EREĞLİ KÖMÜR HAVZASI AMELEBİRLİĞİ
BİRİKTİRME VE YARDIMLAŞMA SANDIĞI BÜTÇE VE MUHASEBE YÖNETMELİĞİ
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar
Amaç ve kapsam
MADDE 1 – (1) Bu
Yönetmeliğin amacı, Sandığın; gelir ve gider bütçelerinin hazırlanması, gelir,
gider kesin hesabın ve bilançosunun çıkarılması, hesap ve kayıt düzeninde
şeffaflık ve tekdüzenin sağlanması, bütün işlemlerin kayıt altına alınması,
faaliyetlerinin gerçek mahiyetlerine uygun olarak sağlıklı ve güvenilir bir
biçimde muhasebeleştirilmesi, mali tabloların muhasebenin temel kavramları ve
genel kabul görmüş bütçe ve muhasebe ilkeleri çerçevesinde hazırlanması ve
raporlanmasına ilişkin ilke, usul ve esasları düzenlemektir.
Dayanak
MADDE 2 – (1) Bu
Yönetmelik, 11/2/2000 tarihli ve 2000/251 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile
yürürlüğe konulan Ereğli Kömür Havzası Amelebirliği Biriktirme ve Yardımlaşma
Sandığı Yönetmeliğinin 18 inci maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar
MADDE 3 – (1) Bu
Yönetmelikte geçen;
a) Bakanlık: Çalışma ve Sosyal
Güvenlik Bakanlığını,
b) Başkan: Sandık Başkanını,
c) Denetleme Kurulu: Sandık
Denetleme Kurulunu,
ç) Faaliyet dönemi: Malî yılı,
d) Gelir: İlk defa hesaplara
alınacak varlıklar ile yeniden değerleme farkları dışında, öz kaynakta artışa
neden olan her türlü işlemi,
e) Gider: İlk defa hesaplara
alınacak yükümlülükler ile yeniden değerleme farkları dışında, öz kaynakta
azalışa neden olan her türlü işlemi,
f) Harcama yetkilisi: Başkan ve
Yönetim Kurulunu,
g) Hesap dönemi: Malî yılı,
ğ) Mali yıl: Takvim yılını,
h) Maliyet bedeli: Bir varlığın
satın alınması, üretilmesi veya değerinin artırılması için yapılan harcamalar
veya verilen kıymetlerin toplamını,
ı) Muhasebe birimi: Gelir ve
alacakların tahsili, giderlerin ve borçların hak sahiplerine ödenmesi, para ve
parayla ifade edilebilen değerler ile emanetlerin alınması, saklanması,
ilgililere verilmesi, gönderilmesi ve diğer tüm malî işlemlerin kayıtlarının
yapılması ve raporlanması işlemlerini yürüten birimi,
i) Muhasebe yetkilisi: Muhasebe
hizmetlerinin yürütülmesinden ve muhasebe biriminin yönetiminden sorumlu olan
ve Yönetim Kurulunca görevlendirilen kişiyi,
j) Muhasebe yetkilisi mutemedi:
Muhasebe yetkilisi adına ve hesabına para ve parayla ifade edilebilen
değerleri geçici olarak almaya, muhafaza etmeye, vermeye, göndermeye yetkili
ve bu işlemlerle ilgili olarak doğrudan muhasebe yetkilisine karşı sorumlu
olan sosyal tesis resepsiyon görevlilerini,
k) Ön ödeme: İlgili mevzuatında
öngörülen hallerde kesin ödeme öncesi avans verilerek yapılan ödemeyi,
l) Öz kaynak: Varlıkları ile
yabancı kaynakları arasındaki farkı,
m) Para ve para ile ifade
edilebilen değerler: Muhasebe birimine veya muhasebe yetkilisi mutemedine
teslim edilip muhafaza ve sorumluluğu altında bulunan tedavüldeki Türk parası
ve konvertibl yabancı paralar ile hisse senedi, tahvil ve hazine bonoları,
diğer devlet borçlanma senetleri ve bu mahiyetteki değerleri,
n) Rayiç değer: Varlık veya
kaynakların değerleme günündeki normal alım satım değerini,
o) Sandık: Ereğli Kömür Havzası
Amelebirliği Biriktirme ve Yardımlaşma Sandığını,
ö) Sandık Fonu: Geçmiş yıllar
olumlu faaliyet sonuçları ile dönem olumlu faaliyet sonuçları toplamını,
p) Yönetim Kurulu: Sandık
Merkez Yönetim Kurulunu,
ifade eder.
İKİNCİ BÖLÜM
Bütçe
Bütçe
MADDE 4 – (1) Sandığın
bütçesi, yılbaşından sonuna kadar bir yıla ait gelir ve gider tahminlerini
gösteren, gelirlerin toplanmasına, hizmetlerin yapılmasına ve harcamalara
izin veren Bakanlık Onaylı bir belgedir. Bütçe; Sandığın plan ve
programlarının gerekleri ile fayda ve maliyet unsurları göz önünde tutularak
verimlilik, tutumluluk ilkelerine ve hesap dönemine göre hazırlanır ve
uygulanır.
Bütçenin bölümleri
MADDE 5 – (1) Bütçe,
gelir, gider ve yatırım olmak üzere üç kısımdan meydana gelir. Sandığın gelir
ve gider bütçeleri bu Yönetmeliğin 6 ve 7 nci maddelerinde belirtilen
fasıllara göre, yatırım bütçesi 8 inci maddeye göre düzenlenir.
Gider bütçesi
MADDE 6 – (1) Sandığın
gider bütçesi aşağıdaki fasıllardan oluşur.
a) Personel Giderleri,
b) Sosyal Güvenlik Kurumlarına
Devlet Primi Giderleri,
c) Mal ve Hizmet Alımı
Giderleri,
ç) Sosyal Tesis Giderleri,
d) Sandık Sosyal Yardımları,
e) İş kazaları Sosyal
Yardımları.
(2) Gider bütçesi fasılları
kendi içlerinde ihtiyaca göre gider tertipleri şeklinde bir sınıflandırmaya
tabi tutulur.
Gelir bütçesi
MADDE 7 – (1) Sandığın
gelir bütçesi aşağıdaki fasıllardan oluşur.
a) Aidat gelirleri,
b) Teşebbüs ve Mülkiyet
Gelirleri,
c) Diğer Gelirler,
ç) Sermaye gelirleri.
(2) Gelir bütçesi fasılları kendi
içlerinde ihtiyaca göre gelir tertipleri şeklinde bir sınıflandırmaya tabi
tutulur.
Yatırım bütçesi
MADDE 8 – (1) Sandığın
geçmiş yıllar olumlu faaliyet sonuçları ile cari yıl olumlu faaliyet
sonuçlarından oluşan biriktirme ve yardımlaşma sandığı fonu, 11/2/2000
tarihli ve 2000/251 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan
Ereğli Kömür Havzası Amelebirliği Biriktirme ve Yardımlaşma Sandığı
Yönetmeliğinin 31 inci maddesinde gösterilen sahalarda değerlendirilecek
şekilde yatırım bütçesi düzenlenir.
Gider tahmini
MADDE 9 – (1) Bütçenin
gider kısmı, sonucu alınmış son üç yılın gider gerçekleşmeleri, fiyat artış
endeksleri ile bütçenin uygulanacağı mali yıl içinde yapılması düşünülen
işler esas alınarak yapılır.
Gelir tahmini
MADDE 10 – (1) Bütçenin
gelir tahmini, kesin sonucu alınmış son üç yılın gelir artış oranları esas
alınarak yapılır. Ayrıca, bütçenin uygulanacağı mali yıl içinde kanun, tüzük,
yönetmelik ve toplu iş sözleşmeleri ile aidat veya ücret oranlarında
değişiklik yapılmışsa veya yapılan yatırımlardan gelir elde edilmeye
başlanılmışsa ya da herhangi bir nedenle gelirlerde artış meydana gelecekse
bu ve benzeri hususlar ile tahakkuk ettirildiği yıl içinde tahsil edilemeyen
ve sonraki yıllara devreden alacaklardan, cari yıl içinde tahsili tahmin
edilenler gelir tahminlerinde dikkate alınır.
Gelirlerin dayanakları
MADDE 11 – (1) Sandığın
gelirleri Bakanlar Kurulunca yürürlüğe konulacak yönetmelikle konulur,
değiştirilir ve kaldırılır. Yönetmelikte öngörülen gelirler dışında hangi ad
altında olursa olsun başkaca gelir elde edilemez ve gelirlerin artırılmasına
yönelik herhangi bir işlem yapılamaz.
Gelirlerin toplanması
sorumluluğu
MADDE 12 – (1) Sandık
gelirlerinin tahakkuk ve tahsil iş ve işlemlerinden sorumlu olanlar bu
işlemlerin zamanında ve eksiksiz olarak yapılmasından sorumludur.
Bağış ve yardımlar
MADDE 13 – (1) Herhangi
bir gerçek veya tüzel kişiden sandıkça verilen hizmetin karşılığı olarak veya
bu hizmetlerle ilişkilendirilerek bağış ve yardım toplanamaz, benzeri adlar
altında tahsilat yapılamaz.
(2) Sandığa yapılan her türlü
bağış ve yardımlar bütçeye gelir kaydedilir. Nakdi olmayan bağış ve yardımlar
ilgili mevzuatına göre değerlendirmeye tabi tutulur ve kayıt altına alınır.
(3) Üyelerinin yararına
kullanılmak üzere yapılan şartlı bağış ve yardımlar, bütçedeki bağış ve
yardımlar faslına gelir ve şart kılındığı amaca harcanmak üzere yine
bütçedeki bağış ve yardımlar faslına ödenek kaydedilir. Bu ödenekten amaç
dışında başka bir fasıla aktarma yapılamaz.
(4) Bu ödeneklerden malî yıl sonuna
kadar harcanmamış olan tutarlar, bağış ve yardımın amacı gerçekleşinceye
kadar ertesi yıl bütçesine devir olunarak ödenek kaydedilir.
(5) Bağış ve yardımlar,
kullanılmadığı veya amaç dışı kullanıldığı için geri istenildiği takdirde,
bütçeye gider kaydıyla ilgilisine geri verilir. Şartlı bağış ve yardımın
zamanında kullanılmaması nedeniyle doğacak zararlar ile amaç dışı kullanım
nedeniyle yapılan harcamaların sorumluluğu tespit edilenlere ödettirilir.
(6) Madencilik sektöründe
meydana gelebilecek iş kazaları sonucu toplanabilecek bağış ve yardımlar,
kazaya maruz kalanlara veya aile bireylerine sürekli gelir sağlamak amacıyla
Sandığa aktarılabilir. Aktarılan bağış ve yardımlar, hesap planı içinde özel
fonlar hesaplarında takip edilir.
Bütçenin hazırlanması,
görüşülmesi ve onayı
MADDE 14 – (1) Sandığın
bütçesi muhasebe birimince hazırlanarak 30 Kasım gününe kadar Yönetim
Kuruluna sunulur, Yönetim Kurulunda incelenerek uygun görülen bütçe en geç 15
Aralık tarihine kadar Bakanlık onayına sunulur. Bakanlıkça Onaylanan bütçe
kesinleşir ve 1 Ocak-31 Aralık tarihleri arasında uygulanmak üzere Aralık
ayının sonuna kadar Başkanlığa gönderilir.
Aktarma
MADDE 15 – (1) Bütçenin
herhangi bir faslında veya fasıl maddesinde bulunan ve o hesap döneminde
kullanılmayacağı anlaşılan ödeneklerden alınarak, ödenek ihtiyacı olan diğer
gider fasıllarına ve fasıl maddelerine yapılan eklemeye aktarma denir.
(2) Sandık bütçesinde; fasıllar
arasındaki aktarmalar ile fasıl maddeleri arasındaki aktarmalar başkanın
teklifi Yönetim Kurulunun kararıyla yapılır.
Ek ve olağanüstü ödenek
MADDE 16 – (1) Bütçenin
herhangi bir faslında veya fasıl maddesinde tertibi bulunduğu halde ihtiyaca
yetmeyeceği anlaşılan ödeneğe, bütçenin diğer tertiplerindeki ödeneklere
dokunmadan yapılan ilaveye "ek ödenek" denir.
(2) Bütçenin herhangi bir
faslında veya fasıl maddesinde tertibi bulunmadığı halde, yapılmasında
zorunluluk bulunan bir harcama için bütçeye konulan ödeneğe "olağanüstü
ödenek" denir.
(3) Ek ve olağanüstü ödenek
ancak bütçe yılı içerisinde ilave edilebilir veya konulabilir.
(4) Ek ödeneğin ilave edilmesi
veya olağanüstü ödeneğin konulması başkanın teklifi, Yönetim Kurulunun kararı
ve bakanlığın onayı ile olur.
Kesin hesabın görüşülmesi ve
onaylanması
MADDE 17 – (1) Kesin hesap;
mizan, bilanço ile faaliyet sonuçları tablosundan oluşur.
(2) Kesin hesap, muhasebe
birimince hazırlanarak en geç Nisan ayının 30 uncu gününe kadar Başkana ve
Denetleme Kuruluna sunulur. Başkan, Kesin hesabı Denetleme Kurulu raporu ile
beraber görüşülmek üzere Yönetim Kuruluna sunar. Yönetim Kurulunda karara
bağlanan kesin hesap en geç 15 Haziran tarihine kadar Bakanlığın onayına
sunulur.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Temel Kavram ve
İlkeler
Temel muhasebe kavramları
MADDE 18 – (1) Sandığın
muhasebesi, muhasebe ilke ve kurallarının dayanağını oluşturan ve aşağıda
belirtilen kavramlara göre yürütülür:
a) Sosyal sorumluluk:
Muhasebenin işlevini yerine getirme hususundaki sorumluluğunu belirtir ve
muhasebenin kapsamını, anlamını, yerini ve amacını gösterir. Sosyal sorumluluk
kavramı; muhasebenin organizasyonunda, muhasebe uygulamalarının
yürütülmesinde ve mali tabloların düzenlenmesi ve sunulmasında, belli kişi ya
da grupların değil, tüm toplumun çıkarlarının gözetilmesi ve dolayısıyla
bilgi üretiminde gerçeğe uygun, tarafsız ve dürüst davranılması gereğini
ifade eder.
b) Süreklilik: Sandığın
faaliyetleri, herhangi bir zaman sınırlamasına tabi olmaksızın sürdürülür.
c) Dönemsellik: Sandığın
faaliyetleri, belirli dönemlerde raporlanır ve her dönemin faaliyet sonuçları
diğer dönemlerden bağımsız olarak saptanır.
ç) Parayla ölçülme: Parayla
ölçülebilen ekonomik olay ve işlemlere ilişkin muhasebe kayıtları, ortak ölçü
olarak ulusal para birimi ile yapılır.
d) Maliyet esası: Para mevcudu,
alacaklar ve maliyetinin belirlenmesi mümkün olmayan kalemler hariç, edinilen
varlık ve hizmetler, bunların elde edilme maliyet bedelleriyle
muhasebeleştirilir. Maliyet bedeli tespit edilemeyen varlık ve kaynakların
değerlemesine ilişkin hükümler saklıdır.
e) Belgelendirme: Muhasebe
kayıtları, gerçek durumu yansıtan ve usulüne uygun olarak düzenlenmiş
belgelere dayandırılır.
f) Tutarlılık: Muhasebe
uygulamalarının, faaliyet sonuçlarının ve bunlara ilişkin yorumların
birbirini izleyen dönemlerde tutarlı bir şekilde karşılaştırılabilirliğinin
sağlanması esastır. Uygulanan muhasebe politikalarının değişmesi durumunda,
değişikliklerin ve malî etkilerinin malî tablo dipnotlarında açıklanması
zorunludur.
g) Tam açıklama: Mali tablolar,
bu tablolardan yararlanacak olanların doğru karar vermelerine yardımcı olacak
ölçüde yeterli, açık ve anlaşılır şekilde düzenlenir.
ğ) Önemlilik: Bir hesap kalemi
veya mali bir olayın nispi ağırlık ve değerinin, mali tablolarda yer
verilecek önemde olması esastır.
h) İhtiyatlılık: Muhasebe
uygulamasında muhtemel risklere ve olaylara karşı bu Yönetmelikte belirtilen
durumlarda karşılık ayrılır. Faaliyet sonucunu değiştirmeye yönelik olarak
gizli yedekler ya da gereğinden fazla karşılık ayrılamaz.
Bilanço ilkeleri
MADDE 19 – (1) Bilanço
ilkelerinin amacı, Sandığın tasarrufundaki kaynaklar ile bunlarla elde edilen
varlıkların muhasebe kayıtlarının yapılması, mali tablolarının hazırlanması
ve raporlanması yoluyla, belli bir tarihte Sandığın mali durumunun ilgililer
için saydam ve gerçeğe uygun olarak yansıtılmasıdır.
(2) Bilanço Yönetmelik ekinde
belirtilen şekil (Örnek No:5) ve Bu Yönetmeliğin 65 inci maddesindeki
esaslara göre hazırlanarak sunulur. Bilançolar hesap tipinde hazırlanır.
Hesap tipi bilançonun sol tarafında varlıklar, sağ tarafında ise yabancı
kaynaklar ve öz kaynaklar yer alır.
(3) Bu amaç doğrultusunda
benimsenen bilanço ilkeleri; varlıklar, yabancı kaynaklar ve öz kaynaklar
itibarıyla Yönetmeliğin 20, 21 ve 22 nci maddelerinde belirtilmiştir.
Varlıklara ilişkin ilkeler
MADDE 20 – (1)
Varlıklara ilişkin ilkeler şunlardır:
a) Varlıklar, likidite
durumlarına göre dönen ve duran varlıklar ana hesap gruplarına ayrılır. Dönen
varlıklar ana hesap grubu; hazır değerler, menkul kıymet ve varlıklar,
faaliyet alacakları, diğer alacaklar, stoklar, gelecek aylara ait giderler ve
gelir tahakkukları ile diğer dönen varlıklar hesap gruplarına, duran
varlıklar ana hesap grubu ise; faaliyet alacakları, diğer alacaklar, mali
duran varlıklar, maddi duran varlıklar, gelecek yıllara ait giderler ve gelir
tahakkukları ile diğer duran varlıklar hesap gruplarına ayrılır.
b) Sandığın bir yıl ya da
normal faaliyet dönemi içinde paraya dönüştürülebilecek ya da kullanılarak
tüketilecek varlık ve alacakları, bilançoda dönen varlıklar grubu içinde
gösterilir.
c) Sandığın bir yıl ya da normal
faaliyet dönemi içinde paraya dönüşmesi öngörülmeyen ve hizmetlerinden bir
faaliyet döneminden daha uzun süre yararlanılacak varlıklar ve vadesi bir
yılı aşan alacakları, bilançoda duran varlıklar grubu içinde gösterilir.
Dönem sonu bilanço gününde, bu grupta yer alan hesaplardan vadeleri bir yılın
altında kalanlar dönen varlıklar grubunda ilgili hesaplara aktarılır.
ç) Bilançodaki varlıkların,
bilanço tarihindeki gerçeğe uygun değerleriyle gösterilebilmesi için,
varlıklardaki değer düşüklüklerini göstererek karşılıkların ayrılması
zorunludur. Dönen varlıklar grubu içinde yer alan menkul kıymetler,
alacaklar, stoklar ve diğer dönen varlıklar içindeki ilgili kalemler için,
yapılacak değerleme sonucu, gerekli durumlarda uygun karşılıklar ayrılır. Bu
ilke, duran varlıklar grubunda yer alan alacaklar, bağlı menkul kıymetler,
iştirakler ve diğer duran varlıklardaki ilgili kalemler için de geçerlidir.
d) Bilançoda duran varlıklar
grubunda yer alan maddi duran varlıklar ile maddi olmayan duran varlıkların,
diğer duran varlıkların maliyetini çeşitli dönem maliyetlerine yüklemek
amacıyla, her dönem ayrılan amortismanların birikmiş tutarları ayrıca
bilançoda gösterilir.
e) Gelecek dönemlere ait olarak
önceden ödenen giderler ile cari dönemde tahakkuk eden ancak, gelecek
dönemlerde tahsil edilecek olan gelirler muhasebeleştirilir ve bilançoda
gösterilir. Varlıklar arasında yer alan alacaklara ilişkin olarak tahakkuk
eden ancak, tahsil zamanı gelmeyen faiz alacakları ilgili hesaplarda
gösterilir.
f) Mal ve hizmet karşılığı
teminat veya depozito olarak verilen tutarlar, varlıklar içinde gösterilir.
g) Stokların hesaplarda
izlenmesine karar verilmesi halinde, tüketimde kullanmak amacıyla edinilen
malzemeler maliyet bedelleriyle dönen varlıklar içindeki ilgili hesaplara
kaydedilir ve raporlanır. Bunlardan yapılan satışlar, tüketimler veya
kullanımlar stok hesaplarından düşülerek karşılıkları duruma göre ilgili
varlık veya gider hesaplarına kaydedilir.
ğ) Tutarları kesinlikle
saptanamayan alacaklar için herhangi bir tahakkuk işlemi yapılmaz. Bu tür
alacaklar bilanço dipnot ya da eklerinde gösterilir.
h) Verilen rehin, ipotek ve
bilanço kapsamında yer almayan diğer teminatların özellikleri ve kapsamları
bilanço dipnot ya da eklerinde açıkça belirtilir. Bu ilke, alınan rehin,
ipotek ve bilanço kapsamında yer almayan diğer teminatlar için de geçerlidir.
Ayrıca, Sandığın varlıkları ile ilgili toplam sigorta tutarlarının bilanço
dipnot ya da eklerinde açıkça gösterilmesi gerekir.
Yabancı kaynaklara ilişkin
ilkeler
MADDE 21 – (1) Yabancı
kaynaklara ilişkin ilkeler şunlardır:
a) Yabancı kaynaklar vade
yapılarına göre kısa vadeli yabancı kaynaklar ve uzun vadeli yabancı
kaynaklar ana hesap gruplarına ayrılır. Kısa vadeli yabancı kaynaklar ana
hesap grubu; faaliyet borçları, emanet yabancı kaynaklar, ödenecek vergi ve
diğer yükümlülükler, borç ve gider karşılıkları, gelecek aylara ait gelirler
ve gider tahakkukları ve diğer kısa vadeli yabancı kaynaklar hesap
gruplarına, uzun vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubu ise; faaliyet borçları,
emanet yabancı kaynaklar, borç ve gider karşılıkları, gelecek yıllara ait
gelirler ve gider tahakkukları ve diğer uzun vadeli yabancı kaynaklar hesap
gruplarına ayrılır.
b) Sandığın bir yıl ya da
normal faaliyet dönemi içinde vadesi gelen borçları, bilançoda kısa vadeli
yabancı kaynaklar grubu içinde gösterilir.
c) Sandığın bir yıl ya da
normal faaliyet dönemi içinde vadesi gelmemiş borçları, bilançoda uzun vadeli
yabancı kaynaklar grubu içinde gösterilir. Dönem sonu bilanço gününde bu
grupta yer alan hesaplardan vadeleri bir yılın altında kalanlar, kısa vadeli
yabancı kaynaklar grubundaki ilgili hesaplara aktarılır.
ç) Gelecek dönemlere ait olarak
önceden tahsil edilen gelirler ile cari dönemde tahakkuk eden ancak, gelecek
dönemlerde ödenecek olan giderler tahakkuk tarihinde muhasebeleştirilir ve
bilançoda gösterilir. Yabancı kaynaklar arasında yer alan borçlara ilişkin
olarak tahakkuk eden ancak, ödeme zamanı gelmeyen faiz borçları ilgili
hesaplarda gösterilir.
d) Tutarları kesinlikle
saptanamayanları veya durumları tartışmalı olanları da içermek üzere,
Sandığın bilinen ve tutarları uygun olarak tahmin edilebilen bütün yabancı
kaynakları kayıt ve tespit edilerek bilançoda gösterilir. Sandığın bilinen
ancak tutarları uygun olarak tahmin edilemeyen durumları da bilançonun
dipnotlarında açık olarak belirtilir.
Öz kaynaklara ilişkin
ilkeler
MADDE 22 – (1) Öz
kaynaklara ilişkin ilkeler şunlardır:
a) Öz kaynaklar ana hesap
grubu; net değer, yeniden değerleme farkları, özel fonlar, geçmiş yıllar
olumlu faaliyet sonuçları ve geçmiş yıllar olumsuz faaliyet sonuçları ile
dönem faaliyet sonuçları hesap gruplarına ayrılır.
b) İlk açılış bilançosuna dahil
edilememiş bulunan varlık ve yabancı kaynakların envanteri yapıldıkça
belirlenen değeri ilgili varlık veya yabancı kaynak hesabına ve net değere
ilave edilir.
c) Öz kaynakların devam
ettirilmesi ve korunması gerekir. Sandıkta herhangi bir zararın ortaya
çıkması, herhangi bir nedenle öz kaynaklarda meydana gelen azalmalar, hem
dönemsel hem de kümülatif olarak izlenir ve kaydedilir.
Nazım hesaplara ilişkin
ilkeler
MADDE 23 – (1) Nazım
hesaplara ilişkin ilkeler şunlardır:
a) Sandığın varlık, kaynak,
gelir ve gider hesaplarının dışında, muhasebenin bilgi verme ve izleme görevi
yüklediği işlemleri, muhasebe disiplini altında toplanması istenen işlemleri
ile gelecekte doğması muhtemel hak ve yükümlülüklerine ilişkin işlemlerini
izlemek üzere nazım hesaplar kullanılır.
b) Nazım hesaplar, yalnızca
ilgili olduğu diğer nazım hesaplarla karşılıklı olarak borç ve alacak çalışan
hesaplardan oluşur. Bu hesaplar mizanda ve bilançonun dipnotunda gösterilir.
Faaliyet sonuçları tablosu
ilkeleri
MADDE 24 – (1) Faaliyet
sonuçları tablosu ilkelerinin amacı, gelirler, giderler, olumlu veya olumsuz
faaliyet sonuçlarına ait hesapların belli dönemlere ait faaliyet sonuçlarını
doğru olarak göstermelerini sağlamaktır.
(2) Bu amaç doğrultusunda
benimsenen faaliyet sonuçları tablosu ilkeleri şunlardır:
a) Sandığın faaliyetlerine
ilişkin gelir ve gider işlemleri tahakkuk esasına dayalı olarak gelir ve
giderler hesaplarında izlenir.
b) Gerçekleşmemiş gelirler ve
giderler gerçekleşmiş gibi ya da gerçekleşenler gerçek tutarından fazla ya da
az gösterilemez. Belli bir dönem ya da dönemlerin gerçeğe uygun faaliyet sonuçlarını
göstermek için, dönem ya da dönemlerin başında ve sonunda hesap kesimi
işlemleri yapılır.
c) Maddi ve maddi olmayan duran
varlıklar ile diğer duran varlıklar için uygun amortisman ayrılır.
ç) İhtiyatlılık ilkesi gereği
tahsili şüpheli hale gelen alacaklar için hesaplanan karşılıklar gider olarak
muhasebeleştirilir ve raporlanır.
d) Dönem sonuçlarının tespiti
ile ilgili olarak uygulana gelen değerleme esasları ve maliyet yöntemlerinde
bir değişiklik yapıldığı takdirde, bu değişikliğin etkileri açıkça
belirtilir.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Harcama
Yetkililerinin Yetki ve Sorumluluğu
Harcama yetkililerinin yetki
ve sorumluluğu
MADDE 25 – (1) Bütçeden
harcama yapılabilmesi, harcama yetkilisinin harcama talimatı vermesiyle
mümkündür. Harcama talimatında; hizmetin gerekçesi, yapılacak işin konusu ve
tutarı, süresi, kullanılabilir ödeneği, gerçekleştirme usulü ile
gerçekleştirmeyle görevli olanlara ilişkin bilgiler yer alır.
(2) Harcama yetkilisi harcama
yetkisini; yardımcılarına, yardımcısı olmayanlar ise hiyerarşik olarak bir
alt kademedeki yöneticilere, kısmen veya tamamen devredebilirler. Harcama
yetkisinin devredilmesi idari ve mali açıdan sorumluluğu ortadan kaldırmaz.
(3) Harcama yetkisi aşağıdaki
şartlara uygun olarak devredilir:
a) Yetki devri yazılı olmak zorundadır.
b) Devredilen yetkinin
sınırları açıkça belirlenmiş olmalıdır.
c) Muhasebe yetkilisine yazılı
olarak bildirilmelidir.
(4) Harcama yetkilisi, harcama
talimatının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer
mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli
kullanılmasından ve ilgili mevzuata göre yapmaları gereken diğer işlemlerden
sorumludur.
(5) Kanunların verdiği yetkiye
istinaden Yönetim Kurulu, komisyon ve benzeri kurul veya komisyon kararıyla
yapılan harcamalarda, harcama yetkisinden doğan sorumluluk kurul veya
komisyona ait olur.
(6) Harcama yetkilisinin kanunî
izin, hastalık, geçici görev, disiplin cezası uygulaması, görevden
uzaklaştırma ve benzeri nedenlerle geçici olarak görevinden ayrılması
halinde, harcama yetkilisi, anılan görevi yürütmekle görevlendirilen kişidir.
Gerçekleştirme görevlileri
ve sorumluluğu
MADDE 26 – (1) Gider
gerçekleştirme görevlileri; harcama talimatı üzerine, işin yaptırılması, mal
veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması,
belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini
yürütürler.
(2) Harcama yetkilisi,
kendisine en yakın üst kademe yöneticilerinden birisini veya birkaçını gider
gerçekleştirme görevlisi olarak görevlendirir.
(3) Gelir gerçekleştirme
görevlileri; Sandık gelirlerinin tahakkuk ve takip işlemlerini yürütürler.
(4) Gider ve gelir
gerçekleştirme görevlileri, kendilerine verilen görevlerin mevzuatına ve
usulüne uygun olarak yürütülmesinden, düzenledikleri belgelerin doğruluğundan
ve diğer gerçekleştirme görevlileri tarafından düzenlenen belgeler üzerinde
yapmaları gereken kontrollerden sorumludurlar.
BEŞİNCİ BÖLÜM
Muhasebe
Yetkilisinin Görev, Yetki ve Sorumlulukları
Muhasebe yetkilisinin görev
ve yetkileri
MADDE 27 – (1) Muhasebe
yetkilisinin görev ve yetkileri aşağıda belirtilmiştir:
a) Gelirleri ve alacakları
ilgili mevzuatına göre tahsil etmek, yersiz ve fazla tahsil edilenleri
ilgililerine iade etmek.
b) Giderleri ve borçları hak
sahiplerine ödemek.
c) Para ve parayla ifade
edilebilen değerler ile emanetleri almak, saklamak ve ilgililere vermek veya
göndermek.
ç) Yukarıdaki bentlerde sayılan
işlemlere ve diğer mali işlemlere ilişkin kayıtları usulüne uygun, saydam ve
erişilebilir şekilde tutmak, belge ve bilgileri her türlü müdahaleden
bağımsız olarak düzenlemek.
d) Bu Yönetmelik gereğince
düzenlenmesi gereken belge ve bilgileri, belirtilen sürelerde ilgili yerlere
düzenli olarak vermek.
e) Muhasebe hizmetlerine
ilişkin defter, kayıt ve belgeleri ilgili mevzuatında belirtilen sürelerle
muhafaza etmek ve denetime hazır bulundurmak.
f) Muhasebe yetkilisi
mutemetlerinin hesap, belge ve işlemlerini ilgili mevzuatında öngörülen
zamanlarda denetlemek veya muhasebe biriminden uzak yerlerde görev yapan
muhasebe yetkilisi mutemedinin bulunduğu yerdeki birim yöneticisinden kontrol
edilmesini istemek.
g) Hesabını kendinden sonra
gelen muhasebe yetkilisine devretmek, devredilen hesabı devralmak.
ğ) Muhasebe birimini yönetmek.
h) Diğer mevzuatla verilen
görevleri yapmak.
Muhasebe yetkilisinin
sorumlulukları
MADDE 28 – (1) Muhasebe
yetkilileri;
a) Bu Yönetmeliğin 27 nci
maddesinde sayılan hizmetlerin zamanında yapılmasından ve muhasebe
kayıtlarının usulüne uygun, saydam ve erişilebilir şekilde tutulmasından,
b) Mutemetleri aracılığıyla
aldıkları ve elden çıkardıkları para ve parayla ifade edilen değerler ile
bunlarda meydana gelen kayıplardan,
c) Ön ödeme ile kesin
ödemelerin yapılması ve ön ödemelerin mahsubu aşamalarında tediye fişi,
mahsup fişi ve eki belgelerin usulünce incelenmesi ve kontrolünden,
ç) Yersiz ve fazla tahsil
edilen tutarların ilgililerine geri verilmesinde, geri verilecek tutarın,
düzenlenen belgelerde öngörülen tutara uygun olmasından,
d) Ödemelerin muhasebe
kayıtlarına alınma sırasına göre yapılmasından,
e) Rücu hakkı saklı kalmak
kaydıyla, kendinden önceki muhasebe yetkilisinden hesabı devralırken
göstermediği noksanlıklardan,
f) Muhasebe yetkilisi
mutemetlerinin hesap, belge ve işlemlerini ilgili mevzuata göre kontrol
etmekten,
g) Yetkili mercilere hesap
vermekten,
sorumludurlar.
(2) Muhasebe yetkililerinin
yapacakları kontrollere ilişkin sorumlulukları, görevleri gereği incelemeleri
gereken belgelerle sınırlıdır.
(3) Muhasebe yetkililerinin ret
ve iadelere ilişkin fazla ve yersiz ödemelerde sorumluluğu, bu Yönetmeliğin
32 nci maddesi uyarınca yapması gereken kontrollerle sınırlıdır.
Yetkisiz tahsil ve ödeme
yapılamayacak haller ile birleşemeyecek görevler
MADDE 29 – (1) Yönetim
Kurulunca yetkili kılınmamış hiçbir gerçek veya tüzel kişi Sandık adına tahsilat
ve ödeme yapamayacağı gibi muhasebe hizmeti de veremez.
(2) Usulüne göre atanmadığı
halde muhasebe hizmetlerinden bir kısmını veya tamamını kendiliğinden
yapanlar ile yapılması konusunda emir veren yöneticiler hakkında, Bakanlıkça
inceleme sonucu belirlenecek mali sorumlulukları saklı kalmak üzere, adli ve
idari yönden de ayrıca işlem yapılır.
(3) Harcama yetkilisi ile
muhasebe yetkilisi görevi aynı kişide birleşemez.
Görev, yetki ve
sorumlulukların devri
MADDE 30 – (1) Muhasebe
yetkilileri, yönetmelikle kendilerine verilen görev ve yetkilerinden bir
kısmını Başkan onayıyla yardımcısına devredebilirler.
(2) Muhasebe yetkilileri
hakkındaki sorumluluk, devredilen işlerle ilgili olarak görev ve yetki devri yapılanlar
ile muhasebe biriminden uzak yerlerde görev yapan muhasebe yetkilisi
mutemedinin bulunduğu yerdeki birim yöneticisi hakkında da uygulanır.
(3) Muhasebe yetkilileri
devrettikleri görev ve sorumlulukların, yardımcılar tarafından usulüne uygun
olarak yerine getirilip getirilmediğini gözetmekle yükümlüdür.
(4) Devredilen görev ve yetki
sınırları içerisinde olmakla birlikte, yardımcılar tarafından tereddüde
düşülen konulardaki işlemler, uygun bulunması halinde muhasebe yetkilileri
tarafından sonuçlandırılır.
Muhasebe yetkilisi
mutemetleri
MADDE 31 – (1) Muhasebe
yetkilisi adına ve hesabına para ve parayla ifade edilebilen değerleri geçici
olarak almaya, vermeye ve göndermeye yetkili olanlar muhasebe yetkilisi
mutemedidir. Muhasebe yetkilisi mutemetleri, bu işlemlerle ilgili olarak
doğrudan muhasebe yetkilisine karşı sorumludur. Muhasebe yetkilisinin
muvafakati alınarak seçilecek personel, harcama yetkilisi tarafından muhasebe
yetkilisi mutemedi olarak görevlendirilir.
ALTINCI BÖLÜM
Ödeme Öncesi
Belgelerin Kontrolü, Ödemelerde Öncelik,
Alacakların
İzlenmesi, Muhafaza Sorumluluğu
Muhasebe yetkililerince
ödeme onayları ve ekleri üzerinde yapılacak kontroller
MADDE 32 – (1) Muhasebe
yetkilileri ödeme onayları ve ekleri üzerinde;
a) Ödemenin çeşidine göre ilgili
mevzuatında belirlenen belgelerin tamam olmasını,
b) Maddi hata bulunup
bulunmadığını,
c) Hak sahibinin kimliğine
ilişkin bilgileri,
ç) Yetkililerin imzasını,
kontrol etmekle yükümlüdürler.
(2) Muhasebe yetkilileri,
yukarıda belirtilen kontroller dışında kontrol ve inceleme yapamaz;
ödemelerde ilgili mevzuatında düzenlenmiş belgeler dışında belge arayamaz.
Yukarıda sayılan konulara ilişkin hata veya eksiklik bulunması halinde ödeme
yapamaz ve ödemeye zorlanamaz.
(3) Muhasebe yetkilileri, ödeme
onayı eki belgelerin, ödemesi yapılacak giderin çeşidine ve alım şekline göre
kıyasen uygulanacak 31/12/2005 tarihli ve 26040 (3. Mükerrer) sayılı Resmî
Gazete’de yayımlanan Merkezi Yönetim Harcama Belgeleri Yönetmeliğinde ve özel
mevzuatında öngörülen belgelerden olmasını ve bu belgelerin eksiksiz olarak
ödeme talimatı ekine bağlanmasını kontrol etmekten, belgelerin alınan mal
veya hizmet ya da yapılan iş bazında miktar veya ara toplam olarak bütçedeki
tertiplerine uygunluğunun kontrolünden ve doğruluğundan sorumludur.
(4) Muhasebe yetkililerinin
maddi hataya ilişkin sorumlulukları; bir mali işlemin muhasebeleştirilmesine
dayanak teşkil eden karar, onay, sözleşme, hakediş raporu, bordro, fatura,
alındı ve benzeri belgelerde; gelir, alacak, gider ya da borç tutarının
tespit edilmesine esas rakamların hiçbir farklı yoruma yer vermeyecek
biçimde, bilerek veya bilmeyerek yanlış seçilmesi, oranların yanlış
uygulanması, aritmetik işlemlerin yanlış yapılması ve muhasebeleştirmeye esas
toplamlarının muhasebeleştirme belgesinde ilgili hesaplara noksan veya fazla
kaydedilmek suretiyle yapılan yersiz ve fazla alma, verme, ödeme ve
gönderilmesiyle sınırlıdır. Teknik nitelikteki belgelerde, bu niteliğe
ilişkin olarak yapılmış maddi hatalardan bu belgeleri düzenleyen ve onaylayan
gerçekleştirme görevlileri sorumlu olup, muhasebe yetkililerinin bu belgelere
ilişkin sorumlulukları aritmetik işlemlerdeki yanlışlıklarla sınırlıdır.
(5) Muhasebe yetkilileri, ön
ödemeler ile geri verilecek para ve para ile ifade edilen değerlere ilişkin olarak
düzenlenen muhasebeleştirme belgeleri ve ekleri üzerinde de birinci fıkrada
belirtilen hususları kontrol etmekle yükümlüdürler.
Ödeme öncesi kontrol süresi
MADDE 33 – (1) Ödeme
onayları, muhasebe birimine geliş tarihinden itibaren, en geç beş iş günü
içinde incelenir, uygun bulunanlar Sandığın nakit mevcudu dikkate alınmak
suretiyle tutarları hak sahiplerine nakden veya çek düzenlenmek ya da banka
hesabına aktarılmak suretiyle ödenir. Eksik veya hatalı olan ödeme onayları
ve eki belgeler, düzeltilmek veya tamamlanmak üzere en geç, hata veya
eksikliğin tespit edildiği günü izleyen iki iş günü içinde gerekçeleriyle
birlikte harcama yetkilisine yazılı olarak gönderilir. Hata veya eksiklikleri
tamamlanarak tekrar muhasebe birimine verilenler, en geç iki iş günü sonuna
kadar incelenerek ödeme işlemi gerçekleştirilir.
(2) Hak sahiplerinin banka
hesaplarına aktarılmaksızın kasadan veya çek düzenlenmek suretiyle bankadan
yapılabilecek ödeme tür ve tutarları ile kontrol, muhasebeleştirme ve ödeme
süresini yeniden belirlemeye, Başkan yetkilidir.
Ödemelerin yapılmasında
öncelik
MADDE 34 – (1) Sandığın
nakit mevcudunun tüm ödemeleri karşılayamaması halinde giderler, muhasebe
kayıtlarına alınma sırasına göre ödenir. Ancak, bu ödemelerin yapılmasında
sırasıyla;
a) Katkı payları hariç olmak
üzere özlük haklarına ilişkin ödemelere,
b) Kanunları gereğince diğer
kamu idarelerine ödenmesi gereken vergi, resim, harç, prim, fon kesintisi,
pay ve benzeri tutarlara,
c) Sandık üyelerine yapılan
ödemeler,
ç) İhalesi yapılan temizlik,
yemek hazırlama ve dağıtım, güvenlik, bilgisayar sistemlerine yönelik hizmet
alımları gibi yoğun emek gerektiren, düzenli ve kesintisiz yürütülmesi
gereken hizmetlere ilişkin ödemelere,
öncelik verilir.
(2) Sandığın nakit mevcudunun
yeterli olması durumunda ödemeler, ödeme onaylarının muhasebe biriminin
kayıtlarına giriş sırasına göre yapılır. Ödeme onayları ve eki belgeler
üzerinde bu Yönetmeliğin 32 nci maddesine göre yapılan kontroller sonucunda
noksanlığı tespit edilerek tamamlanmak üzere Sandığın ilgili birimine iade
edilen ödeme onaylarındaki tutar, noksanlık tamamlanarak muhasebe birimi
kayıtlarına alınır ve yeni giriş sırasına göre ödenir.
Alacakların takip ve tahsil
sorumluluğu
MADDE 35 – (1)
Alacakların takip edilerek tahsil edilmesi muhasebe yetkilisinin
sorumluluğundadır.
(2) Muhasebe yetkilisi,
alacakların takibi için gerekli bilgileri ve belgeleri düzenli olarak
Başkanlığa vermekle yükümlüdür.
(3) Muhasebe yetkilisi, ilgili
mevzuatına göre tahakkuk ettirilerek tahsil edilebilir hale gelmiş gelir ve
alacakları ilgili hesaplara kaydederek, nakden veya mahsuben tahsil
edilmesinden sorumludur.
Para ve para ile ifade
edilen değerlerin muhafazasında sorumluluk
MADDE 36 – (1) Muhasebe
yetkilileri; muhasebe birimlerine teslim edilen para ve parayla ifade edilen
değerlerin ilgili mevzuatında öngörüldüğü şekilde alınmasını, muhafaza
edilmesini ve gerekli güvenlik tedbirlerinin alınmasını sağlamakla
yükümlüdür. Muhasebe yetkilileri; muhasebe biriminin vezne ve ambarlarında
para ve parayla ifade edilen değerleri alıp veren muhasebe yetkilisi
mutemetlerini her on beş günde en az bir defa, belirsiz günlerde ve her
hâlükârda yıl sonunda vezneyi kontrol ederek kayıp ve noksanlık olmaması için
gerekli önlemleri almakla yükümlüdürler. Bu görevin gereği gibi yerine
getirilmemesi nedeniyle meydana gelecek kayıp ve noksanlıklardan genel
hükümlere göre sorumludurlar.
(2) Yangın, sel, deprem, yer
kayması, çığ düşmesi gibi afet halleri ile savaş veya askeri ve idari
sebeplerle tahliye ya da hırsızlık gibi nedenlerle veznede kayıp veya
noksanlık meydana gelmesi halinde, muhasebe yetkililerince durum derhal en
yakın amire yazılı olarak bildirilir. Ayrıca, muhasebe yetkilileri olaya
ilişkin delillerin kaybolmaması için gerekli tedbirleri alır. Sorumluluğun
ibrası için muhasebe yetkilileri olayı öğrendikleri günden itibaren en geç on
beş gün içinde, bağlı oldukları birime başvurur. Bu durumda muhasebe
yetkilisinin sorumluluğu, bağlı olunan birimin üst yöneticisinin görüşleri
alınarak Yönetim Kurulu tarafından hükme bağlanır.
Giderlerin ödenmesine
ilişkin belgeler
MADDE 37 – (1) Sandık
bütçesinden yapılacak personel giderleri, yapım işleri, mal ve hizmet alımı
giderleri harcamalarında ödeme onayına bağlanacak kanıtlayıcı belgeler
hakkında, Merkezi Yönetim Harcama Belgeleri Yönetmeliği kıyasen, Sandık
sosyal yardımlarına ilişkin harcamalarda Yönetim Kurulu kararı ile çıkarılan
Yönerge hükümleri uygulanır.
Ön ödeme işlemleri
MADDE 38 – (1) İvedi ve
zorunlu durumlarda belirli bir iş veya amacın gerçekleştirilmesi için Yönetim
Kurulunca belirlenecek miktarda bu iş veya amaç için görevlendirilecek
personele avans verilir.
(2) Sandık işleri için il
dahili veya il dışına görevlendirilen personele, Sandık organlarında görevli
üyelere görev süresi dikkate alınarak yol ve harcırah avansı verilebilir.
(3) Bu maddenin birinci
fıkrasında belirtilen avanslar avansın verildiği tarihten itibaren bir ay
içinde, ikinci fıkrasında belirtilen avanslar ise görevin bitimini takip eden
bir ay içinde ve herhalükarda yıl sonunda kapatılır.
(4) 7/11/2007 tarihli ve 26693
sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Ereğli Kömür Havzası Amelebirliği
Biriktirme ve Yardımlaşma Sandığı İhale Yönetmeliğine göre yapılacak
işlemlerdeki avanslar hususunda ilgili mevzuatındaki hükümler uygulanır.
(5) Sandık personeline
yapılacak istihkak avansları hususunda toplu iş sözleşmesi hükümleri
uygulanır.
(6) Üzerinde avans olanlara bu
avansları kapatılmadan tekrar avans verilmez.
(7) Avansların takibi ve
zamanında kapatılmasından muhasebe yetkilisi sorumludur.
YEDİNCİ BÖLÜM
Muhasebe Kuralları
ve Uygulanması
Muhasebe işlemi
MADDE 39 – (1) Sandığın
bir kamu idaresi veya diğer üçüncü kişilerle olan karşılıklı ekonomik
ilişkileri veya Sandığın kendi içinde muhasebe işlemi olarak
değerlendirilmesi ve raporlanması gereken ve para cinsinden ifade edilebilen
her türlü işlemi muhasebe işlemidir. Muhasebe işlemi; karşılıklı yükümlülük
doğuran mübadele ilişkisi, bir mal veya hizmetin karşılıksız olarak başka bir
kuruma veya diğer üçüncü kişilere devri, Sandığın kendi içinde muhasebe
işlemi olarak değerlendirilmesi gereken ve para cinsinden ifade edilebilen
amortisman hesaplanması, yeniden değerleme yapılması, stokların kullanılması
ve benzeri şekillerde gerçekleşir.
İşlemlerin belgeye dayanması
ve belge düzeni
MADDE 40 – (1) Bütün
muhasebeleştirme işlemlerinin kanıtlayıcı belgelere dayandırılması
zorunludur. Kanıtlayıcı belgeler, muhasebeleştirme belgesinin hazırlanmasını
gerektiren ve/veya ilgili mevzuatında belirtilen belgelerden oluşur.
Kayıt zamanı, gelir ve
giderlerin yılı
MADDE 41 – (1) Bir
ekonomik değer yaratıldığında, başka bir şekle dönüştürüldüğünde, mübadeleye
konu edildiğinde, el değiştirdiğinde veya yok olduğunda muhasebeleştirilir.
(2) Hesaplar malî yıl esasına
göre tutulur.
(3) Gelir ve giderler tahakkuk ettirildikleri
malî yılın hesaplarında gösterilir.
Çift taraflı kayıt sistemi
MADDE 42 – (1) Sandığın
her türlü muhasebe işlemi çift taraflı kayıt sistemine göre kaydedilir. Bir
hesaba borç veya alacak kaydedilen tutar, başka hesap ya da hesaplara alacak
veya borç kaydedilir.
Kayıt düzeni ve kayıt
düzeltmesi
MADDE 43 – (1) Sandığın
muhasebe birimleri, muhasebe işlemlerini, gerçekleşme sırasına göre düzenli
bir şekilde hesap dönemi başında “1”den başlamak üzere hesap döneminin sonuna
kadar numaralandırarak kaydederler. Muhasebe kayıtları ancak yeni bir
muhasebe kaydı ile düzeltilir. Muhasebe belgesinde düzeltme işleminin
gerekçesine yer verilir.
Yabancı para cinsinden
yapılan işlemler ve kur değişiklikleri
MADDE 44 – (1) Yabancı
para cinsinden yapılan işlemler, fiyatı yabancı para cinsinden belirlenen mal
ve hizmetlerin alım ve satımları, yabancı para cinsinden bir varlığın elde
edilmesi veya elden çıkarılması ve yabancı para cinsinden bir yükümlülüğün
oluşması veya yerine getirilmesi gibi işlemlerdir.
(2) Yabancı para cinsinden
yapılan işlemler ve faaliyetler ulusal para birimi cinsinden kaydedilir.
Ulusal para dışında yabancı bir para cinsinden raporlama yapılması halinde
yabancı paranın cinsi ve yabancı para cinsinden raporlama yapılmasının
nedenlerinin dipnotlarda belirtilmesi gerekir. Yabancı para cinsinden yapılan
bir işlem ve faaliyet, işlem ve faaliyetin gerçekleştiği tarihteki kur
üzerinden kaydedilir.
(3) Yabancı paralar ve yabancı
para cinsinden izlenen varlıklar ve yabancı kaynaklar, raporlama tarihinde
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca belirlenen döviz satış kuru üzerinden
değerlemeye tabi tutulur ve değerleme günündeki kur üzerinden muhasebe
kayıtlarında gösterilir.
(4) Yabancı para cinsinden
yapılan parasal bir işlemin ilk kayda alındığı gün ile değerleme günü ya da
ödeme günü veya tahsilat yoluyla kayıtlardan çıkarıldığı gün arasındaki
kurlarda değişme olduğunda ortaya çıkan kur farkları oluştukları dönemlerde
gelir veya gider olarak kaydedilir.
İç imkânlarla üretilen maddi
duran varlıklar
MADDE 45 – (1) Sandığın
bizzat kendi imkânlarıyla ürettikleri maddi duran varlıkların üretimi için
yapılan giderler, işlem tarihindeki maliyet bedeli üzerinden ilgili varlık
hesaplarına kaydedilir.
Mali varlıklar ve
sınıflandırılması
MADDE 46 – (1) Mali
varlıklar; kasadaki nakit, banka hesaplarındaki mevcutlar, verilen borçlardan
doğan alacaklar, senet, tahvil ve benzeri menkul kıymetler, bir sözleşmeden
doğan alacağı ifade eden haklar ve hesaplarda kayıtlı alacaklar gibi maddi ve
maddi olmayan varlıklar dışındaki her türlü değerleri kapsar. Mali varlıklar,
kaynaklarına ve türlerine göre sınıflara ayrılarak kaydedilir.
Mali olmayan varlıklar ve
sınıflandırılması
MADDE 47 – (1) Mali
olmayan varlıklar; bir üretim süreci sonunda ortaya çıkan ve zaman içinde
tekrarlanarak bir yıldan fazla kullanılabilen binalar ve yapılar, makine ve
teçhizatlar, taşıtlar, demirbaşlar ve diğer maddi duran varlıkları kapsayan
maddi duran varlıkları; üretim veya yönetim hizmetlerinde kullanılmak veya
satış amacıyla edinilen stoklar ile madde ve malzemeler, üretim aşamasında
veya üretim aşamaları tamamlanmış olan ve satılmak veya tüketilmek üzere elde
bulundurulan mallar gibi diğer varlıkları kapsayan stokları; arsa ve arazi
gibi üretilmemiş maddi duran varlıklar ile haklar gibi üretilmemiş maddi
olmayan duran varlıkları ifade eder.
(2) Stoklar, maliyet bedeliyle
ilgili stok hesaplarına kaydedilir. Maliyet bedeli, stokların depolanacağı
yere kadar getirilmesi için yapılan bütün giderleri kapsar.
Kullanıldıklarında veya tüketildiklerinde gider hesabına, satıldıklarında ise
ilgili varlık hesaplarına kaydedilerek stok hesaplarından düşülür.
Maddi duran varlıkların
kayıt değerleri
MADDE 48 – (1) Gerek
yatırım ve gerekse kullanım amacıyla edinilen maddi duran varlıklar maliyet
bedeliyle muhasebeleştirilir. Maddi duran varlıkların maliyet bedeli, alış
bedeline, vergi, resim ve harçlar ile diğer doğrudan giderlerin ilave
edilmesi suretiyle bulunur. Alım işlemlerinde yapılan indirimler veya
herhangi bir nedenle alış bedeli üzerinden yapılan iadeler, alış bedelinden
düşülür. Genel yönetim giderleri ve varlığın elde edilmesi veya
kullanılabilir duruma getirilmesiyle doğrudan ilişkilendirilmeyen giderler,
maliyet bedeline ilave edilmez.
(2) Maddi duran varlıkların
bütünleyici parçaları ve eklentileri, ilgili maddi duran varlıkla birlikte
değerlendirilir.
(3) Herhangi bir maliyet
yüklenilmeksizin edinilen maddi duran varlıklar, rayiç değeriyle
muhasebeleştirilir. Varlığın rayiç değeri bilinemiyorsa idarece tespit edilen
değeri esas alınır.
(4) Kullanım değeri kalmayan ve
kullanımı veya satışından herhangi bir ekonomik fayda beklenilmeyen maddi
duran varlıklar, kayıtlı bulundukları maddi duran varlık hesabından
çıkarılarak, elden çıkarılacak stoklar ve maddi duran varlıklar hesabına
alınır.
Maddi duran varlıklar için
yapılan değer artırıcı harcamalar
MADDE 49 – (1) Maddi
duran varlıklar için sonradan yapılan ve o varlığın değerini, kullanım
süresini, ürün ve hizmet kalitesini, sağlanan faydayı artıran veya üretilen
mal veya hizmetlerin üretim maliyetini azaltan her türlü maliyet, ilgili
maddi duran varlığın kayıtlı değerine ilave edilir ve amortisman
hesaplamasında dikkate alınır. Bunların dışında maddi duran varlıklar için
yapılan her türlü normal bakım ve onarım harcamaları gider olarak kaydedilir.
Maddi olmayan duran
varlıklar ve kayıt değerleri
MADDE 50 – (1) Maddi
olmayan duran varlıklar; mal veya hizmet üretiminde veya ediniminde
kullanılmak, üçüncü kişilere kiraya verilmek veya idari amaçlar için
kullanılmak üzere elde tutulan marka, isim, bilgisayar yazılımı, telif,
patent, sınai ve Sandık hakları gibi kalemlerdir. Maddi olmayan bir duran
varlığın maliyeti, o varlığın satın alındığı veya üretildiği sırada yapılan
nakit veya nakit benzeri harcama veya varlığın elde edilmesi için verilen
kıymetlerin rayiç değeridir. Maddi olmayan bir duran varlık elden
çıkarıldığı, kullanımı veya satışından hiçbir ekonomik fayda beklenilmediği
taktirde hesaplardan çıkarılır.
Amortisman ve tükenme payı
uygulaması
MADDE 51 – (1) Muhasebe
sistemine dahil edilen duran varlıklardan; arazi ve arsalar, yapım
aşamasındaki sabit varlıklar, varlıkların elde edilmesi için verilen avans ve
krediler dışındakilerden hangilerinin amortismana tabi tutulacağı ve bunlara
ilişkin usul ve esaslar ile uygulanacak amortismanın süre, yöntem ve oranları
duran varlık çeşitlerine göre Yönetim Kurulunca belirlenir.
(2) Bir duran varlığın
amortismana tabi değeri, varlığın yararlanma ya da itfa süresine sistemli bir
biçimde dağıtılır. Amortisman tutarı gider olarak muhasebeleştirilir. Duran
varlıkların ilk defa amortismana ve yeniden değerlemeye esas alınacak değeri
maliyet bedelidir. Ancak, yeniden değerlemeye tabi tutulmuş olan varlıklar
için amortisman hesaplamasına esas alınacak değer, yeniden değerleme sonucu
ortaya çıkan değerdir. Bir varlık için yapılan harcamaların, varlığın
iyileştirilmesi, ömrünün uzatılması veya veriminin arttırılması sonucunu
doğurması durumunda, amortisman hesaplaması varlığın yeni değeri üzerinden
yapılır.
(3) Bir varlığın kullanımından
elde edilebilecek ekonomik fayda tüketildikçe, bu tüketimi yansıtabilmek
amacıyla ayrılan birikmiş amortismanları varlığın defter değeri altında eksi
değer olarak gösterilir.
Yeniden değerleme uygulaması
MADDE 52 – (1) Sandığın
maddi duran varlıkları, gerek görüldüğünde Yönetim Kurulu kararı ile Yönetim
Kurulunun belirlediği esas ve usuller çerçevesinde yeniden değerlemeye tabi
tutulur.
Amortismana tabi varlıkların
kullanım sürelerinin değişmesi
MADDE 53 – (1)
Amortismana tabi varlıkların ekonomik ömürleri belli aralıklarla yeniden gözden
geçirilir ve eğer kullanım süreleri başlangıçta yapılan tahminden kayda değer
şekilde farklı ise, amortisman hesaplama süresi mevcut ve gelecek dönemleri
içerecek şekilde yeniden belirlenir.
Değer ve miktar değişimleri
MADDE 54 – (1) Varlık ve
yabancı kaynakların değerlemeye tabi tutulmaları sonucunda, fiyat
değişmelerinden dolayı ortaya çıkan artış ve azalışlar değer değişimi;
borçların, alacakların veya varlıkların hacim, sayı gibi miktarlarında
meydana gelen ve Sandığın inisiyatifi dışında ortaya çıkan artış ve azalışlar
ise miktar değişimidir. Bu şekilde ortaya çıkan kazanç ve kayıplar ilgisine
göre öz kaynaklar ana hesap grubunda açılan hesaplara veya gelir ve gider
hesaplarına kaydedilir.
Mübadele işlemlerinden
sağlanan gelirler
MADDE 55 – (1) Mal ve
hizmetlerin takas yoluyla satışı işlemlerinden sağlanan tutarlar, işlem
günündeki rayiç değerleriyle kaydedilir. Bu işlemler sırasında mübadeleye
konu mal ve hizmetler arasında parayla ölçülebilen farklılıklardan doğan
kazanç ve kayıplar da işlem günündeki rayiç değerleriyle kaydedilir.
Gayrisafilik ilkesi
MADDE 56 – (1) Gelir ve
giderler, herhangi bir düzenleme veya standart ile aksi kararlaştırılmadıkça
gayrisafi olarak kaydedilir.
Hesap verme sorumluluğu
MADDE 57 – (1) Her türlü
Sandık kaynağının elde edilmesi, muhafazası ve kullanılmasında görevli ve
yetkili olanlar, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak
elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden,
raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin
alınmasından sorumludur ve yetkili kılınmış mercilere hesap vermek
zorundadır.
SEKİZİNCİ BÖLÜM
Yevmiye Sistemi,
Kullanılacak Defterler ve Belgeler
Yevmiye sistemi,
muhasebeleştirme belgeleri ve açılış kayıtları
MADDE 58 – (1) Muhasebe
işlemleri, yevmiye tarihi ve müteselsil sıra numarasına göre maddeler halinde
önce yevmiye defterine kaydedilir; buradan da usulüne göre büyük defter ve
yardımcı hesap defterlerine sistemli bir şekilde dağıtılır.
(2) Muhasebeleştirme
belgelerinin yevmiye tarih ve numarası sütunlarına, gerçekleşen işlemlerin
kayda geçirildikleri tarih ile hesap döneminin başında “1”den başlayıp, hesap
döneminin sonuna kadar devam eden birer numara verilir. Yevmiye defteri,
büyük defter ve yardımcı hesap defterleri kayıtlarında bu yevmiye tarih ve
numaraları esas alınır.
(3) Gerçekleşen işlemler
muhasebeleştirme belgeleriyle kaydedilir. Belge olmadan kayıt yapılmaz.
Gerçekleşen işlemler, “Hesabın İşleyişi” bölümlerinde belirtildiği şekilde
hesaplara kaydedilir, hesabın işleyişi bölümlerinde yer almayan işlemler ise
bu Yönetmelikte belirtilen hesapların niteliğine uygun bir biçimde
kaydedilir. Bir hesabın borcuna kaydedilen tutar mutlaka başka bir hesap ya
da hesapların alacağına kaydedilir. Yevmiye defterinde her zaman borç-alacak
eşitliği bulunur.
(4) Nakden yapılan tahsilâtlar
ve harcamalar “Tahsil Fişi ve Tediye Fişi” diğer işlemler ise “Mahsup Fişi”
ile muhasebeleştirilir.
(5) Mali yılın başında, bir
önceki hesap dönemi kapanış bilançosu ve dipnotları esas alınarak açılış
bilançosu düzenlenir. Açılış bilançosuna dayanılarak, açılış yevmiyesinin
kayıtlarını sağlamak üzere bilançodaki tutarlar, düzenlenecek “1” yevmiye
numaralı mahsup fişiyle ilgili hesaplara borç ve alacak kaydedilir. Açılış
kaydına ilişkin mahsup fişine, açılış bilançosunun bir nüshası eklenir.
Açılış kaydına esas tutarlar, ilgili hesaplar için açılacak büyük defter ve
yardımcı hesap defterlerine aktarıldıktan sonra yılı işlemlerinin kaydına
başlanır.
Kullanılacak defterler
MADDE 59 – (1) Bu Yönetmeliğin
uygulanmasında muhasebe birimlerinde aşağıdaki defterler kullanılır:
a) Yevmiye defteri (Örnek No:
7); kayda geçirilmesi gereken işlemlerin yevmiye tarihi ve müteselsil numara
sırasıyla ve maddeler halinde düzenli olarak yazıldığı defterdir. Yevmiye
defterine açılış kaydı yapıldıktan sonra, günlük işlemler muhasebeleştirme
belgelerine dayanılarak kaydedilir.
b) Büyük defter (Örnek No:8);
yevmiye defterinde kayda geçirilmiş olan işlemleri usulüne göre hesaplara
dağıtan ve tasnifli olarak bu hesaplarda toplayan defterdir. İşlemler yevmiye
tarih ve numara sırasına göre yevmiye defterine kaydedildikten sonra, aynı
yevmiye tarih ve numarası ile her bir hesap için açılan büyük defterin ilgili
sayfalarına tasnifli olarak kaydedilir.
c) Kasa defteri(Örnek No:9);
Sandığın kasa ile ilgili işlemlerinin günü gününe kaydedildiği defterdir. Bu
defter, diğer defterlerde yer alan bilgilere ilaveten, günlük kasa sayımına
ilişkin bilgiler ile muhasebe yetkilisi ve veznedar tarafından durumun
tespitine ilişkin açıklamaları ihtiva edecek şekilde düzenlenir.
ç) Yardımcı hesap defterleri;
yardımcı hesap defterleri, hesap planını oluşturan hesaplara ait bilgilerin
ayrıntı bazında kaydına mahsus olarak tutulan defterlerdir.
(2) Defterler elektronik
ortamda da tutulabilir. Bu takdirde defterlerin bilgisayar çıktıları onaylı
müteharrik yapraklara alınarak yılsonlarında ciltlettirilip muhafaza edilir.
Defterlerin onayı
MADDE 60 – (1) Bu
Yönetmelik hükümlerine göre tutulması gereken kasa, yevmiye ve büyük defter
noter tarafından onaylandıktan sonra kullanılır.
(2) Hesap döneminin başında,
noter tarafından defterlerin sayfa sıra numaralarının birbirini takip edip
etmediğine bakılmak ve bu sayfalar teker teker mühürlenmek suretiyle
onaylanır.
(3) Çift nüshalı veya
bilgisayar aracılığı ile tutulan defterlerin, bir hesap döneminde
kullanılması tahmin edilen yaprak sayısı da yukarıdaki esaslara göre
onaylanır.
(4) Hesap dönemi içinde onaylı
yaprakların bitmesi halinde, ilave yeni yapraklar onaylandıktan sonra
kullanılır. İlave yeni yapraklara, hesap döneminin başında verilen onaylı
yaprakların son sayfa numarasını takip eden sayfa numarası verilmek suretiyle
devam ettirilir. Onay makamı, ilave yaprakların sayısını ilk onay şerhinin
altına yazarak bu kaydı usulüne göre onaylar.
Defterlerin kullanılma ve
saklanma süreleri
MADDE 61 – (1) Bu
Yönetmelik hükümlerine göre tutulması gereken defterler, hesap dönemi
itibarıyla yıllık olarak kullanılır. Ancak, ertesi hesap döneminde de
kullanılması mümkün olan defterler, gerekli devir ve açılış işlemleri
yapılmak ve Yönetmeliğin 60 ıncı maddesinde belirtilen esaslar çerçevesinde
onaylanmak suretiyle kullanılabilir. Kullanılması gereken defter ve
belgelerin saklanmasında 04/01/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanunu
hükümleri emsalen uygulanır.
Defterlerde kayıt düzeni
MADDE 62 – (1) Sandıkça
kayda geçirilmesi gereken işlemler, düzenli ve okunaklı bir şekilde
defterlere yazılır.
(2) Gerçekleşen işlemlerin
kullanılan defterlere kaydı sırasında aşağıdaki hükümler göz önünde
bulundurulur.
a) Defter kayıtları; kazımak,
çizmek veya silmek yoluyla okunamaz hale getirilemez.
b) Defterlerdeki kayıtlar
arasındaki satırlar çizilmeden boş bırakılamaz ve atlanamaz.
c) Defter sayfaları
koparılamaz, onaylı ve çift nüshalı yaprakların sırası bozulamaz ve bunlar
yırtılamaz.
Defterlerde kayıt süresi
MADDE 63 – (1) Sandıkça
yürütülen faaliyetlerin özelliğine uygun olarak gerçekleştirilen işlemlerin,
muhasebe sistemindeki düzeni bozmayacak bir süre içinde defterlere
kaydedilmesi esastır. Ancak gerçekleşen işlemlerin defterlere kaydı, izinsiz
ve geçerli bir nedene dayanmaksızın on günden fazla geciktirilemez.
(2) İşlemler, kasa defteri ile
yevmiye defterine günlük olarak kaydedilir. İşlemlerin bu defterlere kaydı
hiçbir sebeple geciktirilemez.
DOKUZUNCU BÖLÜM
Mali Tablolar ve
Muhasebe Belgeleri
Mizan
MADDE 64 – (1) Hesap
planlarında yer alan hesaplardan yararlanılarak, aylık “Mizan” ve yıllık
olarak geçici ve kesin “Mizan” (Örnek No:4) düzenlenir.
(2) Mizan, yevmiye defteri ile yardımcı
defterlerden yararlanılarak ayrıntılı olarak ve ana hesap bazında her ayın
sonu itibariyle düzenlenir. Mizanda; her hesabın borç ve alacak
sütunlarındaki tutarların, yevmiye ve yardımcı defterlerindeki borç ve alacak
toplamlarına ve borç sütunu toplamı ile alacak sütunu toplamının birbirine
eşit olması gerekir.
(3) Dönem sonu işlemleri
yapılmadan önce bir geçici mizan çıkarılır ve bunu takiben dönem sonu
işlemleri yapılır. Dönem sonu işlemleri yapıldıktan sonra kesin mizan
düzenlenir. Kesin mizanda, gelir ve gider hesapları bakiye vermez.
Bilanço
MADDE 65 – (1) Sandığın
belli bir tarihteki varlıklarını, yabancı kaynaklarını ve öz kaynaklarını
gösteren tablodur(Örnek No:5). Kesin mizanda yer alan hesapların borç
kalanları bilançonun aktif hesaplarını, alacak kalanları da bilançonun pasif
hesaplarını oluşturur. Aktif ve pasifi düzenleyici hesaplar bulundukları
grupta eksi değer olarak gösterilir. Bu Yönetmeliğin 20, 21 ve 22 nci
maddelerinde belirlenen ilkelere uygun olarak hazırlanır ve kesin hesaptaki
usule göre onaya sunulur.
Faaliyet sonuçları tablosu
MADDE 66 – (1) Sandığın,
bir faaliyet döneminde elde ettiği gelirleri, yaptığı giderleri, mali ve mali
olmayan varlıkların yönetimi ile yükümlülüklerine ilişkin işlemlerinden
kaynaklanan gelir ve giderleri gösteren ve bunlar hakkında detaylı bilgi
sağlayan mali tablodur.(Örnek No:6)
(2) Faaliyet sonuçları tablosu,
faaliyet dönemine ait gelir ve gider hesapları hesap grupları ile indirim,
iade ve iskonto hesapları hesap grubundaki hesaplardan üretilir.
(3) Dönem net fazla veya
açığının ne kadarının kur ve değer değişimleri farklarından kaynaklandığı ve
bunların faaliyet sonucunu nasıl etkilediği tablonun dipnotunda belirtilir.
(4) Bütün gelir ve giderler,
tahakkuk ettikleri dönemin faaliyet sonuçları tablosunda gösterilir.
(5) Bilanço ve faaliyet
sonuçları tablosu dipnotlar ve ekleri ile birlikte temel mali tabloları,
diğerleri ise ek mali tabloları oluşturur.
Nakit akım tablosu
MADDE 67 – (1) Nakit
Akım Tablosu(Örnek No:20); hesap dönemi içinde, Sandığın nakit akışına
ilişkin verileri kapsayacak şekilde düzenlenir. Dönem başındaki nakit
mevcudu, dönem içindeki nakit girişleri ve dönem içindeki nakit çıkışları
ayrıntılı olarak tabloya kaydedilir. Dönem başı nakit mevcudu ile dönem
içindeki nakit girişlerinin toplamından dönem içindeki nakit çıkışları
çıkarılarak dönem sonu nakit mevcudu bulunur. Sandığın dönem içi nakit
girişleri ile nakit çıkışları arasındaki fark nakit artış veya azalışını
gösterir.
Alındı belgesi
MADDE 68 – (1) Muhasebe
birimlerince nakden veya çekle yapılan her türlü tahsilat, veznelere teslim
edilen tahvil ve hazine bonosu ve benzeri menkul kıymetler ile banka teminat
mektupları karşılığında “Alındı Belgesi” (Örnek No:10) düzenlenir. Alındı
belgesi iki nüsha düzenlenir. Belgenin asıl nüshası para, çek veya diğer
değerleri teslim edene verilir. İkinci nüshası ise veznede muhafaza edilir.
Menkul kıymetler ilgilisine geri verildiğinde, teslim alındığında verilmiş
olan alındı belgesi geri alınarak mahsup fişine bağlanır. Muhasebe birimlerince
emanet nitelikli hesaba alınan paralar ile yüklenici istihkaklarından yapılan
vergi, fon, icra, teminat ve diğer kesintiler karşılığında, hak sahibinin
istemesi halinde muhasebeleştirme belgesinin onaylı bir nüshası verilir.
Alındıların şekli, basımı, dağıtımı, iptali ve kullanılmasına ilişkin usul ve
esaslar Başkanlıkça belirlenir.
Tahsil fişi
MADDE 69 – (1) Tahsil
fişi(Örnek No:1), Sandık veznesinden yapılan tahsilatların
muhasebeleştirilmesi için kullanılır.
(2) Tahsil fişi iki nüsha
olarak düzenlenir. Tahsil fişlerine her hesap yılı için birden başlamak ve
sıra takip etmek üzere bir numara verilir. Fişin üzerinde borçlu ve alacaklı
hesapların numara ve isimleri, tahsil edilen paranın yazı ve rakamla miktarı,
fişi yazanın ve ayrıca muhasebe yetkilisinin imzası ile tarih bulunur. Tahsil
fişinin birinci ve ikinci nüshasına “Tahsil Edilmiştir.” kaşesi basılıp
veznedar tarafından imzalandıktan sonra bir nüshası ödemeyi yapana verilir.
Diğer nüshası kasa sayım tutanağına eklenir.
(3) Tahsil fişleri ve ekleri, diğer
fiş ve makbuzlardan ayrı olarak ve her ay için ayrı ayrı düzenlenecek
dosyalarda muhafaza olunur.
Tediye fişi
MADDE 70 – (1) Tediye
fişi(Örnek No:2), kasadan yapılan ödemelerin muhasebeleştirilmesi için
kullanılır.
(2) Tediye fişi, iki nüsha
olarak düzenlenir. Tediye fişlerine her hesap yılı için birden başlamak ve
sıra takip etmek üzere bir numara verilir. Fişin üzerinde borçlu ve alacaklı
hesapların numara ve isimleri, ödenecek paranın yazı ve rakamla miktarı, fişi
yazanın ve ayrıca muhasebe yetkilisinin ve harcama yetkilisinin imzası ile
tarih bulunur. Tediye fişine ödemeye ilişkin müsbit evraklar eklenip imzaları
tamamlanarak vezneye gönderilir. Veznedarca ödemesi yapılan fişin üzerine
“Ödenmiştir.” damgası basılıp imzalanır. Tediye fişleri kasa sayım tutanağına
eklenir.
(3) Tediye fişlerinin birinci
nüshası ve ekleri, diğer fiş ve makbuzlardan ayrı olarak ve her ay için ayrı
ayrı düzenlenecek dosyalarda muhafaza edilir. İkinci nüshası ödeme yapılan
kişiye verilir.
Mahsup fişi
MADDE 71 – (1) Mahsup fişi(Örnek
No:3), kasa hesabı dışındaki hesaplarla ilgili işlemlerin
muhasebeleştirilmesi için kullanılır.
(2) Mahsup fişi, iki nüsha
olarak düzenlenir. Mahsup fişlerine her hesap yılı için birden başlamak ve
sıra takip etmek üzere bir numara verilir. Mahsup fişi dayanağını oluşturan
müsbit evrakla birlikte muhafaza olunur. Fişin üzerinde borçlu ve alacaklı
hesapların numara ve isimleri, fişin niçin düzenlendiği, yazı ve rakamla
miktarı, fişi yazanın, muhasebe yetkilisinin ve yetkili kişilerin imzası ile tarih
bulunur.
(3) Mahsup fişleri ve ekleri,
diğer fiş ve makbuzlardan ayrı olarak ve her ay için ayrı ayrı düzenlenecek
dosyalarda muhafaza edilir.
Gider pusulası
MADDE 72 – (1) Gider pusulası,
kazançları götürü usulde tespit olunan tüccardan, serbest meslek erbabından
ve vergiden muaf esnaftan alınan mal ve hizmet alımı için mal ve hizmet
alınana imza ettirilerek tanzim edilen belgedir.
(2) Gider pusulası üç nüsha
olarak düzenlenir ve seri itibarıyla cilt ve sıra numarası taşır. İlk nüsha,
mal ve hizmetin alındığı kişiye, ikinci nüsha ödeme belgesine eklenir. Sabit
nüshası dip koçan olarak saklanır. Gider pusulasının üzerinde işin mahiyeti,
mal ve hizmetin nevi, miktar ve bedeli, ücreti, mal veya hizmeti satanın adı,
adresi, imzası ile tarih bulunur.
Diğer belgeler
MADDE 73 – (1) Muhasebe
kayıtlarının tutulmasında ve bunların raporlanmasında ihtiyaç duyulacak diğer
mali tablo, makbuz, fiş ve belgeler yönetim kurulu kararıyla kullanılabilir.
Muhasebeyle ilgili
belgelerin kayıt usulü ve muhafazası
MADDE 74 – (1)
Muhasebeye ilişkin mali tablo, fiş ve belgelerin Türkçe olarak tutulması ve
mürekkeple veya elektronik cihazlarla yazılması zorunludur.
(2) Mali tablo, fiş ve belgeler
muhasebe birimi tarafından tutulur ve muhafaza olunur. Bunlardan alındı
belgeleri ve gider pusulası zimmet karşılığında verilir. Yeni makbuzlar
verilirken kullanılmış olanlar geri alınır.
(3) Alındı belgesi, tahsil,
tediye ve mahsup fişi ile gider pusulası üzerinde kazıntı ve silinti
yapılamaz. Yanlış tanzim edilenler üzerine geçerli açıklama yapılmak
suretiyle iptal edilir ve yenisi ile birlikte muhafaza edilir.
ONUNCU BÖLÜM
Çerçeve Hesap
Planı
Hesap planının genel yapısı
MADDE 75 – (1) Hesap
planı; bilanço hesapları, faaliyet hesapları ve nazım hesaplar ana
bölümlerine ayrılır. Bilanço hesapları bölümü, 1 numaradan 5 numaraya kadar
olan ana hesap gruplarından; faaliyet hesapları bölümü, 6 numaralı ana hesap
grubundan; nazım hesaplar bölümü ise, 9 numaralı ana hesap grubundan oluşur.
(2) Ana hesap grupları aşağıda
gösterildiği gibi isimlendirilir.
1 Dönen Varlıklar
2 Duran Varlıklar
3 Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar
4 Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar
5 Öz Kaynaklar
6 Faaliyet Hesapları
9 Nazım Hesaplar
(3) Ana hesap gruplarından
bilanço hesapları, kendi içinde aşağıdaki maddelerde gösterildiği gibi hesap
gruplarına ayrılır ve her bir ana hesap grubunu ilgilendiren işlemler ait
oldukları hesap grubu içinde açılacak ilgili bilanço hesaplarına kaydedilir.
Her bilanço hesabı ayrıca ihtiyaca göre yeteri kadar yardımcı hesaplara
ayrılabilir.
(4) Faaliyet hesapları ana
hesap grubu, gelir ve gider hesap gruplarına; gelir ve gider hesap grupları,
hesaplara; hesaplar da yardımcı hesaplara ayrılır.
(5) Nazım hesaplar ana hesap
grubu, Sandığın ihtiyaçlarına göre sınıflandırılır.
(6) Hesap planı aşağıdaki ana
hesap grupları, hesap grupları ve hesaplardan oluşur:
Aktif Hesaplar
1 Dönen Varlıklar
10 Hazır Değerler
100 Kasa Hesabı
101 Alınan Çekler Hesabı
102 Bankalar Hesabı
103 Verilen Çekler ve Gönderme
Emirleri Hesabı (-)
105 Döviz Hesabı
106 Döviz Gönderme Emirleri
Hesabı (-)
108 Diğer Hazır Değerler Hesabı
109 Banka Kredi Kartlarından
Alacaklar Hesabı
11 Menkul Kıymetler
110 Hisse Senetleri Hesabı
111 Özel Kesim Tahvil, Senet ve
Bonolar Hesabı
112 Kamu Kesimi Tahvil, Senet
ve Bonolar Hesabı
119 Menkul Kıymetler Değer
Düşüklüğü Karşılığı Hesabı (-)
12 Faaliyet Alacakları
120 Gelirlerden Alacakları
Hesabı
126 Verilen Depozito ve
Teminatlar Hesabı
127 Diğer Faaliyet Alacakları
Hesabı
128 Şüpheli Faaliyet Alacakları
Hesabı
129 Şüpheli Faaliyet Alacakları
Karşılığı Hesabı (-)
13 Diğer Alacaklar
132 Kurumca Verilen Borçlardan
Alacaklar Hesabı
135 Personelden Alacaklar
Hesabı
136 Diğer Kurum Alacakları
Hesabı
15 Stoklar
150 İlk Madde ve Malzeme Hesabı
159 Verilen Sipariş Avansları
Hesabı
18 Gelecek Aylara Ait
Giderler ve Gelir Tahakkukları
180 Gelecek Aylara Ait Giderler
Hesabı
181 Gelir Tahakkukları Hesabı
19 Diğer Dönen Varlıklar
190 Devreden Katma Değer
Vergisi Hesabı
191 İndirilecek Katma Değer
Vergisi Hesabı
195 İş Avansları Hesabı
196 Personel Avansları Hesabı
197 Sayım ve Tesellüm
Noksanlıkları Hesabı
2 Duran Varlıklar
22 Faaliyet Alacakları
220 Gelirlerden Alacaklar
Hesabı
226 Verilen Depozito ve
Teminatlar Hesabı
227 Diğer Faaliyet Alacakları
Hesabı
23 Diğer Alacaklar
232 Kurumca Verilen Borçlardan
Alacaklar Hesabı
235 Personelden Alacaklar
Hesabı
236 Diğer Çeşitli Kurum
Alacakları Hesabı
24 Malî Duran Varlıklar
241 Mal ve Hizmet Üreten
Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı
249 Malî Duran Varlıklar
Karşılığı Hesabı (-)
25 Maddi Duran Varlıklar
250 Arazi ve Arsalar Hesabı
252 Binalar Hesabı
253 Tesis, Makine ve Cihazlar
Hesabı
254 Taşıtlar Hesabı
255 Demirbaşlar Hesabı
256 Diğer Maddi Duran Varlıklar
Hesabı
257 Birikmiş Amortismanlar
Hesabı (-)
258 Yapılmakta Olan Yatırımlar
Hesabı
259 Yatırım Avansları Hesabı
26 Maddi Olmayan Duran
Varlıklar
260 Haklar Hesabı
268 Birikmiş Amortismanlar
Hesabı (-)
28 Gelecek Yıllara Ait
Giderler ve Gelir Tahakkukları
280 Gelecek Yıllara Ait
Giderler Hesabı
281 Gelir Tahakkukları Hesabı
29 Diğer Duran Varlıklar
293 Gelecek Yıllar İhtiyacı
Stoklar Hesabı
294 Elden Çıkarılacak Stoklar
ve Maddi Duran Varlıklar Hesabı
297 Diğer Çeşitli Duran
Varlıklar Hesabı
299 Birikmiş Amortismanlar
Hesabı (-)
Pasif Hesaplar
3 Kısa Vadeli Yabancı
Kaynaklar
32 Faaliyet Borçları
320 Faaliyet Borçları Hesabı
326 Alınan Depozito ve
Teminatlar
329 Diğer Çeşitli Borçlar
Hesabı
33 Emanet Yabancı Kaynaklar
333 Emanetler Hesabı
335 Personele Borçlar Hesabı
336 Diğer Çeşitli Borçlar
Hesabı
36 Ödenecek Vergi ve Diğer
Yükümlülükler
360 Ödenecek Vergi ve Fonlar
Hesabı
361 Ödenecek Sosyal Güvenlik
Kesintileri Hesabı
369 Ödenecek Diğer
Yükümlülükler Hesabı
37 Borç ve Gider
Karşılıkları
372 Kıdem Tazminatı Karşılığı
Hesabı
38 Gelecek Aylara Ait
Gelirler ve Gider Tahakkukları
380 Gelecek Aylara Ait Gelirler
Hesabı
381 Gider Tahakkukları Hesabı
39 Diğer Kısa Vadeli Yabancı
Kaynaklar
391 Hesaplanan Katma Değer
Vergisi Hesabı
397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları
Hesabı
399 Diğer Çeşitli Kısa Vadeli
Yabancı Kaynaklar Hesabı
4 Uzun Vadeli Yabancı
Kaynaklar
42 Faaliyet Borçları
420 Faaliyet Borçları Hesabı
426 Alınan Depozito ve
Teminatlar Hesabı
429 Diğer Faaliyet Borçları
Hesabı
43 Diğer Borçlar
436 Diğer Çeşitli Borçlar
Hesabı
47 Borç ve Gider
Karşılıkları
472 Kıdem Tazminatı Karşılığı
Hesabı
48 Gelecek Yıllara Ait
Gelirler ve Gider Tahakkukları
480 Gelecek Yıllara Ait
Gelirler Hesabı
481 Gider Tahakkukları Hesabı
49 Diğer Uzun Vadeli Yabancı
Kaynaklar
499 Diğer Çeşitli Uzun Vadeli
Yabancı Kaynaklar Hesabı
5 Özkaynaklar
50 Net Değer
500 Net Değer Hesabı
52 Yeniden Değerleme
Farkları
522 Maddi Duran Varlıklar
Yeniden Değerleme Farkları Hesabı
523 İştirakler Yeniden
Değerleme Artışları Hesabı
54 Kar Yedekleri
549 Özel Fonlar
57 Geçmiş Yıllar Olumlu
Faaliyet Sonuçları
570 Geçmiş Yıllar Olumlu
Faaliyet Sonuçları Hesabı
58 Geçmiş Yıllar Olumsuz
Faaliyet Sonuçları
580 Geçmiş Yıllar Olumsuz
Faaliyet Sonuçları Hesabı (-)
59 Dönem Faaliyet Sonuçları
590 Dönem Olumlu Faaliyet
Sonucu Hesabı
591 Dönem Olumsuz Faaliyet
Sonucu Hesabı (-)
6 Faaliyet Hesapları
60 Faaliyet Gelirleri
600 Gelirler
61 İndirim, İade ve
Iskontolar (-)
610 İndirim, İade ve Iskontolar
Hesabı (-)
63 Faaliyet Giderleri(-)
632 Giderler Hesabı(-)
64 Diğer Faaliyetlerden
Olağan Gelir ve Karlar
649 Diğer Faaliyetlerden Olağan
Gelir ve Karlar Hesabı
65 Diğer Faaliyetlerden
Olağan Gider ve Zararlar(-)
659 Diğer Faaliyetlerden Olağan
Gider ve Zararlar Hesabı(-)
67 Olağan Dışı Gelir ve
Karlar
679 Olağan Dışı Gelir ve Karlar
Hesabı
68 Olağan Dışı Gider ve
Zararlar(-)
689 Olağan Dışı Gider ve
Zararlar Hesabı (-)
69 Faaliyet Sonuçları
690 Faaliyet Sonuçları Hesabı
9 Nazım Hesaplar
90 Ödenek Hesapları
900 Sandık Bütçe Ödenekleri
Hesabı
901 İş kazaları Bütçe
Ödenekleri Hesabı
902 Sosyal Tesis Bütçe
Ödenekleri Hesabı
905 Bütçe Ödenekleri Karşılığı
Hesabı
91 Nakit Dışı Teminat ve
Kişilere Ait Menkul Kıymetler
910 Teminat Mektupları Hesabı
915 Teminat Mektupları
Emanetleri Hesabı
93 Kıymetli Vesikalar
930 Kıymetli Vesikalar Hesabı
935 Kıymetli Vesikalar
Emanetleri Hesabı
94 Hisse Senetleri, Tahvil
ve Bonolar Hesabı
960 Hisse Senetleri, Tahvil ve
Bonolar Hesabı
965 Hisse Senetleri, Tahvil ve
Bonolar Emanetleri Hesabı
(7) İhtiyaç duyulduğunda yeni
hesaplar açmaya, hesapların adlarını ve kodlarını belirlemeye Yönetim Kurulu
yetkilidir.
ON BİRİNCİ BÖLÜM
Dönen Varlıklara
İlişkin Hesap ve İşlemler
1 Dönen varlıklar
MADDE 76 – (1) Dönen
varlıklar ana hesap grubu; nakit olarak veznede veya bankada tutulan değerler
ile normal koşullarda en fazla bir yıl veya faaliyet dönemi içinde paraya
çevrilmesi, tüketilmesi veya tahsil edilmesi öngörülen varlık ve alacak
unsurlarını kapsar.
(2) Dönen varlıklar ana hesap
grubu; hazır değerler, menkul kıymetler, faaliyet alacakları, diğer
alacaklar, stoklar, gelecek aylara ait giderler ve gelir tahakkukları ile
diğer dönen varlıklar hesap gruplarından oluşur.
10 Hazır değerler
MADDE 77 – (1) Hazır
değerler hesap grubu, nakit olarak veznede veya bankada bulunan değerler ile
paraya çevrilme imkânı bulunan varlıkları kapsar.
(2) Hazır değerler,
niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
100 Kasa Hesabı
101 Alınan Çekler Hesabı
102 Bankalar Hesabı
103 Verilen Çekler ve Gönderme
Emirleri Hesabı (-)
105 Döviz Hesabı
106 Döviz Gönderme Emirleri
Hesabı (-)
108 Diğer Hazır Değerler Hesabı
109 Banka Kredi Kartlarından
Alacaklar Hesabı
100 Kasa hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 78 – (1) Kasa
hesabı, muhasebe birimi veznelerince, kanunî dolaşım niteliğine sahip ulusal
paraların alınması, verilmesi ve saklanmasına ilişkin işlemlerin izlenmesi
için kullanılır.
(2) Muhasebe birimlerine döviz
olarak intikal eden tutarlar bu hesapla ilişkilendirilmez.
Hesaba ilişkin işlemler
MADDE 79 – (1) Bütün
ödemelerin ilgilinin banka hesabına aktarma suretiyle yapılması esastır.
Yönetim Kurulunca kasadan yapılması bildirilen diğer ödemeler muhasebe
birimlerince, kasadan veya çek düzenlenmek suretiyle bankadan yapılabilir.
Hesabın işleyişi
MADDE 80 – (1) Kasa
hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Kasaya yatırılan tutarlar bu
hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
2) Kasa ihtiyacı için
veznedarca bankadan çekilip kasaya konulan tutarlar bu hesaba borç, ilgili
banka hesabına alacak kaydedilir.
3) Kasa sayımı sonucunda fazla
çıkan tutarlar bu hesaba borç, 397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları Hesabına
alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Kasadan yapılan ödemeler bu
hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
2) Kasa varlığından bankaya
yatırılmak üzere gönderilen tutarlar bu hesaba alacak, 108 Diğer Hazır
Değerler Hesabına borç kaydedilir.
3) Kasa sayımı sonucunda noksan
çıkan tutarlar bu hesaba alacak, 197 Sayım Noksanlıkları Hesabına borç
kaydedilir.
101 Alınan çekler hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 81 – (1) Alınan
çekler hesabı, muhasebe birimlerinin yapacakları her türlü tahsilat
karşılığında muhasebe birimine hitaben düzenlenmiş banka çekleri ve katılım
bankalarının çekleri ile muhasebe yetkilisi mutemetleri tarafından muhasebe
birimine teslim edilen aynı nitelikteki çeklerin izlenmesi için kullanılır.
Hesaba ilişkin işlemler
MADDE 82 – (1) Muhasebe
birimlerinin ve muhasebe yetkilisi mutemetlerinin yapacakları her türlü
tahsilat karşılığında, muhasebe birimine hitaben düzenlenmiş banka çekleri ve
katılım bankalarının çekleri kabul edilir. Alınan çek, sol alt köşesinden sağ
üst köşesine çizilen iki kalın paralel çizgi arasına muhasebe biriminin
hesabının bulunduğu bankanın adı yazılarak, çizgili çek haline getirilir.
Bloke edilenler hariç çekin muhasebe birimine verildiği ya da bundan en çok
bir gün önceki tarihte düzenlenmiş olması gerekir.
(2) Muhasebe birimlerince ve
muhasebe yetkilisi mutemetlerince alınan çeklerin karşılığının bloke
edildiğinin muhatap banka tarafından onaylanmış olması gerekir. Muhatap banka
başka yerde ise bloke işlemi muhasebe biriminin bulunduğu yerdeki şubesince
de yapılabilir. Devlet sermayesiyle kurulmuş veya sermayesinde Devletin
iştiraki bulunan idare ve kurumlar ile genel yönetim kapsamındaki idarelerin
verecekleri çeklerde bloke onayı aranmaz. Hesap sahiplerinin nam ve hesabına
bizzat ilgili banka ya da katılım bankaları tarafından düzenlenerek, muhasebe
birimlerine verilmiş olan çekler de blokeli çekler gibi kabul edilir.
(3) Bankalarca bastırılacak
çeklerin arkasında; matbu olarak bloke şerhine yer verilmiş ve bu şerhlerin
şube yetkililerince imzalanmış olması durumunda söz konusu çekler de muhasebe
birimlerince blokeli çek olarak kabul edilir. Bloke şerhinde gösterilen tutarın
üzerinde keşide edilen çekler ise kabul edilmez.
(4) Bu şekilde alınan çekler
karşılığında alındı belgesi verilir ve alındı belgesinin üzerine “Çekle
tahsil edilmiştir.” kaşesi basılır. Muhasebe birimlerine veya muhasebe
yetkilisi mutemetlerine verilen çekler düzenlenecek teslimat müzekkeresi ile
tahsil için bankaya gönderilir.
(5) Karşılıksız çıkan çeklerle
ilgili olarak gerekli hesap düzeltmeleri yapılmakla birlikte, ilgililer hakkında
14/12/2009 tarihli ve 5941 sayılı Çek Kanunu hükümlerine göre işlem yapılması
sağlanır.
(6) Çekle yapılacak tahsilatla
ilgili gerekli diğer düzenlemeleri yapmaya Yönetim Kurulu yetkilidir.
Hesabın işleyişi
MADDE 83 – (1) Alınan
çekler hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Alınan çekler yazılı
değerleri ile bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
2) Yabancı para birimi
üzerinden alınan çekler Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının o günkü döviz
satış kuru üzerinden Türk Lirası olarak bu hesaba borç, ilgili hesaplara
alacak kaydedilir.
3) Sayım sonucu fazla çıkan çek
tutarları bu hesaba borç, 397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları Hesabına alacak
kaydedilir.
b) Alacak
1) Tahsil edilen çekler bu
hesaba alacak, 102 Bankalar Hesabına borç kaydedilir.
2) Sayım sonucu noksan çıkan
çek tutarları bu hesaba alacak, 197 Sayım Noksanları Hesabına borç
kaydedilir.
3) Herhangi bir nedenle
ilgilisine iadesi gereken çekler bu hesaba alacak, ilgili hesap veya
hesaplara borç kaydedilir.
102 Bankalar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 84 – (1) Bankalar
hesabı, muhasebe birimleri adına bankaya yatırılan paralar ve bankaya tahsil
için verilen çeklerden tahsil işlemi tamamlananlar ile muhasebe birimlerince
düzenlenen çek ve ödeme talimatlarından ödendiği veya gönderildiği bildirilen
çek ve ödeme talimatı tutarlarının izlenmesi için kullanılır.
Hesaba ilişkin işlemler
MADDE 85 – (1) Muhasebe
birimlerince bir gün içinde tahsil edilen paralar, ertesi gün bankaya
yatırılır.
(2) Bankalarca muhasebe
birimleri adına yapılan diğer tahsilat tutarları bankadan alınacak hesap özet
cetveline göre kayıtlara alınır.
(3) Muhasebe birimlerince,
hesaplarının bulunduğu bankalardan nakden yapılacak ödemeler için bu
bankaların kendi çekleri; ödeme yapılacak kişilerin hesaplarına aktarılacak
tutarlar ile kişilerin kendilerine ödenecek tutarlar için “Ödeme Talimatı”
düzenlenir.
(4) Ödeme talimatlarının
elektronik ortamda düzenlenmesi ve ilgili bankaya gönderilmesi hususunda
düzenlemeler yapmaya Yönetim Kurulu yetkilidir.
(5) Muhasebe birimlerinin
hesabı bulunan bankalarca, bir gün içinde muhasebe birimi adına tahsil edilen
tutarları ve muhasebe birimi adına ödenen veya gönderilen tutarlar ile
bunlara ait çek ve ödeme talimatlarının tarih ve numaralarını gösteren iki
nüsha banka hesap özet cetveli düzenlenerek ertesi gün muhasebe birimine
gönderilir. Banka hesap özet cetvelinin bir nüshası mahsup belgesine
bağlanır, diğer nüshası ise açılacak bir dosyada muhafaza edilir. Tahsilat ve
ödemeleri ayrıntılı olarak gösteren cetvelin, bankaca, en geç ertesi gün
düzenlenerek onaylandıktan sonra teslimat müzekkeresi ve ödeme talimatlarının
ikinci nüshalarıyla birlikte muhasebe birimine gönderilmesi ve muhasebe
birimlerinin de bu cetveli araması gerekir.
Hesabın işleyişi
MADDE 86 – (1) Bankalar
hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Kasa mevcudundan bankaya
yatırıldığı anlaşılan paralar bu hesaba borç, 108 Diğer Hazır Değerler
Hesabına alacak kaydedilir.
2) Muhasebe birimlerince çekle
tahsil edilen tutarlardan bankaca takas işleminin gerçekleştirildiği
bildirilenler bu hesaba borç, 101 Alınan Çekler Hesabına alacak kaydedilir.
3) Muhasebe birimlerinin banka
hesabına yatırılan veya gelen paralar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak
kaydedilir.
4) Muhasebe biriminin banka
hesabındaki tutarlara tahakkuk ettirilen faiz tutarlarının bir taraftan;
tevkifata tabi tutulan tutarı 632 Giderler Hesabına kalanı bu hesaba borç,
brüt faiz gelirinin tamamı 600 Gelirler Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Bankaca muhasebe birimine
gönderilen hesap özet cetvellerinden ödendiği veya ilgili yerlere
gönderildiği bildirilen çek ve ödeme talimatı tutarları bu hesaba alacak, 103
Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabına borç kaydedilir.
103 Verilen çekler ve
gönderme emirleri hesabı (-)
Hesabın niteliği
MADDE 87 – (1) Verilen
çekler ve gönderme emirleri hesabı, muhasebe birimlerinin hesaplarının
bulunduğu bankalardan çekle veya ödeme talimatı düzenlemek suretiyle
yaptıracakları ödeme ve göndermelerin izlenmesi için kullanılır.
Hesaba ilişkin işlemler
MADDE 88 – (1) Muhasebe
birimlerinin hesaplarının bulunduğu bankalardan yaptırılacak ödemeler için bu
bankaların kendi çekleri düzenlenir. Çek, muhasebe birimlerince
doldurulduktan sonra dip koçanı, çeki alana imzalattırılarak ilgiliye
verilir.
(2) Çeklerin rakam ve yazı ile
okunaklı bir şekilde doldurulması gerekir. Düzenlenen çekin numarası
muhasebeleştirme belgelerinin ilgili sütununa yazılır.
(3) Muhasebe birimlerinin banka
hesabından, ilgililerin hesaplarına gönderilecek olan tutarlar için ödeme
talimatı düzenlenir.
(4) Ödeme talimatları, muhasebe
yetkilisince görevlendirilecek bir memur tarafından günlük olarak, banka
yetkililerine zimmetle teslim edilir. Muhasebe yetkilisi tarafından bu konuda
görevlendirilecek memurun adı, soyadı ve imza örneği daha önce bankaya yazılı
olarak bildirilir. Teslim işlemi, muhasebe birimince iki nüsha olarak
düzenlenen “Ödeme Talimatları Teslim Tutanağı”nın (Örnek No:12) banka
yetkilisine imzalatılması suretiyle gerçekleştirilir. Tutanağın ilk nüshası
bankada alıkonulur, ikinci nüshası ise görevli memura geri verilir ve bu
nüsha muhasebe biriminde açılacak ayrı bir dosyada tarih sırasına göre
saklanır. Bankaca, ödeme talimatının bir nüshası alıkonulup, bir nüshası
paranın gönderilmesi veya istenilen hesaba aktarılmasından sonra onaylanarak
muhasebeleştirme belgesine bağlanmak üzere banka hesap özet cetveli ile
birlikte muhasebe birimine iade edilir.
Hesabın işleyişi
MADDE 89 – (1) Verilen
çekler ve gönderme emirleri hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Muhasebe birimlerince,
düzenlenen çek veya ödeme talimatları tutarları bu hesaba alacak, ilgili
hesaplara borç kaydedilir.
2) Kasa ihtiyacı için veznedar
adına düzenlenen çek tutarları bu hesaba alacak, Diğer Hazır Değerler
Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Düzenlenen çek ve ödeme
talimatlarından, muhasebe birimlerine gönderilen banka hesap özet
cetvelleriyle, bankaca hak sahiplerine ödendiği veya ilgili hesaplara aktarıldığı
bildirilen paralar bu hesaba borç, 102 Bankalar Hesabına alacak kaydedilir.
105 Döviz hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 90 – (1) Döviz
hesabı, muhasebe birimi veznelerince tahsil edilen veya her ne şekilde olursa
olsun muhasebe birimlerinin banka hesaplarına intikal eden konvertibl döviz
tutarları ile bunlardan yapılan ödeme, iade ve göndermelerin izlenmesi için
kullanılır.
Hesaba ilişkin işlemler
MADDE 91 – (1) Muhasebe
birimlerine her ne şekilde olursa olsun intikal eden konvertibl yabancı
paralar bu hesaba kaydedilir.
(2) Döviz hesabına ilişkin
diğer işlemler aşağıda gösterilmiştir:
a) Muhasebe birimlerince,
mevzuatı gereği ihale teminatı olarak kabul edilen konvertibl yabancı
paralar, alındığı tarihteki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz satış kuru
üzerinden, bu hesaba kaydedilerek ilgili emanet nitelikli hesaba alınır.
Teminat olarak teslim edilen kişi malı dövizlerden herhangi bir nedenle gelir
kaydedilmesi gerekenler, kayıtlı değerleri üzerinden hesaplardan çıkarılır ve
işlem tarihindeki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz satış kuru
üzerinden bu hesaba alınarak ilgili hesaba kaydedilir.
b) Tahsil edilen dövizler
muhasebe birimi hesabının bulunduğu banka şubesi nezdinde açtırılacak döviz
tevdiat hesabına gün sonlarında yatırılır. Muhasebe birimlerince bir gün
içinde tahsil edilen dövizlerden bankaya yatırılması gerekenler düzenlenecek
teslimat müzekkeresi ile bankaya gönderilir. Dövizler teslimat müzekkeresi
ile vezneden çıkarıldığı ve söz konusu tutarın bankaya yatırıldığı
anlaşıldığı zaman ilgili kayıtlar yapılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 92 – (1) Döviz
hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Muhasebe birimlerine teslim
edilen konvertibl dövizlerle, mevzuatı gereği gelir kaydedilmek üzere döviz cinsinden
tahsil edilen tutarlar, teslim alındığı veya tahsil edildiği günkü Türkiye
Cumhuriyet Merkez Bankası döviz satış kuru üzerinden bu hesaba borç, ilgili
gelir hesabına veya ilgili diğer hesaplara alacak kaydedilir.
2) Kişilere ait olarak teslim
alınan döviz tutarları teslim alındığı günkü Türkiye Cumhuriyet Merkez
Bankası döviz satış kuru üzerinden bu hesaba borç, 326 Alınan Depozito ve
Teminatlar Hesabı veya ilgili diğer hesaplara alacak kaydedilir.
3) Muhasebe biriminin hesabının
bulunduğu bankaya muhasebe birimi adına intikal eden döviz tutarları teslim
tarihindeki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz satış kuru üzerinden bu
hesaba borç; gelir kaydedilmesi gerekenler ilgili gelir hesabına, diğerleri
ise ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
4) Kayıtlı değerleri üzerinden
326 Alınan Depozito ve Teminatlar Hesabı veya ilgili diğer hesaplara borç, bu
hesaba alacak kaydedilen kişilere ait olarak teslim alındığı hâlde sonradan
Sandığın malı olan yabancı paralar; bir taraftan, işlem tarihindeki Türkiye Cumhuriyet
Merkez Bankası döviz satış kuru üzerinden bu hesaba borç, ilgili gelir
hesabına alacak kaydedilir.
5) Sayım sonucunda fazla çıkan
döviz tutarları sayım tarihindeki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz
satış kuru üzerinden bu hesaba borç, 397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları Hesabına
alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Muhasebe birimlerince
düzenlenen döviz ödeme talimatlarından, bankaca ödendiği ya da gönderildiği
bildirilen tutarlar bu hesaba alacak, 106 Döviz Gönderme Emirleri Hesabına
borç kaydedilir.
2) Muhasebe birimleri
veznelerinde bulunan emanet niteliğindeki dövizlerden ilgilisine iade edilen
tutarlar, kayıtlı değerleri üzerinden bu hesaba alacak, 326 Alınan Depozito
ve Teminatlar Hesabı veya ilgili diğer hesaplara borç kaydedilir.
3) Sayım sonucunda noksan çıkan
döviz tutarları kayıtlı değeri üzerinden bu hesaba alacak, sayım tarihindeki
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz satış kuru üzerinden 197 Sayım ve
Tesellüm Noksanları Hesabına borç kaydedilir.
106 Döviz gönderme emirleri
hesabı (-)
Hesabın niteliği
MADDE 93 – (1) Döviz
gönderme emirleri hesabı, muhasebe birimlerinin, nezdinde döviz hesabı
bulunan bankalardaki döviz hesaplarından, döviz cinsinden yapacakları ödeme
ve göndermeler için düzenledikleri döviz ödeme talimatları ile bunlardan
bankaca ödendiği veya gönderildiği bildirilenlerin izlenmesi için kullanılır.
Hesaba ilişkin işlemler
MADDE 94 – (1) Muhasebe
biriminin, nezdinde döviz hesabı bulunan bankalardaki döviz hesaplarından,
ilgililere ödenecek veya hesaben gönderilecek olan döviz tutarları için döviz
ödeme talimatı düzenlenir.
(2) Döviz ödeme talimatı,
muhasebe yetkilisi tarafından görevlendirilecek bir memur tarafından banka
yetkililerine zimmetle teslim edilir. Muhasebe yetkilisi tarafından bu konuda
görevlendirilecek memurun adı, soyadı ve imza örneği daha önce bankaya yazılı
olarak bildirilir. Teslim işlemi, muhasebe birimince iki nüsha olarak “Döviz
Ödeme Talimatı Teslim Tutanağı”nın banka yetkilisine imzalatılması suretiyle
gerçekleştirilir. Tutanağın ilk nüshası bankada alıkonulur, ikinci nüshası
ise görevli memura geri verilir ve bu nüsha muhasebe biriminde açılacak ayrı
bir dosyada tarih sırasına göre saklanır. Bankaca, döviz ödeme talimatının
bir nüshası alıkonulup, bir nüshası paranın gönderilmesi veya istenilen hesaba
aktarılmasından sonra onaylanarak döviz hesabına ilişkin banka hesap özet
cetveli ile birlikte muhasebe birimine iade edilir.
Hesabın işleyişi
MADDE 95 – (1) Döviz
gönderme emirleri hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Muhasebe birimlerince,
bankalardaki döviz hesaplarından yapılacak ödeme ve göndermeler için
düzenlenen döviz ödeme talimatı tutarları ödeme tarihindeki Türkiye
Cumhuriyet Merkez Bankası döviz satış kuru üzerinden bu hesaba alacak, ilgili
hesaplara borç kaydedilir.
2) Muhasebe birimlerinin
bankalarda açtırdıkları döviz tevdiat hesaplarında yer alan kişilere ait
konvertibl yabancı paralardan yapılan iadeler, kayıtlı değerleri üzerinden bu
hesaba alacak, ilgili hesaba borç kaydedilir.
b) Borç
1) Düzenlenen döviz ödeme
talimatlarından, bankaca ödendiği veya ilgili hesaba aktarıldığı bildirilen
tutarlar bu hesaba borç, 105 Döviz Hesabına alacak kaydedilir.
108 Diğer hazır değerler
hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 96 – (1) Diğer
hazır değerler hesabı, hazır değerler hesap grubunda sayılan hesaplar
içerisinde tanımlanmayan ve niteliği itibarıyla bu grupta izlenmesi gereken
diğer hazır değerler için kullanılır.
Hesaba ilişkin işlemler
MADDE 97 – (1) Kasa
ihtiyacı için veznedar adına düzenlenen çekler ile bunlardan tahsil edilip,
kasa varlığına dâhil edilenler bu hesaba kaydedilir.
(2) Kasa fazlası paraların
bankaya gönderilmesi ve bu tutarların bankaca tahsil edildiğinin anlaşılması
üzerine bu hesap kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 98 – (1) Diğer hazır
değerler hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Kasa varlığından bankaya
yatırılmak üzere gönderilen tutarlar bu hesaba borç, 100-Kasa Hesabına alacak
kaydedilir.
2) Bankadaki döviz tevdiat
hesabına yatırılmak üzere gönderilen döviz tutarları bu hesaba borç,
105-Döviz Hesabına alacak kaydedilir.
3) Kasa ihtiyacı için veznedar
adına düzenlenen çek tutarları bu hesaba borç, 103-Verilen Çekler ve Gönderme
Emirleri Hesabına alacak kaydedilir.
4) Muhasebe birimlerince alınan
diğer hazır değerler bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Kasa ihtiyacı için veznedar
tarafından bankadan tahsil edilen çek tutarları kasa varlığına dâhil
edildiğinde bu hesaba alacak, 100-Kasa Hesabına borç kaydedilir.
2) Kasa varlığından bankaya
yatırılmak üzere gönderilen tutarlardan, bankaya yatırıldığı anlaşılanlar bu
hesaba alacak, 102-Banka Hesabına borç kaydedilir.
3) Bankaya yatırılmak üzere
gönderilen döviz tutarlarından, bankaya yatırıldığı anlaşılanlar bu hesaba
alacak, 105-Döviz Hesabına borç kaydedilir.
4) Verilen veya elden çıkarılan
diğer hazır değerler kayıtlı değerleri üzerinden bu hesaba alacak, ilgili
hesaplara borç kaydedilir.
109 Banka kredi kartlarından
alacaklar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 99 – (1) Banka
kredi kartlarından alacaklar hesabı, banka kredi kartlarıyla yapılan tahsilat
ve bunlara ilişkin olarak yapılan mahsup ve iade işlemlerinin izlenmesi için
kullanılır.
Hesaba ilişkin işlemler
MADDE 100 – (1) Mal ve
hizmet satış bedellerinin, sosyal tesislerdeki yatak, kantin, yemek
bedellerinin veya avansların tahsilinde kredi kartı kullanacak olan Sandığın;
kredi kartı kullanımıyla ilgili olarak bankayla yapacakları sözleşmede,
bankaya komisyon ödenmeyeceği ve POS cihazları ile yapılan tahsilatın banka
hesabına aktarılmasında Yönetim Kurulunca belirlenen ve sözleşmede yer alan
valörün uygulanacağı hususları belirtilir.
(2) Sandıkça mal ve hizmet
satış bedelleri, sosyal tesislerdeki yatak, kantin, yemek bedelleri ile
avansların banka kredi kartı ile tahsili işleminden önce kartın gerekli
bilgileri taşıdığı ve geçerlilik süresi içinde kullanılmakta olduğu tespit
edildikten sonra, nüfus cüzdanı, sürücü belgesi gibi resimli bir kimlik
belgesi ile kimlik kontrolü yapılarak kartı kullanan kişinin gerçek kart
hamili olduğu saptanır. Banka kredi kartının kullanılması halinde satış
belgesinin ilgili bölümü onaylandıktan sonra ikinci nüshası kart hamiline
verilir.
(3) Banka kredi kartlarıyla
yapılan tahsilat karşılığında alındı düzenlenir. Kart hamili ile hizmetten
yararlananların ayrı kişiler olması durumunda alındıya, kart hamili ile
birlikte hizmetten yararlananların da adı ve soyadı yazılır.
(4) Avans olarak banka kredi
kartıyla tahsilat yapılması ve bunun sonucunda avans artığı ortaya çıkması
durumunda kesinlikle nakden iade işlemi yapılmaz. Aynı banka kredi kartı ile
POS cihazının fonksiyonları kullanılarak, artan avans tutarı iade edilir.
Hesabın işleyişi
MADDE 101 – (1) Banka
kredi kartlarından alacaklar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları
aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Banka kredi kartıyla yapılan
tahsilatlar bir taraftan bu hesaba borç, hesaplanan katma değer vergisi 391
Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına, kalan tutar ise 600 Gelirler
Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Banka kredi kartıyla yapılan
tahsilatlar nedeniyle muhasebe biriminin banka hesabına aktarılan tutarlar bu
hesaba alacak, 102 Bankalar Hesabına borç kaydedilir.
11 Menkul kıymetler
MADDE 102 – (1) Menkul
kıymetler hesap grubu, Sandığın elinde bulunan ve yakın zamanda harcama yeri
bulunmayan paraların değer düşüklüğünü önlemek, faiz geliri veya kâr payı
sağlamak veya fiyat değişmelerinden yararlanarak kârlar elde etmek amacı ile
geçici bir süre elde tutulmak üzere edindikleri tahvil, senet ve bonoları ve
diğer menkul kıymetler ile bunlara ait değer düşüklüğü karşılıkları izlenmesi
için kullanılır.
(2) Menkul kıymetler,
niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
110 Hisse Senetleri Hesabı
111 Özel Kesim Tahvil, Senet ve
Bonolar Hesabı
112 Kamu Kesimi Tahvil, Senet
ve Bonolar Hesabı
119 Menkul Kıymetler Değer
Düşüklüğü Karşılığı Hesabı (-)
Hesap grubuna ilişkin
işlemler
MADDE 103 – (1) Menkul
kıymetler; Sandıkça geçici bir süre elde tutulmak üzere edinilen hisse
senetleri, özel kesim tahvil, senet ve bonoları, kamu kesimi tahvil, senet ve
bonolarından oluşur.
(2) Özel kesim tahvil, senet ve
bonoları, Kamu kesimi tahvil, senet ve bonoları ve diğer menkul kıymetler
edinildiğinde alındı düzenlenir ve muhasebeleştirme belgesine eklenir. Alındıda
menkul kıymetin cinsi, adedi, numarası, varsa ayarı, kupon adedi ve tutarı
gibi tüm nitelikleri ayrıntılı olarak gösterilir.
(3) Menkul kıymetler,
bankalarda saklanır.
(4) Menkul kıymetler
edinildiğinde alış bedeli üzerinden ilgili menkul kıymet hesabına borç, elden
çıkarıldığında ise kayıtlı değeri üzerinden alacak kaydedilir.
(5) Özel kesim tahvil, senet ve
bonoları, Kamu kesimi tahvil, senet ve bonoları satıldığında veya herhangi
bir nedenle Sandığın mülkiyetinden çıktığında kayıtlı değeri üzerinden ilgili
menkul kıymet hesabına alacak kaydedilir. Bunların alış değeri ile satış
değeri arasındaki fark ile varsa işlemiş faiz gelirlerine karşılık gelen
kısmı “600-Gelir hesabının” yardımcı hesaplarına gelir kaydedilir. Satış
bedeli farkı işlemiş faizi karşılamadığı durumlarda; işlemiş faiz
“600-Gelirler hesabı” yardımcı hesaplarına alınmakla beraber alış değeri ile
satış değeri arasındaki olumsuz fark da “632-Giderler Hesabı” yardımcı
hesaplarına gider kaydedilir.
(6) Ana paranın geri ödemesi
sırasında alınan menkul kıymetlerin faizi tahsil edildiğinde daha önce
tahakkuk ettirilmiş gelir yoksa tamamı; tahakkuk yolu ile gelirlere alınmış
kısım varsa aşan tutar “600-Gelirler Hesabı”nın yardımcı hesabına kaydedilir.
(7) Dönem sonu faiz ödemeli
olan menkul kıymetlerde faiz tutarı menkul kıymetin kuponu karşılığında
tahsil edildiğinde faizin varsa tahakkuku aşan kısmı, yoksa tamamı
“600-Gelirler Hesabı”nın yardımcı hesabına kaydedilir.
(8) Alış işlemi nedeniyle
ödenen giderler menkul kıymet alış bedeline eklenmez. Menkul kıymet satın
alma giderleri “632-Giderler Hesabı”nın ilgili gider yardımcı hesabına
kaydedilir.
(9) Özel kesim tahvil, senet ve
bonoları, Kamu kesimi tahvil, senet ve bonoları teminat olarak verildiğinde,
bu değerlerin teminat olarak verildiğini gösteren bir alt hesaba aktarılır ve
nazım hesaplarda izlenir.
110 Hisse senetleri hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 104 – (1) Geçici
olarak elde tutmak amacıyla alınan hisse senetlerinin izlendiği hesaptır.
Hesabın işleyişi
MADDE 105 – (1) Hisse
senetleri hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Gelir elde etmek amacıyla
alınan hisse senetleri maliyet bedeli ile, alacaklara karşılık olarak intikal
eden hisse senetleri nominal değerleri ile bu hesaba borç, ilgili hesaba
alacak kaydedilir.
2) Kişi, kurum ve kuruluşlardan
bedelsiz olarak intikal eden hisse senetleri bir taraftan nominal değerleri
ile bu hesaba borç, 600-Gelirler Hesabına alacak kaydedilir.
3) Sayım sonucunda fazla çıkan
hisse senetleri nominal değerleri üzerinden bu hesaba borç, 397-Sayım
Fazlaları Hesabına alacak kaydedilir.
4) Sandığın ortağı olan
şirketlerin yeniden değerleme farklarının sermaye eklenmesi nedeniyle
çıkardıkları hisse senetlerinden alınan bedelsiz hisse senetleri nominal
değeriyle bu hesaba borç, “523-İştirakler Yeniden Değerleme Farkları
hesabına” alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Hisse senetlerinin herhangi
bir şekilde elden çıkarılması hâlinde, bir taraftan kayıtlı değeri bu hesaba,
elden çıkarma bedeli ile kayıtlı değeri arasındaki olumlu fark 600-Gelirler
Hesabına alacak, elden çıkarma bedeli 100-Kasa Hesabı veya 102-Banka Hesabı
ya da ilgili diğer hesaplara, elden çıkarma bedeli ile kayıtlı değeri
arasındaki olumsuz fark ve bu işlem dolayısıyla ödenen komisyon ve benzeri
giderler 632-Giderler Hesabına borç kaydedilir.
2) Sayım sonucunda noksan çıkan
hisse senetleri kayıtlı değeri üzerinden bu hesaba alacak, 197-Sayım
Noksanları Hesabına borç kaydedilir.
111 Özel kesim tahvil, senet
ve bonoları hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 106 – (1) Özel kesim
tahvil, senet ve bonoları hesabı, özel sektör tarafından çıkarılan ve
muhasebe birimine intikal eden tahvil, senet ve bonoların izlenmesi için
kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 107 – (1) Özel
kesim tahvil, senet ve bonoları hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları
aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Alacaklara karşılık olarak
intikal eden özel kesim tahvil, senet ve bonoları bir taraftan nominal
değerleri ile bu hesaba borç, ilgili hesaba alacak kaydedilir.
2) Kişi, kurum ve kuruluşlardan
bedelsiz olarak intikal eden özel kesim tahvil, senet ve bonoları bir
taraftan nominal değerleri ile bu hesaba borç, 600-Gelirler Hesabına alacak
kaydedilir.
3) Sayım sonucunda fazla çıkan
özel kesim tahvil, senet ve bonoları nominal değerleri üzerinden bu hesaba
borç, 397-Sayım Fazlaları Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Özel kesim tahvil, senet ve
bonolarının herhangi bir şekilde elden çıkarılması hâlinde, bir taraftan
kayıtlı değeri bu hesaba, elden çıkarma bedeli ile kayıtlı değeri arasındaki
olumlu fark 600-Gelirler Hesabına alacak, elden çıkarma bedeli 100-Kasa
Hesabı veya 102-Banka Hesabı ya da ilgili diğer hesaplara, elden çıkarma
bedeli ile kayıtlı değeri arasındaki olumsuz fark ve bu işlem dolayısıyla
ödenen komisyon ve benzeri giderler 632-Giderler Hesabına borç kaydedilir.
2) Sayım sonucunda noksan çıkan
özel kesim tahvil, senet ve bonoları, kayıtlı değeri üzerinden bu hesaba
alacak, 197-Sayım Noksanları Hesabına borç kaydedilir.
112 Kamu kesimi tahvil,
senet ve bonoları hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 108 – (1) Kamu
kesimi tahvil, senet ve bonoları hesabı, diğer kamu idarelerince çıkarılan ve
muhasebe birimine intikal eden tahvil, senet ve bonoların izlenmesi için
kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 109 – (1) Kamu
kesimi tahvil, senet ve bonoları hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları
aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Alacaklara karşılık olarak
intikal eden kamu kesimi tahvil, senet ve bonoları bir taraftan nominal
değerleri ile bu hesaba borç, ilgili hesaba alacak kaydedilir.
2) Kişi, kurum ve kuruluşlardan
bedelsiz olarak intikal eden kamu kesimi tahvil, senet ve bonoları bir
taraftan nominal değerleri ile bu hesaba borç, 600-Gelirler Hesabına alacak
kaydedilir.
3) Sayım sonucunda fazla çıkan
kamu kesimi tahvil, senet ve bonoları nominal değerleri üzerinden bu hesaba
borç, 397-Sayım Fazlaları Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Kamu kesimi tahvil, senet ve
bonolarının herhangi bir şekilde elden çıkarılması hâlinde, bir taraftan
kayıtlı değeri bu hesaba, elden çıkarma bedeli ile kayıtlı değeri arasındaki
olumlu fark 600-Gelirler Hesabına alacak, elden çıkarma bedeli 100-Kasa
Hesabı veya 102-Banka Hesabı ya da ilgili diğer hesaplara, elden çıkarma
bedeli ile kayıtlı değeri arasındaki olumsuz fark ve bu işlem dolayısıyla
ödenen komisyon ve benzeri giderler 632-Giderler Hesabına borç kaydedilir.
2) Sayım sonucunda noksan çıkan
kamu kesimi tahvil, senet ve bonoları, kayıtlı değeri üzerinden bu hesaba
alacak, 197-Sayım Noksanları Hesabına borç kaydedilir.
119 Menkul kıymetler değer
düşüklüğü karşılığı hesabı (-)
Hesabın niteliği
MADDE 110 – (1) Menkul
kıymetler değer düşüklüğü karşılığı hesabı, menkul kıymetlerin değerlerinde
önemli ölçüde ya da sürekli olarak değer azalması olduğu tespit edildiğinde
ortaya çıkacak zararların karşılanması amacı ile ayrılması gereken
karşılıkların izlenmesi için kullanılır.
(2) Karşılıklar menkul kıymet
değer azalışını karşılayacak ölçüde ayrılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 111 – (1) Menkul
kıymetler değer düşüklüğü karşılığı hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları
aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Değer azalışları için
ayrılan karşılık tutarları bu hesaba alacak, 632 Giderler Hesabına borç
kaydedilir.
b) Borç
1) Karşılık ayrılmış olan
menkul kıymet satıldığında değer düşüklüğünün; ayrılan karşılığa eşit olması
durumunda, ayrılan karşılık bu hesaba, satış bedeli tahsilatın şekline göre
ilgili hesaplara borç; kayıtlı değeri ile ilgili menkul kıymet hesabına
alacak kaydedilir.
2) Karşılık ayrılmış olan
menkul kıymet satıldığında değer düşüklüğünün; ayrılan karşılıktan fazla
olması durumunda, ayrılan karşılık bu hesaba, satış bedeli tahsilatın şekline
göre ilgili hesaplara, bu işlemden doğan zarar ise Diğer Giderler Hesabına
borç; kayıtlı değeri ile ilgili menkul kıymet hesabına alacak kaydedilir.
3) Karşılık ayrılmış olan
menkul kıymet satıldığında değer düşüklüğünün; ayrılan karşılıktan az olması
ya da gerçekleşmemesi durumunda, ayrılan karşılık bu hesaba, satış bedeli
tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç; kayıtlı değeri ile ilgili
menkul kıymet hesabına, gerçekleşmeyen değer düşüklüğüne ait karşılık ise
600-Gelirler Hesabına alacak kaydedilir.
12 Faaliyet alacakları
MADDE 112 – (1) Faaliyet
alacakları hesap grubu, Sandığın faaliyet konusunu oluşturan işlemler ile
diğer mal ve hizmet satışlarından kaynaklanan ve bir yıl içinde tahsili
öngörülen senetli ve senetsiz alacakları ile bunlardan şüpheli hale gelenler
ve bunlar için ayrılan karşılıkların izlenmesi için kullanılır.
(2) Bu gruba kayıtlı faaliyet
alacakları, Sandığın faaliyet konusunu oluşturan işlemler ile diğer mal ve
hizmet satışlarının gerçekleşmesi veya üçüncü kişilere karşı bir işin
yapılmasının üstlenilmesi karşılığında verilen depozito ve teminat
niteliğindeki değerleri kapsar.
(3) Mal ve hizmet satışlarının
karşılığında alınan senetler bir dosyada saklanır. Bu gruptaki senetlerin
süresi en fazla bir yıldır. Süresi bir yıldan fazla uzun vadeli senetler ve
senetsiz alacaklar “Duran Varlıklar” içerisinde ilgili hesaplarda takip
edilir.
(4) Faaliyet alacakları,
niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
120 Gelirlerden Alacaklar
Hesabı
126 Verilen Depozito ve
Teminatlar Hesabı
127 Diğer Faaliyet Alacakları
Hesabı
128 Şüpheli Faaliyet Alacakları
Hesabı
129 Şüpheli Faaliyet Alacakları
Karşılığı Hesabı (-)
120 Gelirlerden alacaklar
hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 113 – (1)
Gelirlerden alacaklar hesabı, Sandığın faaliyet konusunu oluşturan işlemler
ile diğer mal ve hizmet satışlarından kaynaklanan senetli ya da senetsiz
alacakların ve gelir tahakkukları hesaplarındaki tahsil edilemeyen
alacakların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 114 – (1)
Gelirlerden alacaklar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Borç
1) Sandığın faaliyet konusunu
oluşturan işlemler ile diğer mal ve hizmet satışlarından kaynaklanan, senetli
ya da senetsiz alacaklar bu hesaba borç, satış bedeli 600 Gelirler Hesabına,
katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak
kaydedilir.
2) Gelir yaratıcı işlemden
dolayı alıcı adına yapılan giderler bir taraftan bu hesaba borç, ilgili
hesaba alacak kaydedilir.
3) Anlaşmalar uyarınca
alıcılara yürütülen faizler bu hesaba borç, 600 Gelirler Hesabına alacak
kaydedilir.
4) Dönem sonunda gelir
tahakkukları hesaplarının borç bakiyeleri bu hesaba borç, 181 gelir tahakkukları
hesabına alacak kaydedilir.
5) Dönem sonlarında duran
varlıklar ana hesap grubu içerisinde yer alan gelirlerden alacaklar hesabında
yer alan tutarlardan vadesi bir yılın altına inenler bu hesaba borç, 220 Gelirlerden
Alacaklar Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Alıcılar tarafından nakden
veya mahsuben yapılan ödemeler bir taraftan bu hesaba alacak, tahsilatın
şekline göre ilgili hesaplara borç kaydedilir.
2) Tahsili şüpheli hale gelen
faaliyet alacakları bu hesaba alacak, 128 Şüpheli Faaliyet Alacakları
Hesabına borç kaydedilir.
126 Verilen depozito ve
teminatlar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 115 – (1) Verilen
depozito ve teminatlar hesabı, Sandığın bir işin yapılmasının üstlenilmesi
veya bir sözleşmenin ya da diğer işlemlerin (Elektrik, su, doğalgaz vs.
abonelikleri karşılığında verilen depozitolar) karşılığı olarak diğer kamu
idareleri veya kişilere verilen depozito ve teminat niteliğindeki değerlerin
izlenmesi için kullanılır.
(2) Bu hesaba sadece nakit
olarak verilen depozito ve teminatlar kaydedilir.
Hesabın işleyişi
MADDE 116 – (1) Verilen
depozito ve teminatlar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Borç
1) Verilen depozito ve
teminatlar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
2) Dönem sonlarında duran
varlıklar ana hesap grubu içerisinde yer alan verilen depozito ve teminatlar
hesabında yer alan tutarlardan vadesi bir yılın altına inenler bu hesaba
borç, 226 Verilen Depozito ve Teminatlar Hesabı alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Verilen depozito ve
teminatlardan geri alınanlar veya mahsup edilenler bu hesaba alacak, ilgili
hesaplara borç kaydedilir.
127 Diğer faaliyet
alacakları hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 117 – (1) Diğer
faaliyet alacakları hesabı, Sandığın faaliyetleri sonucu ortaya çıkan ve
yukarıdaki hesapların kapsamına girmeyen diğer çeşitli faaliyet alacaklarının
izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 118 – (1) Diğer
faaliyet alacakları hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Diğer faaliyet alacakları bu
hesaba borç, ilgili hesaba alacak kaydedilir.
2) Anlaşmalar uyarınca diğer
ticari alacaklara yürütülen faizler bu hesaba borç, 600 Gelirler Hesabına
alacak kaydedilir.
3) Dönem sonlarında duran
varlıklar ana hesap grubu içerisinde yer alan gelirlerden alacaklar hesabında
yer alan tutarlardan vadesi bir yılın altına inenler bu hesaba borç, 227
Diğer Faaliyet Alacakları Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Diğer faaliyet
alacaklarından nakden veya mahsuben yapılan tahsilatlar; bir taraftan bu
hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
128 Şüpheli faaliyet
alacakları hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 119 – (1) Şüpheli
faaliyet alacakları hesabı, Sandık faaliyetleri sonucu ortaya çıkan ve ödeme süresi
geçmiş bu nedenle vadesi bir kaç defa uzatılmış veya protesto edilmiş, yazı
ile birden fazla istenmiş ya da dava veya icra safhasına aktarılmış
alacakların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 120 – (1) Şüpheli
faaliyet alacakları hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Borç
1) Tahsili şüpheli hale gelen
alacaklar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Şüpheli faaliyet
alacaklarından nakden veya mahsuben yapılan tahsilatlar; bir taraftan bu
hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
2) Karşılık ayrılmamış şüpheli
alacaklardan tahsil edilemeyeceği kesinleşenler bir taraftan bu hesaba
alacak, 632 Giderler Hesabına borç; diğer taraftan alacağın tahsil
edilememesinde sorumluluğu saptanan personel adına 135 Personelden Alacaklar
Hesabına borç, 600 Gelirler Hesabına alacak kaydedilir.
3) Karşılık ayrılmış şüpheli
alacaklardan tahsil edilemeyeceği kesinleşenler bir taraftan bu hesaba
alacak, 129 Şüpheli Faaliyet Alacakları Karşılığı Hesabına borç; diğer
taraftan alacağın tahsil edilememesinde sorumluluğu saptanan personel adına
135 Personelden Alacaklar Hesabına borç, 600 Gelirler Hesabına alacak
kaydedilir.
4) Şüpheli olma niteliği
ortadan kalkan faaliyet alacakları bu hesaba alacak, ilgili faaliyet
alacakları hesabına borç kaydedilir.
129 Şüpheli faaliyet
alacakları karşılığı hesabı (-)
Hesabın niteliği
MADDE 121 – (1) Şüpheli
faaliyet alacakları karşılığı hesabı, şüpheli faaliyet alacakları için
ayrılan karşılıkların izlenmesi için kullanılır.
(2) Teminatlı alacaklarda
karşılık, teminatı aşan kısım için ayrılır. Ayrılan karşılığın hangi
alacaklara ait olduğu muhasebeleştirme belgesinde belirtilir.
Hesabın işleyişi
MADDE 122 – (1) Şüpheli
faaliyet alacakları karşılığı hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları
aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Şüpheli hale gelen faaliyet
alacakları için ayrılan karşılık tutarları bu hesaba alacak, 632 Giderler
Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Şüpheli alacağın tahsiline
bağlı olarak, tahmin edilen zararın kısmen ya da tamamen gerçekleşmemesi
halinde, gerçekleşmeyen kısım bu hesaba borç, ayrılan karşılıktan kalan kısım
ise 600 Gelirler Hesabına alacak kaydedilir.
2) Şüpheli alacaklardan tahsili
imkânsız hale gelenler bir taraftan bu hesaba borç, 128 Şüpheli Faaliyet
Alacakları Hesabına alacak; diğer taraftan alacağın tahsilinin imkânsız hale
gelmesinde sorumluluğu saptanan personel adına 135 Personelden Alacaklar
Hesabına borç, 600 Gelirler Hesabına alacak kaydedilir.
13 Diğer alacaklar
MADDE 123 – (1) Diğer
alacaklar hesap grubu; herhangi bir ticari nedene dayanmadan meydana gelmiş
alacaklar ile Sandıkça verilen borçların ve bir yıl içinde tahsili öngörülen
alacakların izlenmesi için kullanılır.
(2) Diğer alacaklar,
niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
132 Kurumca Verilen Borçlardan
Alacaklar Hesabı
135 Personelden Alacaklar
Hesabı
136 Diğer Kurum Alacakları
Hesabı
132 Kurumca verilen
borçlardan alacaklar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 124 – (1) Kurumca verilen
borçlardan alacaklar hesabı, ilgili mevzuatına dayanılarak vadesi bir yıl
veya faaliyet dönemiyle sınırlı nakit olarak üyelere verilen kredilerden
kaynaklanan alacakların, bu alacaklara karşılık nakden yapılan tahsilatların
ve Sandık aleyhine silinen tutarların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 125 – (1) Kurumca
verilen borçlardan alacaklar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları
aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Vadesi bir yıl veya faaliyet
dönemiyle sınırlı olmak üzere Sandığın üyelerine kredi verme işlemlerinden
doğan alacaklar bu hesaba borç, 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri
Hesabı veya ilgili diğer hesaplara alacak kaydedilir.
2) Dönem sonunda, duran
varlıklar ana hesap grubunda, kurumca verilen borçlardan alacaklar hesabında
kayıtlı tutarlardan, vadesi bir yılın altına düşenler bu hesaba borç, 232
Kurumca Verilen Borçlardan Alacaklar Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Üyelere verilen borçlardan
yapılan tahsilat 102 Bankalar Hesabı veya ilgili diğer hesaplara borç, bu
hesaba alacak kaydedilir.
2) Bu hesapta kayıtlı
tutarlardan, herhangi bir nedenle Sandığın aleyhine silinenler ilgili gider
hesabına borç, bu hesaba alacak kaydedilir.
135 Personelden alacaklar
hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 126 – (1)
Personelden alacaklar hesabı, Sandık personelinin Sandığa olan çeşitli
borçlarının, ilgili mevzuatına dayanılarak personele verilen kredilerden
doğan alacakların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 127 – (1)
Personelden alacaklar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Borç
1) Personele verilen krediler
bu hesaba borç, 102 Bankalar hesabına alacak kaydedilir.
2) Ödeneğine iade edilmesi
gereken bir işlem olan personelin ücret iptali sonucunda Sandığa doğan
borçları bu hesaba, ücret tahakkuk ettirilmesi nedeniyle yapılan vergi,
sosyal güvenlik ve diğer kesintiler ilgili hesaplara borç, daha önce hangi
gider hesabına borç yazılmış ise o hesaba alacak kaydedilir.
3) Personelden alacaklara
yürütülen faizler bu hesaba borç, 600 Gelirler Hesabına alacak kaydedilir.
4) Personelin lojman,
misafirhane, dinlenme kampı gibi Sandığın tesislerinden yararlanması
dolayısıyla ortaya çıkan borçları bu hesaba borç, 600 Gelirler Hesabına
alacak kaydedilir.
5) Sayım sonucunda noksan çıkan
nakit, menkul kıymet, stok ve duran varlıklardan sorumluları tespit
edilenlere ilişkin tutarlar ilgilileri adına bu hesaba borç, 197 Sayım ve
Tesellüm Noksanları Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Personelden nakden veya
mahsuben yapılan tahsilatlar bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç
kaydedilir.
2) İşletmeden ayrılan
personelin borcu bu hesaba alacak, 136 Diğer Kurum Alacakları Hesabına borç
kaydedilir.
136 Diğer kurum alacakları
hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 128 – (1) Diğer
kurum alacakları hesabı, Sandığın üyelerden, resmi kuruluşlardan
(Belediyeler, İl Özel İdareleri, Vergi Daireleri), diğer kişi ve
kuruluşlardan, ticari olmayan ve başka bir hesaba da dahil edilemeyen
alacakların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 129 – (1) Diğer
kurum alacakları hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Borç
1) Adli ve idari mahkemelerce
tazminata hükmedilenler ile inceleme, teftiş ve denetimler sonucu fazla ve kanunsuz
verildiği veya noksan tahsil edildiği tespit edilen tutarlar bu hesaba borç,
600 Gelirler Hesabına alacak kaydedilir.
2) Sosyal güvenlik kurumlarına
maaş ve ücretlerden fazla veya yersiz kesilmek suretiyle gönderilen tutarlar
bu hesaba borç, Sandığın hissesini oluşturan tutar 600 Gelirler Hesabına,
fazla kesintiden dolayı noksan hesaplanan gelir vergisi tutarı 360 Ödenecek
Vergi ve Fonlar Hesabına, personele ödenmesi gereken tutar ise 335 Personele
Borçlar Hesabına alacak kaydedilir.
3) Sandıktan ayrılan personelin
borcu bu hesaba borç, 135 Personelden Alacaklar Hesabına alacak kaydedilir.
4) Diğer çeşitli alacaklar bu
hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
5) Diğer alacaklara yürütülün
faizler bu hesaba borç, 600 Gelirler Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Diğer çeşitli alacaklardan
nakden veya mahsuben yapılan tahsilatlar bu hesaba alacak, ilgili hesaplara
borç kaydedilir.
15 Stoklar
MADDE 130 – (1) Stoklar
hesap grubu, Sandığın tüketmek amacıyla edindiği, kırtasiye, temizlik ve diğer
mal ve malzemelerinin izlenmesi için kullanılır.
(2) Stoklar, niteliklerine göre
bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
150 İlk Madde ve Malzeme Hesabı
159 Verilen Sipariş Avansları
Hesabı
Hesap grubuna ilişkin
işlemler
MADDE 131 – (1) Stoklarla
ilgili olarak, aşağıdaki hükümlere göre işlem yapılır:
(2) Stoklar, maliyet bedeliyle
hesaplara alınır. Maliyet bedeline, stokların elde edilmesi ve depolanacağı
yere kadar getirilmesi için yapılan her türlü giderler ilave edilir.
(3) Bağış veya hibe olarak
edinilen stoklar varsa bilinen değeri, yoksa ilgili mevzuatına göre
değerlemesi yapıldıktan sonra tespit edilen değeri ile hesaplara alınır.
Stoklar, kullanıldıklarında veya tüketildiklerinde ilgili hesaplardan
çıkarılır.
(4) Stokların elde edilmesinde
iskonto ve başka indirimler yapılmışsa, stok maliyetine iskontodan sonraki
net tutar alınır. Sonradan yapılan iskonto ve başka indirimler de fiyat
indirimi niteliği taşıdığından ilgili stok hesabına alacak yazılarak
maliyetten indirilir.
(5) Stokların elde edinilme
işlemleri tamamlandıktan sonra stokun şeklini veya bulunduğu yeri değiştirme
işlemleri dışında, stoku elde bulundurmanın gerektirdiği giderler stokun
maliyetine eklenmez.
(6) Satın alınan her çeşit
madde, malzeme ve ürün ambara alınır. Ambara alındığı faturaya işlendikten
sonra fatura ve ilgili ödeme belgeleri muhasebe birimine gönderilir.
(7) Ambardan yapılacak bütün
çıkışlar ilgili servislerce düzenlenecek “İhtiyaç Pusulası”na dayanılarak
ambar istek formu ile yapılır. Ancak, “150-İlk Madde ve Malzeme Hesabı”nda
izlenen tüketim malzemelerinden kullanılmış olanların, muhasebeleştirme
işlemleri kullanıma ilişkin ambar istek formları üç ayı geçmemek üzere
Yönetim Kurulunca belirlenecek sürede ambar çıkışlarını gösteren onaylı bir
liste ile en geç ilgili dönemin son iş günü mesai bitimine kadar
muhasebeleştirilmesi zorunludur.
150 İlk madde ve malzeme
hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 132 – (1) İlk
madde ve malzeme hesabı, Sandıkça, faaliyetlerde kullanılmak ya da tüketilmek
üzere edinilen kırtasiye ve temizlik maddeleri gibi tüketim malzemeleri ile
diğer malzemelerin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 133 – (1) İlk
madde ve malzeme hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Borç
1) Satın alınan malzemeler maliyet
bedelleri ile bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
2) Malzemelerin sayımı
sonucunda ortaya çıkan fazlalıklar bu hesaba borç, fazlalığın nedeninin
araştırılıp sonuçlandırılmasına kadar 397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları
Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Kullanılmak üzere birimlere
verilen malzemelere ilişkin onaylı liste muhasebe birimine verildiğinde
listede yer alan tutarlar bu hesaba alacak, 632 Giderler Hesabına borç
kaydedilir.
2) Malzemelerin sayımı
sonucunda ortaya çıkan noksanlıklar bu hesaba alacak, noksanlığın nedeninin
araştırılması ve sorumluların tespiti için geçici olarak 197 Sayım ve
Tesellüm Noksanları Hesabına borç kaydedilir.
3) Değerini tamamen bitiren
malzemeler bu hesaba alacak, 632 Giderler Hesabına borç kaydedilir.
159 Verilen sipariş
avansları hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 134 – (1) Sandığın
tüketim amacıyla sipariş ettiği tüketim malzemesi karşılığında tedarikçi
firmalara yaptığı ön ödemelerin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 135 – (1) Verilen
sipariş avansları hesabının işleyişine ilişkin borç ve alacak kayıtları
aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Tüketim malzemesi siparişi
için tedarikçi firmalara yapılan ödemeler bu hesaba borç, 102- Bankalar
hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Sipariş edilen tüketim
malzemesinin sandığa teslim edilmesi ve ambar girişinin yapılması ile ödenen
sipariş avansı tutarı bu hesaba alacak, 150-Stoklar hesabına borç kaydedilir.
Sipariş, Sandığın sosyal tesisleri için yapılmış ise 150-Stoklar Hesabına
katma değer vergisi hariç tutarı borç kaydedilir, katma değer vergisi tutarı
ise 191-İndirilecek Katma Değer Vergisi hesabına borç kaydedilir.
18 Gelecek aylara ait
giderler ve gelir tahakkukları
MADDE 136 – (1) Gelecek
aylara ait giderler ve gelir tahakkukları hesap grubu; içinde bulunulan
dönemde ortaya çıkan, ancak gelecek aylara ait olan giderler ile faaliyet
dönemine ait olup da kesin borç kaydı hesap döneminden sonra yapılacak
gelirlerin izlenmesi amacıyla kullanılır.
(2) Gelecek aylara ait giderler
ve gelir tahakkukları, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki
hesaplardan oluşur:
180 Gelecek Aylara Ait Giderler
Hesabı
181 Gelir Tahakkukları Hesabı
180 Gelecek aylara ait
giderler hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 137 – (1) Gelecek
aylara ait giderler hesabı, peşin ödenen ve cari dönem içinde ilgili gider
hesaplarına kaydedilmemesi gereken gelecek aylara ait giderlerin, ilgili
oldukları aya kadar geçici olarak izlenmesi için kullanılır.
Hesaba ilişkin işlemler
MADDE 138 – (1) Peşin
ödenen ve cari dönem içinde ilgili gider hesaplarına kaydedilmemesi gereken,
gelecek döneme ait giderleri izlemek için kullanılır.
(2) Dönem sonunda, duran
varlıklar ana hesap grubu içindeki gelecek yıllara ait giderler hesabında yer
alıp, tahakkuk zamanına bir yıldan az süre kalan peşin ödenmiş giderler bu
hesaba aktarılır.
(3) Peşin ödenen giderler,
ilgili oldukları faaliyet döneminde giderler hesabına kaydedilerek gider
tahakkuku gerçekleştirilir. Gelecek aylarda bu hesaba alacak verilmek
suretiyle ilgili gider hesabına aktarılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 139 – (1) Gelecek
aylara ait giderler hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Borç
1) Gelecek aylarda ilgili gider
hesaplarına borç kaydedilecek peşin ödenen giderler bu hesaba borç, yapılan ödemeler
ilgili hesaba, vergi ve fon kesintileri 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabına
alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Peşin olarak yapılan
giderlerin ilgili oldukları ay isabet eden tutarları bu hesaba alacak, ilgili
gider hesabına borç kaydedilir.
2) Peşin olarak yapılan
giderlerden çeşitli nedenlerle geri alınması gereken tutarlar bu hesaba
alacak, ilgili hesaba borç kaydedilir.
181 Gelir tahakkukları
hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 140 – (1) Gelir
tahakkukları hesabı, aidat ödeyen kurumlardan, bankalardan, kiracılardan ve
üçüncü kişilerden tahsili ya da bunlar adına kesin borç kaydı hesap
döneminden sonra yapılacak tahakkuk etmiş gelirlerin, içinde bulunulan döneme
ait olan kısımların izlenmesi için kullanılır.
Hesaba ilişkin işlemler
MADDE 141 – (1) Üyelerin
çalıştığı kurumlarca üyelerin istihkaklarından kesildiği bildirilen aidatlar
ve işveren karşılıkları, kira tahakkukları, reeskont faizleri bu hesapta
izlenir.
(2) Dönem sonunda, duran
varlıklar ana hesap grubu içindeki gelir tahakkukları hesabında yer alıp,
tahsil zamanına bir yıldan az süre kalan alacaklar, düzenlenecek mahsup fişi
ile bu hesaba aktarılır.
(3) Tahakkuk ettirilmiş
gelirlerden kaynaklanan ancak içinde bulunulan faaliyet dönemini takip eden
dönemde istenebilir duruma gelecek olan alacaklar, ilgili oldukları dönemde
tahsil edilmek üzere bu hesapta izlenir.
(4) Dönen ve duran varlıklar
ana hesap grubu içindeki kayıtlı alacaklara ilişkin olarak, dönem sonlarında
hesaplanan ve içinde bulunulan faaliyet dönemini takip eden dönemde tahsil
edilecek olan işlemiş faiz gelirleri alacakları bu hesaba kaydedilir.
(5) Bu hesapta takip edilen
döviz cinsinden faiz geliri tahakkukları, yıl sonlarında ve tahsil tarihinde
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz satış kuru ile değerlenir.
Hesabın işleyişi
MADDE 142 – (1) Gelir
tahakkukları hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Borç
1) Üyelerin çalıştıkları
kurumlarca üyelerden kesildiği bildirilen aidatlar ile işveren karşılıkları,
kira tahakkukları ve reeskont faizleri bu hesaba borç, 600-Gelirler hesabına
alacak kaydedilir.
2) Dönem sonları itibarıyla
gerçekleşmiş olmasına rağmen henüz nakden veya mahsuben tahsil edilebilir
duruma gelmeyen gelirler bu hesaba borç, ilgili gelir hesabına alacak
kaydedilir.
b) Alacak
1) Tahakkuk ettirilen
gelirlerden nakden veya mahsuben yapılan tahsilatlar; bir taraftan bu hesaba
alacak, tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç kaydedilir.
2) Tahakkuk ettirilen
gelirlerden çeşitli nedenlerle iptal edilmesi gerekenler bu hesaba alacak,
610- İndirim, İade ve İskontolar Hesabına borç kaydedilir.
3) Dönem sonlarında bu hesabın
borç kalanları bu hesaba alacak, 120 Faaliyet alacakları hesabına borç
kaydedilir.
19 Diğer dönen varlıklar
MADDE 143 – (1) Diğer
dönen varlıklar hesap grubu; dönen varlık niteliği taşıyan, fakat yukarıdaki
hesap gruplarına girmeyen diğer dönen varlıkların izlenmesi için kullanılır.
(2) Diğer dönen varlıklar,
niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
190 Devreden Katma Değer
Vergisi Hesabı
191 İndirilecek Katma Değer
Vergisi Hesabı
195 İş Avansları Hesabı
196 Personel Avansları Hesabı
197 Sayım ve Tesellüm
Noksanları Hesabı
190 Devreden katma değer
vergisi hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 144 – (1) Devreden
katma değer vergisi hesabı, bir dönemde indirilemeyen ve izleyen döneme
devreden katma değer vergisinin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 145 – (1) Devreden
katma değer vergisi hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Borç
1) Ay sonlarında 191 İndirilecek
Katma Değer Vergisi Hesabının, 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabı ile
karşılaştırılması sonucunda indirilecek katma değer vergisi hesabının kalanı
bu hesaba borç, 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına alacak
kaydedilir.
b) Alacak
1) İzleyen dönemde 191
İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabı ile 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi
Hesabının karşılaştırılmasında, 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabının
alacak kalanı, 190 Devreden Katma Değer Vergisi Hesabı ile karşılaştırılarak
yapılacak indirimler bu hesaba alacak, 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi
Hesabına borç kaydedilir.
191 İndirilecek katma değer
vergisi hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 146 – (1)
İndirilecek katma değer vergisi hesabı, Sandığın sosyal tesislerine her türlü
mal ve hizmetin satın alınması sırasında satıcılara ödenen katma değer
vergisi ile satılan mal ve hizmetlerin iade ve iskontolarına ilişkin katma
değer vergilerinin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 147 – (1)
İndirilecek katma değer vergisi hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları
aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Sandığın mal ve hizmet
alımlarına ilişkin olarak ödedikleri katma değer vergisi bu hesaba, mal ve
hizmet bedeli ilgili hesaplara borç, yapılan ödeme, ödemenin şekline göre
ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Ay sonlarında, bu hesabın
borç kalanının hesaplanan katma değer vergisi hesabının alacak kalanından
fazla olması halinde; bu hesabın borç kalanı bu hesaba alacak, hesaplanan
katma değer vergisi hesabının alacak kalanı 391 Hesaplanan Katma Değer
Vergisi Hesabına, aradaki fark 190 Devreden Katma Değer Vergisi Hesabına borç
kaydedilir.
2) Ay sonlarında, bu hesabın
borç kalanının hesaplanan katma değer vergisi hesabının alacak kalanından az
olması halinde; bu hesabın borç kalanı bu hesaba, varsa devreden katma değer
vergisi hesabının borç kalanı 190 Devreden Katma Değer Vergisi Hesabına,
ödenecek vergi doğması halinde 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabına alacak,
hesaplanan katma değer vergisi hesabının alacak kalanı 391 Hesaplanan Katma
Değer Vergisi Hesabına borç kaydedilir.
195 İş avansları hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 148 – (1) İş
avansları hesabı, ivedi ve zorunlu durumlarda Sandık adına mal ve hizmet satın
almak üzere gider ve ödemeleri yapacak personele verilen avansların izlenmesi
için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 149 – (1) İş
avansları hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Sandık adına mal ve hizmet satın
almak ve benzeri giderleri yapmak üzere personele verilen avanslar bu hesaba
borç, ödemenin şekline göre ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Verilen avanslardan yapılan
harcamalar bu hesaba alacak, yapılan harcama ilgili gider hesabına, yapılan
gider sosyal tesislere ait ise bu tutar üzerinden ödenen katma değer vergisi
ise 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç kaydedilir. Mal ve
hizmet satın alınırken yapılan damga vergisi kesintisi muhasebe birimi
veznesine teslim edildiğinde tutarı 100 Kasa Hesabına borç, 360 Ödenecek
Vergi ve Fonlar Hesabına alacak kaydedilir.
2) Nakden iade edilen avans
tutarları bu hesaba alacak, 100 Kasa Hesabına borç kaydedilir.
3) Süresinde mahsup edilemeyen
avans tutarları bu hesaba alacak ilgilileri adına 135 Personelden Alacaklar
Hesabına borç kaydedilir.
196 Personel avansları
hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 150 – (1) Personel
avansları hesabı, personele maaş, ücret ve yolluk karşılığı verilen
avansların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 151 – (1) Personel
avansları hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Personele maaş ve
ücretlerine karşılık verilen avanslar bu hesaba borç, ödemenin şekline göre
ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
2) Personelin iş veya tedavi
amacıyla yapacağı seyahat giderlerini karşılamak üzere verilen avanslar bu
hesaba borç, yapılan ödeme, ödemenin şekline göre ilgili hesaplara, damga
vergisi kesintisi 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Personele maaş ve ücret
karşılığı verilen avanslardan yapılan mahsuplar bu hesaba, kesintiler ilgili
hesaplara alacak, bunların toplamı da 632 Giderler Hesabına borç kaydedilir.
2) Personelin iş veya tedavi
amacıyla yapacağı seyahat giderlerini karşılamak üzere verilen avanslardan
yapılan mahsuplar bu hesaba, vergi kesintileri 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar
Hesabına alacak, bunların toplamı da 632 Giderler Hesabına borç kaydedilir.
3) Nakden iade edilen avans
tutarları bu hesaba alacak, 100 Kasa Hesabına borç kaydedilir.
4) Süresinde mahsup edilemeyen
avans tutarları bu hesaba alacak ilgilileri adına 135 Personelden Alacaklar
Hesabına borç kaydedilir.
197 Sayım ve tesellüm
noksanları hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 152 – (1) Sayım ve
tesellüm noksanları hesabı, yapılan sayımlar sonucunda tespit edilen kasa,
döviz, alınan çek, menkul kıymet ve benzeri noksanlıkların, nedenleri
belirleninceye kadar geçici olarak kaydedilip izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 153 – (1) Sayım ve
tesellüm noksanları hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Borç
1) Çeşitli kıymetlerin sayımı
sonucunda ortaya çıkan noksanlıklar, nedeninin araştırılması ve sorumluların
tespiti için geçici olarak bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak
kaydedilir.
2) Sandığın satın aldığı mal ve
malzemelerin teslim alınması sırasında ortaya çıkan noksanlar nakliyeci,
sigorta şirketi veya satıcı tarafından karşılanıncaya kadar bu hesaba borç,
ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Nedeni tespit edilen sayım noksanları
bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
2) Sayım sonucunda ortaya çıkan
noksanlıklardan nedeni tespit edilemediği için gider yazılmasına karar
verilenler bir taraftan kayıtlı değerleri ile bu hesaba alacak, 632 Giderler
Hesabına borç; diğer taraftan rayiç değerleri ile sorumlu personel adına 135
Personelden Alacaklar Hesabına borç, 600 Gelirler Hesabına alacak kaydedilir.
ON İKİNCİ BÖLÜM
Duran Varlıklara
İlişkin Hesap ve İşlemler
2 Duran varlıklar
MADDE 154 – (1) Duran
varlıklar ana hesap grubu; Sandığın faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi için
kullanılmak amacıyla elde edilen ve ilke olarak bir yıl içinde paraya
çevrilmesi veya tüketilmesi öngörülmeyen varlık unsurları ile diğer duran
varlıkları kapsar.
(2) Duran varlıklar ana hesap
grubu; faaliyet alacakları, diğer alacaklar, mali duran varlıklar, maddi
duran varlıklar, maddi olmayan duran varlıklar, gelecek yıllara ait giderler
ve gelir tahakkukları ile diğer duran varlıklar hesap gruplarına ayrılır.
22 Faaliyet alacakları
MADDE 155 – (1) Faaliyet
alacakları hesap grubu; Sandığın ticari ilişkisi nedeniyle ortaya çıkan bir
yıldan uzun vadeli olan alacakların izlenmesi için kullanılır.
(2) Bu grupta yer alan
tutarlardan dönem sonunda vadesi bir yılın altına inenler, dönen varlıklar
ana hesap grubu içerisindeki ilgili hesaplara aktarılır.
(3) Faaliyet alacakları,
niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
220 Gelirlerden Alacaklar
Hesabı
226 Verilen Depozito ve
Teminatlar Hesabı
227 Diğer Faaliyet Alacakları Hesabı
220 Gelirlerden alacaklar
hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 156 – (1)
Gelirlerden alacaklar hesabı, Sandığın faaliyet konusunu oluşturan mal ve
hizmet satışlarından kaynaklanan ve bir yıldan daha uzun bir sürede tahsili
öngörülen senetli ya da senetsiz alacakların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 157 – (1)
Gelirlerden alacaklar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Borç
1) Sandığın faaliyet konusunu
oluşturan mal ve hizmet satışlarından kaynaklanan ve bir yıldan daha uzun bir
sürede tahsili öngörülen senetli ya da senetsiz alacaklar bu hesaba borç,
satış bedeli 600 Gelirler Hesabına, katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma
Değer Vergisi Hesabına alacak kaydedilir.
2) Gelir yaratıcı işlemden
dolayı alıcı adına yapılan ve bir yıldan daha uzun bir sürede tahsili
öngörülen giderler bir taraftan bu hesaba borç, ilgili hesaba alacak
kaydedilir.
3) Anlaşmalar uyarınca
alıcılara yürütülen ve bir yıldan daha uzun bir sürede tahsili öngörülen
faizler bu hesaba borç, 600 Gelirler Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Alıcılar tarafından nakden
veya mahsuben yapılan ödemeler bir taraftan bu hesaba alacak, tahsilatın
şekline göre ilgili hesaplara borç kaydedilir.
2) Tahsili şüpheli hale gelen
uzun vadeli faaliyet alacakları bu hesaba alacak, 128 Şüpheli Faaliyet
Alacakları Hesabına borç kaydedilir.
3) Alacaklardan tahsil
edilebilme niteliğini kaybetmiş olanlar bir taraftan bu hesaba alacak, 632
Giderler Hesabına borç; diğer taraftan varsa sorumlulukları saptananlar adına
135 Personelden Alacaklar Hesabına borç, 600 Gelirler Hesabına alacak
kaydedilir.
4) Dönem sonlarında bu hesapta
kayıtlı tutarlardan vadesi bir yılın altına inenler bu hesaba alacak, 120
Faaliyet Alacakları Hesabına borç kaydedilir.
226 Verilen depozito ve
teminatlar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 158 – (1) Verilen
depozito ve teminatlar hesabı, Sandığın bir işin yapılmasının üstlenilmesi
veya bir sözleşmenin ya da diğer işlemlerin karşılığı olarak diğer kamu
idareleri veya kişilere verilen ve bir yıl içerisinde geri alınması
beklenmeyen depozito ve teminat niteliğindeki değerlerin izlenmesi için
kullanılır.
(2) Bu hesaba sadece nakit
olarak verilen depozito ve teminatlar kaydedilir.
Hesabın işleyişi
MADDE 159 – (1) Verilen
depozito ve teminatlar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Borç
1) Verilen depozito ve
teminatlar bu hesaba borç, 102 Bankalar Hesabına veya 100 Kasa Hesabına
alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Verilen depozito ve
teminatlardan geri alınanlar veya mahsup edilenler bu hesaba alacak, ilgili
hesaplara borç kaydedilir.
2) Sandığın taahhüdünü yerine
getirmemesi nedeniyle geri alma imkânı sona eren uzun vadeli depozito ve
teminatlar bir taraftan bu hesaba alacak, 632 Giderler Hesabına borç; diğer
taraftan varsa sorumlulukları saptanan personel adına 135 Personelden
Alacaklar Hesabına borç, 600 Gelirler Hesabına alacak kaydedilir.
3) Dönem sonlarında bu hesapta
kayıtlı tutarlardan vadesi bir yılın altına inenler bu hesaba alacak, 126
Verilen Depozito ve Teminatlar Hesabına borç kaydedilir.
227 Diğer Faaliyet
alacakları hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 160 – (1) Diğer
faaliyet alacakları hesabı, Sandığın faaliyetleri sonucu ortaya çıkan ve
yukarıdaki hesapların kapsamına girmeyen bir yıldan uzun süreli diğer çeşitli
faaliyet alacaklarının izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 161 – (1) Diğer
faaliyet alacakları hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Borç
1) Diğer faaliyet
alacaklarından vadesi bir yıldan daha uzun olanlar bu hesaba borç, ilgili
hesaba alacak kaydedilir.
2) Anlaşmalar uyarınca bir
yıldan uzun vadeli diğer faaliyet alacaklarına yürütülen faizlerden, içinde
bulunan yılı takip eden yıllarda tahsil edilecek olanlar bu hesaba borç, 600
Gelirler Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Diğer faaliyet
alacaklarından nakden veya mahsuben yapılan tahsilatlar; bir taraftan bu
hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
2) Vadesi bir yılın altına
düşen diğer faaliyet alacakları bu hesaba alacak, 127 Diğer Faaliyet
Alacakları Hesabına borç kaydedilir.
23 Diğer alacaklar
MADDE 162 – (1) Diğer
alacaklar hesap grubu; herhangi bir ticari nedene dayanmadan, üyelere ve
personele verilen krediler nedeniyle meydana gelen bir yıldan uzun vadeli
alacakların, bunlardan tahsili şüpheli hale gelenlerin ve bunlar için ayrılan
karşılıkların ve bu alacaklardan yapılan tahsilatların izlenmesi için
kullanılır.
(2) Diğer alacaklar,
niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
232 Kurumca Verilen Borçlardan Alacaklar
Hesabı
235 Personelden Alacaklar
Hesabı
236 Diğer Kurum Alacakları
Hesabı
232 Kurumca verilen
borçlardan alacaklar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 163 – (1) Kurumca
verilen borçlardan alacaklar hesabı, ilgili mevzuatına dayanılarak vadesi bir
yılı aşan bir süreyle nakit olarak üyelere verilen kredilerden kaynaklanan
alacakların, bu alacaklara karşılık nakden yapılan tahsilatların ve Sandık
aleyhine silinen tutarların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 164 – (1) Kurumca
verilen borçlardan alacaklar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları
aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Vadesi bir yılı aşan borç
verme işlemlerinden doğan alacaklar bu hesaba borç, 103 Verilen Çekler ve
Gönderme Emirleri Hesabı veya ilgili diğer hesaplara alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Dönem sonunda vadesi bir
yılın altına inenler bu hesaba alacak, dönen varlıklar ana hesap grubu
içindeki 132 Kurumca Verilen Borçlardan Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.
2) Verilen borçlardan yapılan
tahsilatlar 102 Bankalar Hesabı veya ilgili diğer hesaplara borç, bu hesaba
alacak kaydedilir.
235 Personelden alacaklar
hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 165 – (1)
Personelden alacaklar hesabı, Sandığın personelinin Sandığa olan çeşitli
borçlarının izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 166 – (1)
Personelden alacaklar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Borç
1) Vadesi bir yılın üstünde
olan borçlar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
2) Personelden alacaklara
yürütülen faizler bu hesaba borç, 600 Gelirler Hesabına alacak kaydedilir.
3) Sayım sonucunda noksan çıkan
nakit, menkul kıymet, stok ve duran varlıklardan sorumluları tespit
edilenlere ilişkin tutarlar ilgilileri adına bu hesaba borç, 197 Sayım ve
Tesellüm Noksanları Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Vadesi bir yılın altına
düşen personelden alacaklar bu hesaba alacak, 135 Personelden Alacaklar
Hesabına borç kaydedilir.
2) Bu hesapta kayıtlı
alacaklardan yapılan tahsilatlar 100 Kasa Hesabı, 102 Bankalar Hesabı veya
ilgili hesaplara borç, bu hesaba alacak kaydedilir.
236 Diğer çeşitli kurum
alacakları hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 167 – (1) Sandığın
üyelerden, resmi kuruluşlardan, diğer kişi ve kuruluşlardan (Belediyeler, İl
Özel İdareleri, Vergi Daireleri), ticari olmayan ve başka bir hesaba da dahil
edilemeyen vadesi bir yılın üzerindeki alacakların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 168 – (1) Diğer
çeşitli kurum alacaklar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Borç
1) Ticari olmayan ve başka bir
hesaba da kaydedilemeyen diğer kurum alacaklardan vadesi bir yılın üstünde
olanlar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
2) Diğer çeşitli alacaklara
yürütülen faizler bu hesaba borç, 600 Gelirler Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Vadesi bir yılın altına
düşen diğer kurum alacaklar bu hesaba alacak, 136 Diğer Çeşitli Kurum
Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.
2) Bu hesapta kayıtlı
alacaklardan yapılan tahsilatlar 100 Kasa Hesabı, 102 Bankalar Hesabı veya
ilgili hesaba borç, bu hesaba alacak kaydedilir.
24 Mali duran varlıklar
MADDE 169 – (1) Mali
duran varlıklar hesap grubu; uzun vadeli amaçlarla veya yasal zorunluluklar
nedeniyle elde tutulan menkul kıymetlerin izlenmesi için kullanılır.
(2) Mali duran varlıklar,
niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
241 Mal ve Hizmet Üreten
Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı
249 Mali Duran Varlıklar
Karşılığı Hesabı (-)
241 Mal ve hizmet üreten
kuruluşlara yatırılan sermayeler hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 170 – (1)
Sandıkça, mal ve hizmet üretmek amacıyla kurulan kuruluşların veya
şirketlerin sermayelerine yatırılan sermaye payları ile faaliyetleri devam
eden kuruluş ve şirketlere ortak olmak amacıyla yatırılan sermayelerin
izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 171 – (1) Mal ve
hizmet üreten kuruluşlara yatırılan sermayeler hesabına ilişkin borç ve
alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Sermaye payları, alış bedeli
ile bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Satılan veya herhangi bir
nedenle Sandığın mülkiyetinden çıkan sermaye payları alış değeri üzerinden bu
hesaba alacak kaydedilmekle birlikte; alış bedeli ile satış bedeli arasındaki
fark olumsuz ise satış bedeli tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara,
menkul kıymet satış zararı ise 632 Giderler Hesabına borç, alış bedeli ile
satış bedeli arasındaki fark olumlu ise satış bedeli tahsilatın şekline göre
ilgili hesaplara borç, menkul kıymet satış kârı ise 600 Gelirler Hesabına
alacak kaydedilir.
249 Mali duran varlıklar
karşılığı hesabı (-)
Hesabın niteliği
MADDE 172 – (1) Mali
duran varlıklar karşılığı hesabı, mali duran varlıkların değerinde, sürekli
ya da önemli ölçüde meydana gelen değer azalmaları için ayrılan karşılıkların
izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 173 – (1) Mali
duran varlıklar karşılığı hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Ayrılan karşılık tutarları
bu hesaba alacak, 632 Giderler Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Karşılık ayrılan mali duran
varlıkların elden çıkarılması veya karşılık ayırma nedenlerinin ortadan
kalkması durumunda bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
25 Maddi duran varlıklar
MADDE 174 – (1) Maddi
duran varlıklar hesap grubu; Sandığın faaliyetlerinde kullanılmak üzere
edinilen ve tahmini yararlanma süresi bir yıldan fazla olan fiziki varlıklar
ile bunların birikmiş amortismanlarının izlenmesi için kullanılır.
(2) Maddi duran varlıklar,
niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
250 Arazi ve Arsalar Hesabı
252 Binalar Hesabı
253 Tesis, Makine ve Cihazlar
Hesabı
254 Taşıtlar Hesabı
255 Demirbaşlar Hesabı
256 Diğer Maddi Duran Varlıklar
Hesabı
257 Birikmiş Amortismanlar
Hesabı (-)
258 Yapılmakta Olan Yatırımlar
Hesabı
259 Yatırım Avansları Hesabı
Hesap grubuna ilişkin
işlemler
MADDE 175 – (1) Maddi
duran varlıklar hakkında, aşağıdaki hükümlere göre işlem yapılır:
a) Maddi duran varlıkların
hesaplara alınması
1) Edinilen maddi duran
varlıklar, maliyet bedeli ile hesaplara alınır. Maliyet bedeline varlıkların
elde edilmesinde yapılan her türlü gider ilave edilir. Ancak, katma değer
vergisi maliyete dahil edilmez. Bağış veya hibe olarak edinilen maddi duran
varlıklar varsa bilinen değeriyle, yoksa değerlemesi yapıldıktan sonra tespit
edilen değeriyle hesaplara alınır.
2) Dönem sonlarında amortismana
ve Yönetim Kurulu kararı ile yeniden değerlemeye tabi tutulan maddi duran
varlıkların miktar ve değerlerinde; satılma, başka bir birime devredilme,
kaybolma, çalınma, yanma, kırılma, bozulma gibi nedenlerle ortaya çıkan
eksilmeler, taşınır ve taşınmaz sorumlusu ile harcama yetkilisince muhasebe
birimine bildirilir. Bunun üzerine muhasebe birimlerince kayıtlar
güncellenir.
3) Değeri Maliye Bakanlığınca
her yıl belirlenen tutarı aşmayan alet, edevat, mefruşat ve demirbaşlar maddi
duran varlık hesaplarıyla ilişkilendirilmeden doğrudan doğruya gider
yazılabilir.
b) Yapılmakta olan yatırımlara
ilişkin işlemler
1) Yapılmakta olan yatırımlar
hesabında izlenen maddi duran varlıklar, geçici kabul işlemi tamamlandıktan
sonra ilgili maddi duran varlık hesabına aktarılır. Geçici kabulün
tamamlandığı tarih, geçici kabulün yapıldığını gösteren tutanağın idarece
onaylandığı tarihtir.
c) Maddi duran varlıkların
yeniden değerleme işlemleri
1) Sandığın maddi duran
varlıkları ve bu varlıklar üzerinden ayrılmış olup hesaplarda gösterilen
birikmiş amortismanları, Yönetim Kurulu kararı ile yeniden değerlemeye tabi
tutulur.
2) Yeniden değerleme
neticesinde doğacak değer artış veya azalışları, bir taraftan ilgili maddi
duran varlık hesabına kaydedilirken, karşılıkları da diğer taraftan maddi
duran varlıklar yeniden değerleme artışları hesabına kaydedilir.
3) Bir varlık herhangi bir
nedenle elden çıkarılmışsa yeniden değerleme farkı da hesaplardan çıkarılır.
ç) Maddi duran varlıkların
amortisman işlemleri
1) Bir yıldan fazla
kullanılabilen ve yıpranmaya, aşınmaya veya kıymetten düşmeye maruz kalan
maddi duran varlıklar için aşağıdaki hükümlere göre amortisman ayrılır.
2) Amortismana tabi varlıklar; birden
fazla muhasebe döneminde kullanılması beklenen, sınırlı bir hizmet süresi
olan, Sandık tarafından mal ile hizmet üretim ve tedarikinde kullanılması
için elde tutulan varlıklardır.
3) Maddi duran varlıklardan;
arazi ve arsalar, yapım aşamasındaki sabit varlıklar, varlıkların elde
edilmesi için verilen avans ve krediler ile sanat eserleri dışındakilerden
hangilerinin amortismana tabi tutulacağı ve bunlara ilişkin usul ve esaslar
ile uygulanacak amortisman süresi, yöntemi ve oranları duran varlık çeşitlerine
göre Yönetim Kurulunca belirlenir.
4) Ayrılan amortisman tutarı
gider olarak muhasebeleştirilir. Varlıkların ilk defa amortisman ve yeniden
değerlemeye esas alınacak değeri kayıt bedelidir. Ancak, yeniden değerlemeye
tabi tutulmuş olan varlıklar için amortisman hesaplamasına esas alınacak
değer yeniden değerleme sonucu ortaya çıkan değerdir.
5) Bir varlık için yapılan
harcamaların, varlığın iyileştirilmesi, ömrünün uzatılması veya veriminin
arttırılması sonucunu doğurması durumunda amortisman hesaplaması varlığın
yeni değeri üzerinden yapılır. Bir varlığın kullanımından elde edilebilecek
ekonomik fayda tüketildikçe, bu tüketimi yansıtabilmek amacıyla ayrılan
amortismanların birikmiş tutarı, varlığın defter değeri altında eksi değer
olarak gösterilir.
6) Çeşitli nedenlerle Sandıkta
kullanılma olanaklarını yitiren maddi duran varlıklardan, diğer duran
varlıklar hesap grubuna aktarılanların birikmiş amortisman tutarları, diğer
duran varlıklar hesap grubu içindeki birikmiş amortismanlar hesabına
aktarılır.
d) Amortisman ayrılmış olan
varlıkların net değeri, kayıtlı değerden ayrılmış amortismanlar ve varsa
yeniden değerleme farkları düşüldükten sonra kalan tutardır. Devir ve trampa
satış hükmündedir. Maddi duran varlıkların satış işlemleri sırasında; amortisman
ve yeniden değerlemeye tabi olanlarda net değeri, diğerlerinde kayıtlı değeri
ile satış bedeli arasında fark olması durumunda, öncelikle oluşan olumlu veya
olumsuz fark, ilgili varlık hesabı ve gelir veya gider hesaplarına
kaydedildikten sonra satış işlemi muhasebeleştirilir.
250 Arazi ve arsalar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 176 – (1) Arazi ve
arsalar hesabı, Sandığın her türlü arazi ve arsalarının izlenmesi için
kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 177 – (1) Arazi ve
arsalar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Arazi ve arsalar maliyet
bedeli ile bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) İşletmenin mülkiyetinden
çıkan, üzerine bina yapılan veya tesis maliyetine eklenen arazi ve arsalar
kayıtlı değerleri ile bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
252 Binalar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 178 – (1) Binalar
hesabı, binalar ile bunların bütünleyici parçaları ve eklentilerinin
izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 179 – (1) Binalar
hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Satın alınan binalar maliyet
bedeli ile bu hesaba, bu değer üzerinden ödenen katma değer vergisi 191
İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç, yapılan ödeme ödemenin şekline
göre ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
2) Sandıkça inşa edilen veya
ettirilen binaların yapılmakta olan yatırımlar hesabında oluşan maliyetinin
aktifleştirilmesinde maliyet bedeli bu hesaba borç, 258 Yapılmakta Olan
Yatırımlar Hesabına alacak kaydedilir.
3) Binaların ekonomik değerini
artırmak amacıyla yapılan harcamalar bir taraftan; bu hesaba borç, ilgili
hesaplara alacak kaydedilir.
4) Binaların yeniden
değerlemesi sonucunda oluşan değer artışları bu hesaba borç, 522 Maddi Duran
Varlıklar Yeniden Değerleme Artışları Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Sandığın aktifinde kayıtlı
binaların satılması halinde kayıtlı değerleri ile bu hesaba, bu değer
üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi
Hesabına alacak, birikmiş amortismanları 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabına,
yeniden değerleme artışları 522 Maddi Duran Varlıklar Yeniden Değerleme
Artışları Hesabına, yapılan tahsilat ise tahsilatın şekline göre ilgili
hesaplara borç kaydedilmekle beraber; bu işlemden doğan kârlar 600 Gelirler
Hesabına alacak, bu işlemden doğan zararlar 632 Giderler Hesabına borç
kaydedilir.
2) Sandığın aktifinden
çıkarılan binalar kayıtlı değeri ile bu hesaba alacak, birikmiş amortismanları
257 Birikmiş Amortismanlar Hesabına, amorti edilmeyen kısmı 632 Giderleri
Hesabına borç kaydedilir.
253 Tesis, makine ve
cihazlar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 180 – (1) Tesis,
makine ve cihazlar hesabı, faaliyetlerin yürütülmesinde kullanılan büro
makine ve cihazları hariç her türlü makine, tesis ve cihazları ile bunların
eklentileri ve yükleme, boşaltma, aktarma makine ve gereçlerinin izlenmesi
için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 181 – (1) Tesis,
makine ve cihazlar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Borç
1) Satın alınan tesis, makine
ve cihazlar maliyet bedelleri ile bu hesaba, bu değer üzerinden ödenen katma
değer vergisi 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç, yapılan
ödeme ödemenin şekline göre ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
2) Sandıkça yapılan veya
yaptırılan tesis, makine ve cihazların yapılmakta olan yatırımlar hesabında
oluşan maliyetinin aktifleştirilmesinde maliyet bedeli bu hesaba borç, 258
Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabına alacak kaydedilir.
3) Tesis, makine ve cihazların
ekonomik değerini artırmak amacıyla yapılan harcamalar bir taraftan; bu
hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
4) Tesis, makine ve cihazların
yeniden değerlemesi sonucunda oluşan değer artışları bu hesaba borç, 522
Maddi Duran Varlıklar Yeniden Değerleme Artışları Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Satılan tesis, makine ve
cihazlar kayıtlı değerleri ile bu hesaba, bu değer üzerinden hesaplanan katma
değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak, birikmiş
amortismanları 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabına, yeniden değerleme
artışları 522 Maddi Duran Varlıklar Yeniden Değerleme Artışları Hesabına,
yapılan tahsilat ise tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç
kaydedilmekle birlikte; bu işlemden doğan kârlar 600 Gelirler Hesabına
alacak, bu işlemden doğan zararlar 632 Giderler Hesabına borç kaydedilir.
2) Sandığın aktifinden
çıkarılan tesis, makine ve cihazlar kayıtlı değerleri ile bu hesaba alacak,
birikmiş amortismanları 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabına, amorti edilmeyen
kısmı 632 Giderler Hesabına borç kaydedilir.
254 Taşıtlar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 182 – (1) Taşıtlar
hesabı, Sandığa ait taşıtların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 183 – (1) Taşıtlar
hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Satın alınan taşıtlar
maliyet bedelleri ile bu hesaba borç, yapılan ödeme ödemenin şekline göre
ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
2) Taşıt araçlarının ekonomik
değerini artırmak amacıyla yapılan harcamalar bir taraftan; bu hesaba borç,
ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
3) Taşıtların yeniden
değerlemesi sonucunda oluşan değer artışları bu hesaba borç, 522 Maddi Duran
Varlıklar Yeniden Değerleme Artışları Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Satılan taşıtlar kayıtlı
değerleri ile bu hesaba, bu değer üzerinden hesaplanan katma değer vergisi
391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak, birikmiş amortismanları
257 Birikmiş Amortismanlar Hesabına, yeniden değerleme artışları 522 Maddi
Duran Varlıklar Yeniden Değerleme Artışları Hesabına, yapılan tahsilat ise
tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç kaydedilmekle birlikte; bu
işlemden doğan kârlar 600 Gelirler Hesabına alacak, bu işlemden doğan
zararlar 632 Giderler Hesabına borç kaydedilir.
2) Sandığın aktifinden
çıkarılan taşıtlar kayıtlı değeri ile bu hesaba alacak, birikmiş
amortismanları 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabına, amorti edilmeyen kısmı
632 Giderler Hesabına borç kaydedilir.
255 Demirbaşlar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 184 – (1)
Demirbaşlar hesabı, faaliyetlerin yürütülmesinde kullanılan her türlü büro
makine ve cihazları ile döşeme, masa, koltuk, dolap, mobilya gibi uzun süre
kullanılabilen varlıkların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 185 – (1)
Demirbaşlar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Satın alınan demirbaşlar
maliyet bedeli ile bu hesaba, bu değer üzerinden ödenen katma değer vergisi
191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç, yapılan ödeme ödemenin
şekline göre ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
2) Sandıkta kullanılmak üzere
imal edilen veya ettirilen demirbaşların yapılmakta olan yatırımlar hesabında
oluşan maliyetinin aktifleştirilmesinde maliyet bedeli bu hesaba borç, 258 Yapılmakta
Olan Yatırımlar Hesabına alacak kaydedilir.
3) Demirbaşların ekonomik
değerini artırmak amacıyla yapılan harcamalar bir taraftan; bu hesaba borç,
ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
4) Demirbaşların yeniden
değerlemesi sonucunda oluşan değer artışları bu hesaba borç, 522 Maddi Duran
Varlıklar Yeniden Değerleme Artışları Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Satılan demirbaşlar kayıtlı
değerleri ile bu hesaba, bu değer üzerinden hesaplanan katma değer vergisi
391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak, birikmiş amortismanları
257 Birikmiş Amortismanlar Hesabına, yeniden değerleme artışları 522 Maddi
Duran Varlıklar Yeniden Değerleme Artışları Hesabına, yapılan tahsilat ise
tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç kaydedilmekle birlikte; bu
işlemden doğan kârlar 600 Gelirler Hesabına alacak, bu işlemden doğan
zararlar 632 Giderler Hesabına borç kaydedilir.
2) Demirbaşların sayımı
sonucunda tespit edilen noksanlıklar bu hesaba alacak, noksanlığın nedeninin
araştırılması ve sorumluların tespiti için geçici olarak 197 Sayım ve
Tesellüm Noksanları Hesabına borç kaydedilir.
3) Kullanılamayacak hale
gelmesi nedeniyle kayıtlardan düşülmesi gereken demirbaşlar kayıtlı değerleri
ile bu hesaba alacak, birikmiş amortismanları 257 Birikmiş Amortismanlar
Hesabına, ayrılan amortismanları demirbaşın kayıtlı değerinden az ise aradaki
fark 632 Giderler Hesabına borç kaydedilir.
4) Personele zimmetle verilen
demirbaşlardan kaybedilen veya çalınanlar bir taraftan kayıtlı değerleri ile
bu hesaba alacak, birikmiş amortismanları 257 Birikmiş Amortismanlar
Hesabına, amorti edilmeyen kısmı 632 Giderler Hesabına borç; diğer taraftan
rayiç değerleri üzerinden sorumluları adına 135 Personelden Alacaklar
Hesabına borç, 600 Gelirler Hesabına alacak kaydedilir.
256 Diğer maddi duran
varlıklar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 186 – (1) Diğer
maddi duran varlıklar hesabı, özellikle kendi bölümlerinde tanımlanamayan ve
yukarıda belirtilen hesapların hiçbirinin kapsamına girmeyen diğer maddi
duran varlıkların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 187 – (1) Diğer
maddi duran varlıklar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda
belirtilmiştir:
a) Borç
1) Satın alınan diğer maddi
duran varlıklar maliyet bedelleri ile bu hesaba, bu değer üzerinden ödenen
katma değer vergisi 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç,
yapılan ödeme ödemenin şekline göre ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
2) Sandıkça imal edilen veya
ettirilen diğer maddi duran varlıkların yapılmakta olan yatırımlar hesabında
oluşan maliyetinin aktifleştirilmesinde maliyet bedelleri bu hesaba borç, 258
Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabına alacak kaydedilir.
3) Diğer maddi duran
varlıkların ekonomik değerini artırmak amacıyla yapılan harcamalar bir
taraftan; bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
4) Diğer maddi duran
varlıkların yeniden değerlemesi sonucunda oluşan değer artışları bu hesaba
borç, 522 Maddi Duran Varlıklar Yeniden Değerleme Artışları Hesabına alacak
kaydedilir.
b) Alacak
1) Satılan diğer maddi duran
varlıklar kayıtlı değerleri ile bu hesaba, bu değer üzerinden hesaplanan
katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak,
birikmiş amortismanları 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabına, yeniden
değerleme artışları 522 Maddi Duran Varlıklar Yeniden Değerleme Artışları
Hesabına, yapılan tahsilat ise tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç
kaydedilmekle birlikte; bu işlemden doğan kârlar 600 Gelirler Hesabına
alacak, bu işlemden doğan zararlar 632 Giderler Hesabına borç kaydedilir.
2) Diğer maddi duran
varlıkların sayımı sonucunda tespit edilen noksanlıklar bu hesaba alacak,
noksanlığın nedeninin araştırılması ve sorumluların tespiti için geçici
olarak 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına borç kaydedilir.
3) Kullanılamayacak hale
gelmesi nedeniyle kayıtlardan düşülmesi gereken diğer maddi duran varlıklar
kayıtlı değerleri ile bu hesaba alacak, birikmiş amortismanları 257 Birikmiş
Amortismanlar Hesabına, ayrılan amortisman diğer maddi duran varlığın kayıtlı
değerinden az ise aradaki fark 632 Giderler Hesabına borç kaydedilir.
4) Personele zimmetle verilen
diğer maddi duran varlıklardan kaybedilen veya çalınanlar bir taraftan
kayıtlı değerleri ile bu hesaba alacak, birikmiş amortismanları 257 Birikmiş
Amortismanlar Hesabına, amorti edilmeyen kısmı 632 Giderler Hesabına borç;
diğer taraftan rayiç değerleri üzerinden sorumluları adına 135 Personelden
Alacaklar Hesabına borç, 600 Gelirler Hesabına alacak kaydedilir.
257 Birikmiş amortismanlar
hesabı (-)
Hesabın niteliği
MADDE 188 – (1) Birikmiş
amortismanlar hesabı, maddi duran varlık bedellerinin yararlanma süresi
içinde giderleştirilmesi ve hesaben yok edilmesinin izlenmesi için
kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 189 – (1) Birikmiş
amortismanlar hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Maddi duran varlıklar için
hesaplanan amortisman tutarları bu hesaba alacak, 632 Giderler Hesabına borç
kaydedilir.
2) Amortismana tabi maddi duran
varlıkların yeniden değerlemesi sonucunda oluşan değer artışları üzerinden
hesaplanan amortisman tutarları bu hesaba alacak, 632 Giderler Hesabına borç
kaydedilir.
b) Borç
1) Satılan maddi duran
varlıkların birikmiş amortismanları bu hesaba, yeniden değerleme artışları
522 Maddi Duran Varlıklar Yeniden Değerleme Artışları Hesabına, yapılan
tahsilat tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç, kayıtlı değerleri ile
ilgili maddi duran varlık hesabına, bu değer üzerinden hesaplanan katma değer
vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak kaydedilmekle
birlikte; bu işlemden doğan zararlar 632 Giderler Hesabına borç, bu işlemden
doğan kârlar 600 Gelirler Hesabına alacak kaydedilir.
2) Kullanılamayacak hale
gelmesi nedeniyle kayıtlardan düşülmesi gereken maddi duran varlıkların
birikmiş amortismanları bu hesaba, ayrılan amortisman maddi duran varlıkların
kayıtlı değerlerinden az ise aradaki fark 632 Giderler Hesabına borç, kayıtlı
değeri ile ilgili maddi duran varlık hesabına alacak kaydedilir.
258 Yapılmakta olan
yatırımlar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 190 – (1)
Yapılmakta olan yatırımlar hesabı, yapımı süren maddi duran varlıklar için
yapılan her türlü madde ve malzeme ile işçilik ve genel giderlerin; geçici ve
kesin kabul usulüne tabi olan hallerde geçici kabulün yapıldığını gösteren
tutanağın idarece onaylandığı tarihte, diğer hallerde işin fiilen
tamamlandığını gösteren belgenin düzenlendiği tarihte, ilgili maddi duran
varlık hesabına aktarılıncaya kadar izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 191 – (1)
Yapılmakta olan yatırımlar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Borç
1) Yatırım projelerine yapılan
harcamalar bu hesaba, bu tutarlar üzerinden ödenen katma değer vergisi 191
İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç, yapılan ödeme ödemenin şekline
göre ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Tamamlanan yatırım projeleri
maliyet bedelleri ile bu hesaba alacak, ilgili maddi duran varlık hesabına
borç kaydedilir.
259 Yatırım avansları hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 192 – (1) Yatırım
avansları hesabı, yurt içi veya dışından sözleşmeye dayanılarak edinilen
maddi duran varlıklarla ilgili olarak verilen yatırım avanslarının izlenmesi
için kullanılır.
Hesaba ilişkin işlemler
MADDE 193 – (1) Sandıkça
yapılacak yatırım avansı şeklindeki ön ödemelerin şekilleri, devir ve mahsup
işlemleri, yapılacak ön ödemelerin tutar ve oranlarının tespiti ve diğer
işlemler Yönetim Kurulunca kararlaştırılır.
(2) Avanslar sözleşmelerindeki
hükümlere göre mahsup edilir. Avans konusu sözleşme iptal edildiği takdirde,
yükleniciye verilen avans tutarı diğer kurum alacakları hesabına alınarak
yatırım avansları hesabı kapatılır. Avans teminatı paraya çevrilerek,
yüklenicinin diğer kurum alacakları hesabına alınan borcu kapatıldıktan sonra
artan bir tutar varsa, iade edilmek üzere emanetler hesabına kaydedilir.
Paraya çevrilmiş olan avans teminatı olarak alınan değerler ise hesaplardan
çıkarılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 194 – (1) Yatırım
avansları hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Maddi duran varlık edinim işleri
nedeniyle sözleşmelerine dayanılarak yüklenicilere verilen avanslar bu hesaba
borç, kesintiler ilgili hesaplara, ödenmesi gereken tutar 103-Verilen Çekler
ve Gönderme Emirleri Hesabı veya ilgili diğer hesaplara alacak kaydedilir.
Yatırım avansı karşılığında teminat olarak alınan değerler ilgili hesaplara
kaydedilir.
b) Alacak
1) Verilen avanslardan yapılan
mahsuplar bu hesaba alacak, ilgili hesap veya hesaplara borç kaydedilir.
2) Taahhüdün sözleşme ve
şartname hükümlerine uygun olarak yerine getirilmemesi nedeniyle feshedilen
sözleşmeler üzerine henüz mahsup edilemeyen avans tutarı bu hesaba alacak,
136-Diğer Kurum Alacakları Hesabına borç; teminatı paraya çevrildiğinde
alacak tutarı 136-Diğer Kurum Alacakları Hesabına, kalanı ilgilisine ödenmek
üzere 333-Emanetler Hesabına alacak, tamamı 102-Banka Hesabına borç
kaydedilir.
26 Maddi olmayan duran
varlıklar
MADDE 195 – (1) Maddi
olmayan duran varlıklar hesap grubu, herhangi bir fiziksel varlığı bulunmayan
ve Sandığın belli bir şekilde yararlandığı veya yararlanmayı beklediği
aktifleştirilen giderler ve belli koşullar altında hukuken himaye gören
haklar gibi varlıklar ile bunlar için hesaplanan birikmiş amortismanların
kaydı için kullanılır.
(2) Maddi olmayan duran
varlıklar niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan
oluşur:
260 Haklar Hesabı
268 Birikmiş Amortismanlar
Hesabı (-)
Hesap grubuna ilişkin
işlemler
MADDE 196 – (1) Maddi
olmayan duran varlıklar hesap grubuna ilişkin işlemler aşağıda
gösterilmiştir:
a) Maddi olmayan duran varlıkların
hesaplara alınması;
1) Edinilen maddi olmayan duran
varlıklar, maliyet bedeli ile hesaplara alınır. Bağış veya hibe olarak
edinilenler değerlemesi yapıldıktan sonra hesaplara alınır.
2) Maddi olmayan duran
varlıkların kayıtlardan çıkarılmasını gerektiren bir durum ortaya çıktığında
muhasebe birimine bildirilir. Bunun üzerine muhasebe birimince kayıtlar
güncellenir.
3) Maddi olmayan duran
varlıkların satış işlemleri sırasında; amortisman ve yeniden değerlemeye tabi
olanlarda net değeri, diğerlerinde ise kayıtlı değeri ile satış bedeli
arasında fark olması durumunda, oluşan olumlu veya olumsuz fark, ilgilisine
göre faaliyet gelir veya gider hesaplarının değer ve miktar değişimleri
yardımcı hesaplarına kaydedilerek muhasebeleştirilir.
b) Maddi olmayan duran
varlıkların yeniden değerleme işlemleri;
1) Maddi olmayan duran
varlıklar ve bu varlıklar üzerinden ayrılmış olup hesaplarda gösterilen
amortismanları, Yönetim Kurulunca belirlenecek esas ve usullere göre yeniden
değerlemeye tabi tutulur.
2) Yeniden değerleme
neticesinde doğacak değer artış veya azalışları, bir taraftan ilgili maddi
olmayan duran varlık hesabına kaydedilirken, diğer taraftan yeniden değerleme
farkları hesabına kaydedilir.
3) Maddi olmayan varlık
herhangi bir nedenle elden çıkarılmışsa yeniden değerleme farkı da
hesaplardan çıkarılır.
c) Maddi olmayan duran
varlıkların amortisman işlemleri;
1) Amortisman ayrılması, bir
maddi olmayan duran varlığın maliyetinin, öngörülen hizmet süresi boyunca
dönemlere dağıtılmasıdır.
2) Ayrılan amortisman tutarı
gider olarak muhasebeleştirilir. Maddi olmayan duran varlıkların ilk defa
amortisman uygulamasına esas alınacak değeri kayıtlı bedelidir. Ancak,
yeniden değerlemeye tabi tutulmuş olan varlıklar için amortisman
hesaplamasına esas alınacak değer, yeniden değerleme sonucu ortaya çıkan
değerdir. Maddi olmayan duran varlık için yapılan harcamaların, varlığın
iyileştirilmesi, ömrünün uzatılması veya veriminin arttırılması sonucunu
doğurması durumunda amortisman hesaplaması varlığın yeni değeri üzerinden
yapılır.
3) Bir maddi olmayan duran
varlığın kullanımından elde edilebilecek ekonomik fayda tüketildikçe, bu
tüketimi yansıtabilmek amacıyla ayrılan amortismanların birikmiş tutarı,
varlığın defterde kayıtlı değerinin altında eksi değer olarak gösterilir.
4) Amortisman süresi, maddi
olmayan duran varlığın muhasebe kayıtlarına girdiği yıldan başlar.
Uygulanacak amortisman süresi, yöntemi ve oranları maddi olmayan duran varlık
çeşitlerine göre genel hükümler dikkate alınarak Yönetim Kurulunca
belirlenir.
260 Haklar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 197 – (1) Haklar
hesabı, bedeli karşılığı edinilen hukuki tasarruflar ile belirli alanlarda
tanınan kullanma ve yararlanma gibi hak ve yetkiler dolayısıyla yapılan ve
ekonomik değer taşıyan harcamaların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 198 – (1) Haklar
hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Bütçeye gider kaydıyla
edinilen haklar bir taraftan bu hesaba borç, kesintiler ilgili hesaba,
ödenecek tutar 103-Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı veya ilgili
diğer hesaplara alacak kaydedilir.
2) Sandık alacaklarına karşılık
alınan haklar, intikale esas değerleri üzerinden bir taraftan bu hesaba borç,
ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
3) Bedelsiz olarak intikal eden
haklar tespit edilen değerleri üzerinden bir taraftan bu hesaba borç,
600-Gelirler Hesabına alacak kaydedilir.
4) Haklar hesabında kayıtlı
tutarlar ile bunlara ilişkin birikmiş amortismanların yıl sonunda yeniden
değerlemeye tabi tutulması sonucu varlığın değerinde ortaya çıkan artışlar bu
hesaba borç; amortisman tutarındaki artışlar 268-Birikmiş Amortismanlar
Hesabına, değer artış farkı ise 522-Yeniden Değerleme Farkları Hesabına
alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Satılan hakların, bir
taraftan kayıtlı değeri bu hesaba, satış bedeli ile net değeri arasındaki
olumlu fark 600-Gelirler Hesabına, yeniden değerleme azalış farkı 522-Yeniden
Değerleme Farkları Hesabına alacak, satış bedeli 100-Kasa Hesabı veya
102-Banka Hesabı ya da ilgili diğer hesaplara, ayrılmış olan amortisman
tutarları 268-Birikmiş Amortismanlar Hesabına, yeniden değerleme artış farkı
522-Yeniden Değerleme Farkları Hesabına, satış bedeli ile net değeri
arasındaki olumsuz fark 632-Giderler Hesabına borç kaydedilir.
2) Ortadan kalkan haklar
kayıtlı değerleri üzerinden bu hesaba, yeniden değerleme azalış farkı
522-Yeniden Değerleme Farkları Hesabına alacak, ayrılmış olan amortisman
tutarı 268-Birikmiş Amortismanlar Hesabına, yeniden değerleme artış farkı
522-Yeniden Değerleme Farkları Hesabına, kalanı 632-Giderler Hesabına borç
kaydedilir.
3) Haklar hesabında kayıtlı
tutarlar ile bunlara ilişkin birikmiş amortismanların yıl sonunda yeniden
değerlemeye tabi tutulması sonucu, varlığın değerinde ortaya çıkan azalışlar
bu hesaba alacak; amortisman tutarındaki azalışlar 268-Birikmiş Amortismanlar
Hesabına, değer azalış farkı ise 522-Yeniden Değerleme Farkları Hesabına borç
kaydedilir.
268 Birikmiş amortismanlar
hesabı (-)
Hesabın niteliği
MADDE 199 – (1) Birikmiş
amortismanlar hesabı, maddi olmayan duran varlık bedellerinin, yararlanma
süresi içinde giderleştirilmesi ve hesaben yok edilmesini izlemek için
kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 200 – (1) Birikmiş
amortismanlar hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Yıl sonunda maddi olmayan
duran varlıklar için ayrılan amortisman tutarları bu hesaba alacak,
632-Giderler Hesabına borç kaydedilir.
2) Yıl sonunda maddi olmayan
duran varlıklar ile bunlara ilişkin birikmiş amortismanların yeniden
değerlemeye tabi tutulması sonucu, amortisman tutarlarındaki artışlar bu
hesaba, değer artış farkı ise 522-Yeniden Değerleme Farkları Hesabına alacak,
varlığın değerinde ortaya çıkan artışlar ilgili maddi olmayan duran varlık
hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Amortismana tabi tutulduktan
sonra her ne suretle olursa olsun kayıtlardan çıkarılan varlıklar için
ayrılan amortisman tutarı bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
2) Yıl sonunda maddi olmayan
duran varlıklar ile bunlara ilişkin birikmiş amortismanların yeniden
değerlemeye tabi tutulması sonucu, amortisman tutarındaki azalışlar bu
hesaba, değer azalış farkı ise 522-Yeniden Değerleme Farkları Hesabına borç,
varlığın değerinde ortaya çıkan azalışlar ilgili maddi olmayan duran varlık
hesabına alacak kaydedilir.
28 Gelecek yıllara ait
giderler ve gelir tahakkukları
MADDE 201 – (1) Gelecek
yıllara ait giderler ve gelir tahakkukları hesap grubu; içinde bulunulan
dönemde ortaya çıkan, ancak gelecek yıllara ait olan giderler ile faaliyet
dönemine ait olup da kesin borç kaydı hesap döneminden sonra yapılacak
gelirlerin izlenmesi için kullanılır.
(2) Gelecek yıllara ait
giderler ve gelir tahakkukları, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak
aşağıdaki hesaplardan oluşur:
280 Gelecek Yıllara Ait
Giderler Hesabı
281 Gelir Tahakkukları Hesabı
280 Gelecek yıllara ait
giderler hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 202 – (1) Gelecek
yıllara ait giderler hesabı, peşin ödenen ve cari dönem içinde ilgili gider hesaplarına
kaydedilmemesi gereken gelecek yıllara ait giderlerin, ilgili oldukları yıla
kadar geçici olarak izlenmesi için kullanılır.
Hesaba ilişkin işlemler
MADDE 203 – (1) Peşin
ödenen giderlerden içinde bulunulan faaliyet dönemini takip eden dönemlerde
giderleştirilecek olanlar, ilgili oldukları dönemlerde tahakkuk ettirilmek
üzere bu hesapta izlenir.
(2) Dönem sonunda, bu hesapta
yer alıp tahakkuk zamanına bir yıldan az bir süre kalan peşin ödenmiş
giderler, düzenlenecek muhasebe işlem fişi ile dönen varlıklar ana hesap
grubu içindeki gelecek aylara ait giderler hesabına aktarılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 204 – (1) Gelecek
yıllara ait giderler hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Borç
1) İçinde bulunulan faaliyet
dönemini takip eden dönemlerde tahakkuk ettirilmesi gereken peşin ödenmiş
giderler bu hesaba ve ilgili diğer hesaplara borç, toplam tutar 103 Verilen
Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı veya ilgili diğer hesaplara alacak
kaydedilir.
b) Alacak
1) Bu hesapta kayıtlı tutarlardan
içinde bulunulan faaliyet dönemini takip eden dönemde gider hesaplarına
yansıtılması gerekenler, dönem sonunda bu hesaba alacak, dönen varlıklar ana
hesap grubu içindeki 180 Gelecek Aylara Ait Giderler Hesabına borç
kaydedilir.
281 Gelir tahakkukları
hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 205 – (1) Gelir
tahakkukları hesabı, aidat ödeyen kurumlardan, bankalardan, kiracılardan,
üçüncü kişilerden tahsili ya da bunlar hesabına kesin borç kaydı bir yıldan
daha uzun bir sürede yapılacak tahakkuk etmiş gelirlerin içinde bulunulan
döneme ait olan kısımlarının izlenmesi için kullanılır.
Hesaba ilişkin işlemler
MADDE 206 – (1) Gelir
olarak tahakkuk ettirilmiş olmakla birlikte, içinde bulunulan faaliyet
dönemini takip eden dönemden sonraki dönemlerde istenilebilir duruma gelecek
olan alacaklar, ilgili oldukları dönemlerde tahsil edilmek üzere bu hesapta
izlenir.
(2) Duran varlıklar ana hesap
grubu içindeki kayıtlı alacaklara ilişkin olarak dönem sonlarında hesaplanan
ve içinde bulunulan faaliyet dönemini takip eden dönemden sonraki dönemlerde
tahsil edilecek olan işlemiş faiz geliri alacakları bu hesaba kaydedilir.
(3) Dönem sonunda, bu hesapta
yer alıp tahsil zamanına bir yıldan az süre kalan alacaklar, düzenlenecek
muhasebe işlem fişi ile dönen varlıklar ana hesap grubu içindeki gelir
tahakkukları hesabına aktarılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 207 – (1) Gelir
tahakkukları hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Borç
1) İçinde bulunulan faaliyet
dönemini takip eden dönemden sonraki dönemlerde ilgililerden istenebilir
duruma gelecek olan alacaklar bu hesaba borç, ilgili gelir hesaplarına alacak
kaydedilir.
b) Alacak
1) Bu hesapta kayıtlı
tutarlardan içinde bulunulan faaliyet dönemini takip eden dönemde istenebilir
duruma gelecek olanlar, dönem sonunda bu hesaba alacak, dönen varlıklar ana
hesap grubu içindeki 181 Gelir Tahakkukları Hesabına borç kaydedilir.
29 Diğer duran varlıklar
MADDE 208 – (1) Diğer
duran varlıklar hesap grubu; duran varlık niteliği taşıyan ve duran varlık
hesap gruplarına girmeyen, diğer duran varlıklar ile ilgili duran varlık
hesaplarından, bu gruptaki hesaplara aktarılan amortismana tabi varlıkların
birikmiş amortismanlarının izlenmesi için kullanılır.
(2) Maddi duran varlık
hesaplarında kayıtlı olup, çeşitli nedenlerle kullanılma olanaklarını yitiren
varlıklar ile bu varlıklardan amortismana tabi olanların ayrılmış amortisman
tutarları bu hesap grubundaki ilgili hesaplara aktarılır. Bu şekilde
aktarılan varlıkların kayıtlı değeri ile ayrılmış amortisman tutarı
arasındaki fark kadar, aktarma işleminin yapıldığı dönem sonunda amortisman
ayrılır.
(3) Diğer duran varlıklar
niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
293 Gelecek Yıllar İhtiyacı
Stoklar Hesabı
294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve
Maddi Duran Varlıklar Hesabı
297 Diğer Çeşitli Duran
Varlıklar Hesabı
299 Birikmiş Amortismanlar
Hesabı (-)
293 Gelecek yıllar ihtiyacı
stoklar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 209 – (1) Gelecek
yıllar ihtiyacı stoklar hesabı, Sandığın tedbirli satın alma ve üretme
politikası gereği bir yıldan daha uzun bir sürede kullanacakları stokların
izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 210 – (1) Gelecek
yıllar ihtiyacı stoklar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Borç
1) Bütçeye gider kaydıyla
edinilen gelecek yıllar ihtiyacı stok tutarları, bir taraftan bu hesaba borç,
103-Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı veya ilgili diğer hesaplara
alacak kaydedilir.
2) Bağış ve yardım şeklinde
bedelsiz olarak edinilen gelecek yıllar ihtiyacı stoklar tespit edilen
değerleri üzerinden bir taraftan bu hesaba borç, 600-Gelirler Hesabına alacak
kaydedilir.
3) Sayımı sonucunda fazla çıkan
gelecek yıllar ihtiyacı stoklar bu hesaba borç, 397-Sayım Fazlaları Hesabına
alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Satış suretiyle elden
çıkarılan gelecek yıllar ihtiyacı stoklar bir taraftan kayıtlı değerleri
üzerinden bu hesaba alacak, 632-Giderler Hesabına borç; diğer taraftan satış
bedeli 600-Gelirler Hesabına alacak, 100-Kasa Hesabı veya 102-Banka Hesabı ya
da ilgili diğer hesaplara borç kaydedilir.
2) Bağış ve yardım şeklinde
edinilen gelecek yıllar ihtiyacı stoklardan, kullanılmadığı veya amaç dışı
kullanıldığı için geri istenilenler, kayıtlı değeri üzerinden bir taraftan bu
hesaba alacak, 632-Giderler Hesabına borç kaydedilir.
3) Kişisel kusurlardan dolayı
yok olma, kırılma, bozulma veya eskime gibi nedenlerle kullanılamayacak veya
tüketilemeyecek hale gelen gelecek yıllar ihtiyacı stoklardan; kayıtlardan
çıkarılması gerekenler kayıtlı değerleri üzerinden bu hesaba alacak,
632-Giderler Hesabına borç; diğer taraftan rayiç değeri üzerinden
600-Gelirler Hesabına alacak, 136-Diğer Kurum Alacakları Hesabına borç
kaydedilir.
4) Kişisel kusurlardan dolayı
kırılma, bozulma veya eskime gibi nedenlerle kullanılamayacak veya
tüketilemeyecek hale gelen gelecek yıllar ihtiyacı stoklardan; hurdaya
ayrılması gerekenler, bir taraftan kayıtlı değerleri üzerinden bu hesaba
alacak, hurda hâlindeki değeri 294-Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran
Varlıklar Hesabına, kayıtlı değeri ile hurda hâlindeki değeri arasındaki fark
632-Giderler Hesabına borç; diğer taraftan rayiç değeri ile hurda hâlindeki
değeri arasındaki fark 600-Gelirler Hesabına alacak, 136-Diğer Kurum
Alacakları Hesabına borç kaydedilir.
5) Kişisel kusur olmaksızın yok
olma, kırılma, bozulma veya eskime gibi nedenlerle kullanılamayacak veya
tüketilemeyecek hale gelen gelecek yıllar ihtiyacı stoklardan; kayıtlardan
çıkarılması gerekenler, kayıtlı değerleri üzerinden bu hesaba alacak,
632-Giderler Hesabına borç kaydedilir.
6) Kişisel kusur olmaksızın
kırılma, bozulma veya eskime gibi nedenlerle kullanılamayacak veya
tüketilemeyecek hale gelen gelecek yıllar ihtiyacı stoklardan; hurdaya
ayrılması gerekenler, kayıtlı değerleri üzerinden bu hesaba alacak, hurda
hâlindeki değeri üzerinden 294-Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran
Varlıklar Hesabına, kayıtlı değeri ile hurda hâlindeki değeri arasındaki fark
632-Giderler Hesabına borç kaydedilir.
7) Satın alınan gelecek yıllar
ihtiyacı stoklardan yapılan iade tutarları bir taraftan bu hesaba alacak,
100-Kasa Hesabı veya 102-Banka Hesabı ya da ilgili diğer hesaplara borç
kaydedilir.
8) Sayım sonucunda noksan çıkan
gelecek yıllar ihtiyacı stoklar kayıtlı değeri üzerinden bu hesaba alacak,
197-Sayım Noksanları Hesabına borç kaydedilir.
9) Gelecek yıllar ihtiyacı
stoklar hesabında kayıtlı stoklardan, içinde bulunulan faaliyet dönemini
takip eden dönemde kullanılacak stok tutarları, dönem sonunda bu hesaba
alacak, dönen varlıklar ana hesap grubu içindeki ilgili stok hesaplarına borç
kaydedilir.
294 Elden çıkarılacak
stoklar ve maddi duran varlıklar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 211 – (1) Elden
çıkarılacak stoklar ve maddi duran varlıklar hesabı, çeşitli nedenlerle
kullanılma olanaklarını yitiren gelecek yıllar ihtiyacı stoklar ve maddi
duran varlıkların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 212 – (1) Elden
çıkarılacak stoklar ve maddi duran varlıklar hesabına ilişkin borç ve alacak
kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Kullanılma olanağını yitiren
maddi duran varlıklar kayıtlı değerleri üzerinden bu hesaba borç, ilgili
maddi duran varlık hesabına alacak; ayrılmış olan amortisman tutarı
257-Birikmiş Amortismanlar Hesabına borç, 299-Birikmiş Amortismanlar Hesabına
alacak kaydedilir.
2) Kişisel kusurlardan dolayı
kırılma, bozulma veya eskime gibi nedenlerle kullanılamayacak veya
tüketilemeyecek hale gelen stoklardan hurdaya ayrılması gerekenlerin, hurda
hâlindeki değeri bir taraftan bu hesaba, kayıtlı değeri ile hurda hâlindeki
değeri arasındaki fark 632-Giderler Hesabına borç; kayıtlı değeri 293-Gelecek
Yıllar İhtiyacı Stoklar Hesabına alacak; diğer taraftan rayiç değeri ile
hurda hâlindeki değeri arasındaki fark 136-Diğer Kurum Alacakları Hesabına
borç, 600-Gelirler Hesabına alacak kaydedilir.
3) Kişisel kusur olmaksızın
kırılma, bozulma veya eskime gibi nedenlerle kullanılamayacak veya
tüketilemeyecek hale gelen stoklardan hurdaya ayrılması gerekenler, hurda
hâlindeki değeri üzerinden bu hesaba, kayıtlı değeri ile hurda hâlindeki
değeri arasındaki fark 632-Giderler Hesabına borç, kayıtlı değeri üzerinden
293-Gelecek Yıllar İhtiyacı Stoklar Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Elden çıkarılacak stoklar ve
maddi duran varlıklar hesabında kayıtlı stok ve varlıklardan satılmak
suretiyle elden çıkarılanların, bir taraftan kayıtlı değeri bu hesaba, satış
bedeli ile net değeri arasındaki olumlu fark 600-Gelirler Hesabına, yeniden
değerleme azalış farkı 522-Yeniden Değerleme Farkları Hesabına alacak, satış
bedeli 100-Kasa Hesabı veya 102-Banka Hesabı ya da ilgili diğer hesaplara,
ayrılmış olan amortisman tutarları 299-Birikmiş Amortismanlar Hesabına,
yeniden değerleme artış farkı 522-Yeniden Değerleme Farkları Hesabına, satış
bedeli ile net değeri arasındaki olumsuz fark 632-Giderler Hesabına borç
kaydedilir.
2) Elden çıkarılacak stoklar ve
maddi duran varlıklar hesabında kayıtlı stokların sayımı sonucunda tespit
edilen noksanlıklar kayıtlı değeri üzerinden bu hesaba alacak, 197-Sayım
Noksanları Hesabına borç kaydedilir.
297 Diğer çeşitli duran
varlıklar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 213 – (1) Diğer
çeşitli duran varlıklar hesabı, yukarıdaki hesaplar kapsamına girmeyen diğer
çeşitli duran varlıkların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 214 – (1) Diğer
çeşitli duran varlıklar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Borç
1) Edinilen diğer çeşitli duran
varlıklar bu hesaba borç, ilgili hesaba alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Diğer çeşitli duran
varlıklar hesabında kayıtlı diğer çeşitli duran varlıklardan herhangi bir
şekilde elden çıkarılanlar bu hesaba alacak, ilgili hesaba borç kaydedilir.
299 Birikmiş amortismanlar
hesabı (-)
Hesabın niteliği
MADDE 215 – (1) Birikmiş
amortismanlar hesabı, diğer duran varlıklar hesap grubunda yer alan
hesaplarda kayıtlı amortismana tabi duran varlıklar için ayrılmış olan
amortisman tutarlarını izlemek için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 216 – (1) Birikmiş
amortismanlar hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Elden çıkarılacak maddi
duran varlıklar için ayrılmış olan amortisman tutarları bu hesaba alacak,
257-Birikmiş Amortismanlar Hesabı veya ilgili diğer hesaplara borç
kaydedilir.
2) Elden çıkarılacak
amortismana tabi duran varlıkların kayıtlı değeri ile ayrılmış amortisman
tutarı arasındaki fark, bu hesap grubuna aktarma işleminin yapıldığı dönem
sonunda bu hesaba alacak, 632-Giderler Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Elden çıkarılacak maddi
duran varlıklardan her ne suretle olursa olsun kayıtlardan çıkarılanların
ayrılmış olan amortisman tutarı bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak
kaydedilir.
ON ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Kısa Vadeli
Yabancı Kaynaklara İlişkin Hesap ve İşlemler
3 Kısa vadeli yabancı
kaynaklar
MADDE 217 – (1) Kısa
vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubu; bir yıl veya faaliyet dönemi içinde
geri ödenmesi gereken yabancı kaynakları kapsar.
(2) Kısa vadeli yabancı
kaynaklar ana hesap grubu; faaliyet borçları, emanet yabancı kaynaklar,
ödenecek vergi ve diğer yükümlülükler, borç ve gider karşılıkları, gelecek
aylara ait gelirler ve gider tahakkukları, diğer kısa vadeli yabancı
kaynaklar hesap gruplarına ayrılır.
32 Faaliyet borçları
MADDE 218 – (1) Bu hesap
grubu, Sandığın üyelerinin çalıştığı kurumlarca üyelerden Sandık adına
yapılan tevkifatlar ile işveren aidatı karşılığı olarak ödedikleri tutarların
ve mal alınıp, hizmet gördürülerek gider gerçekleşmiş olmakla birlikte
ödeneği bulunmadığı için ödenemeyen borçları, mevzuatları gereği depozito,
teminat olarak yapılan tahsilatlar ile Sandığın mal ve hizmet alış
faaliyetleri dolayısıyla ortaya çıkan diğer borçlarının izlenmesi için
kullanılır.
(2) Faaliyet borçları,
niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
320 Faaliyet Borçları Hesabı
326 Alınan Depozito ve
Teminatlar Hesabı
329 Diğer Borçlar Hesabı
320 Faaliyet borçları hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 219 – (1) Bu
hesap, Sandığın üyelerinin çalıştığı kurumlarca üyelerden Sandık adına
yapılan tevkifatlar ile işveren aidatı karşılığı olarak ödedikleri tutarların
izlenmesi için kullanılır. Bu hesapta emaneten izlenen tutarlar yıl sonunda
kurumlarla mutabakat sağlandıktan sonra ilgili hesaplarına aktarılarak
kapatılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 220 – (1) Faaliyet
borçları hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Sandık üyelerinin çalıştığı
kurumlarca, üyelerden yapılan tevkifatlar ve kurum karşılıklarına mahsuben
yatırılan tutarlar bu hesaba alacak, 102 Bankalar hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Yıl sonlarında kurumlarla
yapılan mutabakat sonrasında ilgili hesaplara aktarılan tutarlar bu hesaba
borç, ilgisine göre 181-Gelir Tahakkukları Hesabına, 132-Kurumca Verilen
Borçlar Hesabına alacak kaydedilir.
2) Hesapta bulunan borçlardan
zamanaşımına uğrayanlar bir taraftan bu hesaba borç, 600 Gelirler Hesabına
alacak kaydedilir.
326 Alınan depozito ve
teminatlar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 221 – (1) Alınan
depozito ve teminatlar hesabı, üçüncü kişilerin belli bir işi yapmaları
amacıyla ve sözleşmeler nedeniyle gerçekleşecek bir alacağın karşılığı olarak
alınan depozito ve teminatların izlenmesi için kullanılır.
(2) Alınan depozito ve
teminatlar hesabına nakit olarak alınan değerler kaydedilir.
Hesabın işleyişi
MADDE 222 – (1) Alınan
depozito ve teminatlar hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Alınan depozito ve
teminatlar bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
b) Borç
1) Geri verilen depozito ve
teminatlar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
2) Gelir kaydedilen depozito ve
teminatlar bir taraftan bu hesaba borç, 600 Gelirler Hesabına alacak
kaydedilir.
3) Herhangi bir alacağa
karşılık mahsup edilen depozito ve teminatlar bu hesaba borç, ilgili
hesaplara alacak kaydedilir.
329 Diğer borçlar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 223 – (1) Diğer
borçlar hesabı, yukarıdaki hesap kalemlerinin kapsamına alınamayan ve vadesi
bir yıl veya faaliyet dönemi ile sınırlı borçların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 224 – (1) Diğer
borçlar hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Sandığın diğer borçları bu
hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
b) Borç
1) Ödenen diğer borçlar bu
hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
33 Emanet yabancı kaynaklar
MADDE 225 – (1)
Emanetler hesap grubu; tahakkukları gerçekleşmesine rağmen alınmayan sosyal
yardımlar, ödeme talimatına bağlanmasına rağmen bankalardan alınmayan sosyal
yardımlar, sosyal yardımlardan mirasçılık belgelerine istinaden emanete
alınması gereken tutarların, personel giderlerinden tahakkuk ettirilip
ödemesi gelecek hesap döneminde gerçekleşecek olan tutarların izlenmesi için
kullanılır.
(2) Emanetler, niteliklerine
göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
333 Emanetler Hesabı
335 Personele Borçlar Hesabı
336 Diğer Çeşitli Borçlar
Hesabı
333 Emanetler hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 226 – (1) Bu
hesap, tahakkukları gerçekleşmesine rağmen alınmayan sosyal yardımlar, ödeme
talimatına bağlanmasına rağmen bankalardan alınmayan sosyal yardımlar, sosyal
yardımlardan mirasçılık belgelerine istinaden emanete alınması gereken
tutarların, kredi alacaklarından fazla yapılan tahsilatların izlenmesi için
kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 227 – (1)
Emanetler hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Alınmayan Sosyal Yardımlar,
mirascılık belgesine bağlı olarak kişiler adına sosyal yardımlardan ayrılan
paylar, kredi alacaklarından fazla kesilen paralar bu hesaba alacak ilgisine
göre ilgili gider (Sosyal Yardım Giderleri) hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Emanete alınan paranın
ilgili kişi veya kuruluşa ödenmesinde bu hesaba borç, 102-Bankalar Hesabına
veya ilgili hesaba alacak kaydedilir.
335 Personele borçlar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 228 – (1) Personele
borçlar hesabı, Sandığın personeline olan tahakkuk etmiş ancak ödemesi
gelecek hesap döneminde gerçekleşecek olan ücret, ikramiye gibi borçlarının
izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 229 – (1)
Personele borçlar hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Tahakkuk eden işçi ücretleri
ve memur aylıklarından henüz ödenmemiş olanlar bu hesaba, vergi kesintileri
360 Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabına, sosyal güvenlik kesintileri 361
Ödenecek Sosyal Güvenlik Kesintileri Hesabına, diğer kesintiler ilgili
hesaplara alacak, tahakkuk toplamı ilgili 632 Giderler Hesabına borç
kaydedilir.
2) Sandığın personeline olan
özel gider indirimine ilişkin borçları bu hesaba alacak, 360 Ödenecek Vergi
ve Fonlar Hesabına borç kaydedilir.
3) Personelin maaş ve
ücretlerinden fazla ve yersiz kesilmek suretiyle sosyal güvenlik kurumlarına
gönderilen tutarlardan personele ödenmesi gerekenler bu hesaba alacak, 136
Diğer Çeşitli Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Personele borçlardan ödenen
tutarlar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
2) Sandıktan ayrılan personele
olan borçlar bu hesaba borç, 329 Diğer Çeşitli Borçlar Hesabına alacak
kaydedilir.
336 Diğer çeşitli borçlar
hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 230 – (1) Diğer
çeşitli borçlar hesabı, ticari olmayıp yukarıdaki hesaplardan hiçbirinin
kapsamına alınamayan öğrenci hakkı, kira borçları, faiz borçları, mahiyeti
tespit edilemeyen tutarlar ile emanet olarak nakden veya mahsuben tahsil
edilen tutarlar gibi çeşitli borçların, herhangi bir amaca tahsis edilerek
Sandığa bırakılan emanet paraların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 231 – (1) Diğer
çeşitli borçlar hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Sandığa bırakılan diğer
çeşitli emanetler bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
2) Sandık veya muhasebe birimi
adına banka veya diğer yollarla gönderilip mahiyeti tespit edilemeyen paralar
bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
b) Borç
1) Ödenen diğer çeşitli
emanetler bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
36 Ödenecek vergi ve diğer
yükümlülükler
MADDE 232 – (1) Ödenecek
vergi ve diğer yükümlülükler hesap grubu; Sandığın sorumlu veya mükellef
sıfatıyla ödeyeceği vergi, resim, harç, kesinti, sigorta primi, sendika
aidatları, icra taksitleri ile sosyal güvenlik kurumları ve diğer kamu
idareleri adına tahsil edilen tutar veya paylar ile benzeri borçların
izlenmesi için kullanılır.
(2) Ödenecek vergi ve diğer
yükümlülükler, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki
hesaplardan oluşur:
360 Ödenecek Vergi ve Fonlar
Hesabı
361 Ödenecek Sosyal Güvenlik
Kesintileri Hesabı
369 Ödenecek Diğer
Yükümlülükler Hesabı
360 Ödenecek vergi ve fonlar
hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 233 – (1) Ödenecek
vergi ve fonlar hesabı, Sandığın, ilgili mali mevzuat uyarınca mükellef veya
sorumlu sıfatıyla mal ve hizmet alımına ilişkin faturalardan veya bunlara
ilişkin sözleşmelerden kesilip vergi dairelerine ödenmesi gereken vergiler,
resim, harç ve fonların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 234 – (1) Ödenecek
vergi ve fonlar hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Ay sonlarında hesaplanan
katma değer vergisi hesabının alacak kalanı, indirilecek katma değer vergisi
hesabı ve devreden katma değer vergisi hesabının borç kalanları toplamı ile
karşılaştırıldığında hesaplanan katma değer vergisinin alacak fazlası bu
hesaba alacak, 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına borç kaydedilir.
2) Sorumlu sıfatıyla
ücretlerden, hakediş ödemelerinden, mal ve hizmet alımı faturalarından ve
diğer işlemlerden yapılan vergi ve fon kesintileri bu hesaba, diğer
kesintiler ve ödemeler ilgili hesaplara alacak, tahakkuk toplamı da ilgili
gider hesaplarına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Ödenen vergi ve fonlar bu
hesaba borç, ödemenin şekline göre ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
361 Ödenecek sosyal güvenlik
kesintileri hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 235 – (1) Ödenecek
sosyal güvenlik kesintileri hesabı, sosyal güvenlik mevzuatı hükümlerine göre
sosyal güvenlik kurumları adına nakden veya mahsuben tahsil edilen tutarların
izlenmesi için kullanılır.
Hesaba ilişkin işlemler
MADDE 236 – (1)
31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası
Kanunu gereğince Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı adına sigorta primi olarak
nakden veya mahsuben tahsil edilen tutarlar bu hesaba kaydedilir.
(2) Tahsil edilen prim
tutarlarının Kuruma gönderilmesi, düzenlenecek belgeler ile yapılacak diğer
işlemler hakkında, Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ve bu
Kanuna dayanılarak çıkarılacak yönetmelikler ile diğer düzenlemeler
çerçevesinde işlem yapılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 237 – (1) Ödenecek
sosyal güvenlik kesintileri hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Memur ve işçilerin aylık ve
ücret ödemelerinden yapılan sosyal güvenlik kesintileri ile bunlara ilişkin
işveren katılma payları bu hesaba, diğer kesintiler ve ödemeler ilgili
hesaplara alacak, tahakkuk toplamı da ilgili gider hesaplarına borç
kaydedilir.
2) Hesap veya toplam hatası
nedeniyle sosyal güvenlik kurumlarına fazla gönderilen tutarlar bu hesaba
alacak, 136 Diğer Çeşitli Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Sandıkça tahsil edilen sosyal
güvenlik kesintilerinden ilgili kuruma gönderilen tutarlar veya yapılan
mahsuplar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
369 Ödenecek diğer
yükümlülükler hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 238 – (1) Ödenecek
diğer yükümlülükler hesabı, memur ve işçi ücretlerinden kesilen sendika,
dernek, vakıf vs. aidatları ile özel bölümlerinde tanımlananlar dışında kalan
yükümlülüklerin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 239 – (1) Ödenecek
diğer yükümlülükler hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Ödenecek diğer yükümlülükler
bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
b) Borç
1) Diğer yükümlülüklerden
yapılan ödemeler bu hesaba borç, ödemenin şekline göre ilgili hesaplara
alacak kaydedilir.
37 Borç ve gider
karşılıkları
MADDE 240 – (1) Borç ve
gider karşılıkları hesap grubu, mevzuatı gereğince belirlenen esaslar
çerçevesinde ayrılacak her türlü borç ve gider karşılığının izlenmesi için
kullanılır.
(2) Borç ve gider karşılıkları,
372 Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabından oluşur.
372 Kıdem tazminatı
karşılığı hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 241 – (1) Kıdem
tazminatı karşılığı hesabı, belirlenecek esaslar çerçevesinde ayrılan ve
faaliyet dönemi içinde ödeneceği öngörülen kıdem tazminatları karşılıklarının
izlenmesi için kullanılır.
(2) Uzun vadeli yabancı
kaynaklar ana hesap grubu içindeki kıdem tazminatı karşılığı hesabında
kayıtlı tutarlardan, izleyen dönemde ödeneceği öngörülen kıdem tazminatı
karşılıkları dönem sonunda bu hesaba kaydedilir.
Hesabın işleyişi
MADDE 242 – (1) Kıdem
tazminatı karşılığı hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Faaliyet dönemi içinde
ödenmek üzere ayrılan kıdem tazminatı karşılıkları bu hesaba alacak,
632-Giderler Hesabına borç kaydedilir.
2) Daha önceki yıllarda
hesaplanarak uzun vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubu içindeki kıdem
tazminatı karşılığı hesabına kaydedilmiş tutarlardan, izleyen dönemde
ödeneceği öngörülen kıdem tazminatı karşılıkları dönem sonunda bu hesaba
alacak, 472-Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Ödenen kıdem tazminatı
tutarlarının bir taraftan karşılık ayrılmış kısmı bu hesaba, karşılık
ayrılmamış kısmı ise 632-Giderler Hesabına borç, ödenecek tutar 103-Verilen
Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı veya ilgili diğer hesaplara alacak
kaydedilir.
2) Konusu kalmayan kıdem
tazminatı karşılıkları bu hesaba borç, 600-Gelirler Hesabına alacak
kaydedilir.
38 Gelecek aylara ait
gelirler ve gider tahakkukları
MADDE 243 – (1) Gelecek
aylara ait gelirler ve gider tahakkukları hesap grubu; içinde bulunulan ayda
ortaya çıkan ancak gelecek aylara ait gelirler ile faaliyet dönemine ait olup
ödemesi gelecek aylarda yapılacak giderlerin izlenmesi için kullanılır.
(2) Gelecek aylara ait gelirler
ve gider tahakkukları, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki
hesaplardan oluşur:
380 Gelecek Aylara Ait Gelirler
Hesabı
381 Gider Tahakkukları Hesabı
380 Gelecek aylara ait
gelirler hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 244 – (1) Gelecek
aylara ait gelirler hesabı, gelecek aylara ait peşin tahsil olunan gelirlerin
bir yıldan kısa süreye ait olan kısımlarının izlenmesi için kullanılır.
Hesaba ilişkin işlemler
MADDE 245 – (1) Peşin
tahsil olunan gelirler bu hesabın alacağına kaydedilir. Ait olduğu dönemde
ilgili gelir hesaplarına devredilir.
(2) Dönem sonunda, uzun vadeli
yabancı kaynaklar ana hesap grubu içindeki gelecek yıllara ait gelirler
hesabında yer alıp, tahakkuk zamanına bir yıldan az süre kalan peşin tahsil
edilmiş gelirler bu hesaba aktarılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 246 – (1) Gelecek
aylara ait gelirler hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Tahsil edilen gelirlerden
gelecek aylara ait olanlar bu hesaba, gelir yazılması gereken tutarlar ilgili
gelir hesabına, hesaplanan katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer
Vergisi Hesabına alacak, bunların toplamı da tahsilatın şekline göre ilgili
hesaplara borç kaydedilir.
2) Bir yıldan daha uzun
dönemlerle ilgili olarak tahsil edilen gelirlerden vadesi bir yılın altına
düşenler bu hesaba alacak, 480 Gelecek Yıllara Ait Gelirler Hesabına borç
kaydedilir.
b) Borç
1) Peşin tahsil edilen
gelirlerin ait oldukları aya isabet eden tutarları bu hesaba borç, ilgili
gelir hesabına alacak kaydedilir.
2) Peşin tahsil edilen gelirlerden
yapılan iadeler bu hesaba borç, ödemenin şekline göre ilgili hesaplara alacak
kaydedilir.
381 Gider tahakkukları
hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 247 – (1) Gider
tahakkukları hesabı, gelecek aylarda ödemesi yapılacak ve kesinlikle belgeye
dayalı gider tahakkuklarının izlenmesi için kullanılır.
(2) Dönem sonunda, uzun vadeli
yabancı kaynaklar ana hesap grubu içindeki gider tahakkukları hesabında yer
alıp, ödeme zamanına bir yıldan az süre kalan tutarlar bu hesaba aktarılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 248 – (1) Gider
tahakkukları hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Gerçekleşmiş olmasına rağmen
henüz Sandıktan istenebilir duruma gelmeyen giderler bu hesaba alacak, ilgili
gider veya zarar hesaplarına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Tahakkuk eden giderlere
ilişkin yapılan ödemeler bu hesaba borç, ödemenin şekline göre ilgili
hesaplara alacak kaydedilir.
39 Diğer kısa vadeli yabancı
kaynaklar
MADDE 249 – (1) Diğer
kısa vadeli yabancı kaynaklar hesap grubu; kısa vadeli yabancı kaynak
niteliğinde olup yukarıdaki gruplara dahil edilemeyen tutarların izlenmesi
için kullanılır.
(2) Diğer kısa vadeli yabancı
kaynaklar, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan
oluşur:
391 Hesaplanan Katma Değer
Vergisi Hesabı
397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları
Hesabı
399 Diğer Çeşitli Yabancı
Kaynaklar Hesabı
391 Hesaplanan katma değer
vergisi hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 250 – (1)
Hesaplanan katma değer vergisi hesabı, teslim edilen mal veya ifa edilen
hizmetler üzerinden, (sosyal tesislerin yatak, yemek, çay, kahve, meşrubat
vs. gelirleri) hesaplanan katma değer vergisi ile işlemi gerçekleşmeyen ya da
işlemden vazgeçilen mal ve hizmetlere ilişkin katma değer vergisinin
izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 251 – (1)
Hesaplanan katma değer vergisi hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları
aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Teslim edilen mal veya ifa
edilen hizmet bedeli üzerinden hesaplanan katma değer vergisi bu hesaba, mal
ve hizmet bedeli 600 Gelirler Hesabına alacak, yapılan tahsilat, tahsilatın
şekline göre ilgili hesaplara borç kaydedilir.
b) Borç
1) Ay sonlarında bu hesabın
alacak kalanı, indirilecek katma değer vergisi ve devreden katma değer
vergisi hesaplarının borç kalanları ile karşılaştırılarak; hesaplanan katma
değer vergisi kalan verdiğinde aradaki fark bu hesaba borç, 360 Ödenecek
Vergi ve Fonlar Hesabına alacak, indirilecek katma değer vergisi ve devreden
katma değer vergisi hesapları kalan verdiğinde bu hesapların kalanlarının
toplamı 190 Devreden Katma Değer Vergisi Hesabına borç, ilgili hesaplara
alacak kaydedilir.
2) Hizmet gelirlerinden iptal
edilenlere ilişkin katma değer vergisi 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi
Hesabına, iptal edilen hizmet geliri 610 İndirim, İade ve İskontolar Hesabına
borç, yapılan ödeme, ödemenin şekline göre ilgili hesaplara alacak
kaydedilir.
397 Sayım ve tesellüm
fazlaları hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 252 – (1) Sayım ve
tesellüm fazlaları hesabı, sayımlar sonunda tespit edilen kasa, stok, menkul
kıymet ve üniteler arası yollamada ortaya çıkan fazlaların, nedenleri tespit
edilinceye kadar geçici olarak kaydedilip izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 253 – (1) Sayım ve
tesellüm fazlaları hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Kasa sayımında ortaya çıkan
fazlalıklar bu hesaba alacak, 100 Kasa Hesabına borç kaydedilir.
2) Maddi duran varlıkların ve
menkul kıymetlerin sayımında ortaya çıkan fazlalıklar rayiç değerleriyle bu
hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
b) Borç
1) Kasa sayımı sonucunda ortaya
çıkan fazlalıklardan hak sahipleri tespit edilenlere yapılan ödemeler bu
hesaba borç, ödemenin şekline göre ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
2) Sayım fazlalarından gelir
yazılması gereken tutarlar bu hesaba borç, duruma göre 600 Gelirler Hesabına
alacak kaydedilir.
399 Diğer çeşitli yabancı
kaynaklar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 254 – (1) Diğer
çeşitli yabancı kaynaklar hesabı, bu hesap grubu içinde sayılanların dışında
kalan diğer çeşitli kısa vadeli yabancı kaynakların izlenmesi için
kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 255 – (1) Diğer
çeşitli yabancı kaynaklar hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Diğer çeşitli yabancı
kaynaklar bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
b) Borç
1) Elden çıkarılan diğer
çeşitli yabancı kaynaklar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
ON DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Uzun Vadeli
Yabancı Kaynaklara İlişkin Hesap ve İşlemler
4 Uzun vadeli yabancı
kaynaklar
MADDE 256 – (1) Uzun vadeli
yabancı kaynaklar ana hesap grubu; vadesi faaliyet dönemini aşan uzun vadeli
yabancı kaynakları kapsar.
(2) Uzun vadeli yabancı
kaynaklar ana hesap grubu, faaliyet borçları, diğer borçlar ile gelecek
yıllara ait gelirler ve gider tahakkukları hesap gruplarına ayrılır.
42 Faaliyet borçları
MADDE 257 – (1) Faaliyet
borçları hesap grubu; Sandığın faaliyet ilişkileri nedeniyle ortaya çıkan bir
yıldan uzun vadeli borçlarının izlenmesi için kullanılır.
(2) Faaliyet borçları,
niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
420 Faaliyet Borçları Hesabı
426 Alınan Depozito ve
Teminatlar Hesabı
429 Diğer Ticari Borçlar Hesabı
420 Faaliyet borçları hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 258 – (1) Faaliyet
borçları hesabı, Sandığın faaliyet konusu ile ilgili her türlü mal ve hizmet
alımlarından kaynaklanan bir yıldan uzun vadeli faaliyet borçlarının
izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 259 – (1) Faaliyet
borçları hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Bir yıldan uzun vadeli mal
ve hizmet alımlarından doğan borçlar bu he
BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar
Bu sayfadaki metin bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Bağlayıcı olan, Resmî Gazete’de yayımlanan metindir.