Bakanlık Adı
:
Maliye Bakanlığı
Tebliğin Adı
:
Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Yeni Türk
Lirası Kullanımında Özel Kesim Muhasebe Sistemine İlişkin Olarak İşletmeler
Tarafından Uyulacak Esaslar Hakkında)
Tebliğ No
:
Sıra No: 13
R. Gazete Tarihi
:
6/10/2004
R. Gazete Sayısı
:
25605
MUHASEBE SİSTEMİ
UYGULAMA GENEL TEBLİĞİ (YENİ TÜRK LİRASI
KULLANIMINDA ÖZEL KESİM
MUHASEBE SİSTEMİNE İLİŞKİN
OLARAK İŞLETMELER
TARAFINDAN UYULACAK
ESASLAR HAKKINDA)
SIRA NO:13
I. YENİ TÜRK LİRASI İLE İLGİLİ
YASAL DÜZENLEMELER VE ESASLAR
1-Yasal Düzenleme
Bilindiği üzere, 213 sayılı Vergi Usul
Kanununun(1) 175 ve mükerrer 257 nci maddelerinin Bakanlığımıza
verdiği yetkiye dayanılarak yayımlanan 1 Sıra No.lu Muhasebe Sistemi Uygulama
Genel Tebliği ile bu Tebliğ ekinde yer alan Muhasebe Usul ve Esasları,
01/01/1994 tarihinden itibaren zorunlu olarak uygulanmak üzere, 26/12/1992
tarihli ve 21447 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe
girmiştir.
Diğer taraftan, 5083 sayılı Türkiye
Cumhuriyeti Devletinin Para Birimi Hakkında Kanunun(2)
-1 inci maddesinde Türkiye Cumhuriyeti
Devletinin para biriminin Yeni Türk Lirası (YTL), alt biriminin Yeni Kuruş (YKr)
olacağı ve bir Yeni Türk Lirasının yüz Yeni Kuruşa eşit olduğu,
-5083 sayılı Kanunun 5228 sayılı
Kanunun(3) 59 uncu maddesinin 13 üncü fıkrası ile değiştirilen 2 nci
maddesinde Türk Lirası değerlerin Yeni Türk Lirasına dönüştürülürken bir
milyon Türk Lirası (1.000.000 TL) eşittir bir Yeni Türk Lirası değişim
oranının esas alınacağı, Türk Lirası değerlerin Yeni Türk Lirasına dönüşüm
işlemlerinin ve Yeni Türk Lirası cinsinden yapılan işlemlerin sonuçlarında ve
ödeme aşamalarında yarım Yeni Kuruş ve üzerindeki değerlerin bir Yeni Kuruşa
tamamlanacağı ve yarım Yeni Kuruşun altındaki değerlerin dikkate
alınmayacağı,
-3 üncü maddesinde kanunlarda ve diğer
mevzuatta, işlemlerde, yargı kararlarında, hukuki muamelelerde, kıymetli
evrak ve hukuki sonuç doğuran diğer belgeler ile ödeme ve değişim araçlarında
Türk Lirasına veya liraya yapılan atıfların 2 nci maddede belirtilen değişim
oranında Yeni Türk Lirasına yapılmış sayılacağı,
- Geçici 1 inci maddesinin birinci
fıkrasında halen tedavülde bulunan Türk Lirası banknotlar ile madeni
paraların 01/01/2005-31/12/2005 tarihleri arasında Yeni Türk Lirası
banknotlarla ve yeni çıkarılacak madeni paralarla birlikte tedavül edeceği,
üçüncü fıkrasında ise bu Kanunun uygulanmasında karşılaşılan tereddütleri
gidermeye ve gerekli düzenlemeleri yapmaya Hazine Müsteşarlığının bağlı
olduğu Bakan; görev alanına giren konularda düzenleme yapmaya Maliye
Bakanlığı, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı, Hazine Müsteşarlığı, Türkiye Cumhuriyet
Merkez Bankası, Sermaye Piyasası Kurulu ve Bankacılık Düzenleme ve Denetleme
Kurumunun yetkili olduğu,
- Geçici 3 üncü maddesinde 01/01/
2005-31/12/2005 tarihleri arasında da bütün mal ve hizmet bedellerinin 4077
sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunun(4) 12 nci maddesi
çerçevesinde düzenlenecek etiket ve tarife listelerinde Türk Lirası ve Yeni
Türk Lirası üzerinden ayrı ayrı gösterilmesinin zorunlu olduğu,
- 6 ncı maddesinde Kanunun 4 üncü
maddesi ile geçici 1 inci maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarının yayımı,
diğer hükümlerinin ise 01/01/2005 tarihinde yürürlüğe gireceği,
hükümleri bulunmaktadır.
Buna göre, 5083 sayılı Kanunla yapılan
düzenlemeler çerçevesinde Yeni Türk Lirası kullanımında özel kesim muhasebe
sistemine ilişkin olarak işletmeler tarafından uyulacak esaslar konusunda
aşağıdaki açıklamaların yapılması gerekli görülmüştür.
2-Yeni Türk Lirası Kullanımında
Özel Kesim Muhasebe Sisteminde Uyulacak Esaslar
2.1- Kanunun 1 inci maddesinin yürürlük tarihinin
01/01/2005 olması nedeniyle, 31/12/2004 tarihi sonuna kadar düzenlenecek tüm
belgeler (fatura, sevk irsaliyesi, vb) Türk Lirası üzerinden düzenlenecek ve
dönem sonu işlemleri dahil tüm muhasebe kayıtları Türk Lirası üzerinden
yapılacaktır. Mali tablolar Türk Lirası üzerinden düzenlenecektir. Bu
belgeler ve muhasebe kayıtları 01/01/2005 tarihinden sonra da aynen oldukları
gibi muhafaza edilecektir.
2.2- 31/12/2004 tarihli bilanço tutarları Kanunda
belirtilen değişim oranı esas alınarak 01/01/2005 tarihi itibariyle Yeni Türk
Lirasına dönüştürülecek ve dönüştürülen bu tutarlar açılış kayıtları olarak
muhasebeleştirilecektir. Dönüşüm işlemlerinde kullanılmak üzere hazırlanan
örnek Excell programı ve dönüşüm tablosu bu Tebliğin ekinde (Ek:1 ve Ek:2)
yer almaktadır.
2.3- 01/01/2005 tarihinden itibaren düzenlenecek tüm
belgeler ve yapılacak muhasebe kayıtları sadece Yeni Türk Lirası ve Yeni
Kuruş üzerinden olacaktır. En küçük para birimi 1 YKr olduğu ve YTL cinsinden
yapılan işlemlerin sonuçlarında ve ödeme aşamalarında yarım YKr ve üzerindeki
değerler 1 YKr’a tamamlanacağı için en küçük muhasebe ve fatura değeri 1 YKr
olacaktır. 2005 yılı boyunca Türk Lirası ve Yeni Türk Lirasının birlikte
kabul edilmesi ve 2005 takvim yılında bütün mal ve hizmet bedellerinin etiket
ve tarife listelerinin Türk Lirası ve Yeni Türk Lirası para birimleri
üzerinden ayrı ayrı gösterilmesi belge düzenleme ve muhasebe kayıtlarında YTL’nın
esas alınmasını etkilemeyecektir. Önceki dönemlere ilişkin olmakla birlikte
01/01/2005 tarihinden sonra düzenlenecek faturalar, verilecek beyannameler ve
bildirimlerin de Yeni Türk Lirasına dönüştürülmesi ve Yeni Türk Lirası
üzerinden düzenlenmesi ve hesaplara kaydedilmesi gerekmektedir. Ancak,
ücretlilere yapılacak vergi indiriminde kullanılan Vergi İndirimine Ait
Bildirimler hakkında II. Bölümün 2.2. fıkrasında belirtildiği şekilde işlem
yapılacaktır.
2.4- Maliye Bakanlığınca özel hesap dönemi tayin edilen
mükellefler de 01/01/2005 tarihinde normal vergilendirme dönemine sahip diğer
mükellefler gibi işlem yapacaklardır. Ancak, bu mükellefler 31/12/2004 tarihi
itibariyle geçici mizan çıkartacaklar, mizanda yer alan hesapları diğer
mükelleflerin tabi oldukları esas ve usuller çerçevesinde YTL para birimine
dönüştürecekler ve bu tutarları 01/01/2005 tarihli açılış maddesi olarak muhasebeleştireceklerdir.
Diğer mükellefler için tespit edilmiş muhasebe kayıt, saklama, belge ve
bildirim düzeni bu mükellefler için de geçerlidir.
2.5- Bilanço esası dışında işletme hesabı esasına göre
defter tutan diğer mükellefler de 01/01/2005 tarihinden itibaren YTL para
birimine göre defter tutacaklardır. Bu mükellefler 2005 yılına devreden dönem
sonu mal tutarları toplamı ve amortismana tabi iktisadi kıymetler gibi
kayıtlarını YTL’na dönüştürerek kaydedecekler ve durumlarını ilgilendiren
hususlarda bu Tebliğde belirtilen düzenlemelere uyacaklardır.
II. 31/12/2004 TARİHİ SONU
İTİBARİYLE YAPILACAK İŞLEMLER
1-Muhasebe Kayıt Düzeni İle İlgili
Yapılacak İşlemler
1.1- İşletmeler 31/12/2004 tarihli bilanço hesaplarında
yer alan TL değerleri 01/01/2005 tarihinde ilk işlem olarak YTL para birimine
dönüştüreceklerdir. Hesaplardaki toplam TL tutarların YTL’na dönüşümünde
bulunacak tutar ile alt hesapların daha sonra ayrı ayrı dönüşümü halinde
bulunacak tutarlar toplamı tamamlamalar (yuvarlamalar) nedeniyle eşit olmayabilecektir.
Bu nedenle, işletmeler tek düzen hesap planına uygun bir şekilde defter-i
kebir hesaplarında yer alan TL tutarların YTL’na dönüşümü işlemlerine
yardımcı hesapların varsa alt hesaplarının, diğer bir ifadeyle hesap
planlarının en son kırılımdaki hesaplarının tek tek Yeni Türk Lirasına
çevrilmesi suretiyle bulunan ana hesap toplam tutarının muhasebe kaydını
yapacaklardır. 31/12/2004 tarihli bilanço tutarlarının bu şekilde YTL’na
dönüştürülmüş tutarları 01/01/2005 tarihli bilançonun açılış kayıtları
olacaktır. Dönüşüm işleminin alt hesaplardan başlanarak ana hesaba ulaşılması
suretiyle yapılması nedeniyle ortaya çıkabilecek farklar II. Bölümün 1.2.
fıkrasında açıklandığı şekilde kaydedilecektir.
Örnek:
(X) İşletmesinin 31/12/2004 tarihli
120 Alıcılar Hesabının kapanış ve 01/01/2005 tarihli açılış maddesi aşağıda
belirtildiği şekilde olacaktır:
31/12/2004 tarihi itibariyle 120 Alıcılar hesabı
Borç (TL)
120
Alıcılar
5,738,275,200.00
120 01
Adana Müşterileri
5,367,510,400.00
120
01 01
A
A.Ş.
5,142,503,200.00
120
01 02
B
A.Ş.
225,007,200.00
120 06
Ankara Müşterileri
370,764,800.00
120
06 01
E
A.Ş.
120,452,400.00
120
06 02
F
A.Ş.
250,312,400.00
01/01/2005 tarihli 120 Alıcılar hesabı
Borç (YTL)
120
Alıcılar
5.738,27
120 01
Adana Müşterileri
5.367,51
120
01 01
A
A.Ş.
5.142,50
120
01 02
B
A.Ş.
225,01
120 06
Ankara Müşterileri
370,76
120
06 01
E
A.Ş.
120,45
120
06 02
F
A.Ş.
250,31
1.2- 01/01/2005 tarihi itibariyle yapılan YTL dönüşümü
sonucu bilançoda ortaya çıkabilecek olumlu farklar tek düzen hesap planında
yer alan 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Karlar hesabına, olumsuz farklar ise
689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar hesabında izlenerek hesaplarda denklik
sağlanacaktır.
1.3- Amortismana tabi iktisadi kıymetlerin (ATİK) TL
birimindeki değerleri YTL’na dönüştürülürken her bir iktisadi kıymet için
ayrı ayrı dönüşüm işlemi yapılacaktır. Aynı şekilde bu iktisadi kıymetlerin
birikmiş amortismanları da ayrı ayrı YTL’na dönüştürülecektir.
Örnek:
(Y) İşletmesinin 31/12/2004 tarihi
itibariyle 255 Demirbaşlar ve 257 Birikmiş Amortismanlar hesabı aşağıdaki
gibidir.
Borç (TL)
255
Demirbaşlar
3,522,476,100.00
255
01
Mobilya
Takımı
2,267,712,300.00
255
02
Bilgisayar
1,254,763
800.00
Alacak (TL)
257
Birikmiş Amortismanlar
1,611,580,140.00
257
01
Mobilya
Takımı
1,360,627,380.00
257
02
Bilgisayar
250,952,760.00
(Y) İşletmesinin 01/01/2005 tarihi
itibariyle 255 Demirbaşlar ve 257 Birikmiş Amortismanlar hesabı aşağıdaki
gibi olacaktır.
Borç (YTL)
255
Demirbaşlar
3.522,47
255
01
Mobilya
Takımı
2.267,71
255
02
Bilgisayar
1.254,76
Alacak (YTL)
257
Birikmiş Amortismanlar
1.611,58
257
01
Mobilya
Takımı
1.360,63
257
02
Bilgisayar
250,95
1.4- Çek ve senet portföylerinde bulunan değerlerin YTL’na
dönüştürülmesi işlemlerinde de yukarıdaki 3 üncü maddede belirtildiği şekilde
işlem yapılacaktır. Her bir çek veya senet tutarının ayrı ayrı YTL para
birimine dönüştürülerek ana hesap tutarına ulaşılması ile muavin hesaplara
inilmeden sadece ana hesap tutarı toplamının YTL’na çevrilmesi durumunda fark
ortaya çıkabilecektir. Ayrıca, daha sonraki tarihlerde işlem yapılması
sırasında her bir çek veya senet tutarının YTL’na dönüştürülmesi
gerektiğinden her bir çek veya senet tutarı YTL’na dönüştürülerek çek ve
senet portföyü toplam tutarları bulunacaktır.
Örnek:
(Y) İşletmesinin 31/12/2004 tarihi
itibariyle 101 Alınan Çekler ve 121 Alacak Senetleri hesapları aşağıdaki
şekildedir:
Borç (TL)
101
Alınan Çekler
827,728,200.00
101
01
Portföydeki
Çekler
500,443,200.00
101
02
Tahsildeki
Çekler
327,285,000.00
Borç (TL)
121
Alacak Senetleri
14,905,842,500.00
121
01
Portföydeki
Senetler
13,390,417,500.00
121
02
Tahsildeki
Senetler
1,515,425,000.00
(Y) İşletmesinin 01/01/2005 tarihi
itibariyle 101 Alınan Çekler ve 121 Alacak Senetleri hesapları aşağıdaki gibi
olacaktır:
Borç (YTL)
101
Alınan Çekler
827,73
101
01
Portföydeki
Çekler
500,44
101
02
Tahsildeki
Çekler
327,29
Borç (YTL)
121
Alacak Senetleri
14.905,85
121
01
Portföydeki
Senetler
13.390,42
121
02
Tahsildeki
Senetler
1.515,43
2- Beyanname, Belge ve Bildirim
Düzeni İle İlgili Yapılacak İşlemler:
2.1- 2004 yılı vergilendirme dönemine ilişkin olmakla
birlikte, 01/01/2005 tarihinden sonra verilecek KDV, Muhtasar, Geçici Vergi
ve Kurumlar Vergisi gibi beyannameler ile belgelerin düzenlenmesinde YTL para
birimi esas alınacak ve söz konusu beyannameler ve belgeler YTL üzerinden
düzenlenecektir.
2.2- 2004 yılı harcamalarından kaynaklanan ücretlilerde
vergi indirimi uygulamasında, vergi indirimine esas alınacak belgeler 2004
yılında yapılan harcamalara ait olacağından belgelerdeki para birimi TL
olacaktır. 2004 yılında yapılan harcamalar karşılığında alınan belgelerdeki
tutarlar ile azami indirim tutarının belirleneceği 2004 yılı vergi matrahı TL
üzerinden belirtildiğinden, 20/01/2005 tarihine kadar verilecek Vergi
İndirimine Ait Bildirimler TL üzerinden doldurulacaktır. Ancak, 01/01/2005
tarihinden itibaren ücretlerin YTL olarak ifade edilmesi ve mahsubunun aynı
para birimiyle ifade edilen değerler oranında yapılabilecek olması nedeniyle,
TL olarak hesaplanan vergi indirimi tutarı bildirimi alan işveren tarafından YTL’na
çevrilerek Muhtasar Beyannamede mahsup konusu yapılacaktır. 2004 yılında
işten ayrılan, emekli olan ve ölenlere ait bildirimler hakkında da aynı
şekilde işlem yapılacaktır.
2.3- Ödeme kaydedici cihazların (yazar kasalar) YTL’na
göre işlem yapmaları hakkında 60 Seri No.lu Katma Değer Vergisi
Mükelleflerinin Ödeme Kaydedici Cihazları Kullanmaları Mecburiyeti Hakkında
Kanunla İlgili Genel Tebliğde(5) ayrıntılı açıklamalar yapılmıştır. Sözkonusu
Tebliğe göre ödeme kaydedici cihaz üretici veya ithalatçıları, Maliye
Bakanlığına müracaat ederek gerekli izni aldıktan sonra, daha önce
onaylananlar da dahil olmak üzere tüm ödeme kaydedici cihazlarını YTL ve YKr’u
esas alacak tarzda düzenleyeceklerdir. Bu konudaki düzenleme işlemleri, en
geç 31/03/2005 tarihine kadar tamamlanmış olacaktır. 01/01/2005 tarihinden
(bu tarih dahil) sonra satılacak bütün ödeme kaydedici cihazlar, YTL ve YKr
esasına göre işlem yapacak özellikte olacak ve bu özelliği taşımayan
cihazların satışı yapılamayacaktır. Ödeme kaydedici cihazlarla ilgili
işlemler söz konusu Tebliğde belirtilen şekilde yapılacaktır. Ayrıca, 5228
sayılı Kanunun 13 üncü maddesiyle, 3100 sayılı Katma Değer Vergisi
Mükelleflerinin Ödeme Kaydedici Cihazları Kullanmaları Mecburiyeti Hakkında
Kanunun 7 nci maddesinin birinci fıkrasında yapılan değişiklikle;
mükelleflerin 31/07/2004 tarihinden itibaren kullanmak üzere satın aldıkları
ödeme kaydedici cihazlar için % 100’e kadar amortisman oranını seçebilme
imkanı getirilmiştir.
III- 01/01/2005 TARİHİNDEN SONRA
YAPILACAK İŞLEMLER
1-Muhasebe Kayıt Düzeni İle İlgili
Yapılacak İşlemler:
1.1-Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliğlerinde
yapılan açıklamalar doğrultusunda, 01/01/2005 tarihinden sonra hesaplar ve
düzenlenecek mali tablolarda daha önce Türk Lirası (TL) olarak gösterilen
tutarlar Yeni Türk Lirası (YTL) olarak gösterilecektir. Kanunun 1 inci
maddesine göre Bakanlar Kurulu, Yeni Türk Lirası ve Yeni Kuruşta yer alan
yeni ibarelerini kaldırmaya ve uygulamaya ilişkin esasları belirlemeye
yetkilidir. Bakanlar Kurulunun yeni ibaresini kaldırması halinde yeni ibaresi
kullanılmadan hesaplarda gösterilen tutarlar Türk Lirası (TL) olarak
gösterilecektir.
1.2-5083 sayılı Kanunun Geçici 1 inci maddesinin birinci
fıkrasında, tedavülde bulunan Türk Lirası banknotlar ile madeni paraların
01/01/2005-31/12/2005 tarihleri arasında yeni çıkarılacak Yeni Türk Lirası
banknotlar ve madeni paralarla birlikte tedavül edeceği belirtilmiştir. Buna
göre, isteyen mükellefler her iki para birimini Kasa hesabında
açılacak YTL ve TL alt hesaplarında izleyebileceklerdir.
1.3- 01/01/2005 tarihinden önce satılan ve faturası TL
üzerinden düzenlenmiş malların bu tarihten sonra iade edilmesi halinde, faturadaki
tutarlar YTL’na dönüştürülerek hesaplara alınacak ve düzenlenecek iade
faturaları YTL para birimi üzerinden düzenlenerek muhasebe kaydı
yapılacaktır.
1.4- 01/01/2005 tarihinden itibaren ödeme aşaması ve
işlem sonuçlarında kullanılacak en küçük para birimi 1 Yeni Kuruş olacağı
için hesaplanan vergiler de en az 1 YKr olacaktır. Hesaplanan verginin yarım YKr
altında olması halinde bu vergi dikkate ve hesaplara alınmayacaktır. Ancak,
hesaplanan vergi yarım YKr ve üzerinde ise 1 YKr’a tamamlanacaktır. Örneğin,
01/01/2005 tarihinden sonra bir banka şubesi tarafından 2 ABD doları
satıldığını ve 1 ABD Doları satış kurunun da 1 ABD Doları=1,5000 YTL (BirYTLelliYKr)
olduğunu varsayalım. Kambiyo muamelelerinde satış tutarı üzerinden
hesaplanacak Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi (BSMV) 0.3 YKr (3 YTL X
0.001 = 0.003 YTL) olacaktır. Bu durumda, hesaplanan vergi yarım YKr’un
altında olduğu için dikkate alınmayacaktır. Satış tutarının 5 YTL olması
halinde ise hesaplanan vergi yarım YKr olacağı (5 YTL X 0.001= 0.005 YTL) ve
yarım YKr’lar 1 YKr’a tamamlanacağı için hesaplanan vergi 1 YKr olacaktır.
1.5- Hesaplarda iz bedeli ile takip edilen kayıtlarda en
küçük para birimi olan 1 YKr kullanılacaktır. 01/01/2005 tarihinden önceki
kayıtlarda ekonomik ömrü dolan amortismana tabi iktisadi kıymetlerin 1 TL
olan iz bedelleri de 1 YKr’a dönüştürülecek ve hesaplara 0.01 YTL olarak
kaydedilecektir.
1.6- Mali tablolarının karşılaştırmalı olarak (önceki
dönem-cari dönem) düzenlenmesindeki amaç söz konusu tabloların kıyaslanarak
analizinin yapılması olduğundan önceki döneme ait olan tablolarda kullanılan
para birimi ile cari döneme ait para biriminin aynı olması gerekmektedir. Bu
nedenle, 2004 mali yılı işlemlerine ilişkin olarak düzenlenen ancak,
01/01/2005 tarihinden sonra verilmesi gereken Gelir ve Kurumlar Vergisi
Beyannameleri ekinde yer alan mali tablolarında kullanılacak para birimi YTL
olacaktır.
1.7- İşletmeler, YTL’na dönüşümü sonrası itibari kıymeti
toplamı 1 YKr altında olan hisse senetlerini ve menkul kıymetlerini 1 YKr
olarak izleyebileceklerdir. Bu durumun varlığı halinde bilanço dipnotlarında
gerekli açıklamanın yapılacağı tabiidir. Bu işletmelerin, Sanayi ve Ticaret
Bakanlığınca anonim şirket hisse senetlerinin itibari değerinin YTL’na
dönüştürülmesinde ve ortaklık haklarının kullanımında ortaya çıkabilecek
tereddütlerin giderilmesi ve bu değerlerin yeni para birimine uygun hale
getirilmesi amacıyla hazırlanan kanun tasarısını ve düzenlemeleri izlemesi
gerekmektedir.
2-Beyanname, Belge ve Bildirim
Düzeni İle İlgili Yapılacak İşlemler:
2.1- Kanunun Geçici 1 inci maddesi birinci fıkrası hükmü
gereği halen tedavülde bulunan Türk Lirası banknotlar ile madeni paralar
01/01/2005-31/12/2005 tarihleri arasında yeni çıkarılacak Yeni Türk Lirası
banknotlarla ve madeni paralarla birlikte tedavül edecektir. Belirtilen
dönemde TL ile YTL para birimlerinin birlikte tedavülü fatura ve diğer
belgelerde yer alacak miktarların YTL olarak düzenlenmesini etkilemeyecektir.
Bu nedenle tüm mal ve hizmetler için düzenlenen fatura ve diğer belgeler YTL
üzerinden düzenlenecek ve aynı şekilde muhasebe kayıtları da YTL para birimi
üzerinden yapılacaktır. Ancak, en geç 31/03/2005 tarihine kadar ödeme
kaydedici cihazlarını YTL ve YKr’u esas alacak tarzda düzenleyememiş olan
işletmelerin verecekleri yazar kasa fişleri TL üzerinden düzenlenecektir. Bu
fişlerdeki TL tutarlar YTL’na dönüştürülerek kayıtlara alınacaktır.
İşletmelerin 2004 ve öncesi yıllara ilişkin olarak müşterilerine verdikleri
dekont, hesap özeti gibi belgeler TL üzerinden düzenlenebilir.
2.2- Mal ve hizmet teslimlerine ilişkin olarak
düzenlenecek fatura veya fatura yerine geçen belgelerde aynı orana tabi
birden fazla mal veya hizmet bedeli gösterildiğinde Katma Değer Vergisi (KDV)
aynı orana tabi mal ve hizmetlerin matrah toplamları dikkate alınarak
hesaplanacaktır. Farklı orana tabi mal ve hizmetlerin aynı faturada
gösterilmesi halinde KDV her bir oranın matrah toplamı dikkate alınarak
hesaplanacaktır.
Örnek :
Mal Cinsi
Tutar (YTL)
KDV %
KDV Tutarı
A Malı
123,45
8%
9,88
B Malı
100,45
8%
8,04
C Malı
231,14
18%
41,61
D Malı
117,10
18%
21,08
Toplam Mal Bedeli
572,14
Matrahı
KDV
Tutarı
% 8 KDV (A+B Malı)
223,90
17,91
% 18 KDV (C+D Malı)
348,24
62,68
Toplam KDV
80,59
Örnekte görüleceği üzere, %8 ve %18
KDV oranına tabi malların matrah toplamları dikkate alınarak hesaplanacak KDV
80,59 YTL olacaktır.
2.3- Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) kapsamına giren mallar
için düzenlenen fatura veya fatura yerine geçen belgelerde KDV
uygulamasından farklı olarak her bir mal için ayrı ayrı ÖTV hesaplanması
gerekmektedir.
IV- YENİ TÜRK LİRASINA GEÇİŞ
İŞLEMLERİNDE VERGİSEL UYGULAMALAR
1.1- Bu Tebliğin II. Bölümünün 1.2. fıkrasında
belirtildiği şekilde, 01/01/2005 tarihi itibariyle YTL para birimine
dönüştürülen bilançoda ortaya çıkan ve tek düzen hesap planında yer alan 679
Diğer Olağandışı Gelir ve Karlar hesabında izlenecek olan olumlu farklar
vergi matrahının hesabında gelir olarak dikkate alınacaktır. Bilançoda ortaya
çıkan ve tek düzen hesap planında yer alan 689 Diğer Olağandışı Gider ve
Zararlar hesabında izlenecek olan olumsuz farklar ise vergi matrahının
hesabında kanunen kabul edilen gider olarak dikkate alınacaktır.
1.2- Banka ve sigorta şirketleri 01/01/2005 tarihi
itibariyle yapılan YTL para birimine dönüşüm nedeniyle ortaya çıkan olumlu
farklar için ayrıca BSMV hesaplamayacaklardır.
1.3- 21 Seri no.lu Değerli Kağıtlar Kanunu Genel Tebliği(6)
ile 210 Sayılı Kanuna ekli ve 3239 sayılı Kanun ile değişik değerli kağıtlar
tablosunda yer alan değerli kağıtların bedelleri 01.01.2004 tarihinden
geçerli olmak üzere yeniden belirlenerek, her bir çek yaprağının değerli
kağıt bedeli 1.500.000.-TL olarak açıklanmıştır. Çek karnelerinin değişimi
yasal açıdan zorunlu olmamakla birlikte, YTL’na geçişin teşvik edilmesi ve
kullanım sırasında olabilecek muhtemel karışıklıkların önlemesi amacıyla
banka müşterilerinin ellerindeki mevcut TL ibareli çek karnelerini, mevcut
çek karnelerinin tam olarak iade edilmesi şartıyla, 01/01/2005 tarihinden
itibaren aynı sayıda YTL ibareli çek karneleri ile değiştirmek istemeleri
halinde değişim işlemi değerli kağıt bedeli tahsil edilmeden yapılacaktır.
1.4- Bilindiği üzere, 2 Seri no.lu Vergi Kimlik Numarası
Genel Tebliğinde(7) bankacılık ve mali hizmetlerle ilgili işlemlerde
vergi kimlik numarasının tespiti ve kullanımı ile ilgili usul ve esaslar açıklanmıştır.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, bankalar ve özel finans kurumlarının TL
banknot ve madeni paraları yeni çıkarılacak YTL banknot ve madeni paralarla
değiştirme işlemini yaparken bu işlemlere muhatap veya taraf olan gerçek
ve/veya tüzel kişilerin vergi kimlik numarasını tespit etmeleri ve bu
işlemlere ilişkin belge, hesap ve kayıtlarında vergi kimlik numaralarına yer
vermeleri zorunlu değildir.
Tebliğ olunur.
EK:1
EK:1 EXCEL DÖNÜŞÜM TABLOSU
TÜRK
LİRASI
YENİ TÜRK LİRASI
1.000
0,00
2.500
0,00
4.500
0,00
4.999
0,00
5.000
0,01
5.001
0,01
7.500
0,01
9.900
0,01
10.000
0,01
10.001
0,01
15.000
0,02
15.001
0,02
19.500
0,02
20.000
0,02
20.001
0,02
57.500
0,06
12.124.588
12,12
12.126.000
12,13
48.975.466
48,98
87.954.200
87,95
456.548.313
456,55
8.755.646.485.460
8.755.646,49
5.884.966.325.449
5.884.966,33
Türk Lirasından Yeni
Türk Lirasına dönüşüm hesaplarında kullanılacak excel formülü aşağıda
görüldüğü şekilde olacaktır. (A1 hücresine yazılan rakamı YTL’na dönüştürür.)
EK:2
TL DEĞERLERİ
Yeni Kuruş
Yeni Lira
1
4.999
0
0,00
5.000
14.999
1
0,01
15.000
24.999
2
0,02
25.000
34.999
3
0,03
35.000
44.999
4
0,04
45.000
54.999
5
0,05
55.000
64.999
6
0,06
65.000
74.999
7
0,07
75.000
84.999
8
0,08
85.000
94.999
9
0,09
95.000
104.999
10
0,10
105.000
114.999
11
0,11
145.000
154.999
15
0,15
345.000
354.999
35
0,35
545.000
554.999
55
0,55
945.000
954.999
95
0,95
985.000
994.999
99
0,99
995.000
1.004.999
100=1
YTL
1.00
= 1 YTL
1.455.000
1.464.999
146
1,46
1.895.000
1.904.999
190
1,90
3.545.000
3.554.999
355
3,55
4.275.000
4.284.999
428
4,28
5.615.000
5.624.999
562
5,62
7.355.000
7.364.999
736
7,36
--------------------------------
(1) 10/01/1961 tarih ve 10703 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
(2) 31/01/2004 tarih ve 25363 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
(3) 31/07/2004 tarih ve 25539 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
(4) 08/03/1995 tarih ve 22221 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
(5) 15/05/2004 tarih ve 25463 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
(6) 23/12/2003 tarih ve mükerrer 25324 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanmıştır.
(7) 19/06/2001 tarih ve mükerrer 24437 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanmıştır.
Bu sayfadaki metin bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Bağlayıcı olan, Resmî Gazete’de yayımlanan metindir.