BANKALARCA YAPILACAK REPO VE TERS
REPO İŞLEMLERİNE İLİŞKİN ESASLAR HAKKINDA YÖNETMELİK
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar
Amaç
MADDE 1 – (1) Bu
Yönetmeliğin amacı, bankalarca yapılan repo ve ters repo işlemlerine ilişkin usul
ve esasları belirlemektir.
Kapsam
MADDE 2 – (1) Bu
Yönetmelik, bankaların kendi aralarında veya gerçek veya tüzel kişiler ile
yapacakları repo ve ters repo işlemlerinde uymaları gereken yükümlülükleri
kapsar.
(2) (Ek:RG-10/2/2021-31391)(1)
Bu Yönetmelik uyarınca repo işlemleri, faizsiz bankacılık ilke ve
standartlarına uygun yöntemler ve finansal araçlar üzerinden gerçekleştirilen
geri alma taahhüdü ile satım işlemlerini; ters repo işlemleri, faizsiz
bankacılık ilke ve standartlarına uygun yöntemler ve finansal araçlar
üzerinden gerçekleştirilen geri satma taahhüdü ile alım işlemlerini de
kapsar.
(3) Bankaların TCMB ile açık
piyasa işlemleri çerçevesinde yaptıkları repo ve ters repo işlemleri bu
Yönetmelik hükümleri kapsamı dışındadır.
(4) Bankaların özel netleştirme
sözleşmeleri veya uluslararası çerçeve repo sözleşmeleri kapsamında yurt dışı
tezgahüstü piyasalarda bankalar ve finans kuruluşları ile yaptıkları repo ve
ters repo işlemleri hakkında bu Yönetmeliğin 10 uncu maddesi dışında kalan
hükümleri uygulanmaz.
(5) TCMB bu Yönetmelik
hükümlerinden muaftır.
Dayanak
MADDE 3 – (1) Bu
Yönetmelik 19/10/2005 tarihli ve 5411 sayılı Bankacılık Kanununun 43 ve 93
üncü maddelerine dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar
MADDE 4 – (1) Bu
Yönetmelikte geçen;
a) Banka: Kanunun 3 üncü
maddesinde tanımlanan bankaları,
b) Borsa: 6/12/2012 tarihli ve
6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanununun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının
(ç) bendinde tanımlanan borsaları,
c) Kanun: 5411 sayılı
Bankacılık Kanununu,
ç) Kurum: Bankacılık Düzenleme
ve Denetleme Kurumunu,
d) Kurul: Bankacılık Düzenleme
ve Denetleme Kurulunu,
e) Özel netleştirme
sözleşmeleri: Repo işlemleri ve/veya menkul kıymet veya emtia ödünç işlemleri
ve/veya diğer sermaye piyasasına dayalı işlemleri kapsayan çerçeve
netleştirme sözleşmelerini,
f) Repo: Finansal araçların
geri alma taahhüdü ile satımını,
g) Ters Repo: Finansal
araçların geri satma taahhüdü ile alımını,
ğ) Takasbank: İstanbul Takas ve
Saklama Bankası Anonim Şirketini,
h) TCMB: Türkiye Cumhuriyet
Merkez Bankası Anonim Şirketini,
ı) (Ek:RG-10/2/2021-31391)(2)
Yatırım fonu: 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanununun 52 nci maddesinin
birinci fıkrası hükümleri uyarınca tasarruf sahiplerinden fon katılma payı
karşılığında toplanan para ya da diğer varlıklarla, tasarruf sahipleri
hesabına, inançlı mülkiyet esaslarına göre Sermaye Piyasası Kurulunca
belirlenen varlık ve haklardan oluşan portföy veya portföyleri
işletmek amacıyla portföy yönetim şirketleri tarafından fon iç tüzüğü ile
kurulan ve tüzel kişiliği bulunmayan mal varlığını,
i) Yatırım kuruluşu: 6362
sayılı Sermaye Piyasası Kanununun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (v) bendinde
tanımlanan yatırım kuruluşunu,
ifade eder.
İKİNCİ BÖLÜM
Repo ve Ters Repo
İşlemlerine İlişkin Esaslar
Bankalar tarafından repo ve
ters repo işlemlerine konu edilebilecek finansal araçlar
MADDE 5 – (1) Yurt
içinde yerleşiklerle yapılacak repo ve ters repo işlemlerine konu olabilecek
finansal araçlar aşağıda belirtilmiştir:
a) Devlet tahvili, hazine
bonosu, gelire endeksli senet ve gelir ortaklığı senetleri dahil olmak üzere
yurt içinde veya yurt dışında ihraç edilmiş kamu borçlanma araçları, 28/3/2002
tarihli ve 4749 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi
Hakkında Kanun çerçevesinde kurulan varlık kiralama şirketleri tarafından
yurt içinde veya yurt dışında ihraç edilen kira sertifikaları.
b) TCMB tarafından ihraç edilen
likidite senetleri.
c) (Değişik:RG-10/2/2021-31391)
Özelleştirme İdaresi Başkanlığı, Toplu Konut İdaresi Başkanlığı, Türkiye
Varlık Fonu Yönetimi Anonim Şirketi, Türkiye Varlık Fonu, kamu iktisadi
kuruluşları, mahalli idareler ve bunlarla ilgili idare, işletme ve
kuruluşların 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu uyarınca ihraç ettikleri
borçlanma araçları.
ç) (Değişik:RG-10/2/2021-31391)
Türkiye’de yerleşik ihraççılar tarafından yurt içinde veya yurt dışında
ihraç edilmiş ve yurt içinde ya da yurt dışındaki borsalarda veya
teşkilatlanmış diğer pazaryerlerinde işlem gören borçlanma araçları, kira
sertifikaları, gayrimenkul sertifikaları, projeye dayalı menkul kıymetler,
varlığa dayalı menkul kıymetler, varlık teminatlı menkul kıymetler, ipoteğe
dayalı menkul kıymetler ve ipotek teminatlı menkul kıymetler.
d) Borsa İstanbul A.Ş.
tarafından Borsa İstanbul A.Ş. pazarlarında repo ve ters repo işlemlerine
konu olmak üzere belirlenen paylar.
e) (Ek:RG-10/2/2021-31391)(3)
Serbest fonlar hariç olmak üzere yatırım fonlarının katılma
payları.
f) (Ek:RG-10/2/2021-31391)(3)
Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin kamu tüzel kişiliği altında yer
alan ve ayrı tüzel kişiliği olmayan kamu kuruluşlarının ve TCMB’nin üyesi
ya da ortağı olduğu uluslararası kuruluş niteliğindeki yabancı kuruluşlarca
ihraç edilmiş borçlanma araçları, kira sertifikaları, gayrimenkul
sertifikaları, projeye dayalı menkul kıymetler, varlığa dayalı menkul
kıymetler, varlık teminatlı menkul kıymetler, ipoteğe dayalı menkul kıymetler
ve ipotek teminatlı menkul kıymetler.
g) Kurulca belirlenecek diğer
finansal araçlar.
(2) (Değişik:RG-10/2/2021-31391)
Yurt dışında yerleşiklerle yapılacak repo ve ters repo işlemlerinde birinci
fıkrada belirtilen finansal araçlara ilave olarak yurt dışındaki borsalarda
veya teşkilatlanmış diğer pazar yerlerinde işlem gören finansal araçlar da
işleme konu edilebilir. Yurt dışında yerleşiklerle yapılacak repo ve
ters repo işlemlerinde sadece Borsa İstanbul A.Ş. tarafından Borsa İstanbul
A.Ş. pazarlarında repo ve ters repo işlemlerine konu olmak üzere belirlenen
paylar işleme konu edilebilirken yurt dışındaki borsalarda veya
teşkilatlanmış diğer pazar yerlerinde işlem gören paylar repo ve ters repo
işlemine konu edilemez.
(3) (Ek:RG-10/2/2021-31391) Birinci
fıkranın (f) bendinde sayılan varlıkların repo ve ters repo işlemine konu
edilmesi, buna ilişkin talebin Takasbank’a iletilmesi üzerine Takasbank tarafından
belirlenecek tarihten sonra mümkün olabilir.
İşleme konu finansal
araçların değerlemesine ve teminat oranlarına ilişkin hükümler
MADDE 6 – (1) İşlemlere
konu edilen finansal araçların değerlemesine ve teminatlandırılmasına ilişkin
esaslar; borsada gerçekleşen tüm repo ve ters repo işlemlerinde borsa
tarafından, borsada ya da borsa dışında gerçekleşen ve takası merkezi karşı
taraf uygulaması kapsamında yapılan repo ve ters repo işlemlerinde ise
merkezi karşı taraf görevini üstlenen merkezi takas kuruluşları tarafından bu
Yönetmelik hükümlerine bağlı kalınmaksızın belirlenir.
(2) Borsa dışında
gerçekleştirilen ve takas işlemleri merkezi karşı taraf uygulamasına tabi
olmayan repo ve ters repo işlemlerinde, işleme konu finansal araçlardan;
a) Resmî Gazete’de gösterge niteliğindeki
değerleri yayımlananlar bu fiyatlar üzerinden değerlemeye tabi tutulur.
b) Resmî Gazete’de gösterge
niteliğindeki değerleri yayımlanmayan ancak, borsada işlem görenler,
değerleme gününde ilgili borsada oluşan ağırlıklı ortalama fiyatları veya oranlar
üzerinden, gün içinde iki seans uygulanan borsalarda ikinci seansta
gerçekleşen ağırlıklı ortalama fiyatları veya oranlar üzerinden, bu
kıymetlerden borsada işlem görmekle birlikte değerleme gününde borsada alım
satıma konu olmayanlar ise son işlem tarihindeki ağırlıklı ortalama fiyatları
veya oranlar üzerinden değerlemeye tabi tutulur.
c) Resmî Gazete’de gösterge
niteliğindeki değerleri yayımlanmayan ve borsada işlem görmeyenlerin
değerlemesinde, Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumunca
çıkarılan Türkiye Muhasebe/Finansal Raporlama Standartları esas alınır.
ç) (Ek:RG-10/2/2021-31391)
Yatırım fonlarının değerlemesinde Sermaye Piyasası Kurulunca hazırlanan
30/12/2013 tarihli ve 28867 mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan
Yatırım Fonlarının Finansal Raporlama Esaslarına İlişkin Tebliğ hükümleri
esas alınır.
d) (Ek:RG-10/2/2021-31391)
5 inci maddenin birinci fıkrasının (f) bendi kapsamındaki finansal araçların
değerlemesinde, Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Kurumunca çıkarılan
Türkiye Muhasebe/Finansal Raporlama Standartları esas alınır.
(3) İkinci fıkranın (a) bendi
kapsamında değerlemesi yapılan finansal araçların teminatlandırılmasında,
gösterge niteliğindeki değerlerinin %100’ü esas alınır.
(4) İkinci fıkranın (b) bendi
kapsamında değerlemesi yapılan finansal araçların teminatlandırılmasında,
gösterge niteliğindeki değerlerinin %75’i, Türkiye’de kurulan ve Sermaye
Piyasası Kurulunca veya Kurulca yetkilendirilen derecelendirme kuruluşları
veya Türkiye’de derecelendirme faaliyetinde bulunması Sermaye Piyasası
Kurulunca kabul edilen veya Kurulca doğrudan tanınan uluslararası
derecelendirme kuruluşlarından yatırım yapılabilir seviyeye denk gelen uzun
vadeli derecelendirme notu almış ihraççılara ait olanlar için veya bu nota
sahip olan finansal araçlar için ise gösterge niteliğindeki değerlerinin
%85’i esas alınır.
(5) İkinci fıkranın (c) bendi
kapsamında değerlemesi yapılan finansal araçların teminatlandırılmasında,
gösterge niteliğindeki değerlerinin %65’i, Türkiye’de kurulan ve Sermaye
Piyasası Kurulunca veya Kurulca yetkilendirilen derecelendirme kuruluşları
veya Türkiye’de derecelendirme faaliyetinde bulunması Sermaye Piyasası
Kurulunca kabul edilen veya Kurulca doğrudan tanınan uluslararası
derecelendirme kuruluşlarından yatırım yapılabilir seviyeye denk gelen uzun
vadeli derecelendirme notu almış ihraççılara ait olanlar için veya bu nota
sahip olan finansal araçlar için ise gösterge niteliğindeki değerlerinin
%75’i esas alınır.
(6) (Ek:RG-10/2/2021-31391)(4)
İkinci fıkranın (ç) bendi kapsamında değerlemesi yapılan yatırım fonlarının
teminatlandırılmasında kullanılacak gösterge niteliğindeki değer ilgili
kıymetin repoya konu edildiği günde Takasbank’a bildirilen son
fiyat olup teminatlandırmada;
a) Para piyasası şemsiye fonuna
bağlı fonlar için gösterge niteliğindeki değerinin %95’i,
b) Borçlanma araçları şemsiye
fonuna bağlı fonlar ve borçlanma aracı endeksini takip eden borsa yatırım
fonları için gösterge niteliğindeki değerinin %90’ı,
c) Hisse senedi şemsiye fonuna
bağlı fonlar ve ortaklık payı endeksini takip eden borsa yatırım fonları için
gösterge niteliğindeki değerinin %80’i,
ç) Diğer şemsiye fonlara bağlı
fonlar ile diğer borsa yatırım fonları (serbest şemsiye fonlara bağlı fonlar
hariç) için gösterge niteliğindeki değerinin %85’i,
d) Gayrimenkul/girişim
sermayesi yatırım fonları için gösterge niteliğindeki değerinin %75’i,
esas alınır.
(7) (Ek:RG-10/2/2021-31391)(4)
İkinci fıkranın (d) bendi kapsamında değerlemesi yapılan finansal
araçların teminatlandırılmasında gösterge niteliğindeki değerinin %100’ü esas
alınır.
(8) (Değişik:RG-10/2/2021-31391)
Repo ve ters repo işlemlerine konu nakit ve teminatın farklı para birimi
cinsinden olması durumunda; üçüncü, dördüncü, beşinci, altıncı ve yedinci
fıkralarda yer alan teminat oranları %5 daha düşük olmak üzere uygulanır.
(9) Repo ve ters repo
işlemlerine konu nakit ve teminatın farklı para birimi cinsinden olması
durumunda, değerlemede işleme konu nakdin para birimi baz alınır ve finansal
aracın para birimi bu para birimine çevrilerek değerleme yapılır.
(10) Kurul, repo ve ters repo
işlemlerine konu olabilecek finansal aracın tanımına ve özelliğine göre bu
maddede yer alan teminatlandırma oranlarını değiştirmeye yetkilidir.
Para birimi, vade ve faiz
oranı/getiri oranı
MADDE 7 – (1) Repo ve
ters repo işlemlerine konu nakit veya teminat Türk Lirası veya yabancı para
birimi cinsinden olabilir.
(2) Repo ve ters repo
işlemlerinde vade, ilgili finansal aracın itfa tarihini aşmamak kaydıyla
serbestçe belirlenebilir. Vade sonu iş günü olarak tespit edilir.
(3) Repo ve ters repo
işlemlerinde uygulanacak faiz oranı/getiri oranı taraflarca belirlenir.
Repo ve ters repo işlemleri
esasları
MADDE 8 – (1) Repo ve
ters repo işlemleri aşağıdaki esaslara göre yapılır:
a) (Değişik:RG-10/2/2021-31391)
Taraflar arasında, işlemlerin genel esaslarını düzenleyen bir çerçeve
sözleşmenin yapılması.
b) Taraflar arasında
kararlaştırılan şartlarla işlemin yapılarak, finansal araç bedelinin çerçeve
sözleşmede belirlenen şekilde ödenmesi.
c) Finansal aracın çerçeve
sözleşmede belirlenen usuller dahilinde tevdi edilmesi ve bankaca 9 uncu
maddedeki esaslar çerçevesinde depo edilmesi.
ç) İşlemin vadesinde
taahhütlerin yerine getirilerek kararlaştırılan bedelin ilgili tarafa
ödenmesiyle finansal aracın 9 uncu maddedeki esaslar çerçevesinde karşı
tarafa iade edilmesi.
d) Bankaların yatırım
kuruluşları dışındaki müşterileri ile yaptıkları ters repo işlemlerinde,
işlemin vadesinde finansal araçların banka tarafından depodan 9 uncu
maddedeki esaslar çerçevesinde karşı tarafa iade edilmesi.
e) Ters repo işleminin bankalar
tarafından yatırım kuruluşlarıyla yapılması durumunda, işlemin vadesinde
finansal araçların işlemin tarafı olan kuruluşun talimatına istinaden depolar
arasında hesaben karşı tarafa iade edilmesi.
(2) Borsa İstanbul A.Ş.
borçlanma araçları piyasası bünyesinde yer alan pazarlarda yapılacak repo ve
ters repo işlemlerine konu finansal araçlar için 9 uncu maddenin birinci
fıkrasında yer alan depo koşulunun aranıp aranmayacağı hususu Borsa İstanbul
A.Ş. tarafından belirlenir.
(3) Borsa İstanbul A.Ş.
bünyesinde üyeler arasında gerçekleştirilecek repo işlemleri için çerçeve
sözleşme yapılmaz. Taraflar Borsa İstanbul A.Ş. tarafından hazırlanan
taahhütnameyi vererek işlemlerini gerçekleştirebilir.
(4) Bankalar, borsada kendi
adına müşteri hesabına veya kendi adı ve hesaplarına, borsa dışında ise
sadece kendi adı ve hesaplarına işlem yapabilir.
(5) Bankalar, repo işlemlerinde
müşterilere ait finansal araçları kullanamaz.
(6) Yurt dışındaki borsalarda
veya teşkilatlanmış diğer pazar yerlerinde işlem gören finansal araçların
konu edildiği yurt dışı repo ve ters repo işlemlerinde birinci fıkra hükmü
uygulanmaz.
Teslim esasları
MADDE 9 – (1) Repo ve
ters repo işlemlerine konu olan finansal araçların bankalarca Takasbank veya
Takasbank’ın muhabirleri nezdindeki hesaplarda Takasbank tarafından
belirlenen esaslar çerçevesinde depo edilmiş olması zorunludur.
(2) Repo konusu olan
teminatların alıcıya fiziki teslimi yapılmaz. İşlemler hesaben
gerçekleştirilir.
(3) Bankalarca işlemin karşı
tarafına bakılmaksızın Borsa İstanbul A.Ş. bünyesindeki pazarlardan ters repo
işlemleri ile alınan finansal araçlar, işlem tarihi ile vade tarihi
arasındaki süre içinde kalmak ve vadesi geri satma vadesini geçmemek
koşuluyla yeniden repoya konu edilebilir.
(4) Bankalar ve finans
kuruluşları ile yapılan yurt dışındaki borsalarda veya teşkilatlanmış diğer
pazar yerlerinde işlem gören finansal araçların konu edildiği yurt dışı repo
ve ters repo işlemlerinde bu maddenin birinci fıkrası hükmü uygulanmaz.
İşlem limitleri
MADDE 10 – (1)
Bankaların toplam repo tutarı bakiyesi ile ters repo tutarı bakiyesi
arasındaki fark, özkaynaklarının 20 katını aşamaz.
(2) Borsa İstanbul A.Ş.
bünyesinde gerçekleştirilen işlemler hariç, aynı kişi ve kuruluşla
gerçekleştirilen işlemlerde repo tutarı bakiyesi ile ters repo tutarı
bakiyesi arasındaki fark bankanın özkaynağının 2 katını aşamaz.
Denetim ve bilgi verme
yükümlülüğü
MADDE 11 – (1) Borsa
İstanbul A.Ş.’nin ve diğer kurum ve kuruluşların kendi mevzuatı
çerçevesindeki yetki ve sorumlulukları saklı kalmak kaydıyla, bu Yönetmelik
hükümleri çerçevesinde bankalarca yapılan repo ve ters repo işlemlerinin
denetim ve gözetimi Kurum tarafından yapılır.
(2) Bankalar Borsa İstanbul
A.Ş. dışında yapacakları işlemlere ilişkin olarak Takasbank’a bildirim yapmak
zorundadır. Borsa İstanbul A.Ş. dışı işlemlerin bildirimine ilişkin esaslar
Takasbank tarafından belirlenir.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Çeşitli ve Son
Hükümler
İzlemeye ilişkin esaslar
MADDE 12 – (1) Repo ve
ters repo işlemleri, Takasbank tarafından hak sahibi hesaplarında
izlenmeksizin üye bazındaki hesaplarda izlenir.
(2) Kolektif yatırım kuruluşları
ve emeklilik yatırım fonlarına ilişkin olarak Sermaye Piyasası Kurulu
düzenlemelerinde yer alan hükümler saklıdır.
Faaliyet izni bulunan
bankalara ilişkin uygulama
GEÇİCİ MADDE 1 – (1) Bu
Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla Kanunun 4 üncü maddesinin
birinci fıkrasının (j) bendinde belirtilen faaliyete ilişkin izni bulunan
bankalar, repo ve ters repo işlemlerini yürütmeye devam eder.
Yürürlük
MADDE 13 – (1) Bu
Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 14 – (1) Bu Yönetmelik
hükümlerini Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu Başkanı yürütür.
_________________________
(1)
10/2/2021 tarihli ve 31391 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklik ile Yönetmeliğin
2 nci maddesine birinci fıkrasından sonra gelmek üzere fıkra
eklenmiş, diğer fıkralar buna göre teselsül ettirilmiştir.
(2)
10/2/2021 tarihli ve 31391 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklik ile Yönetmeliğin
4 üncü maddesinin birinci fıkrasına (h) bendinden sonra gelmek üzere bent
eklenmiş, diğer bent buna göre teselsül ettirilmiştir.
(3)
10/2/2021 tarihli ve 31391 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklik ile Yönetmeliğin
5 inci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinden sonra gelmek üzere bentler
eklenmiş ve diğer bent buna göre teselsül ettirilmiştir.
(4)
10/2/2021 tarihli ve 31391 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklik ile Yönetmeliğin
6 ncı maddesinin beşinci fıkrasından sonra gelmek üzere fıkralar
eklenmiş ve diğer fıkralar buna göre teselsül ettirilmiştir.
Yönetmeliğin
Yayımlandığı Resmî Gazete’nin
Tarihi
Sayısı
6/12/2015
29554
Yönetmelikte
Değişiklik Yapan Yönetmeliklerin Yayımlandığı Resmî Gazetelerin
Tarihi
Sayısı
1.
10/2/2021
31391
2.
BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar
Bu sayfadaki metin bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Bağlayıcı olan, Resmî Gazete’de yayımlanan metindir.