilerin nakitleri ise çerçeve sözleşmeden
ayrı olarak müşterilerden münferiden alınacak yazılı/elektronik onay
doğrultusunda, getirisi aracıda kalacak şekilde değerlendirilebilir.
(5) Bankalar nezdinde tutulmakta olan müşteri nakitlerinin aracı
müşterileri için açılacak olan münferit bir hesapta, aracının kendi nakit
varlığından ayrı olarak izlenmesi esastır. Müşteriler adına açılacak olan
hesap açıkça ilgili aracı müşterilerine ait olduğu belirtilecek şekilde
tanımlanır ve amacı dışında kullanılamaz. Müşteri nakit varlıklarının
saklandığı hesaplar kredi teminatı olarak gösterilemez, bu hesaplar üzerinde
aracı lehine blokaj, rehin ve benzeri takyidat tesis edilemez.
(6) Aracı tarafından müşteri hesabı olarak tayin edilmiş bir
banka hesabı açtırılırken, bankaya söz konusu hesaptaki paranın aracı
müşterilerine ait olduğu ve herhangi bir şekilde aracının kendi hesabı ile
birleştirilmemesi gerektiği hakkında yazılı bilgi verilmesi ve bankadan
konuya ilişkin onay alınması zorunludur. Açılan hesabın ismi aracının
banka nezdindeki diğer hesaplarından
yeterince ayırt edilebilecek şekilde olmalıdır. Banka tarafından 15 iş günü
içerisinde konuya ilişkin onay verilmemesi durumunda aracı ilgili tutarı
başka bir bankaya aktarmak zorundadır.
Aracıların yükümlülükleri
MADDE 14 – (1) (Değişik:RG-26/12/2023-32411)
Aracılar, müşterileriyle işlem yapmaya başlamadan önce, sunulacak hizmete
ilişkin yazılı veya 8/2/2022 tarihli ve 31744 sayılı Resmî
Gazete’de yayımlanan Aracı Kurumlar ve Portföy Yönetim Şirketleri Tarafından
Kullanılacak Uzaktan Kimlik Tespiti Yöntemlerine ve Elektronik Ortamda
Sözleşme İlişkisinin Kurulmasına İlişkin Tebliğ (III-42.1) hükümlerine uygun
olarak elektronik ortamda asgari şartları Borsa düzenlemeleri ile belirlenecek
bir çerçeve sözleşme yapmak zorundadır. Anılan sözleşmelerde mevzuata aykırı
hükümler ile müşterilerin haklarını ciddi şekilde zedeleyici ve aracılar
lehine tek taraflı olağanüstü haklar sağlayan ve emirlerin ispatının
müşteriye yüklenmesine ilişkin hükümlere yer verilmez.
(2) Aracılar, birinci fıkrada belirtilen sözleşme
imzalanmadan önce müşterilerine ELÜS ve ELÜS’e dayalı vadeli işlem
sözleşmelerine ilişkin gerçekleştirilen işlemlere dair genel riskleri yalın
ve anlaşılır şekilde açıklamak, bu hususların okunup anlaşıldığına dair
yazılı (Ek ibare:RG-22/11/2024-32730) veya
birinci fıkrada belirtilen Tebliğ hükümlerine uygun şekilde elektronik
ortamda bir beyan almak ve bir
örneğini müşteriye vermek zorundadır. Bu fıkra kapsamındaki açıklamaların
yapıldığına dair ispat yükü aracılara aittir.
(3) Sözleşme imzalanan her müşteriye ayrı bir
müşteri numarası tahsis edilir. Bir müşteriye verilmiş olan müşteri numarası,
sözleşmenin sona erme tarihi üzerinden 10 yıl geçmedikçe başka bir müşteriye
verilemez.
(4) Aracılar, aracılık faaliyetleri ile şirketi
tanıtıcı bilgileri içeren bir internet sitesi açmak zorundadır. İnternet
sitesinde asgari olarak;
a) ELÜS ve ELÜS’e dayalı vadeli işlem
sözleşmelerine ilişkin tanıtıcı bilgilere,
b) Alınan kişisel verilerin saklama ve kullanım
koşullarına,
c) Emir iletimine ve işlemlerin
gerçekleştirilmesine ilişkin bilgilere,
ç) Elektronik ortamda müşteriler tarafından
yapılabilecek işlemler ile müşteriye elektronik ortamda yapılacak
bildirimlere ilişkin esaslara,
d) Borsa ve piyasa bilgilerine,
e) Bakanlık (Ek ibare:RG-26/12/2023-32411) ve
Borsa tarafından gerekli görülecek diğer hususlara,
yer verilmesi zorunludur.
(5) (Değişik:RG-26/12/2023-32411) Müşteriyle
yapılan çerçeve sözleşme dâhil her türlü sözleşme ile aracılık faaliyetleri
kapsamında gerçekleştirilen tüm kayıt ve belgelerin Borsa yönergelerinde yer
alan hüküm ve koşullar çerçevesinde 10 yıl süre ile aracılar tarafından
saklanması, olağanüstü haller ve afetler için güvenli bir şekilde
yedeklenmesi gerekir. Ses kayıtları için saklama süresi 3 yıldır. Saklanması
gereken belge ve kayıtlardan ihtilaflı olanların süre ile sınırlı olmaksızın
ihtilaf kesin olarak sonuçlanıncaya kadar muhafazası zorunludur.
(6) (Değişik:RG-26/12/2023-32411) Aracılar
ve merkez dışı örgütleri, Borsada yaptıkları işlemlerin kaydedileceği Borsa
işlem defteri ile 13/1/2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret
Kanunu, 213 sayılı Kanun ve ilgili diğer mevzuat çerçevesinde tutmak zorunda
oldukları defter ve kayıtları usulüne ve gerçeğe uygun şekilde tutar,
belgeleri düzenler ve aracılık faaliyetlerine ilişkin muhasebe kayıt, belge
ve işlemlerinde Borsa yönergelerine uyar.
(7) Aracıların kullanacakları bilgi işlem
altyapısının, tüm emirlerin alınış zamanına göre sıralanmasına imkân verecek
nitelikte (Ek ibare:RG-26/12/2023-32411) ve Borsa yönergelerine
uygun olması gerekir. Aracılar, bilgi işlem altyapılarının, reddedilen,
gerçekleşmeyen, iptal edilen ve değiştirilen emirler de dâhil olmak üzere
gerçekleştirilen tüm işlemlere ilişkin tarih, zaman, miktar, fiyat ve diğer
tüm unsurları gösterecek şekilde müşterilere yansıtılan tüm fiyat bilgilerini
anlık olarak kaydetmesini sağlamakla yükümlüdür.
(8) (Ek:RG-26/12/2023-32411) Aracılar, ELÜS
ile ELÜS’e dayalı vadeli işlem sözleşmelerinin teslimi,
bedellerinin ödenmesi ve söz konusu araçlara yönelik takas ve saklama
hizmetleri de dâhil olmak üzere Borsada gerçekleştirilen işlemlerinin
tümünden ve personelinin görevleri esnasında yaptıkları işlerden,
müşterilerine, diğer aracılara, Borsaya ve/veya üçüncü kişilere verdikleri
zararlardan sorumludurlar.
(9) (Ek:RG-26/12/2023-32411) (Mülga:RG-17/4/2025-32873)
Aracıların yapamayacakları iş ve işlemler
MADDE 15 – (1) Aracılar, aracılık faaliyeti
dışında hiçbir ticari, sınai ve zirai faaliyette bulunamaz.
(2) (Değişik:RG-26/12/2023-32411) Aracılar,
5411 sayılı Kanunda tanımlandığı üzere mevduat veya katılım fonu toplayamaz,
mevduat veya katılım fonu toplama sonucunu verebilecek iş ve işlemler
yapamaz, mevzuatın imkân verdiği haller hariç olmak üzere ödünç para verme
işlemleri yapamaz.
(3) Aracılar, müşterilerine ait ELÜS ve ELÜS’e
dayalı vadeli işlem sözleşmeleri üzerinde hak ve yetkileri olmaksızın
kendileri veya üçüncü şahıslar lehine herhangi bir tasarrufta bulunamaz.
(4) Aracılar, çalışanlarına ve müşterilerine olağan
müşteri-aracı ilişkisi dışındaki imkânlardan yararlanmak suretiyle kendi nam
ve hesaplarına işlem yapmalarına olanak sağlayamaz.
(5) Aracılar, müşterilerin hak ve yararlarını
zedeleyici işlemlerde bulunamaz, iyi niyet kurallarına aykırı hareket edemez,
piyasa hakkındaki bilgisizlik ya da tecrübesizliklerinden yararlanıp
müşterilerin alım-satım kararlarını etkileyerek üçüncü kişiler veya kendi
lehlerine kazanç sağlayamaz.
(6) Aracılar, herhangi bir şekilde gelirlerini
artırmak amacıyla müşterilerin gereksiz ve/veya aşırı miktarda alım-satım
yapmalarına ortam hazırlayamaz, müşterilerin işlemleri nedeniyle ortaya çıkan
zararların telafi edilmesi, işlem yapması veya belirli bir gruba dahil
edilmesi amacıyla müşterilere kaynak sağlayamaz, müşterileri bu amaçla
yönlendiremez ve müşteri talimatı olmaksızın müşteri hesabına işlem yapamaz.
(7) Aracılar, adli ve idari her türlü inceleme ve
soruşturma kapsamında yetkililere bilgi verilmesi durumları dışında müşteri
sırlarını açıklayamaz ve bu sırları kendilerinin veya üçüncü kişilerin
menfaatine kullanamaz.
(8) Aracılar, yalan, yanlış veya yanıltıcı
bilgilere dayalı ve müşterilerin tecrübe veya bilgi noksanlıklarını istismar
edici, mutlak getiri ve/veya zarara karşı garanti taahhüdü içeren yayın,
ilan, duyuru ve reklam yapamaz, diğer yazılı ve sözlü açıklamalarda
bulunamaz.
(9) (Değişik:RG-8/10/2026-33394)
Aracılar, ELÜS’leri kendi nam ve hesaplarına alıp satamaz. Aracıların müşteri
işlemlerini gerçekleştirme faaliyetleri sırasında hatalı emir iletimi
neticesinde oluşabilecek hatalı işlemlerin düzeltilmesi, Borsa düzenlemeleri
uyarınca vadeli işlem sözleşmelerinin uzlaşma şekline bağlı olarak aracılara
teslim edilen ELÜS’lerin ve Borsa tarafından işlemlere konu edilebilen ELÜS
asgari miktarının altında ürünü bulunan müşterilerin talepleri doğrultusunda
söz konusu ELÜS’lerin, aracılar tarafından alınıp satılması işlemleri bu
kapsamda değildir.
(10) Aracılar, yöneticileri ve şubeleri dâhil tüm
çalışanları aracılığıyla müşterilerinden ELÜS ve ELÜS’e dayalı vadeli işlem
sözleşmelerine alım satım emri verme ve diğer belgeleri imzalama, nakit ve
ELÜS yatırma ve çekme, virman işlemi yapma gibi geniş yetkiler içeren
vekâletname alarak veya bu sonucu doğuracak şekilde ya da müşterinin bu
yöndeki sözlü yetkisine istinaden müşteri adına veya hesabına işlem yapamaz.
(11) Aracılar, müşteri talebi doğrultusunda veya
müşteri talebi olmaksızın ELÜS ve ELÜS’e dayalı vadeli işlem sözleşmeleri
hakkında, belli bir kişiye veya mali durumları, risk ve getiri tercihleri
benzer nitelikteki bir gruba yönelik olarak yönlendirici nitelikte yorum ve
tavsiyelerde bulunamaz. Bunun haricinde aracılar tarafından, belli bir kişiye
veya mali durumları, risk ve getiri tercihleri benzer nitelikteki bir gruba
yönelik olmamak kaydıyla, ELÜS ve ELÜS’e dayalı vadeli işlem sözleşmeleri
hakkında, müşterilere veya dağıtım kanallarına yönelik olarak hazırlanan ve
ELÜS ve ELÜS’e dayalı vadeli işlem sözleşmelerinin mevcut veya gelecekteki
fiyat ya da değerlerine ilişkin yorum da dâhil, açıkça veya zımnen bir
yatırım stratejisini öneren veya tavsiye eden yönlendirici nitelikteki her
türlü araştırma veya diğer bilgi sunulması faaliyeti ile müşterilere veya
dağıtım kanallarına sunulan bilgilerin müşteri ile birebir paylaşılması ve
ELÜS ve ELÜS’e dayalı vadeli işlem sözleşmeleri ile piyasa eğilimleri
hakkında yönlendirici nitelikte olmayan yazılı veya sözlü bilgi sunulması bu
kapsamda sayılmaz. Ancak sunulan bilgilerin tarafsız ve dürüst olması, belli
bir kişi veya grubun ihtiyaçlarının karşılanması amacını taşımaması gerekir.
(12) (Ek:RG-26/12/2023-32411) Aracılar,
mevzuatın imkân verdiği haller hariç olmak üzere ELÜS
ve ELÜS’e dayalı vadeli işlem sözleşmelerinin belli bir getiri
sağlayacağı yönünde herhangi bir yazılı veya sözlü taahhütte bulunamaz.
(13) (Ek:RG-26/12/2023-32411)
Aracılar; fiktif hesap açamaz, işlemlerini kayıt dışı bırakamaz ve
gerçek mahiyetine uygun düşmeyen kayıtlar tesis edemez.
(14) (Ek:RG-26/12/2023-32411) Aracılar,
ticari amaçla gayrimenkul alım satımında bulunamaz.
(15) (Ek:RG-26/12/2023-32411) Müşterilerin
aracı nezdinde bulunan nakit, ELÜS ve ELÜS’e dayalı vadeli işlem
sözleşmeleri, aracıların kendi mal varlıklarından ayrı olarak müşteri bazında
izlenir. Söz konusu varlıklar, müşterilerin yazılı açık izni olmaksızın tevdi
edilen aracılar tarafından tevdi amacı dışında kendilerine veya üçüncü
kişilere menfaat sağlayacak şekilde kullanılmaz.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Aracıların Gözetimi, Denetimi ve
Uygulanacak Yaptırımlar
Aracıların gözetimi ve denetimi
MADDE 16 – (1) Aracıların yeterlilik
şartları ile bu Yönetmelik kapsamındaki her türlü işlem, hesap, kayıt ve
defterleri Bakanlığın gözetim ve denetimine tabidir.
(2) Bakanlık gerekli gördüğünde mali konularda
bağımsız denetim kuruluşlarına da denetim yaptırabilir.
(3) Bakanlık aracıların gözetim ve denetim
faaliyetleri sırasında, inceleme yapmak suretiyle, söz konusu inceleme
sonuçları kapsamında ihtiyaç duyulması halinde Kurulun görev ve yetki alanına
giren konularda, Kuruldan yardımcı olmasını talep edebilir.
(4) Aracılar, denetim elemanlarının iş yerlerine
girmesine engel olmamaya, defter, belge ve kayıtlarını gizli de olsa
göstermeye, incelenmesine yardımcı olmaya, istenilen bilgileri eksiksiz ve
gerçeğe uygun olarak vermeye ve diğer her türlü yardımı ve kolaylığı
göstermeye mecburdur.
Uygulanacak yaptırımlar ve alınacak tedbirler
MADDE 17 – (Değişik:RG-26/12/2023-32411)
(1) Bakanlık, aracıların bu Yönetmelik ve ilgili
diğer mevzuata aykırı hareket etmesi, mali durumlarının bozulması veya
Borsada işlem yapanların haklarının ve kamu menfaatinin korunmasının
gerektiği hallerde ya da olağan dışı menfi gelişmelerde, bu durumların
mahiyet ve önemini göz önüne alarak; aracıları uyarmaya, aracılardan verilen
süre içerisinde aykırılıkların veya eksikliklerin giderilmesini istemeye,
aracıların faaliyet iznini en fazla 6 aya kadar askıya almaya, faaliyet
iznini iptal etmeye ve diğer her türlü tedbiri almaya görevli ve yetkilidir.
(2) Aracıların faaliyet iznini askıya almayı
gerektiren fiil ve haller şunlardır:
a) Faaliyet izninin askıya alınmasının talep
edilmesi.
b) Faaliyet izninin alınması sırasında aranan
şartların kaybedildiğinin Bakanlıkça tespit edilmesi.
c) Bakanlığın uyarısı ve talimatlarına rağmen aykırılıkların
veya eksikliklerin Bakanlıkça verilen süre içerisinde giderilmemesi.
(3) Aracıların faaliyet iznini iptal etmeyi
gerektiren fiil ve haller şunlardır:
a) Faaliyet izninin iptal edilmesinin talep
edilmesi.
b) Faaliyet izninin yanlış veya yanıltıcı
beyanlarda bulunularak ya da hukuka aykırı diğer yollarla alınmış olması.
c) Faaliyet izninin alınması sırasında aranan
şartların kaybedildiğinin Bakanlıkça tespitinden itibaren üç ayı geçmemek
üzere Bakanlıkça verilen süre içinde bu şartların yeniden sağlanamaması.
ç) Faaliyet izninin askıya alınmasını gerektiren
aykırılıkların veya eksikliklerin süresi içerisinde giderilmemesi.
(4) Aracıların faaliyet izinlerinin iptal
edilmesine ilişkin Bakanlık kararının kendilerine bildirildiği tarihten
itibaren en geç 3 ay içinde sona erme kararı almaları veya esas
sözleşmelerini bu Yönetmelik kapsamındaki aracılık faaliyetlerini
kapsamayacak şekilde değiştirmeleri zorunludur. Bu değişikliklerin
yayımlandığı Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi, ilanı izleyen 10 iş günü içinde
Bakanlığa gönderilir.
(5) Borsa üyelerinin gözetim ve denetimi Borsa
tarafından gerçekleştirilir. Bakanlığın faaliyet iznine ilişkin tedbir
uygulama yetkisi saklı kalmak kaydıyla Borsa, Borsa üyesi olan aracıların
Borsa düzenlemelerine aykırı faaliyetlerinin tespit edilmesi halinde
aykırılıkların Borsaca belirlenen bir sürede giderilerek ilgili mevzuata,
işletme amaç ve ilkelerine uygunluğun sağlanmasını istemeye, usul ve esasları
Borsa yönergeleriyle belirlenen uyarı, üyeliğin askıya alınması ve üyeliğin
iptali şeklindeki disiplin cezalarını uygulamaya, aykırılıklarla doğrudan
ilişkili olduğu tespit edilen aracı yönetim kurulu üyeleri ve personeli
hakkında Borsa yönergelerinde yer alan disiplin cezalarının uygulanmasını
aracıdan talep etmeye ve Borsa üyesi olan aracılar hakkında Borsadaki
aracılık faaliyetlerine yönelik gerektiğinde her türlü tedbiri almaya
yetkilidir. Bu kapsamda yapılan işlemlere ilişkin olarak Borsa
tarafından Bakanlığa bilgi verilir.
Bildirim
MADDE 18 – (1) Bakanlıkça faaliyet izni askıya
alınan, askı hâli kaldırılan veya faaliyet izni iptal edilen aracılar derhal
Borsaya bildirilir.
(2) (Değişik:RG-26/12/2023-32411) Faaliyet
izni askıya alınan aracıların Borsadaki işlemleri askı süresince durdurulur.
Faaliyet izni iptal edilen aracıların Borsa tarafından üyeliği iptal edilir.
Borsa tarafından aracıların müşterilerinin hak ve menfaatlerini koruyucu
tedbirler alınır. Bu durumda aracılar, müşterilerinin hak ve menfaatlerinin
korunması amacıyla Borsa yönergelerinde yer alan tedbirlere ve bu kapsamda
Borsa tarafından verilecek talimatlara uymak zorundadır.
(3) (Değişik:RG-26/12/2023-32411) Borsa
tarafından Borsa yönergeleri uyarınca üyeliği askıya alınan veya iptal edilen
aracılar gerekçeleri ile birlikte derhal Bakanlığa bildirilir. Bu durumda
aracıların faaliyet izni Bakanlık tarafından askıya alınır veya iptal edilir.
BEŞİNCİ BÖLÜM
Çeşitli ve Son Hükümler
Aracı kuruluşların ve diğer Borsa üyelerinin
yetkilendirilmesi (Değişik başlık:RG-26/12/2023-32411)
MADDE 19 – (1) (Değişik:RG-26/12/2023-32411)
(Değişik ibare:RG-8/10/2026-33394) 31/12/2028 tarihinden
itibaren Bakanlık tarafından ürün piyasaları konusundaki yetkinlik ve
tecrübesi yeterli görülen aracı kuruluşlar, Kurulun uygun görüşüyle, bu
Yönetmelikte tanımlanan “aracı” tanımı kapsamında yetkilendirilebilir. (Ek cümleler:RG-8/10/2026-33394) Aracı olarak
yetkilendirilen aracı kuruluşlar, Borsaya üye olmadan Borsada aracılık
faaliyetlerine başlayamaz. Borsa üyelik şartları, başvuru usulü ve izni ile
Borsa üyelerinin faaliyetleri süresince uymaları gereken ilke ve esaslar
Borsa yönergeleri ile düzenlenir.
(2) Bu Yönetmeliğin 5 inci maddesinin ikinci
fıkrası kapsamında kurulan ortaklıklar veya yapılan stratejik işbirliği
anlaşmaları, birinci fıkradaki yetkinlik ve tecrübenin yeterliliğinin
değerlendirilmesinde dikkate alınabilir.
(3) Vadeli işlem sözleşmeleri için Bakanlık birinci
fıkradaki tarihi erkene çekebilir.
(4) (Ek:RG-29/12/2021-31704) Borsa Yönetim
Kurulu kararı ve Bakanlık izni ile Borsa nezdinde teverruk piyasası
oluşturulabilir. Bu piyasada faaliyet gösterecek kişiler Borsa Yönetim Kurulu
kararı ve Bakanlık izni ile belirlenir ve Borsa’ya üye olarak işlem
yapabilir. Bu kapsamda yürütülecek faaliyetlere ilişkin usul ve esaslar Borsa
Yönergesi ile düzenlenir.
(5) (Ek:RG-8/10/2026-33394)
Bu Yönetmeliğin İkinci Bölümünde yer alan hükümler bu madde kapsamında
Bakanlık tarafından aracı olarak yetkilendirilen aracı kuruluşlar hakkında
uygulanmaz. Aracı kuruluşların tabi oldukları ilgili mevzuat hükümleri
saklıdır.
Geçiş hükümleri
GEÇİCİ MADDE 1- (Ek:RG-17/4/2025-32873)
(1) Aracılar, (Değişik
ibare:RG-30/12/2025-33123) 31/12/2026 tarihine kadar kimlik belgesi örneği, adres bilgisini
teyit eden belgeler ve diğer bilgilerini Borsa üzerinden kendilerine aktaran
gerçek kişilerle, 14 üncü maddenin birinci fıkrasında belirtilen Tebliğ
hükümlerine tabi olmaksızın elektronik ortamda çerçeve sözleşme kurabilir ve
bu kişilerden aynı maddenin ikinci fıkrasında belirtilen beyanı elektronik
ortamda alabilirler. Kimlik tespitine ilişkin ispat yükü aracılara aittir.
Yürürlük
MADDE 20 – (1) Ticaret Bakanlığı ile Sermaye
Piyasası Kurulunca birlikte hazırlanan bu Yönetmelik yayımı tarihinde
yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 21 – (1) Bu Yönetmelik hükümlerini
Ticaret Bakanı yürütür.
Yönetmeliğin Yayımlandığı Resmî
Gazete’nin
Tarihi
Sayısı
20/4/2019
30751
Yönetmelikte Değişiklik Yapan
Yönetmeliklerin Yayımlandığı Resmî Gazetelerin
Tarihi
Sayısı
1.
29/12/2021
31704
2.
26/12/2023
32411
3.
22/11/2024
32730
4.
17/4/2025
32873
5.
30/12/2025
33123
6.
8/10/2026
33394
Bu sayfadaki metin bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Bağlayıcı olan, Resmî Gazete’de yayımlanan metindir.