Kurum
Türkiye Muhasebe Standartları Kurulu
Tebliğin
Adı
Emeklilik Fayda Planlarında Muhasebeleştirme Ve
Raporlamaya İlişkin Türkiye Muhasebe Standardı (Tms 26) Hakkında Tebliğ
Tebliğ No
SIRA NO: 23
Resmî Gazete Tarihi
01/03/2006
Resmî Gazete Sayısı
26095
EMEKLİLİK FAYDA PLANLARINDA MUHASEBELEŞTİRME VE RAPORLAMAYA
İLİŞKİN TÜRKİYE MUHASEBE STANDARDI (TMS 26) HAKKINDA TEBLİĞ SIRA NO: 23
Amaç
MADDE
1 – (1) Bu Tebliğin amacı; emeklilik
fayda planlarında muhasebeleştirme ve raporlamaya ilişkin 26 nolu Türkiye
Muhasebe Standardının yürürlüğe konulmasıdır.
(2)
Adı geçen Türkiye Muhasebe Standardı bu Tebliğ ekinde yer almıştır.
Kapsam
MADDE
2 – (1) Emeklilik fayda planlarında
muhasebeleştirme ve raporlamaya ilişkin Türkiye Muhasebe Standardının kapsamı
ekli TMS 26 metninde yer almaktadır.
Hukuki
dayanak
MADDE
3 – (1) Bu Tebliğ, 28/7/1981 tarih
ve 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanununun Ek-1 inci maddesi ile 24/2/2004
tarihli ve 2004/6924 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe giren
Türkiye Muhasebe Standartları Kurulunun Çalışmalarına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin 9 uncu maddesinin (b) bendine dayanılarak
hazırlanmıştır.
Tanımlar
MADDE
4 – (1) Bu Tebliğde geçen;
(a)
TMSK ve Kurul: Türkiye Muhasebe Standartları Kurulunu,
(b)
TMS: Türkiye Muhasebe Standartlarını,
(c)
TFRS: Türkiye Finansal Raporlama Standartlarını,
ifade
eder.
Yürürlük
MADDE
5 – (1) Bu Tebliğ 31/12/2005
tarihinden sonra başlayan hesap dönemleri için geçerli olmak üzere
yayımlandığı tarihte yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE
6 – (1) Bu Tebliğ hükümlerini
Türkiye Muhasebe Standartları Kurulu yürütür.
Türkiye Muhasebe Standartları Kurulu Emeklilik Fayda Planlarında Muhasebeleştirme ve
Raporlamaya İlişkin
Türkiye Muhasebe Standardı (TMS 26) Hakkında Tebliğ
Gerekçesi
2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanununun
Ek- 1 inci maddesi hükmü ile kurulan Türkiye Muhasebe Standartları Kurulunun
Bakanlar Kurulunun 24/02/2004 tarih ve 2004/6924 sayılı Kararı ile yürürlüğe
giren “Türkiye Muhasebe Standartları Kurulunun Çalışmalarına İlişkin Usul ve
Esaslar Hakkında Yönetmeliği”nin 9 uncu maddesinin (b) bendi hükmüne göre finansal
tabloların gerçek, güvenilir, karşılaştırılabilir, ihtiyaca uygun,
anlaşılabilir ve tutarlı finansal bilgiler üretebilmesini sağlayacak Türkiye
Muhasebe Standartlarının oluşturulması öngörülmektedir.
Ülkemizde; Türk Ticaret Kanunu, vergi
kanunları, Bankalar Kanunu ve Sermaye Piyasası mevzuatında muhasebe ve finansal
raporlamaya ilişkin farklı hükümlerin yer alması işletmelerin aynı hesap
dönemi için değişik finansal tablolar düzenlemesine neden olmakta, hangi
bilançoya göre oluşan kârın dağıtılması gerekeceği konusunda ciddi
tereddütler yaşanmaktadır.
Yayımlanacak Türkiye Muhasebe
Standartlarıyla, tek tip finansal tablolar düzenlenmesi ve finansal tabloların
Uluslararası Finansal Raporlama Standartlarıyla uygunluğunun sağlanması
amaçlanmaktadır.
İlişikteki Tebliğ; emeklilik fayda
planlarında muhasebeleştirme ve raporlamaya ilişkin muhasebe standardının
yayımlanması için hazırlanmıştır.
Bu Tebliğde 31/12/2005 tarihinden sonra
başlayan hesap dönemleri itibariyle geçerli olmak üzere yürürlük
öngörülmüştür. Bu sayede işletmelerin ve kurumların bu yeni uygulamalara
hazırlanmalarına imkan sağlanmış olmaktadır.
EK
Türkiye Muhasebe Standardı (TMS 26)
Emeklilik Fayda Planlarında Muhasebeleştirme ve
Raporlama
Kapsam
1.
Bu Standart; emeklilik fayda planlarına ilişkin finansal
tabloların hazırlandığı durumlarda, söz konusu finansal tablolara uygulanır.
2. Emeklilik fayda
planları, bazen, “emeklilik planları”, “süper emeklilik planları” ya da
“emeklilik fayda planları” gibi farklı isimlerle de adlandırılır. Bu
Standart emeklilik fayda planını, katılımcıların işverenlerinden ayrı olarak
raporlama yapan bir işletme olarak ele alır. Bu Standartta aksi öngörülmüş
olmadıkça, diğer tüm Standartlar emeklilik fayda planlarının finansal
tablolarına uygulanır.
3. Bu Standart; planın,
bir grup olarak tüm katılımcılara yönelik muhasebeleştirilme ve raporlama
konularını düzenler. Katılımcıların emeklilik fayda haklarının kendilerine
bireysel olarak raporlanmasını düzenlemez.
4. “TMS 19 Çalışanlara
Sağlanan Faydalar” Standardı, ilgili işverenin finansal tablolarında yer alan
emeklilik faydalarının maliyetinin belirlenmesini düzenler. Dolayısıyla, bu
Standart TMS 19’u tamamlar.
5. Emeklilik fayda
planları; tanımlanmış katkı planları veya tanımlanmış fayda planları şeklinde
olabilir. Bu planların büyük bir bölümü, katkı paylarının yatırıldığı ve
emeklilik faydalarının ödendiği, ayrı bir yasal kişilikleri olan ya da
olmayan veya birtakım mütevellileri bulunan ya da bulunmayan ayrı bazı fonlar
oluşturulmasını gerektirir. Bu Standart, bu tür fonların oluşturulup
oluşturulmadığı ve mütevellileri bulunup bulunmadığına bakılmaksızın
uygulanır.
6. Sigorta şirketleri
aracılığıyla yapılan varlık yatırımlarını içeren emeklilik fayda planları da,
özel yatırım anlaşmalarının aynı muhasebe ve fonlama yöntemlerini gerektirir.
Dolayısıyla, söz konusu emeklilik fayda planları; ilgili sigorta şirketi ile
yapılan anlaşmanın belirli bir katılımcı veya katılımcılar grubu adına
yapılmış olduğu ve sağlanan faydalara ilişkin yükümlülüklerin sadece sigorta
şirketinin sorumluluğunda bulunduğu haller dışında yine bu Standardın
kapsamındadır.
7. Bu
Standart; kıdem tazminatları, ertelenmiş ücret/kazanç düzenlemeleri, uzun
süreli çalışanlara sağlanan faydalar, özel erken emeklilik veya işten
çıkarılma planları, sağlık ve refah planları veya ikramiye planları gibi
çalışanlara sağlanan diğer faydaları kapsamaz. Ayrıca, devlet sosyal güvenlik
uygulamaları şeklindeki sözleşmeler de bu Standart kapsamı dışındadır.
Tanımlar
8. Bu Standartta geçen terimlerin anlamları aşağıdaki
gibidir:
Emeklilik fayda planları: Bir İşletmenin çalışanlarına, hizmetlerinin
bitiminde veya bitimi sonrasında (yıllık gelir veya defaten ödeme şeklinde)
sağlayacağı faydaların veya bu faydalara ilişkin katkıların; bir belgede yer
alan koşullara veya işletmenin uygulamalarına dayanılarak emeklilik öncesinde
belirlenebildiği veya tahmin edilebildiği anlaşmalardır.
Tanımlanmış katkı planları: Emeklilik faydası olarak ödenecek tutarların, fona
yapılan katkılar ve bu katkılar üzerinden elde edilen yatırım kazançları
aracılığıyla belirlendiği emeklilik fayda planlarıdır.
Tanımlanmış fayda planları: Emeklilik faydası olarak ödenecek tutarların,
genellikle, çalışanların kazançları ve /veya hizmet sürelerine bağlı bir
formül çerçevesinde belirlendiği emeklilik fayda planlarıdır.
Fonlama:
Gelecekte emeklilik faydalarına ilişkin olarak yapılacak ödemelerle ilgili
yükümlülüklerin karşılanması amacıyla, işveren işletmenin dışındaki bir
işletmeye (ilgili fona) varlık devri işlemidir.
Aşağıdaki terimler de bu Standart kapsamında
kullanılmıştır:
Katılımcılar:
Emeklilik fayda planının üyeleri ve plan tarafından sağlanan faydalardan
yararlanma hakkı olan diğer kişilerdir.
Sağlanacak faydalarda kullanılabilecek net varlıklar:
Planın varlıklarından, taahhüt
edilen emeklilik haklarının bugünkü aktüeryal değerleri dışındaki
yükümlülükler düşüldükten sonra kalan varlıklardır.
Taahhüt edilen emeklilik faydalarının bugünkü aktüeryal
değeri: Mevcut ve geçmişteki
çalışanlara, vermiş oldukları hizmete dayanılarak emeklilik fayda planı
çerçevesinde ödeneceği tahmin edilen tutarların bugünkü değeridir.
Kazanılmış haklar: Elde edilmeleri, ilgili emeklilik fayda planına göre hizmetin
devamlılığı şartına bağlı olmayan faydalardır.
9. Bazı
emeklilik fayda planlarına işverenler dışındakiler katkı sağlar; bu Standart
anılan tür planların finansal tablolarına da uygulanır.
10. Emeklilik
fayda planlarının çoğu resmi anlaşmalara dayanır. Bazı planlar gayri
resmidir; fakat işverenlerin süregelen uygulamaları çerçevesinde belirli
düzeyde bir yükümlülükleri bulunmaktadır. Bazı planlar işverenlere
yükümlülüklerini plan çerçevesinde sınırlama imkanı sunarken, personelin işe
devam edecek olması durumunda, herhangi bir planın işveren tarafından iptal
edilmesi genellikle zordur. Gayri resmi bir plana da, resmi planla aynı muhasebe
ve raporlama kuralları uygulanır.
11. Emeklilik fayda
planlarının çoğu, kendilerine katılım paylarının yatırıldığı ve üzerlerinden
faydaların ödendiği ayrı birtakım fonlar kurulmasını sağlar. Söz konusu
fonlar, ilgili fon varlıklarının yönetiminden bağımsız hareket eden
taraflarca idare edilebilirler. Anılan taraflar, bazı ülkelerde mütevelli
heyeti olarak adlandırılır. Bu Standart kapsamında mütevelli terimi, bir
vakfın kurulup kurulmadığına bakılmaksızın, söz konusu tarafları ifade etmek
için kullanılmıştır.
12. Emeklilik
fayda planları normalde; her birinin kendine özgü ayırt edici özellikleri
bulunan, tanımlanmış katkı planları veya tanımlanmış fayda planları olarak
tanımlanır. Bazen, her iki planın birden özelliklerini taşıyan planlar da
olabilir. Söz konusu karma planlar bu Standart açısından, tanımlanmış fayda
planları olarak kabul edilir.
Tanımlanmış katkı planları
13. Tanımlanmış
katkı planlarına ilişkin finansal tablolarda, sağlanacak faydalarda
kullanılabilecek net varlıklar tablosu ve fonlama politikasına ilişkin
açıklamalar yer alır.
14. Tanımlanmış
katkı planları çerçevesinde katılımcının gelecekte elde edeceği fayda
tutarları; ilgili işverenin, katılımcının veya her ikisinin birden ödediği
katkı payları ile fonun faaliyet verimliliği ve yatırım kazançları
çerçevesinde saptanır. İşverenin yükümlülüğü, genellikle, fona aktarılan
katkı payları ile yerine getirilmiş olur. Bazen, cari katkı payları ile
gelecek katkı payları ve yatırım gelirlerine ilişkin değişiklikler sonucunda
ileride elde edilmesi beklenen faydalara ilişkin olarak aktüeryal bir
değerlemeye başvurulabilmesine rağmen, normal şartlarda böyle bir değerlemeye
gerek bulunmaz.
15. Katılımcılar,
gelecekte elde edecekleri fayda düzeyini doğrudan etkilediğinden, planın
işleyişi ile yakından ilgilenirler. Katılımcılar, katkı paylarının fona
yatırılıp yatırılmadığı ve fayda sahiplerinin haklarının korunmasına ilişkin
yeterli bir kontrolün bulunup bulunmadığını bilmek ister. İşveren ise, planın
verimli ve adil bir biçimde işlemesiyle ilgilenir.
16. Tanımlanmış
katkı planına ilişkin raporlamanın amacı; plan hakkında ve planda yer alan
yatırımların performansı hakkında periyodik bir şekilde bilgi verilmesidir.
Söz konusu amaç, genellikle aşağıdaki hususları içeren finansal tabloların
hazırlanmasıyla gerçekleştirilir:
a)
Dönem içerisinde gerçekleşen önemli faaliyetlere ilişkin açıklamalar ve
plana, planın üyeliği ile koşul ve içeriğine ilişkin herhangi bir değişikliğin
etkisi;
b)
Döneme ilişkin işlemleri ve yatırım performansı ile planın dönem sonundaki finansal
durumunu gösteren tablolar; ve
c) Yatırım
politikalarına ilişkin açıklama.
Tanımlanmış fayda
planları
17. Tanımlanmış fayda
planlarına ilişkin finansal tablolar, aşağıda yer alanlardan herhangi birini
içerir:
a) Aşağıdaki hususları
gösteren bir tabloyu:
(i) Sağlanacak faydalarda
kullanılabilecek net varlıkları;
(ii) Taahhüt edilen emeklilik
fayda haklarının, kazanılmış ve kazanılmamış haklar olarak ayrım yapılmak
suretiyle gösterildiği bugünkü aktüeryal değerlerini; ve
(iii) Ortaya çıkan fazla ya da
açığı; veya
b) Aşağıdakilerden
herhangi birini içeren, sağlanacak faydalarda kullanılabilecek net varlıklar
tablosunu:
(i) Taahhüt edilen emeklilik fayda
haklarının, kazanılmış ve kazanılmamış haklar olarak ayrım yapılmak suretiyle
gösterildiği bugünkü aktüeryal değerlerini gösterir bir ifade içeren; veya
(ii) Ekinde bulunan aktüeryal
rapordaki buna ilişkin bilgiye atıf yapılan.
Finansal tabloların düzenlendiği tarihte, herhangi
bir aktüeryal değerlemenin yapılmamış olması durumunda; yapılmış olan en son
değerleme esas alınır ve değerleme tarihiyle birlikte açıklanır.
18. 17
nci Paragraf çerçevesinde, taahhüt edilen emeklilik faydalarının bugünkü aktüeryal
değerlerinin hesaplanmasında; hangi yöntemin kullanıldığı açıklanmak
suretiyle, bugünkü maaş düzeyleri veya gelecekteki tahmini maaş düzeyleri
dikkate alınmak suretiyle, planda yer alan koşullar çerçevesinde şimdiye
kadar verilen hizmetlere ilişkin olarak taahhüt edilen faydalar esas alınır.
Taahhüt edilen emeklilik faydalarının bugünkü aktüeryal değeri üzerinde
önemli etkisi olan aktüeryal varsayımlardaki değişikliklerin etkisi de
açıklanır.
19. Finansal
tablolar, taahhüt edilen emeklilik faydalarının bugünkü aktüeryal değerleri
ile sağlanacak faydalarda kullanılabilecek net varlıklar arasındaki ilişkiyi
ve taahhüt edilen emeklilik faydalarına ilişkin fonlama politikasını açıklar.
20. Tanımlanmış
fayda planlarında taahhüt edilen emeklilik faydalarına ilişkin ödemeler,
ilgili planın yatırım performansı ve uygulama verimliliği ile birlikte finansal
durumuna ve katılımcıların gelecekteki katkı payı yatırma gücüne de bağlıdır.
21. Tanımlanmış
fayda planlarında, bir aktüer tarafından periyodik olarak planın finansal
durumunun değerlendirilmesine, varsayımlarının gözden geçirilmesine ve
gelecek dönemlerin katkı payı tutarlarına ilişkin öneriler yapılmasına
ihtiyaç vardır.
22. Tanımlanmış
fayda planlarına ilişkin raporlamanın amacı; biriken kaynaklar ve plan
tarafından sağlanan faydalar arasında zaman içindeki ilişkinin
değerlendirilmesinde yararlı olan, planın işleyişi ve mali kaynakları
hakkında periyodik bilgi sağlamaktır. Anılan amaç, genellikle, aşağıdaki
hususları içeren finansal tablolar hazırlanmak suretiyle gerçekleştirilir:
a) Dönem
içerisinde gerçekleşen önemli faaliyetlere ilişkin açıklamalar ve plana,
planın üyeliği ile koşul ve içeriğine ilişkin herhangi bir değişikliğin
etkisini;
b) Döneme
ilişkin işlemleri ve yatırım performansı ile planın dönem sonundaki finansal
durumunu gösteren tabloları;
c) İlgili
tabloların bir bölümünde veya ayrı bir rapor aracılığıyla aktüeryal bilgi; ve
d) Yatırım
politikalarına ilişkin açıklama.
Taahhüt edilen emeklilik faydalarının aktüeryal
bugünkü değeri
23. Emeklilik
faydalarından beklenen ödemelerin bugünkü değeri, katılımcıların ilgili dönem
maaş düzeyleri veya emekli olacakları tarihe kadar olan sürede öngörülen maaş
düzeyleri kullanılarak hesaplanabilir ve raporlanabilir.
24. Cari
maaş düzeyi yaklaşımının benimsenmesinin nedenleri aşağıdaki gibidir:
a) Planda
yer alan her bir katılımcıya ait tutarın toplamı olan taahhüt edilen
emeklilik faydalarının aktüeryal bugünkü değeri böylece daha objektif olarak
hesaplanabilir, çünkü bu yaklaşım, öngörülen maaş düzeyinin kullanılmasına
oranla daha az varsayım içerir;
b) Maaş
artışıyla bağlantılı olarak meydana gelecek emeklilik faydalarındaki
artışlar, maaş artışının gerçekleştiği tarihte planın yükümlülüğü haline
gelir, ve;
c) Cari
maaş düzeyi kullanılarak hesaplanan taahhüt edilen emeklilik faydalarının aktüeryal
bugünkü değeri, planın kesintiye uğraması veya sona erdirilmesi durumunda
ödenecek olan tutarla daha yakından ilgilidir.
25. Öngörülen
maaş düzeyi yaklaşımının benimsenmesinin nedenleri aşağıdaki gibidir:
a) Finansal
bilgiler, yapılan varsayım ve tahminlere bakılmaksızın, işletmenin
sürekliliği ilkesine göre hazırlanmalıdır,
b) Nihai
ödeme planlarında, emeklilik faydaları, emeklilik tarihinde veya buna yakın
bir tarihteki maaşlar dikkate alınmak suretiyle belirlenir; bu nedenle
maaşlar, katkı payları ve yatırım getiri oranları öngörülmek zorundadır;
c) Fonlamanın
büyük bir bölümünün öngörülen maaşlara dayanması halinde, öngörülen maaşların
dikkate alınmaması durumunda, plan aşırı fonlanmamış iken aşırı fonlanmış ya
da olması gerekenden eksik fonlanmış iken yeterli düzeyde fonlanmış gibi
raporlanması sonucunu doğurabilir.
26. Cari
ücretler esas alınarak tespit edilmiş taahhüt edilen emeklilik faydalarının aktüeryal
bugünkü değeri, finansal tablo tarihleri itibariyle sahip olunan fayda
yükümlülüklerini belirtmek amacıyla plana ilişkin finansal tablolarda
açıklanır. Öngörülen ücretler esas alınarak tespit edilmiş taahhüt edilen
emeklilik faydalarının aktüeryal bugünkü değeri ise, genelde fonlamanın
temelini teşkil eden işletmenin sürekliliği ilkesi çerçevesinde potansiyel
yükümlülüğün boyutunu belirtmek amacıyla açıklanır. Taahhüt edilen emeklilik
faydalarının aktüeryal bugünkü değerinin açıklanmasına ek olarak, söz konusu
taahhüt edilen emeklilik faydalarının aktüeryal bugünkü değerinin
yorumlanmasına ilişkin çerçeveyi açık bir şekilde belirleyen gerekli
açıklamalara da yer verilmesi gerekebilir. Bu tür açıklamalar, gelecek için
planlanan fonlamanın ve öngörülen ücretlere dayanan fonlama politikasının
yeterliliği hakkında bilgi veren yapıda olabilir. Anılan hususlar, finansal
tablolar veya aktüer raporunun içinde yer alabilir.
Aktüeryal değerlemenin sıklığı
27. Birçok ülkede aktüeryal
değerleme, üç yılda birden daha sık bir sürede yapılmaz. Finansal tabloların
düzenlendiği tarihte, herhangi bir aktüeryal değerlemenin yapılmamış olması durumunda,
en yakın tarihli değerleme işlemi esas alınır ve söz konusu değerlemenin
tarihi açıklanır.
Finansal tabloların içeriği
28. Tanımlanmış
fayda planlarında bilgi, aşağıda yer alan ve her biri aktüeryal bilgiye
ilişkin farklı sunum ve açıklama yöntemlerini yansıtan gösterim şekillerinden
biri kullanılmak suretiyle gösterilir:
a) Finansal
tablolarda; sağlanacak faydalarda kullanılabilecek net varlıkları, taahhüt
edilen emeklilik faydalarının aktüeryal bugünkü değerini ve bunların
sonucunda ortaya çıkan fazlalık veya açığı gösteren bir tablo yer alır.
İlgili plana ilişkin finansal tablolar, sağlanacak faydalarda
kullanılabilecek net varlıklardaki ve taahhüt edilen emeklilik faydalarının aktüeryal
bugünkü değerindeki değişimi gösteren tablolar da içerir. Söz konusu finansal
tablolarla birlikte, taahhüt edilen emeklilik faydalarının aktüeryal bugünkü
değerini destekleyen ayrı bir aktüer raporu da bulunabilir;
b) Sağlanacak
faydalarda kullanılabilecek net varlıklar tablosunu ve sağlanacak faydalarda
kullanılabilecek net varlıklar değişim tablosunu içeren finansal tablolar.
Taahhüt edilen emeklilik faydalarının aktüeryal bugünkü değeri, ilgili
tabloların dipnotlarında açıklanır. Söz konusu finansal tablolarla birlikte,
taahhüt edilen emeklilik faydalarının aktüeryal bugünkü değerini destekleyen
bir aktüer raporu da bulunabilir;
c) Sağlanacak
faydalarda kullanılabilecek net varlıklar tablosu ve sağlanacak faydalarda
kullanılabilecek net varlıklar değişim tablosu ile birlikte, ayrı bir aktüer
raporunda yer alan taahhüt edilen emeklilik faydalarının bugünkü değerini
içeren finansal tablolar.
Yukarıda belirtilen tüm gösterim şekillerinde,
yönetimin veya yöneticilerin raporu niteliğinde bir mütevelliler raporu ve
bir yatırım raporu da mali tabloların birer eki olarak sunulabilir.
29. Paragraf
28 (a) ve 28 (b)’de belirtilen gösterim şekillerini savunan görüşe göre;
taahhüt edilen emeklilik faydalarının ve bu raporlama şekillerinde sağlanan
diğer bilgilerin miktarlarının belirtilmesinin, finansal tablo kullanıcılarının
planın cari durumunu ve yükümlülüklerini yerine getirebilme olasılığını
değerlendirmelerine yardımcı olduğu ileri sürülmektedir. Bu görüşe göre aynı
zamanda, finansal tabloların kendi başlarına tam olmaları gerektiği ve ek
tablolara dayanılmasının uygun olmayacağı ileri sürülür. Diğer bir görüşe
göre ise; Paragraf 28 (a)’da yer alan gösterim şeklinin, taahhüt edilen
emeklilik faydalarının aktüeryal bugünkü değerinin borca ilişkin tüm
özellikleri taşımamasına rağmen, bir borç bulunduğu izlenimi verebileceği
ileri sürülmektedir.
30. Paragraf
28 (c)’de belirtilen gösterim şeklini savunan görüşe göre, paragraf 28 (a) da
belirtildiği şekilde taahhüt edilen emeklilik faydalarının aktüeryal bugünkü değerinin
sağlanacak faydalarda kullanılabilecek net varlıklar tablosuna dahil
edilmemesi ve dahası, paragraf 28 (b) de belirtildiği şekilde dipnotlarda
açıklanmaması gerektiği ileri sürülür. Bu yaklaşım, aktüerlerin taahhüt
edilen emeklilik faydalarının aktüeryal bugünkü değerini her zaman için
yatırımların piyasa değeri ile karşılaştırmadıklarını, bunun yerine
yatırımlardan elde edilmesi beklenen nakit akışlarının bugünkü değerini
dikkate alabildiklerini iddia eder. Bu nedenle, bu gösterim şeklini savunan
yaklaşım, bu tür bir karşılaştırmanın ilgili aktüerin nihai değerlendirmesini
yansıtmayacağını ve bunun yanlış anlaşılabileceğini ileri sürer. Bir başka
yaklaşım da; taahhüt edilen emeklilik faydaları hakkındaki bilgilerin,
bunların miktarının belirlenip belirlenmediğine bakılmaksızın, sadece,
yeterli derecede açıklamaların yapılabileceği ayrı bir aktüer raporunda yer
alması gerektiğine inanır.
31. Bu
Standart, taahhüt edilen emeklilik faydalarıyla ilgili bilgilerin ayrı bir aktüeryal
raporda açıklanmasını savunan yaklaşımı benimser. Taahhüt edilen emeklilik
faydalarının aktüeryal bugünkü değerinin miktarlarının belirlenmesine yönelik
eleştirileri reddeder. Dolayısıyla, Paragraf 28 (a) ve 28 (b)’de yer alan
gösterim şekilleri ile, taahhüt edilen emeklilik faydalarının aktüeryal
bugünkü değerini gösteren bir aktüer rapora finansal tablolarda atıfta
bulunulması ya da ilgili finansal tabloların söz konusu raporla birlikte
sunulmaları durumunda, Paragraf 28 (c)’de yer alan gösterim şekli de bu
Standart kapsamında kabul edilir.
Tüm planlar
Plan varlıklarının değerlemesi
32.
Emeklilik fayda planına ilişkin yatırımlar gerçeğe uygun
değerleri ile gösterilir. Pazarlanabilir menkul kıymetler açısından gerçeğe
uygun değer piyasa değeridir. Gerçeğe uygun değerin tespit edilmesinin mümkün
olmadığı plan yatırımlarında, gerçeğe uygun değerin neden tespit edilemediği
açıklanır.
33. Pazarlanabilir
menkul kıymetlerin gerçeğe uygun değeri, menkul kıymetlerin rapor tarihindeki
değerinin ve döneme ilişkin yatırım performansının en kullanışlı ölçüm
yöntemi olması nedeni ile piyasa değeridir. Sabit itfa değeri olan ve ilgili
planın yükümlülüklerinin tamamını veya belli bir kısmını karşılamak üzere
satın alınmış menkul kıymetler, itfasına kadar sabit getirisi olduğu
varsayımına dayanarak en son itfa değeri ile gösterilebilir. Plana ilişkin
yatırımların gerçeğe uygun değerinin tespit edilmesinin mümkün olmadığı
durumlarda; bir işletmenin toplam sahipliği gibi, gerçeğe uygun değerin neden
kullanılmadığı açıklanır. Yatırımların piyasa değerinin veya gerçeğe uygun
değerinin dışında bir değerle gösterildiği durumlarda ise genellikle gerçeğe
uygun değer de açıklanır. Fonun faaliyetlerinde kullanılan varlıklar, buna
ilişkin olarak uygulanabilen Standart hükümlerine göre muhasebeleştirilir.
Açıklamalar
34. Tanımlanmış
fayda planı veya tanımlanmış katkı planı olup olmadığına bakılmaksızın,
emeklilik fayda planına ilişkin finansal tablolarda aşağıdaki hususlara da
yer verilir:
a) Sağlanacak
faydalarda kullanılabilecek net varlıklar değişim tablosu;
b) Uygulanan
önemli muhasebe politikalarının özeti; ve
c) İlgili
planın tarifi ve dönem içerisinde plana ilişkin değişikliklerin etkisi.
35. Emeklilik
fayda planları aracılığıyla hazırlanan raporlar, uygulanabilmelerinin mümkün
olması durumunda, aşağıdaki hususları içerir:
(a) Aşağıdakileri
açıklayan, sağlanacak faydalarda kullanılabilecek net varlıklar tablosu;
(i) Uygun
olarak sınıflandırılmış dönem sonu varlıklar;
(ii) Varlıkların
değerleme esasları;
(iii) Sağlanacak
faydalarda kullanılabilecek net varlıkların %5’ini veya herhangi bir sınıf
veya türdeki menkul kıymetin %5’ini aşan bir yatırıma ilişkin ayrıntılar;
(iv) İşveren
nezdinde yapılan yatırımların ayrıntısı;
(v) Taahhüt
edilen emeklilik faydalarının aktüeryal bugünkü değeri dışındaki
yükümlülükler;
(b) Aşağıdakileri
gösteren, sağlanacak faydalarda kullanılabilecek net varlıklar değişim
tablosu;
(i) İşveren
katkıları;
(ii) Çalışan
katkıları;
(iii) Faiz
veya kâr payı gibi yatırım gelirleri;
(iv) Diğer
gelirler;
(v) Fayda
ödemeleri veya borçları (örneğin emeklilik, ölüm ve sakatlık yardımları ile
defaten ödenen tutarları içerecek detayda);
(vi) Yönetim
giderleri;
(vii) Diğer
giderler;
(viii) Gelir
üzerindeki vergiler;
(ix) Yatırımların
elden çıkarılmasından kaynaklanan kâr ve zararlar ile yatırımların
değerindeki değişmeler;
(x) Diğer
planlardan ve diğer planlara yapılan transferler;
(c) Fonlama
politikasına ilişkin açıklama;
(d) Tanımlanmış
fayda planları açısından, ilgili plan şartlarında taahhüt edilen faydalar
esas alınarak şimdiye kadar verilen hizmetler için cari veya öngörülen maaş
düzeyleri dikkate alınarak hesaplanan taahhüt edilen emeklilik faydalarının
(kazanılmış ve kazanılmamış haklar arasındaki ayrımı içerebilen) aktüeryal
bugünkü değeri; bu bilgiler, finansal tablolarla bir arada yorumlanacak,
bunlara eşlik eden bir aktüeryal raporda da yer alabilir; ve
(e) Tanımlanmış
fayda planları açısından, yapılan önemli aktüeryal varsayımlar ile taahhüt
edilen emeklilik faydalarının aktüeryal bugünkü değerinin hesaplanmasında
kullanılan yönteme ilişkin açıklama.
36. Emeklilik
faydasına ilişkin planla ilgili bir rapor, finansal tabloların bir parçası
veya ayrı bir rapor şeklinde söz konusu planın bir tanımını içerir. Anılan
tanım aşağıdakileri içerebilir:
(a) İşverenlerin ve
kapsanan çalışan gruplarının isimleri;
(b) Emeklilik faydalarından
yararlanan katılımcıların ve yararlanması uygun bulunan diğer katılımcıların
sayısı;
(c) Planın türü
(tanımlanmış katkı planı veya tanımlanmış fayda planı);
(d) Katılımcıların plana
katkıda bulunup bulunmadığını açıklayan bir not;
(e) Katılımcılara taahhüt
edilen emeklilik faydalarının tarifi;
(f) Planın her türlü sona
erme koşullarının belirtilmesi;
(g) Raporun kapsadığı
dönem boyunca (a) dan (f) ye kadar sayılan hususlarda oluşan değişiklikler.
Kullanıcıların kolayca edinebileceği, ilgili planın
tanımlandığı diğer belgelere atıfta bulunulması ve sadece sonradan ortaya
çıkan değişikliklere ilişkin bilgi verilmesi de mümkündür.
Yürürlük tarihi
37. “-”
___________________
Bu sayfadaki metin bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Bağlayıcı olan, Resmî Gazete’de yayımlanan metindir.