GELİR VERGİSİ
GENEL TEBLİĞİ
(SERİ NO: 289)
1. Giriş
Rehberlik hizmeti veren turist
rehberlerinin vergilendirilmesi hususunda oluşan tereddütlerin giderilmesine
ilişkin açıklamalar bu Tebliğin konusunu oluşturur.
2. Yasal düzenlemeler
31/12/1960 tarihli ve 193
sayılı Gelir Vergisi Kanununun 61 inci maddesinde; ücretin, işverene tâbi ve
belirli bir işyerine bağlı olarak çalışanlara hizmet karşılığı verilen para
ve ayınlar ile sağlanan ve para ile temsil edilebilen menfaatler olduğu
belirtilmiş olup aynı Kanunun 65 inci maddesinde, “Her türlü serbest meslek
faaliyetinden doğan kazançlar serbest meslek kazancıdır.
Serbest meslek faaliyeti;
sermayeden ziyade şahsi mesaiye ilmi veya mesleki bilgiye veya ihtisasa
dayanan ve ticari mahiyette olmıyan işlerin işverene tabi olmaksızın şahsi
sorumluluk altında kendi nam ve hesabına yapılmasıdır...” hükmü yer
almaktadır.
Gelir Vergisi Kanununun 66 ncı
maddesinde ise; “Serbest meslek faaliyetini mütat meslek halinde ifa edenler,
serbest meslek erbabıdır. Serbest meslek faaliyetinin yanında meslekten başka
bir iş veya görev ile devamlı olarak uğraşılması bu vasfı değiştirmez.
Bu maddenin uygulanmasında;
...
5. Vergi Usul Kanununun 155
inci maddesinde belirtilen şartlardan en az ikisini taşıyan ebe, sünnetçi,
sağlık memuru, arzuhalci, rehber gibi mesleki faaliyette bulunanlar
(Şartlardan en az ikisini taşımayanlar ile köylerde veya son nüfus sayımına
göre belediye içi nüfusu 5.000'i aşmayan yerlerde faaliyette bulunanların bu
faaliyetlerine ilişkin kazançları gelir vergisinden muaftır);
Bu işleri dolayısıyle serbest
meslek erbabı sayılırlar.” hükmü yer almaktadır.
Aynı Kanunun 94 üncü maddesinin
birinci fıkrasında, tevkifat yapmakla sorumlu olanlar sayılmış olup söz
konusu fıkranın (2) numaralı bendi uyarınca, serbest meslek işleri
dolayısıyla bu işleri icra edenlere yapılan ödemelerde tevkifat oranı, 18
inci madde kapsamına giren serbest meslek işleri için %17, diğerleri için ise
%20 olarak belirlenmiştir.
Gelir Vergisi Kanununun 82 nci
maddesinin birinci fıkrasının (4) numaralı bendinde ise, arızî olarak yapılan
serbest meslek faaliyetleri dolayısıyla tahsil edilen hâsılatın arızi kazanç
olduğu belirtilmiş olup aynı Kanunun 96 ncı maddesinde “Vergi tevkifatı, 94
üncü madde kapsamına giren nakten veya hesaben yapılan ödemelere uygulanır.
Bu maddede geçen hesaben ödeme deyimi, vergi tevkifatına tabi kazanç ve
iratları ödeyenleri istihkak sahiplerine karşı borçlu durumda gösteren her
türlü kayıt ve işlemleri ifade eder.
Vergi tevkifatı, ücretler
dışında kalan ödemelerde gayrisafi tutarlar üzerinden yapılır. Kesilmesi
gereken verginin ödemeyi yapan tarafından üstlenilmesi halinde bu vergi,
bilfiil ödenen miktar ile ödemeyi yapanın yüklendiği verginin toplamı
üzerinden hesaplanır.” hükmüne yer verilmiştir.
Aynı Kanunun 98 inci
maddesinde, “94 üncü madde gereğince vergi tevkifatı yapmaya mecbur olanlar
bir ay içinde yaptıkları ödemeler veya tahakkuk ettirdikleri karlar ve
iratlar ile bunlardan tevkif ettikleri vergileri ertesi ayın yirmiüçüncü günü
akşamına kadar, ödeme veya tahakkukun yapıldığı yerin bağlı olduğu vergi
dairesine bildirmeye mecburdurlar...” hükmü yer almıştır.
Öte yandan, 4/1/1961 tarihli ve
213 sayılı Vergi Usul Kanununun “Serbest meslek erbabında işe başlamanın
belirtileri” başlıklı 155 inci maddesinde “Serbest meslek erbabı için
aşağıdaki hallerden herhangi biri “İşe başlama”yı gösterir:
1. Muayenehane, yazıhane,
atelye gibi özel iş yerleri açmak;
2. Çalışılan yere tabela, levha
gibi mesleki faaliyette bulunulduğunu ifade eden alametleri asmak;
3. Her ne şekilde olursa olsun
devamlı olarak mesleki faaliyette bulunduğunu gösteren ilanlar yapmak;
4. Serbest olarak mesleki
faaliyette bulunmak üzere mesleki teşekküllere kaydolmak.”
hükmü bulunmaktadır.
Diğer taraftan, 7/6/2012
tarihli ve 6326 sayılı Turist Rehberliği Meslek Kanununda, turist rehberliği
mesleğine kabule, mesleğin icrasına ve turist rehberliği meslek
kuruluşlarının kuruluş ve işleyişine, Kültür ve Turizm Bakanlığının mesleğe
ilişkin görev ve yetkilerine, Bakanlık ile meslek kuruluşları arasındaki
işbirliğine ve meslek kuruluşlarının Bakanlıkça denetlenmesine ilişkin usul
ve esaslar düzenlenmiştir.
Söz konusu Kanuna dayanılarak
26/12/2014 tarihli ve 29217 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Turist
Rehberliği Meslek Yönetmeliğinin “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinde;
“…
c) Bölgesel turist rehberi:
Ruhsatnamesinde ve çalışma kartında belirtilen coğrafi bölge veya bölgelerde
çalışma hak ve yetkisine sahip olan turist rehberlerini,
ç) Ülkesel turist rehberi:
Ruhsatnamesinde ve çalışma kartında ülke genelinde çalışma hak ve yetkisine
sahip olduğu belirtilen turist rehberlerini,
d) Birlik: 7/6/2012 tarihli ve
6326 sayılı Turist Rehberliği Meslek Kanunu kapsamında kurulan Turist
Rehberleri Birliğini (TUREB),
e) Çalışma kartı: Birlik
tarafından basılan ve eylemli turist rehberlerine, kayıtlı oldukları oda
tarafından bir yıl süreyle geçerli olmak üzere mesleği fiilen icra
edebileceklerine ilişkin verilen izin belgelerini,
f) Eylemli turist rehberi:
Çalışma kartı sahibi olup fiilen turist rehberliği hizmeti sunma hak ve
yetkisine sahip turist rehberlerini,
g) Eylemsiz turist rehberi:
Ruhsatname sahibi olup çalışma kartı olmayan turist rehberlerini,
…
j) Meslek: Turist rehberliği
mesleğini,
k) Meslek kuruluşları: Turist
rehberleri odaları ve Turist Rehberleri Birliğini,
l) Oda: Turist rehberleri
odalarını,
m) Ruhsatname: Mesleğe kabul
koşullarını taşıyan turist rehberlerine Bakanlık tarafından verilen belgeyi,
…
ö) Turist rehberi: Kanun ve bu
Yönetmelik hükümleri uyarınca mesleğe kabul edilerek turist rehberliği
hizmetini sunma hak ve yetkisine sahip olan gerçek kişiyi,
p) Turist rehberliği hizmeti:
Seyahat acentacılığı faaliyeti niteliğinde olmamak kaydıyla kişi veya grup
hâlindeki yerli veya yabancı turistlerin gezi öncesinde seçmiş oldukları dil
kullanılarak ülkenin kültür, turizm, tarih, çevre, doğa, sosyal veya benzeri
değerleri ile varlıklarının kültür ve turizm politikaları doğrultusunda
tanıtılarak gezdirilmesini veya seyahat acentaları tarafından düzenlenen
turların gezi programının seyahat acentasının yazılı belgelerinde tanımladığı
ve tüketiciye satıldığı şekilde yürütülüp acenta adına yönetilmesini,” hükmü
yer almaktadır.
Aynı Yönetmeliğin “Oda
üyeliğine kabul” başlıklı 34 üncü maddesinin beşinci ve altıncı fıkralarında,
“(5) Başvuru için gerekli belgelerin
tamamlanması kaydıyla; altmış gün içinde gerekli incelemeler yapılarak
başvuru oda yönetim kurulu tarafından karara bağlanır. Başvurusu kabul
edilenler sicile kaydedilir. Başvurusu reddedilenlere ret kararı gerekçesi
ile birlikte yazılı olarak bildirilir.
(6) Oda üyeliğine kabul edilen
turist rehberinin ad, soyad, sicil numarası, ülkesel veya bölgesel turist
rehberliği, bölgesel turist rehberi ise çalışabileceği bölge veya bölgeler,
yabancı dilleri, eylemli veya eylemsiz olduğuna ilişkin bilgiler Birliğin
resmî internet sitesinde yayınlanır. İlk defa bir odaya üye olanlar için
Birlik veri tabanına kaydedilmesi amacıyla tüm kişisel bilgileri ile adres ve
iletişim bilgileri de Birliğe kayıt olunan oda tarafından ivedilikle Birliğe
gönderilir…” hükmüne yer verilmiştir.
3. Rehberlerin gelir vergisi
karşısındaki durumu
Turist rehberlerinin hak ve
yükümlülükleri, 6326 sayılı Kanun ile düzenlenmiş olup söz konusu Kanuna
dayanılarak yayımlanan Turist Rehberliği Meslek Yönetmeliğinde meslek
odalarının ve Turist Rehberleri Birliğinin (TUREB) kuruluşu ile mesleğin
icrasına ve meslek kuruluşlarının denetlenmesine ilişkin usul ve esaslara yer
verilmiştir.
Bu düzenlemelere göre, turist
rehberleri eylemli ve eylemsiz olmak üzere iki grupta değerlendirilir.
3.1. Eylemli rehberler
Fiilen turist rehberliği
hizmeti sunma hak ve yetkisine sahip olup meslek odasına kaydolma, ruhsat ve
çalışma kartı alma zorunluluğu bulunanlar eylemli rehber olarak adlandırılır.
Gelir Vergisi Kanununun 66 ncı
maddesinin ikinci fıkrasının (5) numaralı bendinin parantez içi hükmüne göre,
Vergi Usul Kanununun 155 inci maddesinde yer alan serbest meslek erbabında
işe başlamanın belirtilerinden en az ikisini taşımayan rehberlerin bu
faaliyetlerine ilişkin kazançları gelir vergisinden muaf bulunmaktadır.
Eylemli olarak turist
rehberliği mesleğini fiilen yapanların;
a) Mesleğin kabul koşullarını
taşımaları halinde Kültür ve Turizm Bakanlığından “ruhsatname” almaları,
b) Turist rehberliği faaliyeti
ile ilgili olarak mesleki odalara kaydolmaları,
c) Kendilerine, TUREB
tarafından basılan ve kayıtlı oldukları oda tarafından mesleği fiilen icra
edebileceklerine ilişkin olarak “çalışma kartı” verilmesi,
ç) TUREB’in resmi internet
sitesinde, kimlik bilgileri ile ülkesel veya bölgesel turist rehberliği, bölgesel
turist rehberi ise çalışabileceği bölge veya bölgeler, yabancı dilleri,
eylemli veya eylemsiz olduğuna ilişkin bilgilerinin yayınlanması,
d) Devamlı olarak rehberlik
faaliyetinde bulunduğunu gösteren kartvizit, broşür veya el ilanları
dağıtması, internet sitesi veya yayın organlarında reklamlarını yayınlaması
ya da ilgili kişi ve kuruluşlarla internet yoluyla veya telefon aracılığıyla
gerekli haberleşme koordinasyonunu sağlaması,
dikkate alındığında Vergi Usul
Kanununun 155 inci maddesinin birinci fıkrasının (2), (3) ve (4) numaralı
bentlerinde yer alan şartlara haiz oldukları anlaşılmaktadır.
Dolayısıyla, eylemli olarak
turist rehberliği mesleğini fiilen yapanların, Gelir Vergisi Kanununun 66 ncı
maddesinin ikinci fıkrasının (5) numaralı bendinde yer alan muafiyet
hükümlerinden yararlanmaları mümkün bulunmamaktadır.
Buna göre, eylemli turist
rehberlerinden faaliyetlerini kendi nam ve hesabına mutat meslek olarak
süreklilik arz edecek şekilde fiilen yaptıkları vergi dairelerince tespit
edilenler, Gelir Vergisi Kanununun serbest meslek kazancının
vergilendirilmesine ilişkin hükümleri çerçevesinde vergilendirmeye tabi
tutulur.
Turist rehberliği faaliyetini
süreklilik arz etmeyecek şekilde yapanlar ise Gelir Vergisi Kanununun 82 nci maddesinin
birinci fıkrasının (4) numaralı bendi kapsamında değerlendirilir.
Öte yandan, Turist Rehberliği
Meslek Kanunu ile bu Kanuna dayanılarak yayımlanan Turist Rehberliği Meslek
Yönetmeliği uyarınca eylemli turist rehberlerinin, aynı acenta ile birden
fazla “rehber-acente hizmet sözleşmesi” yapmaları elde ettikleri gelirin
serbest meslek kazancı olma vasfını değiştirmemektedir.
Diğer taraftan, eylemli olarak
rehberlik hizmeti veren turist rehberlerinin Gelir Vergisi Kanununun 61 inci
maddesinde tanımlanan ücretin tüm unsurlarını taşıyacak şekilde bir hizmet
sözleşmesine dayalı olarak faaliyette bulunmaları halinde ise elde edilen
gelir, ücret olarak değerlendirilecek olup bu kişilere yapılan ödemeler Gelir
Vergisi Kanununun 61, 63, 94, 103 ve 104 üncü maddeleri uyarınca
vergilendirmeye tabi tutulur.
3.2. Eylemsiz rehberler
Ruhsatname sahibi ve meslek
odasına kayıtlı olmakla birlikte, çalışma kartı olmayan turist rehberleri
eylemsiz rehber olarak tanımlandığından bu durumdaki turist rehberlerinin,
Vergi Usul Kanununun 155 inci maddesinde yer alan serbest meslek erbabında
işe başlamanın belirtilerinden sadece (4) numaralı bentte yazılı şartı
taşıdıkları kabul edilir.
Bu nedenle, bu kapsamdaki
turist rehberlerinin, Gelir Vergisi Kanununun 66 ncı maddesinin birinci
fıkrasının (5) numaralı bendi uyarınca gelir vergisi muafiyetinden
yararlanmaları mümkün bulunmaktadır.
3.3. Tevkifat uygulaması
Gelir vergisi tevkifatı
uygulaması açısından, serbest meslek kazancının devamlı veya arızi nitelikte
ya da gelir vergisinden muaf olmasının herhangi bir önemi bulunmamaktadır.
Bu nedenle, her ne şekilde
olursa olsun rehberlik hizmeti veren turist rehberlerine yapılan serbest
meslek ödemeleri üzerinden tevkifat yapmakla sorumlu olanlarca, Gelir Vergisi
Kanununun 94 üncü maddesinin birinci fıkrasının (2) numaralı bendinin (b) alt
bendi hükmüne göre %20 oranında gelir vergisi tevkifatı yapılması zorunludur.
Diğer taraftan, ödemenin net
tutar olarak belirlendiği durumlarda, tevkifat Gelir Vergisi Kanununun 96 ncı
maddesinin ikinci fıkrası kapsamında gayri safi tutar üzerinden yapılır.
4. Belge düzeni
Vergi Usul Kanununun 236 ncı
maddesinde, serbest meslek erbabının, mesleki faaliyetine ilişkin her türlü
tahsilatı için iki nüsha serbest meslek makbuzu tanzim ederek bir nüshasını
müşteriye vermek ve müşterinin de bu makbuzu istemek ve almak mecburiyetinde
olduğu hüküm altına alınmıştır.
Buna göre, eylemli turist
rehberlerinin serbest meslek faaliyetleri nedeniyle, kendilerine yapılacak
ödemeler karşılığında serbest meslek makbuzu düzenlemeleri ve diğer vergisel
yükümlülüklerini yerine getirmeleri zorunludur.
Öte yandan, turist rehberleri
söz konusu rehberlik faaliyetini arızi olarak yapmaları veya muafiyet
kapsamında bulunmaları halinde, serbest meslek makbuzu düzenleyememektedir.
Bu durumda faaliyete ilişkin ödemenin, ödemeyi yapan gelir veya kurumlar
vergisi mükellefleri tarafından gider pusulası ile belgelendirilmesi ve
turist rehberlerinin de gider pusulasını saklaması zorunludur.
Tebliğ olunur.
Bu sayfadaki metin bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Bağlayıcı olan, Resmî Gazete’de yayımlanan metindir.