KOZMETİK ÜRÜN VEYA
HAMMADDELERİNİN ETKİNLİK VE GÜVENLİLİK ÇALIŞMALARI İLE KLİNİK ARAŞTIRMALARI HAKKINDA
YÖNETMELİK
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç, Kapsam,
Dayanak ve Tanımlar
Amaç
MADDE 1 – (1) Bu Yönetmeliğin
amacı, gönüllüler üzerinde yapılacak olan kozmetik ürün veya hammaddelerinin
etkinlik çalışmaları, güvenlilik çalışmaları veya klinik araştırmalarının
yürütülmesi, kayıtlarının tutulması, rapor edilmesi, geçerliliği ve diğer
hususlarda bilimsel ve etik standartların sağlanması ve gönüllülerin
haklarının korunmasına dair usûl ve esaslar ile Kozmetik Klinik Araştırmalar
Etik Kurullarının teşkili, görevleri, çalışma usûl ve esaslarını
düzenlemektir.
Kapsam
MADDE 2 – (1) Bu
Yönetmelik, gönüllüler üzerinde kozmetik ürün veya hammaddeleri ile yapılacak
olan etkinlik çalışmaları, güvenlilik çalışmaları veya klinik araştırmaları,
çalışma ve araştırma yapılacak yerleri, bu çalışmaları ve araştırma
gerçekleştirecek gerçek veya tüzel kişileri kapsar.
Dayanak
MADDE 3 – (1) Bu
Yönetmelik, 7/5/1987 tarihli ve 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanununun
Ek 10 uncu maddesi, 11/10/2011 tarihli ve 663 sayılı Sağlık Bakanlığı ve
Bağlı Kuruluşlarının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde
Kararnamenin 27 nci ve 40 ıncı maddelerine dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar
MADDE 4 – (1) Bu
Yönetmelikte geçen;
a) Araştırmacı: Sorumlu
araştırmacının gözetiminde kozmetik ürün veya hammaddelerinin etkinlik
çalışmaları, güvenlilik çalışmaları veya klinik araştırmalarında görev alan
kişiyi,
b) Bilgilendirilmiş gönüllü
olur formu: Çalışma veya araştırma hakkında ayrıntılı ve anlaşılır bilgiler
verilerek alınan rızayı yazılı şekilde ispatlayan belgeyi,
c) Ciddi istenmeyen etki:
Geçici veya kalıcı fonksiyonel yetersizlik, sakatlık, hastanede tedavi altına
alınma, konjenital anomaliler veya ani yaşamsal risk ya da ölümle sonuçlanan
istenmeyen bir etkiyi,
ç) Çalışma veya araştırma
protokolü: Kozmetik ürün veya hammaddelerinin etkinlik çalışmaları,
güvenlilik çalışmaları veya klinik araştırmalarının amacını, yöntemini,
uygulanacak istatistiksel yöntemleri ve çalışma veya araştırmaya ait
düzenlemeleri detaylı olarak tanımlayan belgeyi,
d) Destekleyici: Kozmetik ürün
veya hammaddelerinin etkinlik çalışmaları, güvenlilik çalışmaları veya klinik
araştırmalarının başlatılmasından, yürütülmesinden veya finanse edilmesinden
sorumlu olan kişiyi, kurumu veya kuruluşu,
e) Gönüllü: Bu Yönetmelik
hükümleri ile ilgili mevzuat uyarınca, bizzat kendisinin veya yasal
temsilcisinin yazılı oluru alınmak suretiyle kozmetik ürünlerin etkinlik,
güvenlilik çalışmaları veya klinik araştırmalarına iştirak edecek kişiyi,
f) Güvenlilik değerlendirmesi:
Bir kozmetik ürün veya hammaddesi için; toksikolojik karakteri, kimyasal
yapısı ve maruz kalma seviyeleri, onun kullanımına sunulduğu hedef kitlenin
veya uygulanacağı bölgenin belirgin maruziyet özellikleri göz önünde
bulundurularak yapılan değerlendirmeyi,
g) İstenmeyen etki: Bir
kozmetik ürünün normal ya da öngörülebilir kullanımı sonrasında, insan
sağlığını olumsuz etkileyen beklenmeyen bir etkiyi,
ğ) Kozmetik hammadde: Tek
başına veya karışım hâlinde kozmetik ürün içinde kozmetik etki sağlamak
amacıyla veya yardımcı bileşen olarak kullanılan maddeyi,
h) Kozmetik Klinik Araştırmalar
Etik Kurulu: Kozmetik ürün veya hammaddeleri ile yapılacak çalışma veya
araştırmaya katılacak gönüllülerin haklarının, sağlık yönünden güvenliğinin
ve esenliğinin korunması, çalışma veya araştırmanın ilgili mevzuata uygun
şekilde yapılmasının ve takip edilmesinin sağlanması amacıyla çalışma veya
araştırma protokolü, araştırmacıların uygunluğu, çalışma veya araştırma
yapılacak yerlerin yeterliliği ve gönüllülerin bilgilendirilmesinde
kullanılacak yöntem ve belgeler, gönüllülerden alınacak olurlar hakkında ve
çalışma veya araştırmalar ile ilgili diğer konularda bilimsel ve etik yönden
görüş vermek üzere Kurumca teşkil edilecek veya onaylanacak bağımsız
kurulları,
ı) Klinik Araştırmalar Danışma
Kurulu: 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanununun Ek 10 uncu maddesine
göre Kurum bünyesinde teşekkül ettirilen danışma kurulunu,
i) Kozmetik ürün: İnsan
vücudunun dış kısımlarına; epiderma, tırnaklar, kıllar, saçlar, dudaklar ve
dış genital organlarına veya dişler ile ağız mukozasına uygulanmak üzere
hazırlanmış, tek veya temel amacı bu kısımları temizlemek, koku vermek,
görünümünü değiştirmek, bunları korumak, iyi bir durumda tutmak veya vücut
kokularını düzeltmek olan bütün madde veya karışımları,
j) Kozmetik ürün veya
hammaddelerinin etkinlik veya güvenlilik çalışmaları: Kozmetik ürün veya
hammaddelerinin etkinlik veya güvenlilik iddialarını araştırmak amacıyla
gönüllüler üzerinde yürütülen çalışmaları,
k) Kozmetik ürün veya
hammaddelerinin klinik araştırmaları: Bir veya birden fazla kozmetik ürünün
klinik etkilerini ortaya çıkarmak ya da doğrulamak, istenmeyen etkilerini
tanımlamak, emilim, dağılım, metabolizma ve atılımlarını tespit etmek
amacıyla insanlar üzerinde yapılan çalışma veya araştırmaları,
l) Kurum: Türkiye İlaç ve Tıbbi
Cihaz Kurumunu,
m) Merkez: Kozmetik ürün veya
hammaddelerinin etkinlik çalışmaları, güvenlilik çalışmaları veya klinik
araştırmaların yapıldığı yeri,
n) Sorumlu araştırmacı: Çalışma
veya araştırma konusu ile ilgili dalda, çalışma veya araştırmanın
gerektirdiği seviyede eğitimini tamamlamış, çalışma veya araştırmanın
yürütülmesinden sorumlu olan kişiyi,
o) Sözleşmeli araştırma
kuruluşu (SAK): Destekleyicinin kozmetik ürün veya hammaddelerinin etkinlik
çalışmaları, güvenlilik çalışmaları veya klinik araştırmaları ile ilgili görev
ve yetkilerinin tümünü veya bir kısmını yazılı bir sözleşmeyle devrettiği
bağımsız kuruluşu,
ifade eder.
İKİNCİ BÖLÜM
Kozmetik Ürün veya
Hammaddelerinin Etkinlik Çalışmaları,
Güvenlilik
Çalışmaları veya Klinik Araştırmaların Genel Esasları,
Çalışma veya
Araştırma İçin Olur Alınması,
Yürütülmesi ile
İlgili Esaslar
Çalışma veya araştırmaların
genel esasları
MADDE 5 – (1) Gönüllüler
üzerinde çalışma veya araştırmaların yapılabilmesi için aşağıdaki hususlar
aranır:
a) Kozmetik ürün veya
hammaddeler üzerinde çalışma veya araştırma yapılacak ise, çalışma veya
araştırmanın önce insan dışı deney ortamında yapılmış olması gerekir.
b) Çalışma veya araştırma,
güvenlilik değerlendirmesi yapılmış olan kozmetik ürün veya hammaddeler ile
yapılır.
c) Çalışma veya araştırmadan
beklenen faydalar, gönüllü sağlığından veya sağlığı bakımından ortaya
çıkabilecek muhtemel risklerden ve diğer kişilik haklarından daha üstün
tutulamaz.
ç) Bu Yönetmelik kapsamında
yapılacak çalışma veya araştırmalar için öncelikle Kuruma başvurulur. Kurum
tarafından başvurulan çalışmanın veya araştırmanın hangi kapsamda
yürütüleceğine gerekli görülmesi hâlinde bilimsel komisyonların da görüşü
alınmak suretiyle karar verilir.
d) Çalışma veya araştırmanın
insan sağlığı üzerinde öngörülebilir zararlı veya kalıcı bir etki
bırakmaması, ölüm riski taşımaması gerekir.
e) Çalışma veya araştırmaya
iştirak etmek üzere gönüllü olmak isteyen kişi veya yasal temsilcisi, çalışma
veya araştırmaya başlamadan önce; çalışma veya araştırmanın amacı, yöntemi,
beklenen yararları, öngörülebilir riskleri, zorlukları, kişinin sağlığı ve
şahsi özellikleri bakımından uygun olmayan yönleri ve çalışma veya
araştırmanın yapılacağı, devam ettirileceği şartlar hakkında ve çalışma veya
araştırmadan istediği anda çekilme hakkına sahip olduğu hususunda yeterince
ve anlayabileceği şekilde sorumlu araştırmacı tarafından bilgilendirilir.
f) Gönüllünün serbest iradesi
ile çalışmaya dâhil edileceğine dair herhangi bir menfaat teminine bağlı
bulunmayan rızası alınır ve bu durum (e) bendinde yer alan bilgilendirmeye
yönelik hususları kapsayan bilgilendirilmiş gönüllü olur formu ile
belgelenir. Bilgilendirilmiş gönüllü olur formu iki nüsha hâlinde düzenlenir.
Bu nüshalardan biri imza karşılığında gönüllüye verilir, diğeri ise sorumlu
araştırmacıda kalır.
g) Çalışma veya araştırma
sırasında, gönüllüye insan onuruyla bağdaşmayacak ölçüde acı verecek
yöntemler uygulanamaz.
ğ) Gönüllünün, kendi durumu ve
çalışma veya araştırmanın gidişatı hakkında istediği zaman bilgi alabilmesi
ve bu amaçla irtibat kurabilmesi için çalışma veya araştırma ekibinden en az
bir kişi görevlendirilir.
h) Gönüllü, gerekçeli veya
gerekçesiz olarak, kendi rızasıyla, istediği zaman çalışma veya araştırmadan
ayrılır ve bundan dolayı herhangi bir yaptırıma veya kayba maruz bırakılamaz.
ı) Sigorta teminatı dışında,
gönüllülerin çalışma veya araştırmaya iştiraki veya devamının sağlanması için
gönüllüye herhangi bir ikna edici teşvikte veya malî teklifte bulunulamaz.
Ancak, gönüllülerin çalışma veya araştırmaya iştiraki ile ortaya çıkacak
masraflar ile gönüllülerin çalışma günü kaybından doğan gelir azalması
olacaksa bu durum çalışma veya araştırma bütçesinde belirtilir ve
belgelenmesi durumunda bütçeden karşılanır.
i) Çalışma veya araştırmanın
bitiminde, çalışma veya araştırmanın sonuçları ve çalışma veya araştırmadan
kaynaklanan yararlar ile ilgili katılımcıların bilgi alma hakları vardır.
Çalışma veya araştırmanın sonunda elde edilecek bilgilerin yayımlanması
durumunda gönüllünün rızası olmadan kimlik bilgileri açıklanamaz.
j) Kozmetik ürün veya
hammaddelerinin etkinlik çalışmaları, güvenlilik çalışmaları veya klinik
araştırmalarına katılacak kişiler çalışma veya araştırma protokolünde
belirtilen dâhil etme ve hariç tutma kriterlerine göre seçilirler.
k) Kozmetik ürün veya bileşeni
olarak kullanımı yasaklı olanlar ile hiçbir çalışma veya araştırma yapılamaz.
Kozmetik ürün veya bileşeni olarak kullanımı sınırlı olanlar için ise
belirlenen sınırların dışında kullanımı amaçlananlar ile hiçbir çalışma veya
araştırma yapılamaz.
l) Gönüllülerden alınan
numuneler gönüllünün rızası dışında başka bir çalışma veya araştırmada
kullanılamaz. Gönüllülere ait görseller rızası dışında yayımlanamaz.
Gönüllüler üzerinde yapılan
etkinlik çalışmaları
MADDE 6 – (1) Etkinlik
çalışmaları, kozmetik ürün veya hammaddelerinin etkinlik iddialarını
araştırmak amacıyla yürütülen çalışmalardır. Gönüllüler üzerinde yapılan
etkinlik çalışmaları, tüketici algı testleri, eğitim almış katılımcılar
tarafından yapılan algı çalışmaları veya aletsel test çalışmalarıdır.
Gönüllüler üzerinde yapılan
güvenlilik çalışmaları
MADDE 7 – (1) Gönüllüler
üzerinde yapılan güvenlilik çalışmaları, test edilen kozmetik ürün veya
hammaddelerinin cilt ve mukoz membran gibi dokular ile uyumunun
değerlendirildiği çalışmalardır.
Gönüllüler üzerinde yapılan
kozmetik klinik araştırmalar
MADDE 8 – (1) Kozmetik
ürün veya hammaddeleri kullanılarak gönüllüler üzerinde yapılan klinik
araştırmalar, bir veya birden fazla kozmetik ürünün klinik etkilerini ortaya
çıkarmak ya da doğrulamak, istenmeyen etkilerini tanımlamak, emilim, dağılım,
metabolizma ve atılımlarını tespit etmek amacıyla yapılan araştırma veya
çalışmalardır.
Çalışma veya araştırmaların
yapılacağı yerler, standartları ve izin başvurusu
MADDE 9 – (1) Kozmetik
ürün veya hammaddelerinin klinik araştırmaları, üzerinde araştırma yapılacak
kişilerin emniyetini sağlamaya ve araştırmanın sağlıklı bir şekilde
yürütülebilmesine, takibine ve gereğinde acil müdahale yapılabilmesine
elverişli ve araştırmanın vasfına uygun personel, teçhizat ve laboratuvar
imkânlarına sahip olan üniversite sağlık uygulama ve araştırma merkezleri,
üniversitelere bağlı onaylanmış araştırma-geliştirme merkezleri, Sağlık
Bakanlığı eğitim ve araştırma hastaneleri ile diğer laboratuvarlarda yapılır.
Bu merkezler ve hastanelerde yapılan çalışma veya araştırmalara, gereğinde bu
merkezlerin ve hastanelerin koordinatörlüğünde veya idari sorumluluğunda
olmak kaydıyla, belirtilen nitelikleri haiz diğer sağlık kurum ve kuruluşları
da dâhil edilir.
Çalışma veya araştırmalar
için başvuru ve izin
MADDE 10 – (1) Kozmetik
ürün veya hammaddelerinin etkinlik çalışmaları, güvenlilik çalışmaları veya
klinik araştırmalarının başvurusu, gerçek veya tüzel kişilerden oluşacak
destekleyici, destekleyicinin görevlendireceği sözleşmeli araştırma kuruluşu
veya sorumlu araştırmacı tarafından Kuruma yapılır.
(2) Başvuru Kurum tarafından
değerlendirilir. Etik kurul izni alınması gerekenler etik kurula
yönlendirilir. Çalışma veya araştırmalara Kurumun izni alındıktan sonra
başlanılır.
(3) Kurum çalışma veya
araştırmanın başlanmasına dair olumsuz karar vermişse, bunu gerekçeli olarak
başvuru sahibine bildirir. Başvuru sahibi bir kereye mahsus olmak üzere
kararda belirtilen hususlarda gerekli değişiklikleri yaparak tekrar başvuruda
bulunur veya karara gerekçeli olarak itiraz edebilir. Talep edilen
değişiklikler yerine getirilmediği veya bu konuda kabul edilebilir bir
gerekçe sunulamaması hâlinde Kurum çalışmayı reddeder.
Çalışma veya araştırmaların
yürütülmesi
MADDE 11 – (1) Çalışma
veya araştırmalar aşağıdaki şekilde yürütülür:
a) Bu Yönetmelik kapsamındaki
gönüllüler üzerinde yapılan kozmetik ürün veya hammaddelerinin etkinlik
çalışmaları, güvenlilik çalışmaları veya klinik araştırmaları, sorumlu
araştırmacının başkanlığında, çalışma veya araştırmanın niteliğine uygun bir
ekiple yürütülür.
b) Destekleyici, yazılı
sözleşme yapmak ve Kuruma bilgi vermek şartıyla, kendi görevlerinin bir
kısmını klinik esaslara uygun şekilde çalışan sözleşmeli araştırma
kuruluşlarına devredebilir. Görevlerin sözleşmeli araştırma kuruluşuna
devredilmesi, destekleyicinin çalışma ile ilgili hukuki sorumluluğunu ortadan
kaldırmaz. Destekleyici ve destekleyicinin görevlendireceği sözleşmeli
araştırma kuruluşu, sözleşme konusu işlerin ve işlemlerin sonuçlarından
birlikte sorumludur.
c) Gönüllüler üzerinde yapılan
çalışma veya araştırmalarda destekleyici, destekleyicinin görevlendireceği
sözleşmeli araştırma kuruluşu veya sorumlu araştırmacı, çalışma veya
araştırmanın yürütülmesi sırasında gönüllü güvenliğini etkileyebilecek yeni
bir durumun ortaya çıkması hâlinde gerekli tedbirleri alır. Destekleyici,
destekleyicinin görevlendireceği sözleşmeli araştırma kuruluşu veya sorumlu
araştırmacı, bu yeni durum ve alınan tedbirler hakkındaki bilgileri Kuruma ve
ilaveten etik kurul izni gereken çalışmalarda etik kurula bildirir.
ç) Çalışma veya araştırma Kurum
tarafından izin verilmesine rağmen başvuru dosyasında belirtilen tarihte
başlatılamamış ise, başlatılamama sebepleri Kuruma bildirilir.
d) Sorumlu araştırmacı, ihtiyaç
halinde başka merkezlerden uygun nitelikleri haiz araştırmacıları çalışmaya
dâhil eder ve bunu Kuruma bildirir.
Çalışma veya araştırmaların
durdurulması veya sonlandırılması
MADDE 12 – (1) Kurum,
çalışma veya araştırmanın yürütülmesi sırasında çalışma veya araştırmaya izin
verdiği mevcut şartlardan birinin ortadan kalktığını tespit ederse, çalışma
veya araştırmayı derhal durdurur. Bu şartların belirlenen süre içerisinde
yerine getirilmemesi veya yerine getirilmesinin mümkün olmadığının
anlaşılması veya bu süre içerisinde gönüllünün sağlığının tehlikeye girmesi
hallerinde çalışma veya araştırma doğrudan sonlandırılır.
(2) Çalışma veya araştırma ile
ilgili durdurma veya sonlandırma kararı Kurum tarafından alınmışsa; Kurum,
alınan kararı gerekçesi ile birlikte etik kurul izni gerekenlerde etik
kurula, destekleyiciye, destekleyicinin görevlendireceği sözleşmeli araştırma
kuruluşuna veya sorumlu araştırmacıya bildirir.
(3) Çalışma veya araştırma
başlatıldıktan sonra destekleyici, destekleyicinin görevlendireceği
sözleşmeli araştırma kuruluşu veya sorumlu araştırmacı tarafından
tamamlanmadan durdurulmuş ise, sebepleri ile birlikte durdurma kararı,
çalışmaya veya araştırmaya alınmış olan gönüllülerin son durumlarını içeren
bilgi yazısı da eklenerek on beş gün içerisinde Kuruma ve etik kurul izni
gerekenlerde etik kurula bildirilir.
(4) Destekleyici,
destekleyicinin görevlendireceği sözleşmeli araştırma kuruluşu veya sorumlu
araştırmacı, çalışma veya araştırmanın bitmesinden itibaren doksan gün
içerisinde çalışma veya araştırmanın sonlandığını Kuruma ve etik kurul izni
gerekenlerde etik kurula bildirir.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Çalışma veya
Araştırmaya Esas Olan Kozmetik Ürün veya Hammaddeleri
Kozmetik ürün veya
hammaddelerinin özellikleri
MADDE 13 – (1) Kozmetik
ürün veya hammaddelerinin, kozmetik mevzuatına uygun olması, buna göre
üretilmesi ve gönüllüler üzerinde çalışma veya araştırma yapılacak ise
güvenlilik değerlendirmesinin yapılmış olması gerekir.
(2) Çalışma veya araştırmaya
esas kozmetik ürün veya hammaddelerinin iç ambalajında çalışma veya araştırmaya
yönelik bilgilendirme ile dış ambalajındaki veya dış ambalajı yok ise en
dışta bulunan hazır ambalajındaki etiket Türkçe olarak hazırlanır.
Kozmetik ürün veya
hammaddeleri ile ilgili sorumluluk
MADDE 14 – (1) Çalışma
veya araştırma yapılacak kozmetik ürün veya hammaddelerinin imalatı ya da
ithalatından sonra kozmetik ürün veya hammaddelerin özelliklerine uygun
olarak depolanması, dağıtımı ve çalışma yapılan merkeze teslimi ile bu
merkezde bu koşulların devam ettirilmesi, kullanılmamış veya geri çekilmiş
kozmetik ürün veya hammaddelerinin çalışma veya araştırma yapılan merkezden
toplanarak iadesinin sağlanması veya uygun şekilde imhası ve bütün bu sürece
ait kayıtların tutulması veya tutturulmasından destekleyici, destekleyicinin
görevlendireceği sözleşmeli araştırma kuruluşu veya sorumlu araştırmacı
sorumludur.
(2) Çalışma veya araştırma
yapılan kozmetik ürün veya hammaddelerin teslim alınması, muhafazası, yazılı
istek veya araştırma veya çalışma protokolüne uygun dağıtımı, stok kontrolü,
artan kısmına protokol gereğince yapılacak işlemler ve kayıtlarının
tutulmasından çalışma veya araştırmanın yapıldığı her bir merkezdeki sorumlu
araştırmacı, destekleyici veya destekleyicinin görevlendireceği sözleşmeli
araştırma kuruluşu sorumludur.
Kozmetik ürün veya
hammaddelerinin geri çekilmesi
MADDE 15 – (1) Çalışma
veya araştırmanın durdurulması hâlinde destekleyici, destekleyicinin
görevlendireceği sözleşmeli araştırma kuruluşu veya sorumlu araştırmacı
tarafından; sorumlu araştırmacının elinde kalan kozmetik ürün veya
hammaddelerinin tamamı dağıtım yerlerinden derhal geri çekilir, bu durum on
beş iş günü içerisinde belgeleriyle birlikte bir rapor hâlinde Kuruma
bildirilir.
(2) Çalışma veya araştırmada
kullanılan kozmetik ürün veya hammaddelerinin geri çekilmesi ve geri çekilen
kozmetik ürün veya hammaddeleri ile ilgili yapılacak işlemler ve varsa
tedbirler Kuruma bildirilen raporda ayrıntılı olarak belirtilir.
Çalışma veya araştırma
kayıtları ve gizlilik
MADDE 16 – (1) Çalışma
veya araştırma ile ilgili kayıtların tamamı destekleyici, destekleyicinin
görevlendireceği sözleşmeli araştırma kuruluşu veya sorumlu araştırmacı
tarafından düzenli olarak tutulur ve çalışma veya araştırmanın bütün
merkezlerde tamamlanmasından sonra en az beş yıl süre ile saklanır; ancak, bu
süre çalışma veya araştırma yapılan kozmetik ürün veya hammaddenin niteliğine
bağlı olarak gerektiğinde daha uzun olabilir.
(2) Çalışma veya araştırmanın
herhangi bir sebeple devri derhal Kuruma bildirilir. Çalışma veya araştırmayı
devralan, veri veya belgelerin tümünün muhafazasından ve arşivlenmesinden
sorumludur.
(3) Çalışma veya araştırma ile
ilgili belgelerin gizliliği esastır. Bu belgeler ancak hukuken yetkili
kişilerin veya mercilerin talebi hâlinde yetkili kişilere verilir.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Bildirimler
İstenmeyen etkilerin
bildirimi
MADDE 17 – (1)
Gönüllüler üzerinde yapılan çalışma veya araştırmalarda sorumlu araştırmacı
veya görevlendireceği bir araştırmacı, protokolde belirtilen ve hemen rapor
edilmesi gerekli görülmeyenler hariç istenmeyen etkilerin tamamını derhal
destekleyici veya destekleyicinin görevlendireceği sözleşmeli araştırma
kuruluşuna bildirir.
(2) Destekleyici,
destekleyicinin görevlendireceği sözleşmeli araştırma kuruluşu veya sorumlu
araştırmacı; araştırmacı veya araştırmacılar tarafından kendisine rapor
edilen tüm istenmeyen etkilere ait kayıtları tutmakla, bu bilgileri Kuruma ve
ilaveten etik kurul izni gereken çalışmalarda etik kurula bildirmekle ve
istenilen her türlü ek bilgiyi sunmakla yükümlüdür.
Ciddi istenmeyen etkilerin
bildirimi
MADDE 18 – (1)
Gönüllüler üzerinde yapılan çalışma veya araştırmalarda destekleyici,
destekleyicinin görevlendireceği sözleşmeli araştırma kuruluşu veya sorumlu
araştırmacı, çalışma veya araştırma sırasında gelişen ciddi istenmeyen
etkilere ait kayıtları yedi gün içinde Kuruma ve ilaveten etik kurul izni
gereken çalışmalarda etik kurula sunmakla, ek bilgileri içeren izleme
raporlarını ise sekiz gün içerisinde Kuruma ve ilaveten etik kurul izni
gereken çalışmalarda etik kurula sunmakla ve çalışma veya araştırmanın
yapıldığı merkezlerdeki tüm araştırmacıları bilgilendirmekle yükümlüdür.
Diğer bildirimler
MADDE 19 – (1) Çalışma
veya araştırma ile ilgili görevlendirmelerden bildirim niteliğinde olanlar
Kuruma bildirilir. Önemli değişiklik olarak değerlendirilen görevlendirmeler
için ise başvuru yapılır.
(2) Bildirimlerin Kuruma
düzenli olarak iletilmesinden destekleyici, destekleyicinin görevlendireceği
sözleşmeli araştırma kuruluşu veya sorumlu araştırmacı sorumludur.
BEŞİNCİ BÖLÜM
Kozmetik Klinik
Araştırmalar Etik Kurullarının Yapısı, Çalışma
Usûl ve Esasları,
Görevleri ile Danışma Kurulu
Kozmetik Klinik Araştırmalar
Etik Kurullarının teşkili
MADDE 20 – (1) Etik
kurullar, çalışma veya araştırmalara katılacak gönüllülerin hakları, sağlık
yönünden güvenliği ve esenliğinin korunması, çalışma veya araştırmanın
mevzuata uygun şekilde yapılmasının ve takip edilmesinin sağlanması amacıyla,
çalışma veya araştırma protokolü, çalışma veya araştırmanın tasarımı ve
uygunluğu, gönüllülerin dâhil edilme ve dışlanma kriterleri, araştırmacıların
uygunluğu, çalışma veya araştırma yapılacak yerlerin yeterliliği ve
gönüllülerin bilgilendirilmesinde kullanılacak yöntem ve belgeler ile bu
kişilerden alınacak olurlar ve çalışma veya araştırmalarla ilgili diğer
konuları klinik ve etik yönden değerlendirmek amacıyla en az biri sağlık
meslek mensubu olmayan kişi ve biri de hukukçu olmak kaydıyla ve üyelerinin
çoğunluğu doktora veya tıpta uzmanlık seviyesinde eğitimli sağlık meslek
mensubu olacak şekilde, en az yedi ve en çok on beş üyeden oluşturulur.
(2) Bir etik kurul üyesi aynı
anda birden fazla etik kurulda görev alamaz.
(3) Etik kurul üyelerinden en
az üçü etik kurul sekretaryasının bulunduğu kurumun dışından olmalıdır.
(4) Etik kurullar, Kozmetik
Klinik Araştırmalar Etik Kurulu şeklinde teşekkül ettirilir.
(5) Başvuru, bu Yönetmelik
kapsamında kurulmuş etik kurullardan herhangi birine yapılır.
(6) Etik kurullar
üniversitelerde rektörün, Kamu Hastane Birliklerinde genel sekreterin,
Gülhane Askeri Tıp Akademisinde dekanın teklifi ve Kurumun onayı ile kurulur
ve bu onay tarihi itibariyle faaliyetlerine başlar.
(7) Etik kurullar,
faaliyetlerine başladıktan sonra, üye değişimi dışındaki yazışmalarını kendi
sekretaryası aracılığıyla, doğrudan Kurum veya destekleyici veya
destekleyicinin görevlendireceği sözleşmeli araştırma kuruluşu ile yapar.
(8) Kurum, etik ilkelere uygun
çalışmayan ya da Kurumun yapacağı denetim sonucunda etik kurul çalışmalarının
yürütülebilmesi için gerekli mekân, sekretarya, arşiv ve sair ekipman
yönünden eksiklik tespit edilen etik kurulu uyarır. Belirlenen müddet
içerisinde uyarı sebebinin giderilmemesi hâlinde Kurum tarafından verilen
onay iptal edilir.
(9) Kozmetik Klinik Araştırma
Etik Kurulunda aşağıda belirtilen nitelikteki üyeler bulunur:
a) Farmasötik teknoloji
alanında doktora unvanı almış tercihen kozmetoloji alanında çalışmaları olan
eczacı,
b) Farmasötik toksikoloji
alanında doktora unvanı almış eczacı veya tabip,
c) Farmakognozi veya farmasötik
botanik alanında doktora unvanı almış eczacı,
ç) Farmasötik kimya alanında
doktora unvanı almış eczacı,
d) Farmakoloji alanında doktora
unvanı almış eczacı veya uzmanlığını almış tabip,
e) Deri ve zührevi hastalıklar
alanında uzmanlığını tamamlamış tabip,
f) Diş eti hastalıkları
tedavisi alanında uzmanlığını tamamlamış diş tabibi,
g) Hukukçu,
ğ) Sağlık meslek mensubu
olmayan kişi,
h) Varsa, tıp etiği
(deontoloji) alanında doktora veya uzmanlığını tamamlamış kişi,
ı) Uzman görüşü gereken
durumlarda; ihtiyaç duyulan alanda uzmanlık veya doktora unvanı almış
kişiler.
(10) Kozmetik Klinik Araştırma
Etik Kurulunda 9 uncu fıkranın (a), (b), (c), (ç), (e), (g) ve (ğ)
bentlerinde belirtilen niteliklerdeki üyelerin bulunması zorunludur.
Kozmetik Klinik Araştırmalar
Etik Kurullarının çalışma usûl ve esasları
MADDE 21 – (1) Etik
Kurulların çalışma usûl ve esasları aşağıdaki gibidir:
a) Etik kurullar, çalışma veya
araştırma başvurularını bilimsel ve etik yönden değerlendirme ve onay verme
hususlarında bağımsızdır.
b) Etik kurul üyeleri,
kendilerine ulaşan her türlü bilgi için gizlilik ilkesine uymak zorundadır.
c) Etik kurul üyeleri, Kurumun
hazırlayacağı gizlilik belgesi ve taahhütnamesini imzalayarak görevlerine
başlar.
ç) İncelenen çalışma veya
araştırmada görevi bulunan etik kurul üyesi, bu çalışma veya araştırmanın
etik kuruldaki tartışmalarına ve oylamasına katılamaz, kurul kararını
imzalayamaz.
d) Etik kurul üyeleri üye tam
sayısının üçte iki çoğunluğu ile toplanır ve üye tam sayısının salt çoğunluğu
ile karar verir.
e) Etik kurul üyelerinin görev
süresi iki yıldır. Üyeliği süresince mazeretsiz olarak üst üste üç toplantıya
veya aralıklı olarak toplam beş toplantıya katılmayan üyelerin üyeliği
kendiliğinden düşer. Görev süresi dolan veya üyeliği düşen üye yerine aynı
niteliklere sahip bir üye seçilir.
f) Etik kurullar ihtiyaç
durumunda konu ile ilgili daldan veya yan daldan uzman kişilerin yazılı
görüşünü alır ve bu kişileri danışman olarak toplantıya davet eder.
g) Etik kurulların çalışma
yöntemleri Kurum tarafından belirlenir ve Kurumun internet sitesinde
yayımlanır. Etik kurullar çalışmalarını bu düzenleme çerçevesinde yürütürler.
Kozmetik Klinik Araştırmalar
Etik Kurullarının görev ve yetkileri
MADDE 22 – (1) Etik
Kurulların görev ve yetkileri şunlardır;
a) Bu Yönetmelik kapsamındaki
çalışma veya araştırmalar, etik kurullar tarafından değerlendirilir.
b) Bu Yönetmeliğin kapsamı
içinde kalan konuları değerlendirmek amacıyla, başka kurum veya kuruluşlarca
etik kurul veya etik kurul fonksiyonlarını icra edecek ayrı bir kurul veya
yapı oluşturulamaz.
c) Etik kurullar, çalışma veya
araştırma başvurusu hakkında görüş oluştururken;
1) Çalışma veya araştırmadan
beklenen yarar, zarar ve risklerin analizini,
2) Çalışma veya araştırmanın
klinik verilere ve yeni bir hipoteze dayanıp dayanmadığını,
3) Çalışma veya araştırmanın
uygunluğunu,
4) İnsan üzerinde ilk defa
yapılacak çalışma veya araştırmalarda, öncelikle insan dışı deney ortamında
yapılmış olması zaruretini,
5) İnsan dışı deney ortamında
yapılan deneyler sonucunda ulaşılan verilerin, varılmak istenen hedefe
ulaşmak açısından çalışma veya araştırmanın insan üzerinde yapılabilecek
olgunluğa erişip erişmediği ve bunun insan üzerinde de yapılmasını gerekli
kılması hususunu,
6) Çalışma veya araştırma
protokolünü,
7) Çalışma veya araştırma ile
ilgili olarak verilen yazılı bilgileri, gönüllü olurlarının alınması amacıyla
izlenen yöntemi,
8) Çalışma veya araştırma
sebebiyle ortaya çıkan sağlık problemleri, istenmeyen ve/veya ciddi istenmeyen
etkinin görülmesi durumunda destekleyici, destekleyicinin görevlendireceği
sözleşmeli araştırma kuruluşu veya sorumlu araştırmacının sorumluluğunu ve
gönüllüler için yapılan sigorta sertifikası veya poliçesinin kapsamını,
9) Çalışma veya araştırmada görev
alan tüm ekibin uygunluğunu,
10) Güvenlilik değerlendirmesi
raporunu,
11) Gönüllülerin çalışma veya
araştırmaya alınmasına ilişkin düzenlemeleri,
12) Araştırmacılar ve
gönüllüler için uygun bulunan telafi düzenlemelerine ilişkin bütçeyi,
destekleyici ile çalışma veya araştırmanın yapılacağı yer arasında akdedilmiş
herhangi bir anlaşma mevcutsa anlaşmanın ilgili bölümlerini,
değerlendirir.
ç) Etik kurul, onay verdiği
herhangi bir çalışma veya araştırmayı, gerektiğinde çalışma veya araştırma
sırasında ve yerinde izler.
d) Etik kurul, görüşünü başvuru
tarihinden itibaren en çok on beş iş günü içerisinde başvuru sahibine
bildirir.
e) Etik kurulun inceleme süreci
içerisinde ek bilgi ve açıklamalara ihtiyaç duyulması hâlinde, gerekli olan
tüm istekler tek bir seferde başvuru sahibine iletilir. Başvuru sahibinden
ikinci bir kez istekte bulunulmaz. İstenilen bilgi ve belgeler etik kurula
sunuluncaya kadar inceleme süreci durdurulur.
Klinik Araştırmalar Danışma
Kurulunun görev ve yetkileri
MADDE 23 – (1) 13/4/2013
tarihli ve 28617 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İlaç ve Biyolojik
Ürünlerin Klinik Araştırmaları Hakkında Yönetmelikte belirtilen ve Kurum
nezdinde teşkil olunan Klinik Araştırmalar Danışma Kurulu, Kurumun talebi
durumunda, bu Yönetmelik hükümlerine tabi tüm kozmetik klinik
araştırmalarında etik kurul kararlarına yapılacak itirazları, etik kurullarla
ilgili şikâyetleri ve klinik araştırmalarla ilgili olarak etik kurullarca
veya klinik araştırmanın taraflarınca Kuruma iletilen ve uzmanlık görüşü
gerektiren hususlarda görüş bildirir.
ALTINCI BÖLÜM
Eğitim, Denetim,
Sorumluluk, Yasaklar ve İdari Yaptırımlar
Eğitim
MADDE 24 – (1) Kurum
gerektiğinde gönüllüler üzerinde kozmetik ürün veya hammaddeleri ile
yapılacak etkinlik çalışmaları, güvenlilik çalışmaları ve/veya klinik
araştırmaları konularında eğitim almış nitelikli sorumlu araştırmacı,
araştırmacı ve bu alanda çalışan diğer kişilerin yetiştirilmesi amacıyla
kurslar veya seminerler düzenler.
Denetim
MADDE 25 – (1) Kurum,
gönüllüler üzerinde yapılan kozmetik ürün veya hammaddelerinin klinik
araştırmalarının yapıldığı merkezleri, destekleyiciyi ve sözleşmeli araştırma
kuruluşunu, araştırma yapılan kozmetik ürün veya hammaddelerinin imal
edildiği yerleri, araştırma ile ilgili analizlerin yapıldığı laboratuvarları,
etik kurulları, bu Yönetmelik ve ilgili diğer mevzuat hükümlerine uygunluğu
yönünden, önceden haber vererek veya haber vermeden denetler veya denetletir.
Sorumluluk
MADDE 26 – (1) Çalışma
veya araştırmanın sorumluluğu çalışma veya araştırmayı yapan kişi veya
kişiler, kurum, kuruluş, destekleyici ve sözleşmeli araştırma kuruluşuna
aittir.
(2) İstenmeyen veya ciddi
istenmeyen etki olması durumunda destekleyici, destekleyicinin
görevlendireceği sözleşmeli araştırma kuruluşu veya sorumlu araştırmacı
tarafından, gönüllülere tıbbi destek hizmeti sağlanır. Bu tıbbi hizmet
karşılığında yapılan masraflar gönüllü veya Sosyal Güvenlik Kurumu’ndan
istenemez.
(3) Gönüllüler üzerinde yapılan
kozmetik ürün veya hammaddelerinin etkinlik çalışmaları, güvenlilik
çalışmaları veya klinik araştırmalarına iştirak eden gönüllüden
bilgilendirilmiş gönüllü olur formunun alınmış olması, gönüllünün çalışmadan
dolayı uğradığı zararların tazminine ilişkin haklarını ortadan kaldırmaz.
(4) Çalışma veya araştırma
yapılan kozmetik ürün veya hammaddelerinin, kozmetik ürün veya
hammaddelerinin kullanılmasına mahsus cihaz ve malzemelerin bedeli
destekleyici, destekleyicinin görevlendireceği sözleşmeli araştırma kuruluşu
veya sorumlu araştırmacı tarafından karşılanır.
(5) Çalışma veya araştırmayı
yapacak olan gerçek veya tüzel kişilerin çalışma veya araştırmanın
finansmanını başvuru dosyasında ayrıntılı olarak belirtmesi zorunludur.
İdari yaptırımlar
MADDE 27 – (1) Kozmetik
ürün veya hammaddelerinin etkinlik çalışmaları, güvenlilik çalışmaları veya
klinik araştırmalarına ilişkin hükümlerin ihlali hâlinde ilgili çalışma veya
araştırma; uluslararası çok merkezli ise Türkiye’de yapılan kısmı Kurum
tarafından durdurulur veya sonlandırılır. Durdurma sebeplerinin giderilmesi
hâlinde durum destekleyici, destekleyicinin görevlendireceği sözleşmeli
araştırma kuruluşu veya sorumlu araştırmacı tarafından Kuruma bildirilir ve
Kurumun uygun görmesi durumunda çalışma veya araştırmaya devam edilir.
(2) Kurum, etik ilkelere uygun
çalışmayan veya Kurumun yayımladığı Kozmetik Klinik Araştırmaları Etik Kurul
Standart Çalışma Yöntemi esaslarını yerine getirmeyen ya da yapılan denetim
sonucunda etik kurul çalışmalarının yürütülmesi için uygun olan mekân,
sekretarya, arşiv ve ekipman yönünden eksiklik tespit edilen etik kurulu
uyarır. Belirlenen süre içerisinde uyarı sebebinin giderilmemesi hâlinde,
Kurum tarafından verilen onay iptal edilir.
(3) Bu Yönetmelikte belirtilen
hükümlere aykırı davranan ve faaliyette bulunanlar hakkında fiillerinin
niteliğine göre ilgili diğer mevzuat hükümleri kapsamında idari yaptırımlar
uygulanır.
YEDİNCİ BÖLÜM
Çeşitli ve Son
Hükümler
Kılavuz
MADDE 28 – (1)
Yönetmelik hükümlerinin uygulanması maksadıyla Kurum tarafından kılavuzlar
yayımlanır.
Hüküm bulunmayan hâller
MADDE 29 – (1) Bu
Yönetmelikte hüküm bulunmayan hallerde; Biyoloji ve Tıbbın Uygulanması
Bakımından İnsan Hakları ve İnsan Haysiyetinin Korunması Sözleşmesi ile diğer
ilgili mevzuat hükümleri uygulanır.
Yürürlük
MADDE 30 – (1) Bu
Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 31 – (1) Bu
Yönetmelik hükümlerini Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu Başkanı yürütür.
BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar
Bu sayfadaki metin bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Bağlayıcı olan, Resmî Gazete’de yayımlanan metindir.