KATMA
DEĞER VERGİSİ GENEL UYGULAMA TEBLİĞİ
Bu Tebliğin konusunu, 25/10/1984 tarihli
ve 3065 sayılı Katma Değer Vergisi (KDV) Kanununun1
ilgili maddeleri ile 13/2/2011 tarihli ve 6111 sayılı Kanunun2
geçici 16 ncı ve 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununun3 120 nci maddelerinin Maliye Bakanlığına
verdiği yetkiler çerçevesinde bu ve diğer Kanunlarda yapılan düzenlemeler ile
3065 sayılı Kanunun uygulanmasına ilişkin açıklamalar oluşturmaktadır.
I- MÜKELLEFİYET
A. VERGİNİN KONUSU
1.Verginin Konusunu Teşkil Eden İşlemler
KDV’nin konusuna giren işlemler, 3065
sayılı Kanunun 1 inci maddesinde sayılmış olup, mal teslimi veya hizmet
ifalarının verginin konusuna girebilmesi için, Türkiye’de ticari, sınai, zirai
faaliyet ve serbest meslek faaliyeti çerçevesinde yapılmış olmaları veya aynı
maddede belirtildiği üzere, “diğer” faaliyetler kapsamında yapılmaları gerekir.
İthalatta ise prensip olarak her türlü mal ve hizmet ithali vergiye tabidir.
Ayrıca maddenin üçüncü fıkrasında;
- Bu faaliyetlerin kanunların veya resmi
makamların gösterdiği gerek üzerine yapılmasının,
- Bunları yapanların hukuki statü ve
kişiliklerinin,
- Türk tabiiyetinde bulunup
bulunmamalarının,
- İkametgâhı veya işyerlerinin yahut
kanuni merkez veya iş merkezlerinin Türkiye'de olup olmamasının,
işlemlerin mahiyetini değiştirmeyeceği ve
vergilendirmeye mani teşkil etmeyeceği hükme bağlanmıştır.
Bu hükme göre dar mükellef, tam mükellef,
özel, resmi ayrımı yapılmaksızın, işlemin Türkiye'de yapılması şartıyla, söz
konusu işlemleri kim yaparsa yapsın vergilendirilir. Ayrıca diğer vergi
kanunlarındaki muafiyet ve istisnalar bu Kanuna göre geçerli değildir.
Örneğin; kurumlar vergisinden muaf tutulan
herhangi bir kişi veya kuruluş, KDV’ye tabi bir işlem yapmışsa, işlemin 3065
sayılı Kanuna göre istisna edilmemiş olması şartıyla vergilendirilir.
3065 sayılı Kanunun 1 inci maddesine göre
vergiye tabi tutulacak mal teslimleri ile hizmet ifalarının kapsam, mahiyet ve
özellikleri aşağıda açıklanmıştır.
1.1.
Ticari, Sınaî, Zirai Faaliyet ve Serbest Meslek Faaliyeti Çerçevesinde Yapılan
Teslim ve Hizmetler
3065 sayılı Kanunun (1/1) inci maddesine
göre Türkiye’de ticari, sınaî, zirai faaliyet ve serbest meslek faaliyeti çerçevesinde
yapılan teslim ve hizmetler vergiye tabidir. Kanunun 1 inci maddesinin ikinci
fıkrasında ise bu faaliyetlerin devamlılığı, kapsam ve niteliği Gelir Vergisi
Kanunu4 hükümlerine göre, Gelir Vergisi
Kanununda açıklık bulunmadığı hallerde, Türk Ticaret Kanunu ve diğer ilgili
mevzuat hükümlerine göre tayin ve tespit edileceği hükme bağlanmıştır.
Buna göre;
- Gelir Vergisi Kanununa göre ticari,
sınaî, zirai faaliyet ve serbest meslek faaliyeti çerçevesinde yapılan teslim
ve hizmetler vergiye tabidir. Ayrıca Gelir Vergisi Kanununa göre faaliyeti
ticari sayılan esnafın teslim ve hizmetleri de verginin konusuna girer.
-Bu faaliyetlerden devamlılık arz edenler
vergiye tabidir. Arızi faaliyetler çerçevesinde yapılan teslim ve hizmetler ise
vergiye tabi tutulmaz. Ancak 3065 sayılı Kanunun 1/3-h maddesi hükmüne göre
ihtiyari mükellefiyet şeklinde vergilendirilmelerini isteyen mükelleflerin
teslim ve hizmetleri vergiye tabidir.
1.2.
İthalat
3065 sayılı Kanunun (1/2) nci maddesi uyarınca,
her türlü mal ve hizmet ithali vergiye tabidir. 3065 sayılı Kanunun 1 inci
maddesinin son fıkrası uyarınca ise ithalatın kamu sektörü, özel sektör veya
herhangi bir gerçek veya tüzel kişi tarafından yapılması veya herhangi bir
şekil ve surette gerçekleştirilmesi, özellik taşıması vergilendirmeye tesir
etmez.
1.3.
Diğer Faaliyetlerden Doğan Teslim ve Hizmetler
3065 sayılı Kanunun 1/3 üncü maddesinde
sayılan işlemler ((g) bendi hariç), ticari, sınai, zirai faaliyet ve serbest
meslek faaliyeti çerçevesinde yapılmasalar bile verginin konusuna girerler.
Bunlar maddede yer alan bent numaraları itibarıyla aşağıdaki gibidir:
a) 3065 sayılı Kanunun (1/3-a) maddesine
göre, PTT ile diğer posta ve haberleşme kuruluşları tarafından yapılan; posta,
telefon, telgraf, teleks ve buna benzer haberleşme hizmetleri ile gazete,
dergi, kitap, paket, koli taşıma ve dağıtım hizmetleri, havale işlemleri ile
bunlara benzer diğer işlemler vergiye tabi tutulur.
Aynı şekilde TRT ile diğer kuruluşlar
tarafından yapılan radyo ve televizyon hizmetleri de vergiye tabidir.
Bu hüküm, ticari nitelikli olmayan posta,
telefon, telgraf, teleks ve bunlara benzer hizmetlerle radyo ve televizyon
hizmetlerini kapsamaya yöneliktir. Ticari nitelikte yapılan söz konusu
hizmetler, ticari faaliyet çerçevesinde yapılan hizmet olarak her halükarda
3065 sayılı Kanunun (1/1)inci maddesine göre vergiye tabi tutulur.
b) Spor-Toto, Piyango (Milli Piyango
dâhil), at yarışları ve bunlara benzer diğer müşterek bahis ve talih
oyunlarının tertiplenmesi ve oynanması da bunları tertipleyen ve oynatanların
hukuki durumlarına bakılmaksızın vergiye tabidir.
3065 sayılı Kanunun 23 üncü maddesine göre
bu türden işlemlerde matrah, oyuna ve piyangoya katılma bedeli (Spor-Toto'da
doldurulan kolon başına alınan ücret ve kupon bedeli); mükellef ise 3065 sayılı
Kanunun 8 inci maddesine göre oyunları tertip edenlerdir.
Buna göre, Spor-Toto oyununda mükellef
Spor-Toto Teşkilat Başkanlığı, Milli Piyangoda Milli Piyango Genel
Müdürlüğüdür. Bu nedenle Spor-Toto ve Milli Piyango bayileri bu işleri
nedeniyle mükellef sayılmazlar.
c) Profesyonel sanatçıların yer aldığı
gösteriler ve konserler ile profesyonel sporcuların katıldığı sportif
faaliyetler, maçlar, yarışlar ve yarışmalar tertiplenmesi ve gösterilmesi
KDV’ye tabidir.
Madde hükmünden anlaşılacağı üzere amatör
nitelikli faaliyetler vergi dışında tutulmuştur. Amatör ve profesyonel
ayırımının, sanatçı veya sporcunun bu faaliyetleri karşılığında gelir elde edip
etmemesine göre yapılması gerekir.
Profesyonel terimi, bir kişinin mesleğini
amatör gibi zevk için veya heves dolayısıyla değil de kazanç sağlamak ve
geçimini temin etmek amacıyla yapmasını; konser kavramı ise, genel veya özel
bir toplantıda herhangi bir müzik türünde ve herhangi bir çalgıyla veya sesle
veya her ikisi ile birlikte yapılan müzik icrasını ifade eder.
Eğer sporcu ve sanatçı söz konusu
faaliyetleri nedeniyle gelir elde ediyorsa profesyoneldir. Bu faaliyetini belli
bir menfaat karşılığında yapmaktadır. Dolayısıyla amatör ve profesyonel ayırımı
yapılırken sporcu ve sanatçıların katıldıkları gösteri, konser, maç, yarış ve
benzeri organizasyonlar nedeniyle ferdi olarak veya bağlı bulunduğu kurum,
kuruluş, organizasyon, kulüp veya benzeri teşebbüsler aracılığı ile belli bir
gelir elde edip etmediğine bakılmalıdır.
Ayrıca ticari bir organizasyon içinde
yapılan faaliyetlerin tamamı gelir sağlayıcı nitelikte olduğundan, bu tür
faaliyetler herhangi bir ayırım yapılmaksızın 3065 sayılı Kanunun (1/1) inci
maddesindeki genel hükme göre vergilendirilir.
d) 3065 sayılı Kanunun (1/3-d) maddesine
göre, müzayede mahallerinde ve gümrük depolarında yapılan satışlar vergiye
tabidir. Müzayede yapılan yerin, münhasıran müzayede yapımına tahsis edilmiş
olup olmaması durumu değiştirmez. Bu tür satışlarda vergi kesin satış bedeli üzerinden
hesaplanır.
e) 3065 sayılı Kanunun (1/3-e) maddesi
uyarınca, boru hattı ile ham petrol, gaz ve bunların ürünlerinin taşınması da
vergi kapsamına alınmıştır. Bu tür taşıma işinde mükellef, petrol boru
hatlarını işletenler, matrah ise taşıma bedelidir.
f) 3065 sayılı Kanunun (1/3-f) maddesine
göre, Gelir Vergisi Kanununun 70 inci maddesinde belirtilen mal ve hakların
sahipleri, mutasarrıfları, zilyetleri, irtifak ve intifa hakkı sahipleri veya
kiracıları tarafından kiralanması işlemleri verginin konusuna girer.
g) 3065 sayılı Kanunun (1/3-g) maddesi
uyarınca, genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri ve özel bütçeli idarelere, il
özel idarelerine, belediyeler ve köyler ile bunların teşkil ettikleri
birliklere, üniversitelere, dernek ve vakıflara, her türlü mesleki kuruluşlara
ait veya tabi olan veyahut bunlar tarafından kurulan veya işletilen müesseseler
ile döner sermayeli kuruluşların veya bunlara ait veya tabi diğer müesseselerin
ticari, sınaî, zirai ve mesleki nitelikteki teslim ve hizmetleri vergiye tabi
tutulur.
h) Rekabet eşitsizliğini gidermek
maksadıyla, isteğe bağlı mükellefiyetler suretiyle vergilendirilecek teslim ve
hizmetler de 3065 sayılı Kanunun (1/3-h) maddesinde vergiye tabi işlemler
arasında sayılmıştır.
Bu bent, verginin konusuna girmeyen bazı
işlemleri yapan kişilerin de diledikleri takdirde ihtiyari olarak mükellef
olabilmelerine imkân tanımak amacıyla düzenlenmiştir.
Bu şekilde mükellef olanlar, belge
düzenleme, saklama, ibraz, beyanname verme ve benzeri hususlarda, 3065 sayılı
Kanun ile 213 sayılı Vergi Usul Kanununda belirtilen diğer ödevleri yerine
getirir.
2. Teslim
3065 sayılı Kanunun 2 nci maddesine göre
teslim, bir mal üzerindeki tasarruf hakkının malik veya onun adına hareket
edenlerce, alıcıya veya onun adına hareket edenlere devredilmesidir. Bir malın
alıcı veya onun adına hareket edenlerin gösterdiği yere veya kişilere tevdii de
teslim hükmündedir.
Malın alıcıya veya onun adına hareket
edenlere gönderilmesi halinde, malın nakliyesinin başlatılması veya nakliyeci
veya sürücüye tevdi edilmesi de mal teslimidir.
Teslim fiilinin tamamlanması için malın
gönderildiği yere mutlaka varması veya bu gönderme veya tevdiinin alıcıya
ulaşması şart değildir. Alıcının bilgisi dışında dahi olsa, malın alıcı adına
hareket eden bir kişiye, mesela alıcının memuru veya vekiline veya gönderilmek
üzere nakliyeci veya sürücüye tevdii halinde de teslim gerçekleşmiş sayılır.
3065 sayılı Kanunun (2/2) nci maddesine
göre, bir malın birden fazla kişi arasında zincirleme akit yapılmak suretiyle
el değiştirmeksizin doğrudan son alıcıya devredilmesi halinde, son alıcıya
kadar aradaki safhaların her biri ayrı birer teslim sayılır.
3065 sayılı Kanunun (2/3) üncü maddesine
göre su, elektrik, gaz, ısıtma, soğutma ve benzeri şekillerdeki dağıtımlar da
mal teslimidir.
3065 sayılı Kanunun (2/4) üncü maddesine
göre kap ve ambalajlar ile döküntü ve tali maddelerin geri verilmesinin mutat
olduğu veya bunların yerine aynı cins ve mahiyette kap ve ambalajlar ile
döküntü ve tali maddelerin geri verilmesi hallerinde teslim, bunlar dışında
kalan şeyler itibarıyla yapılmış sayılır.
Örnek: Çiftçilerin şeker fabrikalarına teslim
ettikleri şeker pancarı karşılığında fabrika, pancar bedeli dışında çiftçiye
ayrıca bedelsiz küspe de veriyorsa, küspenin çiftçiye verilmesi teslim sayılmaz.
Ancak teslim alınan şeker pancarı karşılığı verilmeyen (yani verilmesi mutat
olmayan), diğer bir deyişle çiftçiye istihkakı dışında bir bedel karşılığı
satılan küspenin, çiftçiye verilmesi teslim sayılarak vergilendirilir. Aynı
şekilde küspe ve diğer tali maddelerin çiftçi dışındakilere teslimi de vergiye
tabi olacaktır.
3065 sayılı Kanunun (2/5) inci maddesine
göre trampa, iki ayrı teslim hükmündedir. Trampada bir malın karşılığını diğer
bir mal teşkil etmektedir. Teslimin tayininde bedelin cinsi, hatta bir bedelin
bulunup bulunmaması önemli değildir. Trampada malların mülkiyeti karşılıklı
olarak el değiştirdiğinden her iki taraf için de teslim gerçekleşmiş sayılır.
Bu durumda matrah trampa edilen malların her birinin emsal bedeli olur. Ancak,
arsa karşılığı inşaat işlerine ilişkin matrahın tespitinde, 3065 sayılı Kanunun
27 nci maddesinin 6 ncı fıkrası dikkate alınır.[5]
Kısmi trampada yani trampa edilen mala karşılık bir malla birlikte başka şeyler
de alınması halinde, bunlar da vergiye tabi tutulur.
Malın tasarruf hakkının mutlaka bir bedel
karşılığı devredilmesi şart değildir. Bedelsiz teslimler de (hibe gibi) vergiye
tabidir. Bu gibi durumlarda matrah,3065 sayılı Kanunun 27 nci maddesi uyarınca
emsal bedeli olur.
3. Teslim Sayılan Haller
Teslim konusundaki tereddütleri gidermek
amacıyla 3065 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinde, bazı özel hallerin de teslim
sayılacağı hükme bağlanmıştır.
3065 sayılı Kanunun (3/a)maddesine göre;
- Vergiye tabi malların her ne suretle
olursa olsun vergiye tabi işlemler dışındaki amaçlarla işletmeden çekilmesi,
- Vergiye tabi malların işletme
personeline ücret, prim, ikramiye, hediye, teberru gibi namlarla verilmesi,
teslim sayılarak vergiye tabi tutulur.
Örnek: Akaryakıt ticareti ile uğraşan bir şahsın,
satmak amacıyla aldığı bu akaryakıtın bir kısmını özel otomobilinde kullanması
veya ticaretini yaptığı dayanıklı tüketim mallarından bir kısmını kendi şahsi
ihtiyacında kullanmak üzere işletmeden çekmesi veya ücret, ikramiye, hediye,
teberru gibi adlarla işletme personeline vermesi de teslim sayılarak vergiye
tabi tutulur.
Bu gibi hallerde işletmeden çekilen
değerlerin 3065 sayılı Kanunun 27 nci maddesine göre emsal bedeli ile
değerlendirilmesi gerekir.
3065 sayılı Kanunun (3/b)maddesine göre,
vergiye tabi malların, üretilip teslimi vergiden istisna edilmiş olan mallar
için her ne suretle olursa olsun kullanılması veya sarfı da teslim sayılır.
3065 sayılı Kanunun (3/c)maddesinde,
mülkiyeti muhafaza kaydıyla yapılan satışlarda, zilyetliğin devri de teslim
sayılmıştır. Mülkiyeti muhafaza kaydıyla yapılan satışlarda alıcıya teslim
edilen taşınır malın mülkiyeti satıcının üzerinde bırakılır. Malın
zilyetliğinin devredildiği, ancak mülkiyet naklinin daha sonra
gerçekleştirildiği bu tür satışlarda vergileme için genel teslim tanımındaki
esaslara göre mülkiyetin devrini beklemek, verginin uzun süre alınmaması gibi
bir sonuç doğurur. Bu nedenle mülkiyeti muhafaza kaydı ile yapılan satışlarda
zilyetliğin devri anında teslim, dolayısıyla vergiyi doğuran olay meydana
gelmiş sayılır.
4. Hizmet
Verginin konusunu teşkil eden işlemlerden
biri olan hizmet,3065 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinde “teslim ve teslim
sayılan haller ile mal ithalatı dışında kalan işlemlerdir” şeklinde
tanımlanmıştır. Bu işlemler; bir şeyi yapmak, işlemek, meydana getirmek, imal
etmek, onarmak, temizlemek, muhafaza etmek, hazırlamak, değerlendirmek,
kiralamak, bir şeyi yapmamayı taahhüt etmek gibi şekillerde gerçekleşebilir.
Maddede hizmet dolaylı bir şekilde
tanımlanmış, hizmet sayılan bazı işlemler belirtilmiş ve bunlara benzeyen
işlemlerin de hizmet sayılacağı hükme bağlanmıştır. Bu nedenle hizmet, belli
bir tanım ve bilinen bazı işlemlerle sınırlandırılmamıştır. İleride değişik
şekillerde ortaya çıkması muhtemel işlemler de genel tanım ve verilen örneklere
nitelik ve mahiyet itibarıyla hizmet olarak değerlendirilebilir.
3065 sayılı Kanunun (4/2)maddesine göre,
bir hizmetin karşılığının bir mal teslimi veya hizmet olması halinde, bunların
her biri ayrı birer işlem sayılır ve hizmet veya teslim hükümlerine göre ayrı
ayrı vergiye tabi tutulur.
5. Hizmet Sayılan Haller
3065 sayılı Kanunun 5 inci maddesine göre,
vergiye tabi bir hizmetten işletme sahibinin, işletme personelinin veya diğer
şahısların karşılıksız yararlandırılması da hizmet sayılarak vergiye tabi
tutulur.
6. İşlemlerin Türkiye’de Yapılması
3065 sayılı Kanunun 1 inci maddesine göre,
Türkiye’de yapılan ve maddede sayılan mal teslimleri ve hizmet ifaları vergiye
tabidir. Madde metninden anlaşılacağı üzere bir işlemin KDV’ye tabi olması
için;
- İşlemlerin, Türkiye’de yapılmış olması
ve
- İşlemlerin, 3065 sayılı Kanunun 1 inci
maddesindeki şartları taşıyan mal teslimleri ve hizmet ifaları olması,
gerekir.
İthalat ise başka bir şart aranmaksızın
verginin konusuna girer.
3065 sayılı Kanunun 6 ve 7 nci
maddelerinde, hangi işlemlerin Türkiye'de yapılmış sayılacağı hükme
bağlanmıştır. Buna göre;
- Mal teslimlerinde malların teslim anında
Türkiye'de bulunması,
- Hizmet ifalarında ise hizmetin
Türkiye'de yapılması veya hizmetten Türkiye'de faydalanılması,
hallerinde işlemler Türkiye'de yapılmış
sayılır.
3065 sayılı Kanun, işlemlerin Türkiye'de
yapılmasını mal teslimleri, hizmet ifaları ve uluslararası taşımacılık yönünden
ayrı esaslara bağlamıştır.
6.1.
Mal Teslimlerinin Türkiye'de Yapılması
3065 sayılı Kanunun (6/a) maddesi hükmü
ile mal teslimlerinde malların teslim anında Türkiye'de bulunması, işlemin
Türkiye'de yapılmış sayılması için yeterlidir.
Mal teslimlerinde, mal teslim eden şahsın
uyruğuna bakılmaksızın, teslim Türkiye sınırları içinde yapılmışsa vergiye
tabidir. Türkiye dışında yapılan mal teslimleri ise verginin konusuna girmez.
Dolayısıyla bir Türk vatandaşının Türkiye dışındaki mal teslimleri verginin
konusuna girmez, yabancı uyruklu bir şahsın Türkiye içinde yaptığı mal teslimleri
ise vergiye tabi tutulur.
6.2.
Hizmetin Türkiye'de Yapılması
Hizmet ifalarında işlemin Türkiye'de
yapılmış sayılması için, 3065 sayılı Kanunun (6/b) maddesine göre hizmetin
Türkiye'de yapılması veya hizmetten Türkiye'de faydalanılması gerekir.
Hizmetin Türkiye'de yapılmış sayılması
için belirtilen iki şartın birlikte gerçekleşmesi gerekmez. Şartlardan herhangi
birisinin oluşması halinde hizmet, Türkiye'de yapılmış sayılır. Bir diğer ifade
ile hizmet Türkiye'de yapılmışsa, hizmetten hangi ülkede faydalanılırsa
faydalanılsın işlem Türkiye'de yapılmış sayılır ve vergiye tabi olur. Hizmetin
başka bir ülkede yapılması halinde bu hizmetten Türkiye'de faydalanılmış ise
işlem yine Türkiye'de yapılmış sayılır.
6.3.
Uluslararası Taşıma İşleri
3065 sayılı Kanunun 7 nci maddesine göre,
Türkiye ile yabancı ülkeler arasında yapılan taşımacılık ile transit taşıma
işlerinde, hizmetin (taşıma işinin) iç parkura isabet eden kısmı Türkiye'de
yapılmış sayılır.
Bu hüküm ile Kanunun 1 inci maddesindeki
Türkiye'de yapılan işlemlerin vergiye tabi olacağı hükmü birlikte
değerlendirildiğinde, uluslararası taşıma işlerinin sadece iç parkura isabet
eden kısmı vergilendirilir. Uluslararası taşıma işlerinin iç parkur dışına
isabet eden kısmı ise verginin konusuna girmez. İç parkur, Türkiye'nin siyasi
sınırları içindeki alandır.
B. VERGİNİN KONUSU İLE İLGİLİ ÇEŞİTLİ HUSUSLAR
1. Kap ve Ambalaj Maddelerinin Vergilendirilmesi
3065 sayılı Kanunun (2/4) üncü maddesine
göre, kap ve ambalajların geri verilmelerinin mutat olduğu hallerde teslim,
bunlar dışında kalan şeyler itibarıyla yapılmış sayılır.
Buna göre, geri verilmesi mutat olan
ambalaj maddelerinin içine konuldukları maddelerle birlikte tesliminde vergi,
asıl maddenin bedeli üzerinden hesaplanır. Bu durumda, ambalaj maddesi verginin
kapsamına girmediğinden vergiye tabi tutulmaz.
Diğer bir anlatımla, kap ve ambalaj içine
konulan maddelerin el değiştirmesinde, geri verilmeleri mutat olmak şartıyla
kap ve ambalajlar teslim edilmiş yani mülkiyeti devredilmiş sayılmaz, kap ve
ambalajlara ait tutarlar teslim bedeline dahil edilmez. Ancak kap ve
ambalajların boş olarak veya içlerine konulan madde ile birlikte geri
dönmeyecek şekildeki teslimleri vergiye tabidir. Geri dönmek üzere teslim
edildiği halde geri dönmeyeceği kesinlik kazanan kap ve ambalajlar için de geri
dönmeyeceğinin kesinlik kazandığı tarih itibarıyla KDV uygulanması gerekir.
Ambalajlanarak satılması mutat olan
maddelerin tesliminde, faturada ambalaj için ayrıca bir bedel gösterilmemesi,
bir diğer ifade ile teslim bedelinin ambalaj maddesine ait tutarı da içine
alacak şekilde tek tutar olarak gösterilmesi gerekir. Bu durumda ambalaj
malzemesi, asıl maddenin tabi olduğu şartlara göre vergilendirilir. Diğer bir
anlatımla, asıl madde indirimli oranda vergiye tabi ise bu teslimin tamamı için
indirimli oran uygulanır.
Örnek: Sandıklarla yapılan limon satışında,
sandıkların geri alınmasının mutat olmadığı hallerde, kesilen limon faturası
sandık bedelini de kapsar. Böyle bir durumda, sandık bedellerinin faturada
ayrıca gösterilmesi söz konusu değildir.
Kap veya ambalajların geri verilmesinin
mutat olduğu hallerde, satıcı bu maddeleri aktifleştirerek amortismana tabi
tutar.
Örneğin; tüpgaz satışlarında boş tüpün
geri verilmesi mutat bir olaydır. Çünkü boş tüpü, satıcı firma aktifleştirerek
amortismana tabi tutmaktadır.
2. Kamu Kurum ve Kuruluşları, Dernek ve Vakıflar ile
Mesleki Kuruluşların Vergilendirilmesi
2.1.
Genel Olarak
3065 sayılı Kanunun (1/3-g) maddesinde
sayılan; genel bütçeye dâhil idareler, özel bütçeli idareler, il özel
idareleri, belediyeler ve köyler ile bunların teşkil ettikleri birlikler,
üniversiteler, dernek ve vakıflar ile her türlü mesleki kuruluşların ticari,
sınai, zirai ve mesleki faaliyet kapsamına girmeyen, kuruluş amaçlarına uygun
teslim ve hizmetleri vergiye tabi değildir.
Gelir Vergisi Kanununun 70 inci maddesi
kapsamına giren mal ve hakların kiralanması işlemleri Kanunun (1/3-f) maddesine
göre KDV’ye tabidir. Ancak yukarıda sayılan kuruluşların, iktisadi
işletmelerine dahil olmayan gayrimenkullerinin kiraya verilmesi işlemleri
Kanunun (17/4-d) maddesine göre vergiden istisnadır.
Öte yandan yukarıda sayılan kuruluşlara
ait veya tabi olan veya bunlar tarafından kurulan ve işletilen müesseseler ile
döner sermayeli kuruluşlar, iktisadi işletme olarak mütalaa edilir. Bunların
ticari, sınaî, zirai ve mesleki faaliyetleri vergiye tabi tutulur. Bu çerçevede
belediyelere bağlı otobüs, havagazı, su, elektrik, mezbaha, soğuk hava deposu
vb. işletmeler ile döner sermayeli kuruluşlar, istisna kapsamına girmeyen faaliyetleri
dolayısıyla vergiye tabi olurlar.
2.2.
Genel Bütçeli İdareler
Genel bütçeli idarelerin faaliyetleri esas olarak
KDV’nin konusuna girmez. Ancak 3065 sayılı Kanunun (1/3-g) maddesi hükmüne göre
genel bütçeli idarelerin ticari, sınaî, zirai ve mesleki nitelikteki teslim ve
hizmetleri vergiye tabidir.
Ticari, sınaî, zirai ve mesleki
faaliyetlerine dair harcamaları genel bütçeden karşılanan idarelerin, vergiye
tabi faaliyetlerine ait KDV mükellefiyetlerinin aşağıdaki şekilde yerine
getirilmesi uygun görülmüştür.
3065 sayılı Kanunun (46/5) inci maddesinin
Bakanlığımıza verdiği yetkiye istinaden, Bakanlığımıza başvurarak izin alan
genel bütçeli idarelerin vergiye tabi işlemleri sebebiyle KDV mükellefiyetleri
tesis edilmez, bu işlemleriyle ilgili KDV vezne alındılarında ayrıca
gösterilmek kaydıyla muhasebe birimlerince tahsil edilir.
Diğer taraftan genel bütçeli idarelere
bağlı iktisadi amaçlı kuruluşların, mesela döner sermayeli işletmelerin, teslim
ve hizmetleri ile ilgili mükellefiyetlerinin genel esaslara göre yerine
getirileceği ve bu uygulamadan faydalanamayacakları tabiidir.
2.3.
Kamu Kuruluşlarınca Personele Sağlanan Hizmetler
3065 sayılı Kanunun (1/3-g) maddesinde
sayılan kurum ve kuruluşların ticari, sınaî, zirai ve mesleki nitelikteki
teslim ve hizmetleri KDV’ye tabidir. Ancak, askeri kışlalardaki kantinler ile
kamu kurumlarına ait misafirhane, kreş, yemekhane, eğitim ve dinlenme
tesislerinin işletilmesi veya yönetilmesi suretiyle yürütülen faaliyetler kar
amacı taşımamaları nedeniyle ticari faaliyet kapsamına girmediğinden,
münhasıran ilgili kurum ve kuruluş mensuplarına hitap etmeleri şartıyla vergiye
tabi tutulmaz.
Öte yandan bu kuruluşlara yapılan mal
teslimlerinin ve hizmet ifalarının, 3065 sayılı Kanunun genel hükümleri
çerçevesinde vergilendirileceği tabiidir.
3. Nakil Vasıtaların Satışı
KDV mükelleflerince işletmelerinde
kullanılan otomobil, kamyon, minibüs, otobüs gibi nakil vasıtalarının teslimi vergiye tabidir. İşletmenin
mutat faaliyetinin, bu malların işletilmesi veya alım satımı olmaması bu
durumu değiştirmez. Ancak özel hizmetlerde kullanılan binek otomobilleri ile
kazançları basit usulde tespit edilenler veya vergiden muaf olanlar tarafından
yapılan nakil vasıta teslimleri, vergiye tabi tutulmaz.
4. Avukatlık Ücretleri
Mahkemelerce hükmolunan avukatlık
ücretlerinin davayı kazananlara ödenmesi KDV’nin konusuna girmez. Ancak bu
paralardan sözleşmeleri gereği ücret karşılığı çalışanlar dışında kalan
avukatlara intikal eden kısım, serbest meslek kazancı kapsamında vergiye tabi
olur. Avukatlar aldıkları bu para için davayı kazanana serbest meslek makbuzu
düzenler ve makbuzda alınan tutar üzerinden KDV hesaplayıp ayrıca gösterirler.
(Ek paragraf:RG-31/10/2024-32708) Öte yandan, mahkemelerce veya icra ve
iflas müdürlüklerince karşı tarafa yükletilen, avukatlara ait olan ve serbest
meslek kazancına dahil edilmesi gereken vekalet ücretlerinin davayı kaybeden
tarafından doğrudan ya da icra ve iflas müdürlükleri aracılığıyla avukata
ödendiği durumlarda serbest meslek makbuzunun davayı kaybeden adına
düzenlenmesi gerekmektedir.
Mahkeme kararında “KDV hariç” şeklinde bir
ifadenin yer almaması halinde, vekalet ücretinin KDV dâhil olduğu kabul edilir
ve iç yüzde oranı uygulanmak suretiyle hesaplanan KDV, düzenlenen serbest
meslek makbuzunda gösterilir.
5. Personele Sağlanan
Menfaatler
KDV uygulamasında personele bedelsiz
sağlanan menfaatlerden aşağıda sayılanlar vergiye tabi tutulmaz:
a) Personele işyerinde veya müştemilatında
yemek verilmesi,
b) Personele yatacak yer veya konut
tahsisi,
c) Personelin toplu olarak işyerine gidip
gelmesini sağlamak amacıyla yapılan taşıma hizmetleri,
ç) Personele demirbaş olarak verilen giyim
eşyası.
İşletmenin iktisadi faaliyetini
sürdürebilmesi için yapılan ve işletmede yaratılan katma değerin bir unsuru
olan bu masraflar, maliyetin bir parçası olduğundan, personele tahsis sırasında
vergiye tabi tutulmaz, bu mal ve hizmetlerin iktisabında yüklenilen vergiler
ise genel hükümlere göre indirim konusu yapılabilir.
6. Müzayede Mahallinde Yapılan Satışlar
6.1.
Genel Olarak
3065 sayılı Kanunun (1/3-d) maddesine
göre, cebri icra, izale-i şüyu, ipoteğin paraya çevrilmesi, tasfiye gibi
nedenlerle yapılan açık artırma, pazarlık ve diğer şekillerdeki satışlar da
dahil olmak üzere, müzayede mahallerinde yapılan her türlü satışlar KDV’ye
tabidir. Kanunun istisna ve vergi oranlarına ilişkin hükümleri bu satışlar için
de geçerlidir.
Bu satışlarda vergiyi doğuran olay,
satışın yapıldığı tarihte vuku bulmaktadır. Verginin mükellefi 3065 sayılı
Kanunun (8/ç) maddesine göre,[6]
satışları düzenleyen özel veya resmi kişi ve/veya kuruluşlar olup, 3065 sayılı
Kanunun (23/d) maddesi hükmüne göre, satılan malın kesin satış bedeli KDV’nin
matrahıdır. Ancak izale-i şüyu çerçevesinde yapılan satışlarda alıcının
hissedarlardan biri olması halinde hissesi, bu hisse için mülkiyet devri söz
konusu olmadığından matrahtan indirilir.
Bu satışlarda giderler dolayısıyla ödenen
vergiler, malların kesin satış bedeli üzerinden hesaplanan vergiden
indirilemez, ancak müzayedeyi düzenleyenin komisyonu üzerinden hesaplanan
KDV’den indirilebilir. Bir komisyon söz konusu değilse, yüklenilen vergiler
gider veya maliyet olarak dikkate alınır.
Bu satışlarla ilgili beyan ve ödeme
mükellefiyeti genel esaslara göre yerine getirilir. Başka faaliyetleri
dolayısıyla sürekli beyanname vermek zorunda olmayan resmi kuruluşlar (icra
daireleri hariç) tarafından bu şekilde tahsil edilen KDV, yetki alanı
içerisinde bulunulan vergi dairelerine en geç 7 (yedi) gün içinde ödenir. Ancak
tahsilât tutarının 50.000TL’yi aşması halinde, bu süre beklenilmeksizin
ertesi gün mesai bitimine kadar ödenmesi zorunludur.
Müzayede suretiyle yapılan satışlarda esas
olan organizasyonun düzenlenmesi olup, müzayedeye katılan sayısının birden
fazla kişi olmaması, işlemin mahiyetini değiştirmez.
6.2.
İcra Dairelerinde Yapılan Satışlar
3065 sayılı Kanunun 40 ıncı maddesi ile
Kanunun (17/1) inci maddesinde sayılan kurum ve kuruluşlara;
- Sadece vergiye tabi işlemlerinin
bulunduğu dönemler için beyanname verdirme,
- Beyanname yerine kaim olmak üzere işleme
esas belgeleri kabul etme,
- Bu mükelleflere ait verginin beyan ve
ödeme zamanı ile tahsiline ilişkin usul ve esasları belirleme,
konusunda Bakanlığımıza yetki verilmiştir.
Söz konusu yetki çerçevesinde, 3065 sayılı
Kanunun (1/3-d) maddesi uyarınca müzayede yoluyla satış yapan icra dairelerinin
bu satışlarıyla ilgili KDV’nin beyan ve ödenmesi ile ilgili işlemlerini
aşağıdaki şekilde yürütmeleri uygun görülmüştür.
6.2.1.
Verginin Mükellefi
İcra yoluyla yapılan satışlarda verginin
mükellefi, 3065 sayılı Kanunun (8/ç) maddesine göre,[7]
satışı gerçekleştiren icra daireleridir.
6.2.2.
Verginin Beyanı ve Ödenmesi
İcra dairelerince müzayede mahallinde
yapılan satışlar nedeniyle hesaplanan KDV, ilgili mevzuatı uyarınca en geç
bedelin tahsil edildiği günü izleyen günün mesai saati bitimine kadar vergi
dairesine beyan edilip aynı süre içinde ödenir.
Satışa ait KDV’nin bu süre içinde beyan
edilerek ödenmemesi halinde, teslim gerçekleştirilmez.
Bu işlem sırasında her bir satışa ait
bilgileri içeren ve bu Tebliğ ekinde örneği yer alan (EK:1) 5 No.lu KDV
Beyannamesi kullanılır. Bu beyanname, satışı gerçekleştiren icra dairesi
yetkilisi tarafından imza, tarih ve mühür kullanılmak suretiyle onaylanır. Her
bir satışa ait KDV’nin tahakkukuna esas olmak üzere düzenlenen bu belgenin bir
örneği ile vergi dairesi makbuzu, mükellef tarafından 213 sayılı Vergi Usul
Kanununun muhafaza ve ibraz hükümleri çerçevesinde saklanır.
6.2.3.
Aylık Bildirim
İcra dairelerince bir ay içinde yapılan
satışlarla ilgili olarak vergi dairesine beyan edilerek ödenen KDV’ye ait
bilgiler, ertesi ayın sonuna kadar, örneği bu Tebliğ ekinde yer alan (EK:2)
bildirim ile vergi dairesine ayrıca bildirilir. Bu bildirim, satışın olmadığı
dönemlerde de vergi dairesine verilir. Bildirimin vergi dairesine verilmemesi
halinde, 213 sayılı Vergi Usul Kanununun (352/II–7)nci maddesine göre
usulsüzlük cezası uygulanır.
Beyanname ve bildirim, mükellefler
tarafından bu Tebliğin ekinde yer alan örneklere göre çoğaltılıp kullanılabilir.
6.3.
İşlemin Gerçekleşmemesi
Müzayede mahallinde yapılan satışlarda,
satışın herhangi bir sebeple gerçekleşmemesi halinde vergi tahakkuk ettirilmez,
tahakkuk ettirilen vergi terkin edilir. Buna göre, müzayede suretiyle yapılan
satışlarda herhangi bir nedenle malların alıcıya tesliminin gerçekleşmemesi
halinde vergiyi doğuran olay meydana gelmez.
Bu durumda teslimi gerçekleşmeyen mallar
için KDV’nin ödenmiş olması halinde, bu vergi tahakkuktan terkin edilerek,
alıcıya ödenmek üzere satışı yapan kurum veya kuruluşa iade edilir.
7. Adi Ortaklıklarda Vergileme
KDV uygulamasında adi ortaklıklar,
bağımsız işletme birimleri olarak ayrı vergi mükellefiyetine sahiptir. Buna
göre; adi ortaklıklarca defter tutma, belge düzenleme, muhafaza ve ibraz gibi vergi
ödevleri ile beyanname verme ve vergi ödeme gibi mükellefiyetlerinin
ortaklarından ayrı olarak yerine getirilmesi, ortaklığın KDV ile ilgili
hesaplarının, ortakların varsa şahsi işletmelerindeki işlemlerden ayrı
yapılması gerekir.
Adi ortaklıklarda, ortaklığın
sona ermesi sonucunu doğurmayan hisse devri işlemleri KDV’ye tabi değildir. Ortaklığın sona ermesi sonucunu doğuran
devir işlemlerinde ise vergi uygulanır.
Buna göre bir adi ortaklıkta, ortaklardan
biri veya birkaçının hisselerini diğer ortaklara veya üçüncü şahıslara
devretmesi, bu şekilde ortaklıktan bazı ortakların ayrılması veya ortaklığa
yeni ortakların alınması halinde, mevcut adi ortaklık, ortak sayısındaki
değişiklik dışında aynen devam ediyorsa, bu hisse devri işlemlerinde vergi
uygulanmaz.
Hisse devri işlemleri adi ortaklığın sona
ermesi sonucunu doğuruyor veya ortaklık, ortakların kararı ile feshediliyorsa,
bu devir işlemlerine vergi uygulanması gerekir. Vergi uygulaması aşağıdaki
şekilde yapılır.
Ortaklardan biri veya birkaçının hisselerinin
diğer ortak veya ortaklara devredilmesi suretiyle ortaklığın sona ermesi
halinde; devralan ortak veya ortakların kendi hisseleri ile satın aldıkları
hisseler dikkate alınmaksızın, ortaklıkça, devralan ortak veya ortaklara teslim
edilen toplam mal bedeli üzerinden KDV hesaplanır. Ortaklık tarafından
düzenlenecek olan faturada ayrıca gösterilecek olan bu vergi, ilgili dönem
işlemleri ile birlikte adi ortaklığın son beyannamesine dahil edilerek beyan
edilir. Devralan ortak veya ortaklar tarafından ise genel hükümler çerçevesinde
indirim konusu yapılabilir.
KDV yönünden işletme bazında
değerlendirilen adi ortaklıklarda, KDV beyannamesi ortaklık adına düzenlenir ve
ortaklardan birisi tarafından imzalanmak suretiyle ilgili vergi dairesine
verilir. Ortakların verginin ödenmesi bakımından müteselsil sorumluluk
taşımaları nedeniyle, ortakların adı, soyadı, adresleri ve bağlı bulundukları
vergi dairelerini gösteren bir liste vergi dairesine verilir. Listede yer alan
bilgilerde değişiklik olması halinde bu değişikliler de vergi dairesine
bildirilir.
8. Arsa Karşılığı İnşaat İşleri[8]
Arsa karşılığı inşaat işinde iki ayrı
teslim söz konusudur. Bunlardan birincisi, arsa sahibi tarafından konut veya
işyerine karşılık müteahhide arsa payı teslimi, ikincisi ise
müteahhit tarafından arsa payına karşılık arsa sahibine yapılan konut veya
işyeri teslimidir. Karşılıklı olarak gerçekleşen bu teslimlerin her birinin KDV
karşısındaki durumu aşağıda açıklanmıştır.
8.1.
Arsa Sahibi Tarafından Müteahhide Arsa Payı Teslimi
Arsanın bir iktisadi işletmeye dahil
olması veya arsa sahibinin arsa alım satımını mutat ve sürekli bir faaliyet
olarak sürdürmesi halinde, konut veya işyeri karşılığı müteahhide yapılan bu
arsa payı teslimi KDV’ye tabidir.
Ancak arsa sahibinin, gerçek usulde
mükellefiyetini gerektirmeyecek şekilde, arızi bir faaliyet olarak arsa payını
konut veya işyeri karşılığında müteahhide tesliminde vergi uygulanmaz.
8.2.
Müteahhit Tarafından Arsa Sahibine Konut veya İşyeri Teslimi
3065 sayılı Kanunun 27 nci maddesinin 6
ncı fıkrasında, arsa karşılığı inşaat işlerine ilişkin bedelin tespitinde,
müteahhit tarafından arsa sahibine bırakılan konut veya işyerinin, 213 sayılı
Kanunun 267 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan ikinci sıradaki maliyet
bedeli esasına göre belirlenen tutarının esas alınacağı hüküm altına
alınmıştır.
213 sayılı Kanunun 267 nci maddesinin
ikinci fıkrasına göre, maliyet bedeli esasında emsal bedeli belli edilecek
malın, maliyet bedeli bilinir veya çıkarılması mümkün olursa, mükellef bu
maliyet bedeline, toptan satışlar için %5, perakende satışlar için %10 ilave
etmek suretiyle emsal bedelini bizzat belli etmektedir.
Buna göre, müteahhit tarafından arsa
sahibine arsa payının karşılığı olarak yapılan konut veya işyeri teslimlerinde,
konut veya işyerinin 213 sayılı Kanunun 267 nci maddesinin ikinci fıkrasında
yer alan ikinci sıradaki maliyet bedeli esasına göre belirlenen tutarı
üzerinden KDV uygulanır. 3065 sayılı Kanunun 27 nci maddesinin 4 üncü fıkrasına
göre, katma değer vergisi uygulaması bakımından emsal bedelin tayininde genel
idare giderleri ve genel giderlerden mamule düşen hissenin bedele katılması
mecburi olduğundan, genel idare giderleri ve genel giderlerden konut veya
işyerine düşen hissenin arsa karşılığı inşaat işlerine ilişkin bedele dahil
edilmesi gerekmektedir.
Ayrıca, arsa sahibine kalacak konut veya
işyerlerine ilişkin arsa payının müteahhide devri söz konusu olmadığından, arsa
sahibine bırakılacak konut veya işyerlerinin maliyet bedelinin tespitinde arsa
payı dikkate alınmayacaktır.
Örnek 1: KDV mükellefiyeti bulunmayan Bay
(A), müteahhit (B) A.Ş. ile 20/5/2020 tarihinde Kastamonu’daki arsası
için arsa payı (kat) karşılığı inşaat sözleşmesi imzalamış ve bu sözleşmeye
ilişkin yapı ruhsatı 27/5/2020 tarihinde alınmıştır. Söz konusu sözleşmeye göre
arsa sahibi Bay (A), inşa edilen 20 konuttan 8’ini ve 5 işyerinden
2’sini 20/5/2022 tarihinde teslim almıştır.
(B) A.Ş., 213 sayılı Kanunun
267 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan ikinci sıradaki maliyet
bedeli esasına göre arsa sahibine vereceği 8 konut ve 2 işyeri için perakende
satış olması nedeniyle maliyet bedeline %10 ilave etmek suretiyle sırasıyla
4.400.000 TL ve 1.650.000 TL olmak üzere toplam 6.050.000 TL bedel
hesaplamıştır.
İnşa edilen konutların 150 m2’nin altında
olduğu varsayımıyla, (B) A.Ş. tarafından arsa sahibine teslim edilen konutlara
ilişkin (4.400.000x%1) 44.000 TL KDV, işyerlerine ilişkin (1.650.000x%18)
297.000 TL KDV olmak üzere toplam 341.000 TL KDV hesaplanacaktır.
Bay (A)’nın müteahhit (B) A.Ş.ye
arsa tesliminde ise KDV hesaplanmayacaktır. Söz konusu arsanın KDV
mükellefiyeti bulunmayan Bay (A) yerine (C) Ltd. Şti.ye ait olması durumunda,
arsa payı karşılığı konut ve işyerlerinin arsa sahibine teslim tarihi
olan 20/5/2022 tarihinde, (B) A.Ş.nin bağımsız bölümler için 213
sayılı Kanunun 267 nci maddesinin ikinci fıkrasının ikinci
sırasındaki maliyet bedeline %5 ilave etmek suretiyle bulacağı bedel (4.200.000
+ 1.575.000= 5.775.000 TL) üzerinden, (C) Ltd. Şti. tarafından arsa payı için
%8 oranında KDV hesaplanması gerekecektir.
Örnek 2: (D) A.Ş. aktifinde kayıtlı arsa
için, müteahhit (B) A.Ş. ile 17/5/2022 tarihinde arsa payı (kat)
karşılığı inşaat sözleşmesi imzalamış ve bu sözleşmeye ilişkin yapı ruhsatı
24/5/2022 tarihinde alınmıştır. Söz konusu sözleşmeye göre arsa sahibi (D) A.Ş.
inşa edilecek 20 konuttan 8’ini (4 adedinin net alanı 140 m2, 4 adedinin net
alanı 160 m2 olmak üzere) ve 5 işyerinden 2’sini alacaktır.
(B) A.Ş., 213 sayılı Kanunun
267 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan ikinci sıradaki maliyet
bedeli esasına göre arsa sahibine vereceği 8 konut ve 2 işyeri için toptan
satış olması nedeniyle maliyet bedeline %5 ilave etmek suretiyle konutlar için
sırasıyla 2.000.000 TL ve 2.400.000 TL, işyerleri için 1.000.000 TL olmak üzere
toplam 5.400.000 TL bedel hesaplamıştır.
Bu durumda (B) A.Ş. tarafından arsa
sahibine teslim edilen konutlara ve işyerlerine ilişkin;
- 4 adet 140 m2’lik konut için:
(2.000.000x%8)=160.000 TL,
- 4 adet 160 m2’lik konut için (her bir
konutun 150 m2’lik kısmına isabet eden bedel üzerinden %8, 150 m2’yi geçen
kısmına ise %18 KDV):
(2.400.000x150/160x%8)+(2.400.000x10/160x%18)=180.000+27.000=207.000
TL,
- 2 adet işyeri için:
(1.000.000x%18)=180.000 TL
olmak üzere 5.400.000 TL bedel için
toplam (160.000+207.000+180.000)=547.000 TL KDV hesaplanacaktır.
KDV mükellefi arsa sahibi (D)
A.Ş.nin aldığı konut ve işyerlerinin karşılığı olarak (B) A.Ş.ye yapmış
olduğu arsa payı tesliminde konut ve işyerlerinin 213 sayılı Kanunun
267 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan ikinci sıradaki maliyet
bedeline %5 ilave etmek suretiyle bulunan 5.400.000 TL üzerinden %8 oranında
(5.400.000x%8) 432.000 TL KDV hesaplanacaktır.
[9]
9.
Yurt Dışına Düzenlenen Turlar
Türkiye'de yerleşik seyahat acentelerince
organize edilerek yurt dışına düzenlenen turlara katılanlara, yurt dışında
verilen yeme-içme, konaklama, ulaştırma, rehberlik, gezi, sağlık vb. hizmetler
yurt dışında verildiğinden ve yolcular bu hizmetlerden yurt dışında
yararlandığından, bu hizmetler Türkiye'de ayrıca KDV’ye tabi tutulmaz. Ancak,
tur organizasyonuna katılanlara yurt içinde verilen hizmetler KDV’ye tabidir.
Bu nedenle tur faaliyetiyle ilgili olarak
yurt dışından satın alınan hizmet bedellerinin 213 sayılı Vergi Usul Kanunu
çerçevesinde belgelenmesi koşuluyla, bu hizmetlere ait masraf ve belgelerde
gösterilen tutarlara KDV uygulanmaz.
Seyahat acentesi tarafından müşterilere
kesilecek faturada hizmet karşılığını teşkil eden tüm bedel gösterilir. Ancak,
KDV yurt dışında verilen hizmet bedelleri düşüldükten sonra kalan tutar
üzerinden hesaplanır.
Diğer taraftan, yurt dışına yapılan yolcu
taşımacılığına ait bedelin ayrıca fatura edilmesi veya kesilecek faturada
taşımacılık karşılığını teşkil eden bedelin ayrıca gösterilmiş olması halinde, bu
bedel 3065 sayılı Kanunun 14 üncü maddesi uyarınca KDV’den istisnadır.
Örnek:(A) seyahat acentesinin Nisan/2013
döneminde düzenlediği tur faaliyetleri nedeniyle elde ettiği bedellerin toplamı
50.000 TL’dir. Firmanın bu seyahat sırasında müşterileri için yurt dışından
satın aldığı konaklama, yeme-içme, rehberlik gibi hizmetlere ait giderler 213
sayılı Vergi Usul Kanununa uygun
belgelerle tevsik edilmiştir. Bu tür giderler toplamı 15.000 TL, taşımacılığa
ait bilet bedelleri toplamı ise 20.000 TL’dir. Bu işlemde,
15.000 + 20.000 = 35.000 TL KDV’ye tabi
tutulmaz.
50.000 – 35.000 = 15.000 TL üzerinden ise
KDV hesaplanır.
Ancak bu şekilde işlem yapılabilmesi için
firmanın müşterilerine keseceği faturalarda; yurt dışında yapılan masraf
tutarını ve taşımacılık bedelini ayrı ayrı göstermesi, kalan bedel üzerinden
vergi hesaplaması gerekir.
10. Promosyon Ürünleri, Numune ve Eşantiyonlar
10.1.
Promosyon Ürünleri
Ticari hayatta, ticareti yapılan mallara
olan talebin artırılması amacıyla, bir takım pazarlama teknikleri
geliştirilmekte, satışı yapılan malın yanında başka bir malın ayrıca bir bedel
alınmaksızın verilmesi de sıkça karşılaşılan bir pazarlama tekniği olarak
ortaya çıkmaktadır. Bir malın tasarruf hakkının malik veya adına hareket
edenlerce, alıcıya veya adına hareket edenlere devri olarak tanımlanan teslim
hükümleri çerçevesinde ticari bir işletmenin yaptığı bedelsiz teslimler de
KDV’ye konu olmaktadır.
Ancak, firmaların iktisadi faaliyetini
genişletme, emsal işletmelerle rekabet edebilme, üretim veya satışını
yaptıkları mallara olan talebi koruma veya artırma amacıyla bir malın yanında
başka bir mal verilmesi şeklinde gerçekleşen işlemlerde, promosyon ürünü
açısından bir bedelsiz teslim söz konusu olmaz. Zira, firmanın genişleyen
faaliyetiyle bağlantılı olarak işletmede yaratılan katma değer artar.
Nitekim piyasadan satın alınan veya ithal
edilen malların promosyon ürünü olarak müşterilere verilmesi, mükellefler
açısından pazarlama gideri niteliğini taşıdığından, bu malların alış bedelleri
gider olarak kaydedilebilir.
Dolayısıyla, firmanın yarattığı katma
değer içerisinde vergilenen promosyon mallarının müşterilere verilmesi
sırasında KDV hesaplanmasına gerek bulunmayıp, bu ürünler için yüklenilen KDV
ise indirim konusu yapılabilir.
Bu durum, KDV sistemindeki farklı oran
uygulaması nedeniyle bazı sorunlara neden olmakta ve düşük oranda vergiye tabi
bir malın yanında yüksek oranda vergiye tabi bir malın promosyon ürünü olarak
verildiği hallerde, promosyon olarak verilen malların ticaretini yapan firmalar
açısından haksız rekabet sorunu ortaya çıkmaktadır.
3065 sayılı Kanunun
(29/4) üncü maddesi ile vergi indirimi uygulamasında doğabilecek aksaklıkları, vergi mükerrerliğine ve
vergi muafiyetine meydan vermeyecek şekilde, bu Kanunun ana ilkelerine uygun
olarak giderme ve indirimle ilgili usul ve esasları düzenleme konusunda
Bakanlığımıza yetki verilmiştir.
Bu yetki çerçevesinde, promosyon ürünü
olarak verilen malın (aynı işletmede imal veya inşa edilenler dahil) tabi
olduğu KDV oranının;
- Satışı yapılan mala ait KDV oranına eşit
veya daha düşük oranda olması halinde promosyon ürünü için yüklenilen KDV’nin
tamamının indirim konusu yapılması,
- Satışı yapılan
malın tabi olduğu KDV oranından yüksek olması halinde ise promosyon ürünü için yüklenilen KDV’den,
satışı yapılan malın tabi olduğu orana isabet eden kısmın indirim konusu
yapılması, kalan kısmın gelir veya kurumlar vergisi açısından gider veya
maliyet olarak dikkate alınması,
uygun görülmüştür.
Her iki durumda da promosyon ürünü olarak
satın alınan, ithal edilen ya da aynı işletmede imal veya inşa edilen malların;
ne kadarının aynı dönemde ayrıca bir bedel tahsil edilmeksizin verileceği, ne
kadarının stoklarda kalacağı bilinemediğinden bu mallara ilişkin olarak
yüklenilen vergi, öncelikle "indirilecek KDV" hesabına alınır.
Birinci durumda, promosyon mallarının
alımı, imal veya inşası ile her hangi bir bedel alınmaksızın müşterilere
verilmesi işleminin aynı dönemde veya farklı dönemlerde gerçekleşmesi, bu
mallarla ilgili olarak yüklenilip indirim konusu yapılacak KDV açısından bir
önem taşımaz.
Promosyon ürününün tabi olduğu KDV
oranının, satışı yapılan malın tabi olduğu orandan yüksek olduğu hallerde ise;
- Promosyon olarak verilen malların alımı,
imal veya inşası ile ayrıca bir bedel tahsil edilmeksizin müşterilere verilmesi
işleminin aynı dönemde gerçekleşmesi halinde, bu mallarla ilgili olarak
yüklenilen ve öncelikle "indirilecek KDV" hesabına alınmış olan
KDV’den, satışı yapılan malın tabi olduğu orana isabet eden kısım dışındaki
tutar, "indirilecek KDV" hesabından çıkarılarak gider hesaplarına
intikal ettirilir.
- Promosyon ürününün
satın alındığı ya da işletmede imal veya inşa edildiği dönemde değil de daha sonraki dönemlerde
müşterilere verilmesi halinde ise bu ürünlerle ilgili olarak malların satın
alındığı, imal veya inşa edildiği dönem beyannamesinde "indirilecek
KDV" olarak beyan edilen tutardan, satışı yapılan malın tabi olduğu orana
isabet eden kısmın düşülmesinden sonra kalan tutar, ürünlerin ayrıca bir bedel
alınmaksızın teslim edildiği dönem beyannamesinin “İlave Edilecek KDV” satırına
dahil edilerek beyan edilir ve aynı miktar gider veya maliyet hesaplarına
alınır.
Promosyon ürünü için yüklenilen vergiden
indirim konusu yapılacak kısım;
Promosyon ürünü için yüklenilen vergi
tutarı
X
Satışı yapılan malın tabi olduğu oran
Promosyon ürününün tabi olduğu oran
formülü ile hesaplanır, artan kısım gider
veya maliyet olarak dikkate alınır.
Öte yandan, promosyon
ürünü olarak verilen malların alışı sırasında yapılan diğer giderlere ilişkin yüklenilen KDV genel
hükümler çerçevesinde indirim konusu yapılır.
Örnek 1:(A) gazetecilik
firması, periyodik dönemler halinde veya her gün gazetenin yanında ek olarak bir dergi
vermektedir. Gazetenin satışını artırmak amacıyla ve ayrıca bir bedel
alınmaksızın verilen bu dergi, işletmede yaratılan katma değerin bir unsuru
niteliğinde olduğundan tesliminde ayrıca KDV hesaplanmaz. Gazete ve derginin
teslimi aynı oranda KDV’ye tabi olduğundan, dergi için yüklenilen verginin
tamamı indirim konusu yapılır.
Örnek 2:Bir deterjan firması,
imal ederek satışını yaptığı ürünlere olan talebi artırmak amacıyla 4 kg deterjan alan
müşterisine, ayrıca bir bedel almaksızın 1 kg daha deterjan vermek suretiyle
bir kampanya düzenlemiştir. Deterjanların toplam bedeli 20 TL’dir. Bu işlemde
satışı yapılan mal 4 kg değil 5 kg deterjandır. Dolayısıyla, satışı yapılan
malın teslim bedeli olan 20 TL üzerinden KDV hesaplanması, yüklenilen KDV’nin
tamamının indirim konusu yapılması gerekir.
Örnek 3:(A) gazetecilik
işletmesi, okurlarına 30 kupon karşılığında kitap vereceğini taahhüt etmiş ve Eylül/2013
döneminde (B) firmasından 80.000 adet kitap
satın almıştır. Bu alış işlemi sırasında 800.000TL mal bedeli ve
64.000TLKDVödemiştir.
Gazete işletmesinin okurlarına vereceği
kitapların bedelleri gelir ve kurumlar vergisi açısından pazarlama gideri
olarak kabul edilir ve ayrıca bir bedel alınmaması koşuluyla, bu ürünlerin
tesliminde KDV hesaplanmaz.
Bu işlemde satışı yapılan mal gazete olup
teslimi (% 1), promosyon ürünü olarak verilen kitap ise (% 8) oranında KDV’ye
tabidir. Gazete işletmesi, promosyon mallarının alımı için yüklendiği KDV’nin
tamamını öncelikle "indirilecek KDV" hesabına alır. Promosyon
mallarının tümünün aynı dönemde müşterilere verilmesi halinde, işletmenin
kitaplar için yüklendiği KDV’den, sadece ana malın tabi olduğu orana (% 1)
isabet eden kısmı indirim hesaplarında kalır, artan kısım gider hesaplarına
alınır. Yukarıdaki formül çerçevesinde indirim konusu yapılacak KDV;
64.000 TL x (1 : 8) = 8.000 TL olarak
hesaplanır.
(64.000 – 8.000 =) 56.000 TL ise gider
olarak dikkate alınabilir.
10.2.
Eşantiyon veya Numune Mallar Verilmesi
Firmaların belirli
zamanlarda, özellikle dini bayramlarda ve yılbaşlarında kendi tanıtımlarını yapmak amacıyla
herhangi bir bedel almaksızın kalem, anahtarlık, ajanda, takvim ve benzeri eşya
dağıtmaları geleneksel hale gelmiştir. Ticari hayatta eşantiyon olarak
adlandırılan bu ürünler, her ne kadar işletmede tüketilmemekte ise de ayni
pazarlama gideri niteliğinde olduğundan, bu ürünlerin müşterilere ayrıca bir
bedel alınmaksızın teslimi KDV hesaplanmasını gerektirmez.
Diğer taraftan, firmalar halen satışını
yaptıkları veya piyasaya yeni çıkardıkları bir ürünün tanıtımını sağlamak
amacıyla numune mallar üretmekte ve bu malları da ayrıca bir bedel tahsil
etmeksizin vermektedir. Ana malın bütün özelliklerini taşımakla birlikte,
satışa konu edilemeyecek bir miktarla sınırlı olan ve üzerinde “Numunedir,
parayla satılmaz, vb.” ibareleri taşıyan bu mallar da işletmede tüketilmemekle
birlikte ayni pazarlama gideri özelliğini taşıdığından, bu malların bedel
alınmaksızın teslimi de eşantiyonlarda olduğu gibi KDV hesaplanmasını
gerektirmez.
Bu açıklamalar çerçevesinde gerek numune,
gerekse eşantiyon adı altında teslim edilen malların;
- Ticari teamüllere uygun nitelikte ve
miktarda olması,
- Ayrıca bir satışa konu olmayacak şekilde
verilmesi,
hallerinde KDV hesaplanmaz.
Bu şartlara ilaveten, numune malların,
firmanın unvanı ve para ile satılmayacağını belirten bir şerhi taşıması
gerekir.
İşletmenin iktisadi faaliyetini
yaygınlaştırmaya ve tanıtmaya yönelik olarak verilen bu mallar için yüklenilen
vergiler, genel hükümler çerçevesinde indirim konusu yapılır.
Örnek 1:Şampuan imalatı ile
uğraşan (A) firması, satışını yaptığı şampuanları bir kere kullanmaya mahsus miktarlarda
poşetleyerek, tüketicilerin posta kutularına koymak suretiyle dağıtmıştır.
Ayrı bir satışa konu olmayacak şekilde
tüketiciye yönelik ve reklâm mahiyetinde verilen, ayrıca ambalajında numune
olduğu belirtilen bu şampuanlar için KDV hesaplanmaz, bu ürünlere ilişkin yüklenilen
KDV ise indirim konusu yapılır.
Örnek 2:Bir ilaç firması,
piyasaya yeni çıkaracağı bir ilacın tanıtımını sağlamak amacıyla doktorlara, üzerinde
"Numunedir. Satılamaz." ibaresi bulunan ilaçları numune olarak
vermektedir. İlaç firması bu ilaçlar için KDV hesaplamaz, yüklendiği KDV ise
indirim konusu yapılır.
Esasen ticari hayatta yerini bulan
promosyonlar ile işletme açısından ayni pazarlama gideri niteliğinde olan
eşantiyon ve numunelerin; bedel tahsil edilmeksizin müşterilere verilmesi
işlemi KDV’ye tabi olmamakla birlikte, bu ürünleri bedelsiz olarak alan kişi ve
kuruluşların, söz konusu malları gerçek usulde KDV mükellefi olarak ticari bir
işleme konu etmeleri halinde, bu teslim işlemi KDV’ye tabi olup malın ait
olduğu oran üzerinden vergi hesaplanması gerekir.
11. Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun Kapsamındaki
Satışlar
11.1.
Satılan Malın İade Edilmesi, Başka Bir Mal ile Değiştirilmesi, Ödenen Bedelin
İade Edilmesi, Değer Kaybının Bedelden İndirilmesi
3065 sayılı Kanunun(8/2)nci maddesinin
Bakanlığımıza verdiği yetkiye dayanılarak, 4077 sayılı Tüketicinin Korunması
Hakkındaki Kanun[10]
kapsamında, ödenen KDV’nin iadesi konusunda aşağıdaki şekilde işlem yapılır.
Tüketiciler tarafından malların iade
edilip bedellerinin geri verilmesinin istendiği durumlarda, satıcı tarafından
ödenen bedellerin KDV dahil tutarları tüketiciye iade edilir. Satıcılar
işlemlerinin düzeltilmesi için iade edilen mal nedeniyle gider makbuzu düzenler
ve tüketiciden iade edilen mala ait fatura ve benzeri belgeyi bu makbuz ekinde
geri alırlar. Gider makbuzunda iade edilen malın KDV’si satış bedelinden ayrı
gösterilir ve bu miktar indirim konusu yapılmak suretiyle işlem düzeltilir.
İade edilen mala ait fatura veya benzeri
belgenin fiili imkânsızlıklar nedeniyle ibraz edilemediği durumlarda, aynı
şekilde üzerine alış belgesinin ibraz edilemediği açıkça belirtilmek suretiyle
gider makbuzu düzenlenmesi mümkündür.
İade edilen malın yerine aynı veya başka
bir malın verildiği durumlarda ise, satıcı tarafından yukarıda sözü edilen
işlemlerin yanı sıra bu defa verilen yeni mal için fatura ve benzeri belge
düzenleneceği tabiidir. Dolayısıyla iade edilen malların yerine verilen yeni
malların değerleri dikkate alınarak belge düzenleneceğinden, iade edilen mallar
ile yeni verilen mallar arasında değer farkının olup olmaması düzeltme işlemini
etkilemez.
11.2.
Taksitli Satışlar
3065 sayılı Kanunun (24/c) maddesinde,
vade farkı, fiyat farkı, kur farkı,[11]
faiz, prim gibi çeşitli gelirler ile servis ve benzer adlar altında sağlanan
her türlü menfaat, hizmet ve değerlerin KDV matrahına dahil olduğu hükme
bağlanmıştır.
Buna göre, taksitli olarak yapılan
satışlarda vade farkı ve faiz dahil toplam tutar üzerinden hesaplanan KDV’nin
malın teslimi anında beyan edilip ödenmesi gerekir.
Ancak, tüketicinin
taksitlerini zamanından önce ödemek suretiyle faizde bir indirime gidilmesi halinde, indirilen faiz ve
bu faize ait KDV satıcı tarafından alıcıya iade edilir ve yukarıda yer alan
esaslar çerçevesinde işlem yapılır.
11.3.
Kapıdan Satışlar
4077 sayılı Tüketicinin Korunması
Hakkındaki Kanunun 8 inci maddesinde işyeri, fuar, panayır gibi satış mekânları
dışında yapılan satışlar kapıdan satış olarak tanımlanmıştır. Bu tür
satışlarda; tüketiciye, teslim aldığı tarihten itibaren yedi gün içinde malı
kabul etme veya hiçbir gerekçe göstermeden ve hiçbir yükümlülük altına girmeden
reddetme hakkı tanınmıştır.
3065 sayılı Kanunun 2 nci maddesinde
teslim, bir mal üzerindeki tasarruf hakkının malik veya onun adına hareket
edenlerce, alıcıya veya adına hareket edenlere devredilmesi şeklinde
tanımlanmıştır. Kanunun 10/a maddesinde ise, mal teslimi ve hizmet ifası
hallerinde vergiyi doğuran olayın, malın teslimi veya hizmetin ifası anında
meydana geleceği hükme bağlanmıştır.
Buna göre, kapıdan yapılan satışlarda
mallar üzerindeki tasarruf hakkı deneme ve muayene sonucu devredileceğinden, bu
kapsamdaki satışlara ait KDV’nin, deneme ve muayene sonucu tesliminin yapıldığı
vergilendirme döneminde beyan edilip ödenmesi gerekir.
12. Profesyonel Futbol Faaliyetleri
12.1.
Spor Kulüpleri
Profesyonel futbol
faaliyetleri, 5253 sayılı Dernekler Kanununa[12]
göre kurulan ve faaliyet gösteren dernek statüsündeki kuruluşlar ya da kamu
idare ve müesseselerine ait idman ve spor müesseseleri eliyle
gerçekleştirilmektedir. 5894 sayılı Türkiye Futbol Federasyonu Kuruluş ve
Görevleri Hakkında Kanunun[13],
Türkiye Futbol Federasyonu Statüsüne ilişkin (76/5) inci maddesine göre futbolla
uğraşan bir kulüp, futbol şubesini ilgili kanun ve yönetmelikler doğrultusunda
kurulmuş bir anonim şirkete devredebilir. Bunun sonucu olarak, profesyonel
futbol faaliyetleri anonim şirket statüsündeki kuruluşlarca da yapılabilir.
3065 sayılı Kanunun (1/1) inci maddesinde
ticari, sınai, zirai faaliyet ve serbest meslek faaliyeti çerçevesinde yapılan
teslim ve hizmetlerin vergiye tabi olduğu hükme bağlanmıştır. Aynı Kanunun
(1/3-g) maddesinde ise, genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri ve özel bütçeli
idarelere, il özel idarelerine, belediyeler ve köyler ile bunların teşkil
ettikleri birliklere, üniversitelere, dernek ve vakıflara, her türlü mesleki
kuruluşlara ait veya tabi olan veyahut bunlar tarafından kurulan veya işletilen
müesseseler ile döner sermayeli kuruluşların veya bunlara ait veya tabi diğer
müesseselerin ticari, sınaî, zirai ve mesleki nitelikteki teslim ve
hizmetlerinin KDV’ye tabi olduğu belirtilmiştir.
Bu maddelerde hükme bağlandığı üzere
dernekler ile kamu idare ve müesseselerinin faaliyetleri doğrudan KDV’nin
konusuna alınmamış, bu kuruluşlara ait veya tabi olan müesseselerin yukarıda
belirtilen nitelikteki teslim ve hizmetlerinin vergiye tabi olduğu
belirlenmiştir. Bu belirleme gereği yukarıda belirtilen idman ve spor
müesseselerine sahip dernekler ile kamu idare ve müesseseleri, bu statüleri ile
verginin mükellefi olmayıp, yalnızca bu müesseselere ait veya tabi olan
iktisadi işletmeleri nedeni ile mükelleftirler.
Spor kulübü dernekleri, amatör ve
profesyonel spor faaliyetleri yanında çeşitli alanlarda faaliyet gösteren
müesseselere sahiptirler. Bir iktisadi işletme niteliğinde olan profesyonel
futbol şubeleri ile sosyal tesis, lokal, otopark, spor okulları ve kursları,
spor sahaları, sağlık merkezleri, plaj tesisleri ve benzeri iktisadi işletmelerin
teslim ve hizmetleri, yapılan açıklamalar çerçevesinde KDV’nin konusuna
girmektedir.
3065 sayılı Kanunun (1/3-g) maddesine
göre, profesyonel futbol şubelerinin KDV kapsamına giren teslim ve hizmetleri
aşağıda sayılmıştır:
- Maç hasılatları,
- Spor toto-loto ve iddaa isim hakkı
gelirleri,
- Spor malzemesi ve hediyelik eşya satışı,
- Yayın hakkı gelirleri,
- Reklam gelirleri,
- Diğer gelirler.
Faaliyetin zorunlu bir unsuru olarak
yapılan futbolcu transferleri ile kiralamaları karşılığı kulüplerce elde edilen
bedeller,3065 sayılı Kanunun (1/3-g) maddesi kapsamında sayılamayacağından
verginin konusuna girmemektedir. Ancak, anonim şirket statüsünde sportif
faaliyetlerde bulunan kuruluşların bütün teslim ve hizmetlerinin 3065 sayılı
Kanunun (1/1) inci maddesi gereğince vergiye tabi olduğu ise açıktır.
Söz konusu faaliyetlerin vergilendirilmesi
ile ilgili olarak uygulamada tereddüde düşüldüğü anlaşılan konular aşağıda
açıklanmıştır.
Profesyonel sporcuların katıldığı futbol
faaliyetlerine ilişkin olarak düzenlenen biletler, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu
hükümlerine uygun olmalı ve bilet bedeli KDV dahil olarak belirlenmelidir.
3065 sayılı Kanunun (10/b) maddesinde,
malın tesliminden veya hizmetin yapılmasından önce fatura veya benzeri
belgelerin verilmesi hallerinde vergiyi doğuran olayın, bu belgelerin
düzenlenmesi ile meydana geldiği hükme bağlanmıştır.
Kanunun (20/1) inci maddesinde ise teslim
ve hizmet işlerinde KDV’nin matrahının, bu işlemlerin karşılığını teşkil eden
bedel olduğu belirtilmiştir.
Buna göre, profesyonel futbol şubelerinin
teberrulu, sezonluk bilet ve giriş kartlarının toplam satış bedeli KDV dahil
olarak belirlenmeli ve bunların satışının yapıldığı vergilendirme döneminde
beyan edilmelidir.
Profesyonel futbol şubelerinin yukarıda
sayılan spor malzemesi ve hediyelik eşya satışı, spor toto-loto, iddaa, yayın
hakkı, reklam ve benzeri gelirleri ile spor kulüplerinin spor okul ve kurs,
lokal, sosyal tesis, otopark, spor sahaları, sağlık, plaj tesisleri işletmek
gibi ticari faaliyetleri kapsamında yapacakları teslim ve hizmetlere KDV
uygulanır.
Aynı Kanunun (17/2-b) maddesinde ise,
kanunların gösterdiği gerek üzerine bedelsiz olarak yapılan mal teslimi ve
hizmet ifaları ile yukarıda sayılan kurum ve kuruluşlara bedelsiz olarak
yapılan her türlü mal teslimi ve hizmet ifalarının KDV’ye tabi olmadığı hükme
bağlanmıştır.
Buna göre, söz konusu madde kapsamına
giren profesyonel spor faaliyetleri ile ilgili olarak düzenlenen serbest giriş
kartlarına KDV uygulanmaz, ancak bunun dışında kalan kartlara ise Kanunun
(27/1) inci maddesi gereğince emsal bedeli üzerinden KDV hesaplanır.
Diğer taraftan, bu Tebliğin (I/C-2.1.2.4)
bölümünde, reklâm alanların gerçek usulde KDV mükellefiyetinin olmaması
durumlarında, reklâmı verenlere sorumluluk uygulaması öngörülmüştür.
12.2.
Türkiye Futbol Federasyonu
5/5/2009 tarih ve 5894 sayılı Kanunla her
türlü futbol faaliyetlerini milli ve milletlerarası kurallara göre yürütmek,
teşkilatlandırmak, geliştirmek ve Türkiye’yi futbol konusunda yurt içinde ve
yurt dışında temsil etmek üzere, özel hukuk hükümlerine tabi, tüzel kişiliğe
sahip, özerk Türkiye Futbol Federasyonu kurulmuştur.
Türkiye Futbol Federasyonu, profesyonel
futbol faaliyetlerini düzenleme hizmeti karşılığında maç hâsılatlarından,
futbol müşterek ve sabit ihtimalli bahis oyunlarından, spor toto-loto, iddaa
gelirlerinden pay almakta, ayrıca mal varlığı değerlerinin devir, temlik, satış
ve kiralanması ve milli maç hâsılatları ile yayın ve reklâm gelirleri elde
etmektedir.
Söz konusu faaliyetler iktisadi işletme
kapsamına girdiğinden, bu faaliyetler için KDV hesaplanacak ve futbol
federasyonu tarafından beyan edilip ödenecektir. Federasyon aldığı paylar için
ilgili kuruluşlara (maç hâsılatları için kulüplere, spor toto-loto, iddaa payı
için Teşkilat Müdürlüklerine vb.) fatura ve benzeri belge düzenleyecek, milli
maç hâsılatlarını ise giriş biletleri ile belirleyecektir.
12.3.
Spor Genel Müdürlüğü
Profesyonel futbol maçları genellikle
mülkiyeti Spor Genel Müdürlüğüne ait olan statlarda oynanmaktadır. Kanun gereği
kulüplere tahsis edilen veya kiraya verilen
statlar için Spor Genel Müdürlüğüne ödenen kira veya tahsis bedelleri
KDV’nin konusuna girmemektedir. Ancak statlardaki büfe ve benzeri yerlerin
kiraya verilmesi veya işletilmesi işleminin ticari organizasyon oluşturması
nedeniyle KDV’ye tabi olduğu açıktır.
12.4.
Defter Tutma ve Belge Düzenleme
Yukarıda sayılan kuruluşlardan vergiye
tabi mal teslimi ve hizmet ifalarında bulunanlar, KDV mükellefiyetlerini tesis
ettirmek ve 213 sayılı Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre defter tutmak ve
belge düzenlemek zorundadırlar.
12.5.
İndirim
3065 sayılı Kanunun (29/1)inci maddesinde,
mükelleflerin yaptıkları vergiye tabi işlemler üzerinden hesaplanan KDV’den, bu
Kanunda aksine hüküm olmadıkça faaliyetlerine ilişkin vergilerin indirim konusu
yapılabileceği hükme bağlanmıştır.
Buna göre, spor kulüplerinin iktisadi
işletmelerinin, Türkiye Futbol Federasyonu
ile Spor Genel Müdürlüğüne bağlı spor müdürlüklerinin vergiye tabi
işlemler üzerinden hesaplanan KDV’den, sadece vergiye tabi işlemler için
yüklenilen KDV’nin indirilmesi mümkündür. Dolayısıyla adı geçen kurum ve
kuruluşların vergiye tabi olmayan işlemleri nedeniyle ödenen KDV’nin indirim
konusu yapılması söz konusu olmayıp, bu vergilerin gider veya maliyet unsuru
olarak dikkate alınması gerekmektedir.
Ancak, vergiye tabi olan veya olmayan
işlemlerin birlikte yapılması ve ayrıştırılmasının mümkün olmaması durumunda,
ortak harcamalara ilişkin KDV indirim konusu yapılabilecektir.
Bu açıklamalar çerçevesinde spor
kulüpleri, tamamen amatör spor faaliyetlerine ilişkin olarak yaptıkları
harcamalar için ödedikleri KDV’yi indirim konusu yapamayacaklardır. Ancak,
şirket olarak faaliyet gösteren ve tüm faaliyetleri ticari nitelikte sayılan
spor kulüpleri böyle bir ayrım yapmaksızın, amatör spor faaliyetlerine ait
yüklendikleri KDV’yi de indirebileceklerdir.
Öte yandan, Türkiye Futbol Federasyonu ile
Spor Genel Müdürlüğüne bağlı Spor Müdürlükleri ise tahsil ettikleri KDV’den
sadece vergiye tabi işlemleri nedeniyle yüklendikleri vergileri indirim konusu
yapabileceklerdir.
13. Kazançları Basit Usulde Tespit Edilen Mükelleflerin KDV
Karşısındaki Durumu
3065 sayılı Kanunun (17/4-a) maddesi
uyarınca, Gelir Vergisi Kanununa göre kazançları basit usulde tespit edilen
mükelleflerin teslim ve hizmetleri KDV’den istisna edilmiş olup bu mükellefler
tarafından KDV Beyannamesi verilmeyecektir.
Kazançları basit usulde tespit edilen
mükelleflerin bu Kanun kapsamındaki mal ve hizmet alımlarında ise genel
hükümler çerçevesinde KDV uygulanacağı tabiidir.
14. Şehirlerarası Yolcu Taşımacılığı
Otobüslerle yapılan şehirlerarası yolcu
taşımacılığında, otobüs şirketleri, taşımacılık işini başka otobüs sahiplerine
yaptırsalar bile, kendi adlarına kestikleri bütün biletlerle ilgili KDV’yi
kendileri beyan edeceklerdir. Bilet bedelleri KDV dahil olarak tespit
edileceğinden, beyan edilecek vergi, iç yüzde yoluyla hesaplanır.
Öte yandan bağımsız otobüs sahipleri,
otobüs şirketine yaptıkları taşıma hizmetinin bedelini tahsil ederken, tahsilât
tutarı üzerinden KDV hesaplar ve düzenleyip şirkete verdikleri faturalarda
KDV’yi ayrıca gösterirler. Bu şekilde hesaplanan vergi, otobüs şirketleri
tarafından, yolculardan tahsil edilen KDV’den genel hükümler çerçevesinde
indirilir.
15. İlaç Bedelleri
İlaç bedelleri, KDV dahil tutar şeklinde
ambalajlara yazılır, bu satışlarda ayrıca vergi hesaplanmaz, beyan edilecek
vergi iç yüzde yoluyla hesaplanır.
Genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri,
özel bütçeli idareler, il özel idareleri, belediyeler ve kamu iktisadi
kuruluşları ile sosyal güvenlik kurumlarının tedavi yardımından yararlananların
ilaç giderleri, yararlananlarla mezkûr kamu kurum ve kuruluşları arasında
paylaşılmaktadır. Bu ilaçların bedellerine ait KDV de aynı oranlara göre
paylaşılır. Eczaneler, kamu kurum ve kuruluşları ile yararlanıcının paylarını
vergili bedel üzerinden ayrı ayrı hesaplayıp tahsil eder.
16. Kart, Şifre, Kod ve Benzerlerinin
Satışında KDV Uygulaması (Ek bölüm:RG-18/1/2024-32433) [575]
16.1. Genel Açıklama
Kart, şifre ve kodlar (aktivasyon kodu,
e-pin kodu, oyun kodu, dijital ürün kodu, cüzdan kodu, hediye kartı/çeki ve
benzeri mahiyette olanlar), sanal ortamda (yayın platformları, oyun siteleri,
uygulama mağazaları gibi) pazarlanan bilgisayar programı, oyun, uygulama,
müzik, yayın ve eğlence gibi ürün ve hizmetlerin temin edilmesinde
kullanılabildiği gibi, sanal veya fiziki mağazalarda güvenli alışveriş
yapılmasında da kullanılabilmekte olup, bu kart, şifre ve kodlar sanal ortamda
veya fiziki olarak satılabilmektedir.
Bahse konu kart, şifre ve kodlar, belirli
bir ürün veya hizmetin karşılığını oluşturabildiği gibi bunları çıkaranlar
nezdinde ürün veya hizmet satın alınabilmesine yönelik sanal bir satın alma
gücünü de temsil edebilmektedir.
16.2. Karşılığı Belirli Bir Ürün veya
Hizmet Olan Kart, Şifre ve Kodlarda KDV Uygulaması
Bazı kart, şifre ve kodlar belirli bir
ürün veya hizmeti temsil etmekte olup, henüz aktive edilmemiş olsalar bile,
bunlar ile bir başka ürün veya hizmetin temini mümkün olmamaktadır. Sanal
ortamda veya fiziki olarak mağazalarda satılan bu kart, şifre ve kodların yurt
dışından ithali veya Türkiye’de satışı KDV’ye tabidir.
Bu kart, şifre ve kodların;
- Türkiye’de mukim olanlar tarafından yurt
dışı mukimi firmalardan temin edilmesi halinde, bu işleme ilişkin KDV’nin Türkiye’de
mukim olanlar tarafından sorumlu sıfatıyla 2 No.lu KDV Beyannamesi ile beyan
edilip ödenmesi,
- Türkiye’de mukim olup KDV mükellefi
olmayan gerçek kişiler tarafından yurt dışı mukimi elektronik hizmet
sunucularından sağlanması halinde, bu işleme ilişkin KDV’nin yurt dışı mukimi
firma tarafından 3 No.lu KDV Beyannamesi ile beyan edilip ödenmesi,
- Türkiye’de satılması halinde hesaplanan
KDV’nin satıcı firmalar tarafından 1 No.lu KDV Beyannamesi ile beyan edilmesi,
gerekmektedir.
Konuyla ilgili örneklere aşağıda yer
verilmiştir.
Örnek 1: Türkiye’de KDV mükellefi olan mali müşavir (B),
profesyonel belge düzenleme programına erişim için yurt dışı mukimi (A) firması
tarafından çıkarılan e-pin kodu satın almıştır. Sadece bu programa
erişime imkan veren kodun mali müşavir (B) tarafından yurt dışı
mukimi (A) firmasından satın alınması işlemi KDV’ye tabi olup, bu işleme
ilişkin KDV’nin mali müşavir (B) tarafından sorumlu sıfatıyla 2 No.lu KDV
Beyannamesi ile beyan edilip ödenmesi gerekmektedir.
Örnek 2: Elektronik ortamda yayın hizmeti sunan, Türkiye’de
mukim (K) Ltd. Şti., verdiği hizmete erişim için 6 ay süreyle üyelik
sağlayan kupon kodunu (C)’ye satmıştır. Karşılığı, yayın hizmetine erişim hakkı
olarak belirlenen söz konusu kodun satış işlemi KDV’ye tabi olup, bu kod
satışına ilişkin KDV’nin (K) Ltd. Şti. tarafından 1 No.lu KDV Beyannamesi ile
beyan edilmesi gerekmektedir.
Örnek 3: Bay (N), müzik platformuna üyelik için Türkiye’de bir
teknoloji mağazasından 3 aylık abonelik hakkı sağlayan kart satın almıştır. Bu
kartın satışı KDV’ye tabi olup hesaplanan KDV’nin teknoloji mağazası tarafından
1 No.lu KDV Beyannamesi ile beyan edilmesi gerekmektedir.
Örnek 4: Elektronik kod alım/satım faaliyetiyle iştigal eden,
Türkiye’de mukim (M) Anonim Şirketi, (Y) oyununa erişim hakkı sağlayan kod
satmaktadır. Bahse konu kodun, belirli bir oyuna erişim hakkı sağlanmasına
(aktive edilmesine) ilişkin olması nedeniyle, bu kod satışı KDV’ye tabi olup,
hesaplanan KDV’nin (M) A.Ş. tarafından 1 No.lu KDV Beyannamesi ile beyan edilmesi
gerekmektedir.
Örnek 5: Türkiye’de mukim, KDV mükellefi olmayan Bay (Ç), yurt
dışı mukimi elektronik hizmet sunucusu (L) film/dizi platformuna üyelik için bu
platformdan 1 yıllık abonelik hakkı sağlayan kartı satın almıştır. Söz konusu
abonelik kartının satışına ilişkin KDV’nin, (L) film/dizi platformu tarafından
3 No.lu KDV Beyannamesi ile beyan edilip ödenmesi gerekmektedir.
16.3. Karşılığı Belirli Bir Ürün veya
Hizmet Olmayan Kart, Şifre ve Kodlarda KDV Uygulaması
Bazı kart, şifre ve kodlar, ürün veya hizmetleri
sağlayanlar nezdinde daha sonra yapılacak teslim veya hizmetlerin satın
alınabilmesine yönelik sanal bir satın alma gücünü temsil etmektedir. Bu kart,
şifre ve kodlar kullanıldığında belirli bir ürün veya hizmet temin edilmemekte,
sanal veya fiziki ortamda satın alma hakkı oluşmaktadır.
16.3.1. Karşılığı Belirli Bir Ürün veya
Hizmet Olmayan Kart, Şifre ve Kodların Satışında KDV Uygulaması
Sanal veya fiziki ortamda, cüzdan kodu ve
benzeri adlarla satılan ancak belirli bir ürün veya hizmetin karşılığını temsil
etmeyen, kullanıldığında bunları çıkaran firma nezdinde bir satın alma hakkı
oluşturan, ödeme aracı mahiyetinde olan kart, şifre ve kodların satışı KDV’nin
konusuna girmemektedir. Bu çerçevede, bu kart, şifre ve kodların yurt dışından
temini veya Türkiye içerisinde satışı KDV’ye tabi olmayacaktır.
Konuyla ilgili örneklere aşağıda yer
verilmiştir.
Örnek 1: Bay (H), (A) alışveriş uygulamasının çıkardığı e-pin
kodunu (Z) mağazasından satın almıştır. Bay (H), bu kodu kullandığında (A)
alışveriş uygulaması bünyesinde cüzdan bakiyesine sahip olacak ve bu cüzdan
bakiyesi ile uygulama aracılığıyla ürün ve hizmet satın alabilecektir. (A)
alışveriş uygulamasında bir satın alma hakkını temsil eden bu e-pin kodunun (Z)
mağazası tarafından Bay (H)’ye satışı KDV’ye tabi olmayacaktır.
Örnek 2: Bay (Y), (B) Ltd. Şti.nin bir mağazasından 2.000 TL
değerinde hediye çeki satın almıştır. (B) Ltd. Şti.nin bütün mağazalarındaki
ürün ve hizmetlerin temin edilmesinde kullanılabilen bu çek, belirli bir ürün
veya hizmeti temsil etmediğinden, çekin satışında KDV hesaplanmayacaktır.
Örnek 3: Oyun kodları satışı yapan, Türkiye’de mukim (T)
firması, Singapur mukimi oyun geliştiricisi firmanın internet sitesinde yer
alan oyun veya oyunlarında cüzdan kodu olarak kullanılabilen e-pin kodlarını bu
firmadan satın almıştır. Türkiye mukimi Bay (A) da (T) firmasının internet
sitesine girerek bahse konu internet sitesinde kullanabileceği 500 TL tutarında
cüzdan kodu satın almıştır. Gerek Singapur mukimi firmanın gerekse de (T)
firmasının satmış olduğu bahse konu kodlar, oyun geliştiricisi firmanın
internet sitesinde kullanılabilecek bir satın alma gücünü temsil ettiğinden, bu
kod satışlarında KDV hesaplanmayacaktır. Öte yandan, satın alınan e-pin
kodlarının belirli bir oyuna giriş hakkı (erişim, üyelik, abonelik) sağlaması
halinde bu kodların satışında KDV hesaplanacağı tabiidir.
16.3.2. Karşılığı Belirli Bir Ürün veya
Hizmet Olmayan Kart, Şifre ve Kodlar Kullanılarak Ürün veya Hizmet Temininde
KDV Uygulaması
Sanal veya fiziki ortamda satılan, ancak
belirli bir ürün veya hizmetin karşılığını temsil etmeyen kart, şifre ve
kodların kullanılarak veya aktive edilerek bu kart, şifre ve kodlar
karşılığında ürün veya hizmet temin edilmesi genel hükümler çerçevesinde KDV’ye
tabidir.
Bu ürün ve hizmetlerin,
- Türkiye’de mukim olanlar tarafından yurt
dışı mukimi firmalardan temin edilmesi halinde, bu işleme ilişkin KDV’nin
Türkiye’de mukim olanlar tarafından sorumlu sıfatıyla 2 No.lu KDV Beyannamesi
ile beyan edilip ödenmesi,
- Türkiye’de mukim olup KDV mükellefi
olmayan gerçek kişiler tarafından yurt dışı mukimi elektronik hizmet
sunucularından sağlanması halinde, bu işleme ilişkin KDV’nin yurt dışı mukimi
firma tarafından 3 No.lu KDV Beyannamesi ile beyan edilip ödenmesi,
- Türkiye’deki firmalardan sağlanması
halinde hesaplanan KDV’nin satıcı firmalar tarafından 1 No.lu KDV Beyannamesi
ile beyan edilmesi,
gerekmektedir.
Konuyla ilgili örneklere aşağıda yer
verilmiştir.
Örnek 1: Türkiye’de mukim olup, KDV mükellefiyeti olmayan Bay
(D), yurt dışı mukimi elektronik hizmet sunucusu (V) firmasının 250 TL
tutarındaki bakiye kartını satın almıştır. Bu bakiye kartı, ödeme aracı
mahiyetinde olduğundan, bu satın alma işlemi KDV’nin konusuna girmemektedir.
Ancak, Bay (D)’nin bakiye kartını kullanarak anılan firmanın film/dizi
platformundan film izlemesi işlemi KDV’ye tabi olup, bu işleme ilişkin KDV’nin
(V) firması tarafından 3 No.lu KDV Beyannamesi ile beyan edilip ödenmesi
gerekmektedir.
Örnek 2: Türkiye’de mukim olup, KDV mükellefiyeti olmayan Bay
(E), Türkiye’de mukim (R) şirketinin mağazasında ve bu şirketin grup
şirketlerine ait bütün mağazalarda kullanılabilecek 700 TL tutarında hediye
çekini bir sanal platformdan satın almıştır. Bu hediye çeki satışı KDV’nin
konusuna girmemektedir. Bay (E), hediye çekinin 500 TL’lik kısmıyla (R)
şirketinin mağazasından gömlek satın almış olup bu gömlek satışına ilişkin
hesaplanan KDV’nin (R) şirketi tarafından 1 No.lu KDV Beyannamesi ile beyan
edilmesi gerekmektedir.
16.4. Kart, Şifre ve Kod Satışları ile
Diğer Satışlara Aracılık Hizmetlerinden Alınan Bedellerde KDV Uygulaması
Uygulamada, kart, şifre ve kodlar sanal
veya fiziki mağazalarda satılabilmektedir. Buna ilaveten, gerçek kişi oyuncular
tarafından sanal oyunlar bünyesinde geliştirilen ürünler (oyun karakteri, güç,
özellik, seviye gibi) de sanal ortamlarda satılabilmektedir.
Karşılığı belirli bir ürün ve hizmet olsun
veya olmasın, sanal veya fiziki mağazalarda kart, şifre ve kodlar ile diğer
ürünlerin satışı için Türkiye’de verilen aracılık hizmetleri KDV’ye tabi olup, bu
satışlara ilişkin olarak hizmet bedeli veya komisyon gibi adlar altında alınan
bedeller üzerinden hesaplanan KDV’nin aracılık hizmetini verenler tarafından
beyan edilmesi gerekmektedir.
C.
MÜKELLEF VE VERGİ SORUMLUSU
1. Mükellef
KDV’nin mükellefi esas itibarıyla vergiye
tabi işlemleri yapanlardır. Ancak Kanunun 8 inci maddesinde özellik arz eden
bazı işlemler de dikkate alınarak verginin mükellefi ayrı ayrı sayılmıştır.
Buna göre mükellef sayılanlar Kanundaki sıralamasına göre aşağıda
açıklanmıştır:
a) Mal teslimi ve hizmet ifalarında
mükellef, bu malları teslim edenler veya hizmeti yapanlardır.
b) Mal ve hizmet ithalatında ise mal veya
hizmeti ithal edenlerdir. İthalatın kamu sektörü veya özel sektör tarafından
yapılması veya herhangi bir şekil ve surette gerçekleştirilmesi, özellik
taşıması mükellefiyeti etkilemez.
c) Transit taşımalarla Türkiye ile yabancı
ülkeler arasında yapılan taşımalarda gümrük veya geçiş işlemine muhatap olanlar
mükelleftir. Buradaki taşımadan ikametgâhı, işyeri, kanuni merkezi ve iş
merkezi Türkiye'de bulunmayan şahıslar tarafından yapılan taşımanın anlaşılması
gerekir. İkametgâhı, işyeri, kanuni merkezi veya iş merkezi Türkiye'de olan
şahıslar tarafından yapılan bu nevi taşımalarda ise mükellef genel hükümlere
göre taşıma işini yapanlardır.
Gümrük veya geçiş işlemine muhatap
olanlar, taşıyanın temsilcisi olabileceği gibi aracın şoförü de olabilir.
ç) Müzayede mahallerinde yapılan
satışlarda mükellef, bu satışları yapanlardır.[14]
d) PTT ve TRT Kurumlarınca yapılan
hizmetlerde mükellefler PTT A.Ş. veya TRT Genel Müdürlüğüdür.
e) Spor-Toto, Piyango (Milli Piyango
dâhil) ve benzeri her türlü şans ve talih oyunlarında, oyunları tertipleyenler
veya teşkilat müdürlükleri (Spor-Toto Teşkilat Başkanlığı ve Milli Piyango
Genel Müdürlüğü) mükelleftir.
Bu tür oyunların bayileri, bu işleri
dolayısıyla mükellef sayılmazlar. Ancak bu tür oyunların mükellefi sayılan
teşkilat müdürlükleri (Spor-Toto ve Milli Piyangoda Spor-Toto Teşkilat
Başkanlığı ve Milli Piyango Genel Müdürlüğü),KDV’yi bayi karlarını da ihtiva
edecek şekilde toplam bedel üzerinden hesaplarlar.
At yarışı ve diğer müşterek bahis ve talih
oyunlarında mükellef bunları tertipleyenler olup, bu oyunların bayileri bu
işleri nedeniyle mükellef sayılmazlar.
g) Profesyonel sanatçıların yer aldığı
gösteriler ve konserler ile profesyonel sporcuların katıldığı faaliyetler,
maçlar, yarışlar ve yarışmalarda mükellef bunları tertipleyenler veya
gösterenlerdir.
h) Gelir Vergisi Kanununun 70 inci
maddesinde belirtilen mal ve hakların kiralanması işlemlerinde, bu mal ve
hakları kiraya verenler mükelleftir.
ı) Kanunun (1/3-h) maddesine göre, isteğe
bağlı mükellefiyette ise talepte bulunanlar mükelleftir.
1.1.Fazla
veya Yersiz Uygulanan Vergi
1.1.1.Fazla
veya Yersiz Vergi Uygulayanlar
3065 sayılı Kanunun (8/2)nci maddesine
göre, vergiye tabi bir işlem söz konusu olmadığı veya KDV’yi fatura veya
benzeri vesikalarda göstermeye hakkı bulunmadığı halde, düzenlediği bu tür
vesikalarda KDV gösterenler, bu vergiyi ödemekle mükelleftirler. Bu husus
kanuna göre borçlu oldukları vergi tutarından daha yüksek bir meblağı gösteren
mükellefler için de geçerlidir. Bu gibi sebeplerle fazla veya yersiz hesaplanan
ve Hazineye ödenen vergi, Maliye Bakanlığının belirleyeceği usul ve esaslara göre
işlemi yapan mükellefe iade edilir. Şu kadar ki söz konusu iadenin
yapılabilmesi için işlemle ilgili beyanların düzeltilmesi ve fazla veya yersiz
hesaplanan verginin satıcı tarafından alıcıya geri verilmesi şarttır.[15]
Örneğin; Gelir Vergisi Kanununa göre
vergiden muaf olanlar, mal ve hizmet satışları dolayısıyla KDV hesaplamazlar.
Kanun hükmüne rağmen satış bedellerinde vergi gösterip müşteriden vergi tahsil
edenler, bu vergiyi vergi dairesine yatırmak zorundadırlar.
Aynı şekilde kanuna göre borçlu oldukları
vergi tutarından daha yüksek bir meblağı gösteren mükellefler de fazla tahsil
ettikleri vergiyi vergi dairesine ödemek mecburiyetindedirler.
Örnek:100.000TL’lik bir satış için 8.000 TL
vergi hesaplaması gerekirken, 18.000TL hesaplayıp müşteriden tahsil edenler,
fazla tahsil ettikleri bu vergiyi ilgili vergi dairesine beyan edip ödemek
zorundadırlar.
1.1.2.
Fazla veya Yersiz Hesaplanan ve Hazineye Ödenen Verginin İadesi[16]
3065 sayılı Kanunun (8/2)nci maddesi
kapsamında fazla veya yersiz hesaplanan ve Hazineye ödenen[17]
verginin iadesi aşağıdaki esaslara göre gerçekleştirilir.
Kural olarak, fazla veya yersiz hesaplanan
vergi bulunması durumunda, gerek satıcı gerekse alıcı nezdinde işlemin KDV
uygulanmadan önceki hale döndürülmesi esastır.
Fazla veya yersiz olarak hesaplanan vergi,
öncelikle satıcı tarafından alıcıya iade edilecektir. Alıcının indirim hakkı
bulunan mükellef olmaması durumunda, satıcının söz konusu fazla veya yersiz KDV
tutarını alıcıya ödediğini gösterir bir belge ile vergi dairesine başvurması
gerekmektedir. Alıcının indirim hakkı bulunan bir mükellef olması durumunda
ise, satıcının fazla veya yersiz KDV tutarını alıcıya ödediğini gösterir
belgeye ek olarak, alıcının fazla veya yersiz KDV tutarını indirim
hesaplarından çıkarmak suretiyle düzeltme yaptığının alıcının vergi dairesinden
alınacak bir yazıyla tevsiki de istenecektir.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol
Kanununa[18]
ekli cetvellerde yer alan idare, kurum ve kuruluşlar tarafından yapılan teslim
ve hizmetler dolayısıyla fazla ve yersiz uygulanan vergi, söz konusu idare,
kurum ve kuruluşlar tarafından düzenlenecek yazıya istinaden vergi dairesi
tarafından yukarıdaki açıklamalar doğrultusunda alıcıya iade edilir. Söz konusu
yazının genel bütçeli idarelerde söz konusu tutarın tahsil edildiği ve gelir
hesaplarına aktarıldığı, diğer idare, kurum ve kuruluşlarda ise beyan edilerek
vergi dairesine ödendiğini tevsik etmesi gerekir.
Satıcının, fazla veya yersiz olarak
hesaplanan vergiyi alıcıya ödediğini gösterir belge ve indirim hakkı bulunan
alıcıların düzeltmeyi yaptığını gösterir vergi dairesi yazısı ile birlikte,
beyanlarını düzeltmesi gerekmektedir. Bu kapsamda, fazla veya yersiz hesaplanan
KDV tutarı, ilgili dönem beyannamesinden tenzil edilir ve sonraki dönemler de
buna göre düzeltilir.
Fazla veya yersiz olarak ödendiği iddia
edilen KDV’nin, satıcı tarafından iade olarak talep edilebilmesi için, KDV
beyannamesinde hesaplanan KDV olarak beyan edilmesi ve beyana konu edildiği
dönem ile iade talep edilen dönem arasında asgari söz konusu KDV tutarı kadar
ödenecek KDV çıkması ve Hazineye ödenmesi gerekmektedir.
- Beyan edilen dönemle iade talep edilen
dönem arasında, fazla veya yersiz uygulanan KDV tutarından daha düşük tutarda
ödenecek KDV çıkması ve Hazineye ödenmesi durumunda, sadece bu tutar iadeye
konu edilebilecektir.
- Beyan edilen dönemle iade talep edilen
dönem arasında ödenecek KDV çıkmaması durumunda ise Hazineye intikal eden
herhangi bir vergi bulunmadığından, sadece düzeltme yapılacak olup, iade söz
konusu olmayacaktır.[19]
İthalat sırasında fazla veya yersiz
uygulanan vergiler,3065 sayılı Kanunun 48 inci maddesi hükmüne göre; indirim
hakkına sahip olmayanlara Gümrük Kanununa göre iade olunacaktır.
İthalat sırasında fazla veya yersiz
uygulanan verginin indirim hakkına sahip mükelleflere iadesi, mükellefin
beyanlarının düzeltilmesi üzerine bağlı olduğu vergi dairesince gerçekleştirilir.
Bunun için, indirim hakkına sahip mükellef, gümrük idaresine bir dilekçe ile
başvurarak, gümrük idaresi fazla veya yersiz tahsil ettiği vergi tutarını
mükellefin vergi dairesine doğrudan göndereceği bir yazı ile bildirir. Vergi
dairesi bu yazı üzerine iade talebini sonuçlandırır.
İndirim hakkına sahip mükelleflerin
ithalat matrahında, ithalat işleminden sonra meydana gelen azalmalar (transfer
fiyatlandırması yoluyla örtülü kazanç dağıtıldığının tespit edildiği durumlar
dâhil) nedeniyle fazla veya yersiz ödenen vergiler, bu mükellefler tarafından
indirim hesaplarına alındığından iade edilmez. İthalat sırasında fazla veya
yersiz ödenen bu vergiler ile ilgili olarak indirim hesaplarında herhangi bir
düzeltme yapılmasına gerek bulunmamaktadır.
Bu uygulama yurtdışından temin edilen
hizmetlere (gayri maddi hak ödemeleri dâhil) ilişkin sorumlu sıfatıyla beyan
edilerek ödenen vergiler için de geçerlidir.[20]
8/10/2012 tarihli ve 2012/3792 sayılı
Bakanlar Kurulu Kararının[21] 1,
2 ve 3 üncü maddelerinde, 6/6/2002 tarihli ve 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi
Kanununa[22]
ekli (I) sayılı listenin (B) cetvelindeki vergi tutarları uygulanarak teslim
edilen malların, imalatçılar tarafından imalatta kullanılmaları halinde, vergi
tutarlarının indirimli uygulanmasına yönelik düzenlemeler yapılmıştır.
Söz konusu Kararnamede düzenlenen
indirimli vergi uygulamalarından kaynaklanan vergi farklılaştırmalarının
alıcılara iade yöntemi ile uygulanması, ÖTV Kanununun 12 nci maddesinin
dördüncü fıkrasında Maliye Bakanlığına verilen yetkiye istinaden uygun görülmüş
olup, bu düzenlemelerin uygulama usul ve esasları, Özel Tüketim Vergisi (I)
Sayılı Liste Uygulama Genel Tebliğinde[23]
belirlenmiştir.
Bu uygulamada, satıcılar tarafından
teslime konu mallar için bağlı oldukları vergi dairelerine ödenmiş olan ÖTV,
KDV matrahına dâhil olduğundan, bu ÖTV’nin Özel Tüketim Vergisi (I) Sayılı
Liste Uygulama Genel Tebliğinde yer alan usul ve esaslar çerçevesinde
imalatçılara iade edilen kısmı üzerinden hesaplanan KDV de fazla/yersiz
hesaplanan KDV niteliğine dönüşmektedir. Bu şekilde fazla/yersiz
hesaplanan KDV niteliğine dönüşen vergi, bu bölümde yer alan açıklamalar doğrultusunda
iade edilir.
2. Vergi Sorumlusu
2.1.
KDV’de Tevkifat Uygulaması
3065 sayılı Kanunun (9/1) inci maddesine
göre, mükellefin Türkiye içinde ikametgâhının, işyerinin, kanuni merkezi ve iş
merkezinin bulunmaması hallerinde ve gerekli görülen diğer hallerde Maliye
Bakanlığı vergi alacağının emniyet altına alınması amacıyla, vergiye tabi
işlemlere taraf olanları verginin ödenmesinden sorumlu tutma yetkisine
sahiptir.
Vergi alacağını güvence altına almak
amacıyla düzenlenen bu madde sadece ikametgâhı, işyeri, kanuni merkezi ve iş
merkezi Türkiye'de bulunmayanlar için öngörülmüş değildir. Maliye Bakanlığı,
bunların dışında gerekli gördüğü diğer hallerde de verginin ödenmesinden işleme
taraf olanları sorumlu tutabilecektir.
Maddede belirtilen işlemlere taraf
olanlar, kendine mal teslim edilen veya hizmet ifa edilen kişi ve/veya
kurumlardır. Bunlar, verginin tam olarak kesilip ödenmesinden ve bununla ilgili
diğer ödevleri yerine getirmekten mükellef gibi sorumlu olacaklardır.
KDV tevkifatı ihtiyari bir uygulama
olmayıp, Maliye Bakanlığınca tevkifat uygulaması kapsamına alınan işlemlerde
alıcılar tarafından tevkifat yapılması zorunludur. Diğer taraftan, Maliye
Bakanlığınca tevkifat kapsamına alınmamış işlemlerde alıcılar tarafından
tevkifat yapılması mümkün değildir.
2.1.1.KDV
Tevkifatının Niteliği
KDV tevkifatı uygulaması, teslim veya
hizmet bedeli üzerinden hesaplanan verginin, teslim veya hizmeti yapanlar
tarafından değil, bu işlemlere muhatap olanlar tarafından kısmen veya tamamen
vergi sorumlusu sıfatıyla beyan edilip ödenmesidir.
“Tam tevkifat” işlem bedeli üzerinden
hesaplanan verginin tamamının işleme muhatap olan alıcılar tarafından beyan
edilip ödenmesi; “kısmi tevkifat” ise hesaplanan verginin Maliye Bakanlığınca
belirlenen kısmının, işleme muhatap olan alıcılar tarafından, diğer kısmının
ise işlemi (teslim veya hizmeti) yapan tarafından beyan edilip ödenmesidir.
2.1.1.1. Beyan
Tevkifat, genel bütçeli idareler hariç,
tevkifata tabi işlemin yapıldığı dönemde vergi sorumlularına ait 2 No.lu KDV
Beyannamesi ile beyan edilir.
Tevkifat kapsamındaki işlemlerde vergiyi
doğuran olay bakımından özellikli bir durum söz konusu olmayıp, bu işlemlere
ilişkin KDV’nin beyan dönemi 3065 sayılı Kanunun 10 uncu maddesine göre tespit
edilir.
Bu kapsamda, işleme ait fatura veya benzeri
belge izleyen ay içinde düzenlense dahi sorumlu sıfatıyla beyan, işlemin vuku
bulduğu dönemin beyan süresi içinde yapılır. Kısmi tevkifat uygulamasında
satıcının mükellef sıfatıyla 1 No.lu KDV Beyannamesi ile beyan edeceği kısım da
aynı dönemde beyan edilir.
Hizmet işlemlerinde, hizmetin ayın sonunda
tamamlanması halinde de fatura izleyen ayda düzenlense bile yukarıda
belirtildiği şekilde işlem yapılır. İşlem bedelinin ödenmemesi, işleme ait
faturanın süresinde düzenlenmemesi, alıcıya geç gelmesi veya hiç gelmemesi
tevkifatın yapılıp yukarıda belirtilen süre içinde sorumlu tarafından beyan
edilmesine engel değildir.
Genel bütçeli idareler dışındaki vergi
sorumluları tevkif ettikleri vergiyi, vergi sorumlularına ait 2 No.lu KDV
Beyannamesi ile beyan ederler. Bunların başka faaliyetleri nedeniyle KDV
mükellefiyetlerinin bulunmaması ve dolayısıyla 1 No.lu KDV Beyannamesi
vermemeleri bu uygulamaya engel değildir.
2 No.lu KDV Beyannamesi sadece tevkifata
tabi işlemlerin olduğu dönemlerde verilir. Gerçek usulde KDV mükellefleri (KDV1
vergi türünden mükellef sicilinde kayıtlı olanlar), tevkifata tabi tutulan
KDV’nin beyanında 1015B Beyanname kodlu KDV2 Beyannamesini, gerçek usulde KDV
mükellefiyeti bulunmayanlar (Genel bütçeli idareler dışındaki kamu kurum ve kuruluşları
dahil) ise söz konusu verginin beyanında 9015 Beyanname kodlu KDV2
Beyannamesini kullanırlar.
Genel bütçeli idareler, tevkif ettikleri
KDV için sorumlu sıfatıyla beyanname vermezler, tevkif edilen KDV doğrudan
bunların muhasebe birimlerince gelir kaydedilir.
Ayrıca, 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve
Kontrol Kanununa ekli cetvellerde yer alan idare, kurum ve kuruluşların
tevkifat uygulaması kapsamındaki alımlarına ait bedellerin, genel bütçe
ödenekleri dışındaki bir kaynaktan karşılanması halinde tevkif edilen KDV, söz
konusu idare, kurum ve kuruluşlar tarafından 2 No.lu KDV Beyannamesi ile beyan
edilip ödenecektir.
Tevkifat, bu Tebliğ kapsamında olan mal ve
hizmetleri satın alan ve adına fatura ve benzeri belge düzenlenen sorumlu
tarafından yapılarak, yukarıdaki belirlemeler çerçevesinde 2 No.lu KDV
Beyannamesi ile beyan edilip ödenecek veya doğrudan muhasebe birimlerince
ilgili Bütçe hesabına gelir kaydı yapılacaktır.
KDV mükellefiyeti bulunmayan BSMV
mükelleflerinin, 2 No.lu KDV Beyannamesini kurumlar vergisi yönünden bağlı
oldukları vergi dairesine vermeleri gerekmektedir.
Ancak, bankaların tevkif ettikleri vergiyi
ödemeyi yapan şubeler itibarıyla, şubelerin bağlı bulundukları vergi dairesine
beyan edip ödemeleri de mümkündür.
Bu tercihi yapan bankaların, durumu bir
dilekçe ile önceden genel müdürlüğün bağlı olduğu vergi dairesine yazılı
şekilde bildirmeleri gerekmektedir. Bu bildirime ait yazının bir örneği, genel
müdürlük tarafından şubelere gönderilir, şubeler tarafından da kendi bağlı
oldukları vergi dairelerine ibraz edilmek suretiyle sorumlu sıfatıyla beyan,
şubeler tarafından yapılmaya başlanır.
2.1.1.2. İndirim
2 No.lu KDV Beyannamesinde herhangi bir
surette indirim yapılması mümkün olmadığından tevkif edilen KDV’nin tamamının
beyan edilerek vergi dairesine ödenmesi gerekmektedir.
(Ek paragraf:RG-10/2/2024-32456) Tevkifata tabi tutulan KDV’nin indirimi
konusunda, Tebliğin (III/C-1.1.) bölümündeki açıklamalar dikkate alınır.
(Mülga paragraf:RG-10/2/2024-32456)
(Mülga paragraf:RG-10/2/2024-32456)
Örnek (Mülga:RG-10/2/2024-32456)
2.1.2.
Tam Tevkifat Uygulaması
Bu bölüm kapsamındaki işlemlerde, işlem
bedeli üzerinden hesaplanan KDV’nin tamamı, mal veya hizmetin alıcıları
tarafından tevkifata tabi tutulur.
Tam tevkifat uygulanacak işlemler, bu bölümde
belirtilenlerle sınırlı olup, bunlar dışındaki işlemlerde işleme muhatap
olanlar tarafından tam tevkifat uygulaması kapsamında işlem yapılmayacaktır.
2.1.2.1. İkametgâhı, İşyeri,
Kanuni Merkezi ve İş Merkezi Türkiye’de Bulunmayanlar Tarafından Yapılan
İşlemler
2.1.2.1.1. Genel Olarak[31]
3065 sayılı Kanunun 1 inci maddesine göre
bir hizmetin KDV’nin konusuna girebilmesi için Türkiye’de ifa edilmesi
gerekmektedir. Aynı Kanunun (6/b) maddesinde ise Türkiye'de yapılan veya faydalanılan
hizmetlerin Türkiye'de ifa edilmiş sayılacağı hükme bağlanmıştır.
Buna göre, ikametgâhı, işyeri, kanuni
merkezi ve iş merkezi Türkiye’de bulunmayanların Türkiye’de yaptığı hizmetler
ile bunların yurt dışında yaptığı ancak Türkiye’de faydalanılan hizmetler
KDV’ye tabi olacaktır.
Bu gibi hizmet ifalarında mükellef, esas
olarak hizmeti ifa eden olmakla birlikte, Türkiye'de ikametgâhı, işyeri, kanuni
merkezi ve iş merkezi bulunmadığından, KDV’nin tamamı, hizmetten faydalanan
yurt içindeki muhatap tarafından sorumlu sıfatıyla beyan edilip ödenecektir.
Hizmetin vergiden müstesna olması ve
hizmetin yurt dışında yapılıp hizmetten yurt dışında faydalanılması halinde,
mükellef veya sorumlu sıfatıyla KDV beyan edilmeyecektir.
KDV’nin sorumlu sıfatıyla beyan edilmesi
için hizmetten Türkiye’de faydalanan muhatabın KDV mükellefi olması şart
değildir. KDV mükellefiyeti bulunmayanlar da söz konusu hizmetler nedeniyle KDV
tevkifatı yaparak 2 No.lu KDV Beyannamesi ile beyan etmek ve ödemek zorundadır.
Yurt dışından temin edilen ve tevkifata
tabi tutulması gereken hizmetlere ilişkin olarak aşağıdaki örnekler
verilebilir:
Türkiye’de ikametgâhı, işyeri, kanuni
merkezi ve iş merkezi bulunmayan firmalar tarafından;
- Türkiye’de inşa edilecek bir alış-veriş
merkezi için yurt dışında çizilip Türkiye’ye gönderilen mimari proje hizmeti,
- Türkiye’de faaliyette bulunan enerji
santralinin işletilmesine ilişkin olarak yurt dışından verilen danışmanlık
hizmeti,
- KDV mükellefiyeti olmayan genel bütçeli
bir idareye yurt dışından verilen bilgisayar yazılım hizmeti,
- KDV mükellefiyeti olmayan bir sivil
toplum kuruluşuna konusuyla ilgili olarak dünyadaki hukuki gelişmeler hakkında
yurt dışından bilgi gönderilmesi hizmeti.
Bu bölüm kapsamında olan hizmetlerin aynı
zamanda kısmi tevkifat uygulaması kapsamında da olması halinde, bu bölüme göre
işlem tesis edilir.
İkametgâhı, işyeri, kanuni merkezi ve iş
merkezi Türkiye’de bulunmayanlar tarafından yapılan 3065 sayılı Kanunun 1 inci
maddesi kapsamındaki mal teslimlerinde de bu bölüm kapsamında işlem tesis
edilir.
Teslimin vergiden müstesna olması halinde,
mükellef veya sorumlu sıfatıyla vergi beyan edilmez.
2.1.2.1.2. Katma Değer Vergisi Mükellefi Olmayan Gerçek Kişilere
Elektronik Ortamda Sunulan Hizmetler[32]
28/11/2017 tarihli ve 7061 sayılı
Bazı Vergi Kanunları ile Diğer Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair
Kanunun 41 inci maddesiyle 3065 sayılı Kanunun 9 uncu maddesinin (1) numaralı
fıkrasında yapılan değişiklik ile Türkiye’de ikametgâhı, işyeri, kanuni merkezi
ve iş merkezi bulunmayanlar tarafından katma değer vergisi mükellefi olmayan
gerçek kişilere elektronik ortamda sunulan hizmetlere ilişkin katma değer
vergisinin, bu hizmeti sunanlar tarafından beyan edilip ödeneceği, Maliye
Bakanlığının elektronik ortamda sunulan hizmetlerin kapsamı ile uygulamaya
ilişkin usul ve esasları belirlemeye yetkili olduğu hüküm altına alınmıştır.
Buna göre Türkiye’de ikametgâhı, işyeri,
kanuni merkezi ve iş merkezi bulunmayanlar tarafından Türkiye’de KDV mükellefi
olmayan gerçek kişilere bir bedel karşılığında elektronik ortamda sunulan
hizmetler KDV’ye tabi olup, bu hizmetlere ilişkin KDV’nin beyanı ve ödemesi bu
bölümde yer alan usul ve esaslara tabidir.
Elektronik ortamda sunulan hizmetlerin bir
işyeri oluşturacak şekilde verilmesi durumunda (Türkiye’de bir işyerinin oluşup
oluşmadığı 213 sayılı Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre belirlenir.), bu
hizmetlere ilişkin verginin genel esaslar çerçevesinde (1 No.lu KDV beyannamesi
ile) beyan edilip ödenmesi gerekmektedir.
2.1.2.1.2.1. Elektronik Hizmet Sunucularının KDV Mükellefiyeti
213 sayılı Kanunun mükerrer
257 nci maddesinin birinci fıkrasının (4) numaralı bendinde;
beyanname ve bildirimlerin, şifre, elektronik imza veya diğer güvenlik araçları
kullanılmak suretiyle internet de dâhil olmak üzere her türlü elektronik bilgi
iletişim araç ve ortamında verilmesine, bunların aktarımında uyulacak format ve
standartlar ile uygulamaya ilişkin usul ve esasları tespit etmeye, bu
zorunluluk veya standartları mükellef grupları ve faaliyet konuları itibarıyla
ayrı ayrı uygulatmaya ya da belirlemeye, beyannameler üzerine
düzenlenen tahakkuk fişi ve/veya ihbarnameleri elektronik ortamda tebliğ etmeye
Maliye Bakanlığı yetkili kılınmıştır.
Türkiye’de ikametgâhı, işyeri, kanuni
merkezi ve iş merkezi bulunmayıp, Türkiye’de KDV mükellefi olmayan gerçek
kişilere bir bedel karşılığında elektronik ortamda hizmet sunanlar, bu
hizmetlere ilişkin KDV’yi, “Elektronik Hizmet Sunucularına Özel KDV
Mükellefiyeti” tesis ettirmek suretiyle beyan ederler.
Söz konusu hizmet sunucuları bu işlemlere
ilişkin KDV’yi, 3 No.lu KDV beyannamesi ile elektronik ortamda beyan ederler.
Bu kapsamdaki hizmet sunucularının, ilk
kez verecekleri 3 No.lu KDV beyannamesini vermeden önce, Gelir İdaresi
Başkanlığının www.digitalservice.gib.gov.tr adresinde yer alan formu
doldurmaları gerekir.
Söz konusu formun elektronik ortamda
doldurulup onaylanması üzerine, Büyük Mükellefler Vergi Dairesi Başkanlığı
nezdinde, hizmet sunucusu adına “Elektronik Hizmet Sunucularına Özel KDV Mükellefiyeti”
tesis ettirilir.
Bu kapsamdaki mükelleflerden ayrıca işe
başlama bildirimi aranmaz. Mükellefiyet tesisi üzerine internet vergi
dairesinde işlem yapılabilmesi için mükellefe kullanıcı kodu, parola ve şifre
verilir.
Elektronik Hizmet Sunucularına Özel KDV
Mükellefiyeti tesis ettirenlerin, herhangi bir had ile sınırlı olmaksızın
beyannamelerini 213 sayılı Kanunun mükerrer 227 nci maddesi uyarınca
meslek mensuplarına imzalatma zorunluluğu kapsamında olmamaları uygun
görülmüştür.
Elektronik hizmet sunucusunun açıkça
belirtilmediği ve bu durumun taraflar arasındaki sözleşmeye yansıtılmadığı,
düzenlenen fatura ve benzeri belgelerde hizmete ve elektronik hizmet sunucusuna
ilişkin bilgilere açıkça yer verilmediği hallerde, elektronik ortamda sunulan
hizmetlere ilişkin KDV, elektronik hizmet sunumuna aracılık edenler tarafından
beyan edilip ödenir.
Öte yandan, müşteriden bedel talep etme,
söz konusu hizmete ilişkin genel şartları belirleme yetkisi veya hizmeti ifa
etme yükümlülüğü bulunanlar, elektronik hizmet sunucusu olarak kabul edilir.
2.1.2.1.2.2. Verginin Hesaplanması
Elektronik Hizmet Sunucularına Özel KDV
Mükellefiyeti kapsamında bulunanlar, Türkiye’de KDV mükellefi olmayan gerçek
kişilere elektronik ortamda sundukları hizmetler için, bu hizmetlerin tabi
olduğu oranda KDV hesaplarlar.
Elektronik Hizmet Sunucularına Özel KDV
Mükellefiyeti bulunanların 213 sayılı Kanun uyarınca defter tutma zorunluluğu
bulunmamaktadır.
Elektronik Hizmet Sunucularına Özel KDV
Mükellefiyeti kapsamında beyan edilen hizmetlere ilişkin olması şartıyla,
Türkiye’de KDV mükellefiyeti bulunanlardan temin edilen mal ve hizmetler
nedeniyle düzenlenen fatura ve benzeri belgelerde gösterilen KDV’nin, bu
kapsamda beyan edilen işlemlere isabet eden kısmının 3065 sayılı Kanunun (29/1)
inci maddesi kapsamında indirim konusu yapılması mümkündür.
Bu fatura ve benzeri belgeler, 213 sayılı
Kanunun muhafaza ve ibraz hükümleri gereğince muhafaza edilir.
2.1.2.1.2.3. Beyan ve Ödeme
Elektronik Hizmet Sunucularına Özel KDV
Mükellefiyeti kapsamında bulunanlar, Türkiye’de KDV mükellefi olmayan gerçek
kişilere elektronik ortamda sundukları hizmetler nedeniyle hesapladıkları
KDV’yi, takvim yılının aylık vergilendirme dönemleri itibariyle, vergilendirme
dönemini takip eden ayın yirmidördüncü günü akşamına kadar, internet vergi
dairesi aracılığıyla ve 3 No.lu KDV Beyannamesi ile Türk Lirası cinsinden beyan
ederler. Ancak elektronik hizmet sunucularına özel KDV mükellefiyetine
ilişkin hükmün yürürlüğe girdiği 1/1/2018 tarihinden itibaren, Türkiye’de
ikametgâhı, işyeri, kanuni merkezi ve iş merkezi bulunmayıp, Türkiye’de KDV
mükellefi olmayan gerçek kişilere bir bedel karşılığında elektronik ortamda
hizmet sunanların, 2018 yılının Ocak, Şubat, Mart dönemlerinde yaptıkları
işlemleri 2018 yılının Nisan ayının başından itibaren yirmidördüncü günü
akşamına kadar verecekleri 3 No.lu KDV beyannamesi ile beyan etmeleri uygun
görülmüştür.
Bu kapsamda bulunan mükelleflerin,
beyanı gereken herhangi bir işlemin olmaması halinde, ilgili döneme ilişkin
beyanname vermelerine gerek yoktur.
Bedelin döviz olarak hesaplanması halinde
döviz, vergiyi doğuran olayın meydana geldiği günkü Resmî Gazete’de yayımlanan
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kuru üzerinden Türk parasına
çevrilir. Merkez Bankasınca Resmî Gazete’de ilan edilmeyen dövizlerin Türk
parasına çevrilmesinde ise cari döviz kuru esas alınır.
Bu kapsamda beyan edilen KDV’nin,
beyannamenin verilmesi gereken ayın yirmialtıncı günü akşamına kadar
ödenmesi gerekir.
Ödeme; vergi dairelerine ve tahsile
yetkili bankalara yapılabileceği gibi, Gelir İdaresi Başkanlığının internet
adresi (www.gib.gov.tr) üzerinden tahsile yetkili bankaların banka kartı veya
kredi kartı ile de yapılabilir.
2.1.2.1.2.4. Yükümlülüklerin Yerine Getirilmemesi
3065 sayılı Kanunun (9/1) inci maddesinde
yer alan elektronik ortamda sunulan hizmetlere yönelik beyan yükümlüğüne
ilişkin düzenlemelere uymayanlar hakkında, 213 sayılı Kanunun vergi cezalarına
dair hükümlerinin uygulanacağı tabiidir.
2.1.2.2. Serbest Meslek
Faaliyeti Çerçevesinde Yapılan Teslim ve Hizmetler
3065 sayılı Kanunun (1/1) inci maddesine
göre, serbest meslek faaliyeti çerçevesinde yapılan teslim ve hizmetler vergiye
tabidir. Sözü edilen faaliyetleri mutat ve sürekli olarak yapanlar KDV
mükellefi olacak, arızi serbest meslek faaliyetinde bulunanların ise KDV
mükellefiyeti tesis edilmeyecektir.
Serbest meslek faaliyetlerini mutat ve
sürekli olarak yapanların, prensip olarak KDV mükellefiyeti tesis ettirmeleri
gerekmektedir. Ancak, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 18 inci maddesi kapsamına
giren teslim ve hizmetleri münhasıran aynı Kanunun 94 üncü maddesinde
belirtilen kişi, kurum ve kuruluşlara yapanların hesaplayacağı KDV’nin, bu kişi
veya kuruluşlar tarafından sorumlu sıfatıyla beyan edilmesi gerekir.
Serbest meslek erbabının bu uygulamadan
faydalanabilmesi için KDV mükellefiyetinin sadece Gelir Vergisi Kanununun 18
inci maddesi kapsamına giren işlemlerden ibaret olması ve işlemlerinin
tamamının aynı Kanunun 94 üncü maddesinde sayılan kişi, kurum ve kuruluşlara
yapılması gerekmektedir.
Ayrıca, sorumluluk uygulaması kapsamında
işlem yapılabilmesi için Gelir Vergisi Kanununun 18 inci maddesi kapsamına
giren işlemleri yapan kişilerin, bu şekilde işlem yapılmasını önceden vergi
sorumlusuna (Gelir Vergisi Kanununun 94 üncü maddesinde sayılanlara) bildirmesi
gerekmektedir.
İşlemlerine ait verginin beyan ve ödeme
mükellefiyeti sorumlular tarafından yerine getirilen serbest meslek mensupları
(Gelir Vergisi Kanununun 18 inci maddesinde sayılanlar) ayrıca KDV beyannamesi
vermez ve defter tutmazlar. İşlemin belgelendirilmesi ise Vergi Usul Kanununun
genel hükümlerine göre gerçekleştirilir.
Bu uygulamaya göre, Gelir Vergisi
Kanununun 94 üncü maddesinde sayılan kişi, kurum ve kuruluşlar, aynı Kanunun 18
inci maddesi kapsamına giren kişilere yaptıkları ödemeler ile ilgili olarak
gelir vergisi (GV) stopaj tutarı dâhil işlem bedeli üzerinden KDV hesaplayıp
sorumlu sıfatıyla beyan edip öderler. Hesaplanan KDV tutarı GV stopaj matrahına
dâhil edilmez.
Örnek: Dergilere karikatür çizen bir serbest
meslek mensubu, karikatür başına 200 TL net telif ücreti almaktadır.
Karikatüristin her ay 1 karikatür verdiği (A) dergi işletmesi bu hizmetle
ilgili GV ve KDV tevkifat tutarlarını aşağıdaki şekilde hesaplayacaktır.
- KDV hariç, GV stopajı dahil tutar: 200 /
0,83 = 240,96 TL
- GV Stopajı : 240,96 x 0,17 = 40,96 TL
- KDV : 240,96 x 0,18 = 43,37 TL
- GV stopajı ve KDV dahil toplam bedel:
200 + 40,96 + 43,37 = 284,33 TL
Dergi işletmesi 40,96 TL tutarındaki GV
stopajını, muhtasar beyannamesine dahil edecek, 43,37 TL tutarındaki KDV’yi ise
2 No.lu KDV beyannamesi ile beyan edecektir. Bu tutarın 1 No.lu KDV
beyannamesinde genel hükümler çerçevesinde indirim konusu yapılabileceği
açıktır.
Gelir Vergisi Kanununun 18 inci maddesi
kapsamına giren teslim veya hizmetleri aynı Kanunun 94 üncü maddesinde sayılan
kişi, kurum ve kuruluşlar yanında bu maddede yer almayanlara da yapanlar,
yukarıda belirtilen uygulamadan faydalanamazlar.
Sorumluluk uygulamasını tercih etmeyenler
ile esasen bu kapsama girmesi mümkün olmayan mükelleflerin, Gelir Vergisi
Kanununun 94 üncü maddesinde sayılan kişi, kurum ve kuruluşlar ile bunlar
dışındakilere yaptıkları işlemleri sebebiyle hesaplanan KDV, Tebliğin
(I/C-2.1.3) bölümü saklı kalmak kaydıyla, kendileri tarafından mükellef
sıfatıyla beyan edilip ödenir. Bu mükellefler genel hükümler çerçevesinde
defter tutar, belge düzenler ve KDV beyannamesi verirler. Bu durumda, Gelir
Vergisi Kanununun 94 üncü maddesinde sayılan kişi, kurum ve kuruluşların,
Tebliğin (I/C-2.1.3)bölümü saklı kalmak kaydıyla, bu işlemler sebebiyle vergi
sorumlulukları söz konusu olmaz.
Gelir Vergisi Kanununun 94 üncü maddesinde
sayılan kişi, kurum ve kuruluşlar bu bölüm kapsamındaki alımlarında,
satıcılardan bir yazı talep ederler. Bu yazıda işlemi yapanlar;
- Faaliyetlerinin arızi olması nedeniyle
KDV’ye tabi olmadığını veya
- Faaliyetlerinin KDV’ye tabi olduğunu ve
hesaplanacak KDV’nin sorumlu sıfatıyla beyanını tercih ettiklerini veya
- Faaliyetlerinin KDV’ye tabi olduğunu ve
hesaplanacak KDV’nin kendileri tarafından mükellef sıfatıyla beyan edileceğini,
belirtirler. Bu yazı, Vergi Usul Kanununun
muhafaza ve ibraz hükümleri çerçevesinde saklanır ve gerektiğinde yetkililere
ibraz edilir.
Öte yandan, serbest meslek mensuplarından
yapılan gelir vergisi kesintileri muhtasar beyanname ile beyan edilmekte,
bunlardan Gelir Vergisi Kanununun 18 inci maddesi kapsamına girenler,
“Ödemeler” kulakçığında “021” kodu ile listelenmektedir. Listede “021” kodu ile
yer alan serbest meslek mensuplarından KDV tevkifatı yapılanlar ve
yapılmayanlar ilgili satırlara giriş yapılmak suretiyle beyan edilir.
2.1.2.3. Kiralama İşlemleri
3065 sayılı Kanunun (1/3-f) maddesine
göre, Gelir Vergisi Kanununun 70 inci maddesinde belirtilen mal ve hakların
kiraya verilmesi işlemleri KDV’nin konusuna girmektedir.
Buna göre, söz konusu mal ve hakların
kiraya verilmesi işlemi, ticari, sınaî, zirai ve serbest meslek faaliyeti
çerçevesinde verilen bir hizmet olmasa dahi KDV’ye tabi olacaktır.
Bu kiralama işlemleri ile ilgili KDV;
- Kiraya verenin başka faaliyetleri nedeniyle
KDV mükellefiyetinin bulunmaması (sadece sorumlu sıfatıyla KDV ödeyenler bu
kapsama dâhildir),
- Kiracının KDV mükellefi olması (sadece
sorumlu sıfatıyla KDV ödeyenler bu kapsama dâhil değildir),
şartlarının birlikte var olması halinde,
kiracı tarafından sorumlu sıfatıyla beyan edilecektir.
Ayrıca, kiracının;
- Gelir Vergisi Kanununa göre kazançları
basit usulde tespit edilenler (istisnadan vazgeçerek KDV mükellefi olmasalar
dahi),
- Banka ve sigorta şirketleri gibi
faaliyetleri KDV’den istisna olan işletmeler,
- Sadece KDV’ye tabi işlemlerinin
bulunduğu dönemlerde KDV mükellefiyeti tesis ettirerek beyanname vermeleri
uygun görülenler,
- 5018 sayılı Kanuna ekli cetvellerde yer
alan idare, kurum ve kuruluşlar
olması hallerinde de, kiralama hizmetine
ait KDV söz konusu kiracılar tarafından bu bölüm kapsamında tevkifata tabi
tutulacaktır.
Tevkifata tabi tutulan KDV’nin beyan ve
ödenmesi konusunda, Tebliğin (I/C-2.1.1.1) bölümündeki açıklamalar dikkate
alınır.
KDV’ye tabi olan kiralama işlerinde kiraya
verenin başka faaliyetleri dolayısıyla KDV mükellefi olması halinde, tam
tevkifat uygulaması söz konusu olmaz; kiraya veren, kiralama faaliyetlerine ait
KDV’yi diğer faaliyetleri ile birlikte genel esaslara göre beyan eder.
Faaliyetleri sadece 2 No.lu KDV Beyannamesi vermelerini gerektirenler, bu
kapsamda mütalaa edilmez.
Yukarıda belirtilenler hariç kiracının KDV
mükellefi olmaması halinde de (faaliyetleri sadece 2 No.lu KDV Beyannamesi
vermelerini gerektirenler de bu kapsamda mütalaa edilecektir) kira bedeli üzerinden
hesaplanan KDV, kiraya veren tarafından mükellef sıfatıyla beyan edilir. Kiraya
verenin başka nedenlerle KDV mükellefiyeti olmaması bu uygulamaya engel
değildir.
Kiralama işleminin KDV’den müstesna olması
halinde, mükellef veya sorumlu sıfatıyla KDV beyan edilmez.
Örneğin; Gelir Vergisi Kanununun 70 inci
maddesinde sayılan mal ve haklar arasında yer alan gayrimenkullerin kiralanması
işlemleri, bir iktisadi işletmeye dahil olmamaları şartıyla, 3065 sayılı
Kanunun (17/4-d) maddesine göre KDV’den müstesnadır.
Dolayısıyla, bir iktisadi işletmeye dahil
olmayan gayrimenkullerin kiralanması işlemlerinde KDV ve sorumluluk uygulaması
söz konusu olmayacaktır.
5018 sayılı Kanuna ekli cetvellerde yer
alan idare, kurum ve kuruluşların Tebliğin bu bölümü kapsamındaki kiralama
işlemlerinde, kiracının KDV mükellefi olup olmadığına bakılmaksızın, tevkifat
uygulanmayacaktır. Bu durumda, söz konusu idare, kurum ve kuruluşlar kiraya
verme işlemleri dışında KDV’ye tabi işlemleri bulunmamaları kaydıyla, 1 No.lu
KDV Beyannamesini sadece kiralama işleminin gerçekleştiği dönemler için
verirler. Genel bütçeli idarelerde KDV’nin beyanı konusunda, Tebliğin
(I/C-2.1.1.1) bölümündeki açıklamalar dikkate alınır.
2.1.2.4. Reklâm Verme İşlemleri
KDV mükellefi olan gerçek veya tüzel kişiler
(sadece sorumlu sıfatıyla KDV ödeyenler bu kapsama dahil değildir), KDV
mükellefiyeti olmayan;
- Amatör spor kulüplerine, oyuncularının
formalarında gösterilmek,
- Şahıslara veya kuruluşlara ait bina,
arsa, arazi gibi yerlerde duvarlara yazılmak, pano olarak yerleştirilmek,
- Gerçek veya tüzel kişiler tarafından
yayımlanan dergi, kitap gibi yazılı eserlerde yayınlanmak,
suretiyle ve bunlara benzer şekillerde
reklâm vermektedirler.
Bu şekilde reklâm verme işlemleri ile
ilgili KDV, reklâm hizmeti verenlerin KDV mükellefi olmaması halinde, reklâm
hizmeti alanlar tarafından sorumlu sıfatıyla beyan edilecektir.
Ayrıca, bu bölüm kapsamındaki reklam
hizmetini alanların;
- Gelir Vergisi Kanununa göre kazançları
basit usulde tespit edilenler (istisnadan vazgeçerek KDV mükellefi olmasalar
dahi),
- Banka ve sigorta şirketleri gibi
faaliyetleri KDV’den istisna olan işletmeler,
- Sadece KDV’ye tabi işlemlerinin
bulunduğu dönemlerde KDV mükellefiyeti tesis ettirerek beyanname vermeleri
uygun görülenler,
- 5018 sayılı Kanuna ekli cetvellerde yer
alan idare, kurum ve kuruluşlar
olması hallerinde de reklam hizmetine ait
KDV, hizmeti alanlar tarafından bu bölüm kapsamında tevkifata tabi
tutulacaktır.
Tevkifata tabi tutulan KDV’nin beyan ve
ödenmesi konusunda, Tebliğin (I/C-2.1.1.1) bölümündeki açıklamalar dikkate
alınır.
5018 sayılı Kanuna ekli cetvellerde yer
alan idare, kurum ve kuruluşların Tebliğin bu bölümü kapsamında reklâm hizmeti
vermeleri halinde, reklâm hizmeti alanın KDV mükellefi olup olmadığına
bakılmaksızın tevkifat uygulanmayacaktır. Bu işlemlerde KDV’nin beyanı,
Tebliğin (I/C-2.1.2.3) bölümünde bu konuya ilişkin açıklamalara göre
yapılacaktır.
2.1.2.5. İsteğe Bağlı
Tam Tevkifat Uygulaması
Mükellefler, yazılı bir sözleşme
düzenleyerek bir yıl süreyle anlaştıkları satıcı mükelleflerden, Tebliğin
(I/C-2.1.3.2.) ve (I/C-2.1.3.3.) bölümlerinde belirtilen işlemlere (Tebliğin (Ek
ibare:RG-31/10/2024-32708) (I/C-2.1.3.2.2.) bölümü,
(I/C-2.1.3.2.13.) bölümü ile (I/C-2.1.3.3.7.) bölümündeki işlemler hariç)
ilişkin alımlarında tevkifat sorumluluklarının bulunup bulunmadığına
bakılmaksızın, hesaplanan KDV’nin tamamını sorumlu sıfatıyla beyan edip
öderler. Bir yıllık sürenin bitimini izleyen yıllarda uygulamaya devam
edilmesinin istenmesi halinde sözleşmenin aynı süreyle yenilenmesi gerekir. Bir
yıllık süre dolmadan söz konusu uygulamadan vazgeçilmesi mümkün değildir.
Alıcı mükellefler, söz konusu
sözleşmelerin bir örneği ile bu kapsamda işlem yapacak satıcı mükelleflerin
bilgilerini (adı soyadı/unvanı, vergi dairesi, vergi kimlik numarası, sözleşme
uygulama dönemi), işleme ilişkin KDV beyannamesinin verilmesinden önce liste
halinde bağlı oldukları vergi dairesine verirler. Sözleşmelerin feshedilmesi,
tadili vb. durumların da işleme ilişkin KDV beyannamesinin verilmesinden önce
bağlı oldukları vergi dairesine bildirilmesi gerekir.
Alıcıların isteğe bağlı
tam tevkifat uygulaması kapsamında sözleşme düzenlemediği satıcılar
ile olan işlemlerinde, genel hükümlere göre işlem tesis edileceği tabiidir.
İsteğe bağlı tam tevkifat uygulaması
kapsamında alıcı tarafından tevkifata tabi tutulan KDV, 2 No.lu KDV
Beyannamesinin “Vergi Bildirimi” kulakçığının, “İsteğe Bağlı
Tam Tevkifat Uygulanan İşlemlere Ait Bildirim” tablosunda beyan
edilir. Tablonun “İşlem Türü” alanı, bu alana ilişkin işlem türü listesinden
seçim yapılmak suretiyle doldurulur. “Matrah” alanına, işlemin KDV hariç
bedeli, “Oran” alanına işlemin tabi olduğu KDV oranı girilir. Alıcı tarafından
tevkif edilen KDV tutarını gösteren “Vergi” alanı, e-beyanname programı
tarafından hesaplanır.
İsteğe bağlı
tam tevkifat uygulaması kapsamındaki işlemleri yapan satıcı
mükellefler ilgili döneme ait 1 No.lu KDV Beyannamesinin iki ayrı bölümüne
kayıt yapar. Birinci kayıt, “Matrah” kulakçığında “İsteğe Bağlı
Tam Tevkifat Uygulanan İşlemler” tablosuna; ikinci kayıt
“İstisnalar-Diğer İade Hakkı Doğuran İşlemler” kulakçığında “İsteğe Bağlı
Tam Tevkifat Kapsamına Giren İşlemler” tablosuna yapılır.
İsteğe bağlı tam tevkifata tabi
tutulan KDV ile sınırlı olmak üzere satıcıya KDV iadesi yapılabilir. Bu
uygulamadan kaynaklanan KDV iade talepleri, her bir işlem için Tebliğin
(I/C-2.1.5.) bölümünde yer alan usul ve esaslar çerçevesinde yerine getirilir.
İade taleplerinin yerine getirilmesinde, alıcı tarafından 2 No.lu KDV
Beyannamesi ile beyan edilen ve tahakkuk ettirilen KDV’nin ödenmiş olması vergi
dairesince aranır.
Bu uygulama kapsamında işlemi bulunanlar
düzeltme işlemleri bakımından Tebliğin (I/C-2.1.4.), tevkifata tabi
tutulan verginin iadesi bakımından Tebliğin (I/C-2.1.5.), bildirim ve müteselsil
sorumluluk bakımından Tebliğin (I/C-2.1.6.) bölümlerindeki açıklamalara
tabidir.[33]
2.1.3.
Kısmi Tevkifat Uygulaması
2.1.3.1. Kısmi Tevkifatın
Mahiyeti ve Tevkifat Uygulayacak Alıcılar
Tebliğin (I/C-2.1.3.2) ve (I/C-2.1.3.3)
bölümleri kapsamındaki işlemlerde, işlem bedeli üzerinden hesaplanan KDV’nin
tamamı değil, bu işlemler için izleyen bölümlerde belirlenen orandaki kısmı,
alıcılar tarafından sorumlu sıfatıyla beyan edilip ödenecek; tevkifata tabi
tutulmayan kısım ise satıcılar tarafından mükellef sıfatıyla beyan edilip
(beyannamede ödenmesi gereken KDV çıkması halinde) ödenecektir.
Kısmi tevkifat uygulanacak işlemler, söz
konusu bölümlerde belirtilenlerle sınırlı olup, bunlar dışındaki işlemlerde
işleme muhatap olanlar tarafından kısmi tevkifat yapılmayacaktır.
Kısmi tevkifat uygulaması kapsamında KDV
tevkifatı yapmak üzere sorumlu tutulabilecekler aşağıda iki grup halinde
sayılmış olup, tevkifat uygulaması kapsamındaki her bir işlem bazında tevkifat
yapması gerekenler, söz konusu gruplardan birine veya ikisine veyahut söz
konusu gruplar kapsamında olan bazı sorumlulara atıf yapılmak suretiyle
Tebliğin ilgili bölümlerinde belirtilmektedir.
a) KDV mükellefleri (sadece sorumlu
sıfatıyla KDV ödeyenler bu kapsama dahil değildir)
b) Belirlenmiş alıcılar (KDV mükellefi
olsun olmasın):
- 5018 sayılı Kanuna ekli cetvellerde yer
alan idare, kurum ve kuruluşlar, il özel idareleri ve bunların teşkil ettikleri
birlikler, belediyelerin teşkil ettikleri birlikler ile köylere hizmet götürme
birlikleri,
- Yukarıda
sayılanlar dışındaki, kanunla veya Cumhurbaşkanlığı Kararnamesiyle kurulan kamu
kurum ve kuruluşları,
- Döner sermayeli kuruluşlar,
- Kamu kurumu niteliğindeki meslek
kuruluşları,
- Kanunla kurulan veya tüzel kişiliği haiz
emekli ve yardım sandıkları,
- Bankalar,
- Sigorta, reasürans ve emeklilik
şirketleri,[34]
- Sendikalar ve üst kuruluşları,
- Vakıf üniversiteleri,
- Mobil elektronik haberleşme
işletmecileri,[35]
- Büyükşehir belediyelerinin su ve
kanalizasyon idareleri,[36]
- Kamu iktisadi teşebbüsleri (Kamu
İktisadi Kuruluşları, İktisadi Devlet Teşekkülleri),
- Özelleştirme kapsamındaki kuruluşlar,
- Türkiye Varlık Fonu ile alt fonlara
devredilen kuruluşlar,[37]
- Organize sanayi bölgeleri ile menkul
kıymetler, vadeli işlemler borsaları dahil bütün borsalar,
- Yarıdan fazla hissesi doğrudan yukarıda
sayılan idare, kurum ve kuruluşlara ait olan (tek başına ya da birlikte) kurum,
kuruluş ve işletmeler,
- Payları Borsa İstanbul (BİST) A.Ş.’nde
işlem gören şirketler,
- Kalkınma ve yatırım ajansları.
Okul aile birlikleri ve Sağlık Bakanlığına
bağlı aile hekimliği kurumları, Tebliğin (I/C-2.1.3.1/b) ayrımı kapsamında değerlendirilmez.
Belirlenmiş alıcıların birbirlerine karşı
yaptıkları teslim ve hizmetlerde (şirketleşenler dahil profesyonel spor
kulüplerince yapılanlar hariç), KDV tevkifatı uygulanmaz.
5018 sayılı Kanuna ekli cetvellerde yer
alan idare, kurum ve kuruluşların tevkifat uygulaması kapsamındaki alımlarına
ait bedellerin, genel bütçe ödenekleri dışındaki bir kaynaktan ödenmesi
tevkifat uygulamasına engel değildir.
Bu kapsamda tevkif edilen vergiler, vergi
sorumlularına ait 2 No.lu KDV Beyannamesi ile yetki alanı içerisinde bulunulan
vergi dairesine, Tebliğin (I/C-2.1.1.1) bölümündeki açıklamalara göre beyan
edilip kanuni süresi içerisinde ödenir.
KDV mükellefiyeti bulunmayanların,
Tebliğin (I/C-2.1.3.1/b) ayrımı kapsamında olmamak kaydıyla, kısmi tevkifat
uygulaması kapsamındaki alımlarında tevkifat uygulaması söz konusu
olmayacaktır.
Örnek: KDV mükellefiyeti bulunmayan apartman
yönetimlerine verilen özel güvenlik hizmetlerinde ya da KDV mükellefiyeti
bulunmayan konut yapı kooperatiflerine verilen yapı denetim hizmetlerinde,
tevkifat uygulanmayacaktır.
213 sayılı Kanuna göre, mücbir sebebin
başladığı tarihten sona erdiği tarihe kadar geçen sürede, mücbir sebepten
yararlanan mükelleflerin vergi ödevleri ertelenmektedir. Bu kapsamda beyanname
verme yükümlülükleri ileri tarihe ertelenen mükelleflerin, mücbir sebep halinde
bulunduğu süre içerisinde kısmi tevkifat kapsamındaki alımlarında tevkifat
uygulanmaz.[38] Alıcı mükelleflerin mücbir sebep halinden çıkmak
istemeleri ve buna ilişkin İdareye yaptıkları başvuru neticesinde mücbir sebep
halinin sona erdirilmesi durumunda da mücbir sebep halinin ortadan kalktığı
tarihten itibaren genel hükümler çerçevesinde tevkifat uygulanır. Öte yandan,
işleme taraf olan satıcı mükellef ile alıcı mükellefin her ikisinin de mücbir
sebep kapsamında bulunması halinde, söz konusu alımlarda genel hükümler
çerçevesinde tevkifat uygulamasına devam olunur.[39]
2.1.3.2. Kısmi Tevkifat
Uygulanacak Hizmetler
Bu bölümde yer verilen kısmi tevkifat
kapsamındaki işlemlerin tamamı "hizmet" mahiyetinde olup,
"teslim" mahiyetindeki işlemler bu bölüm kapsamına girmemektedir.
Bu nedenle, bu bölüm kapsamında tevkifat
uygulayacak alıcıların tevkifat kapsamına giren hizmetlerde kullanılmak üzere
piyasadan yapacakları mal alımlarında (Tebliğin (I/C-2.1.3.3) bölümü
kapsamındaki mallar hariç) tevkifat uygulanmayacaktır.
Ancak, bu bölüm kapsamına giren hizmetleri
ifa edenlerin bu amaçla kullandıkları mallara ait tutarlar hizmet bedelinden
düşülmeyecek; tevkifat, kullanılan mallara ait tutarlar da dahil olmak üzere
toplam hizmet bedeli üzerinden hesaplanan KDV tutarına göre belirlenecektir.
Örnek: Bir banka şubesi bahçe duvarının inşası
işini, malzeme bankaya, işçilik müteahhide ait olmak üzere 4.000 TL + 720 TL
KDV karşılığında ihale etmiştir. Banka şubesi, kum, demir, çimento, tuğla,
briket vb. malzemeyi piyasadan 6.000 TL + 1.080 TL KDV’ye temin etmiştir. Banka
şubesi, malzemelerin alımı sırasında tevkifat uygulamayacak, müteahhidin
yapacağı 4.000 TL tutarındaki hizmete ilişkin 720 TL KDV üzerinden ise Tebliğin
(I/C-2.1.3.2.1) bölümü gereğince tevkifat uygulanacaktır.
Banka şubesinin, bahçe duvarı yapım işini
malzemeler de müteahhide ait olmak üzere 10.000 TL karşılığında ihale etmesi
halinde, müteahhidin faturasında malzeme ve işçilik tutarları 6.000 TL ve 4.000
TL olarak ayrı ayrı gösterilse bile, 10.000 TL tutarındaki toplam bedel
üzerinden hesaplanacak 1.800 TL KDV’ye, yapım işleri için geçerli olan oranda
tevkifat uygulanacaktır.
2.1.3.2.1. Yapım İşleri ile Bu İşlerle Birlikte İfa Edilen
Mühendislik-Mimarlık ve Etüt-Proje Hizmetleri
2.1.3.2.1.1. Tevkifat Uygulayacak Alıcılar ve Tevkifat
Oranı
Tebliğin;
- (I/C-2.1.3.1/b) ayırımında sayılanlara
karşı ifa edilen yapım işleri,
- (I/C-2.1.3.1/a) ayırımında sayılanlara
karşı ifa edilen ve KDV dahil bedeli 5 milyon TL ve üzerinde olan yapım işleri
ile bu yapım işleriyle birlikte ifa edilen
mühendislik-mimarlık ve etüt-proje hizmetlerinde, alıcılar tarafından (4/10)
oranında KDV tevkifatı uygulanır.
Projenin genişlemesi, sözleşme bedelinin
güncellenmesi ve benzeri nedenlerle iş bedelinin daha sonra 5 milyon TL’yi
aşması halinde, bu durumun ortaya çıktığı tarihten itibaren tevkifat uygulanır.[40]
2.1.3.2.1.2. Kapsam
Bu bölüm kapsamına aşağıdaki hizmetler
girmektedir:
- Bina, karayolu, demiryolu, otoyol,
havalimanı, rıhtım, liman, tersane, köprü, tünel, metro, viyadük, spor tesisi,
alt yapı, boru iletim hattı, haberleşme ve enerji nakil hattı, baraj, enerji
santrali, rafineri tesisi, sulama tesisi, toprak ıslahı, dekapaj, taşkın koruma
ve benzerlerine ilişkin her türlü inşaat işleri.
- Yukarıda sayılan yapılar ve inşaat
işleri ile ilgili tesisat, imalat, ihrazat, nakliye, ısıtma-soğutma sistemleri,
ses sistemi, görüntü sistemi, ışık sistemi, tamamlama, boya badana dahil her
türlü bakım-onarım, dekorasyon, restorasyon, çevre düzenleme, dekapaj, sondaj,
yıkma, güçlendirme, montaj, demontaj ve benzeri işler. Bu işler, yukarıda
belirtilen yapılarla ilgili olmakla birlikte inşaat işinden sonra veya inşaat
işinden bağımsız olarak yapılmaları halinde de bu kapsamda tevkifata tabi
tutulur.
- Yapım işleri ile birlikte ifa edilen;
mimarlık, mühendislik, etüt, plan, proje, harita (kadastral harita dâhil),
kadastro, imar uygulama, her ölçekte imar planı hazırlama ve benzeri hizmetler.
Bu hizmetler yapım işlerinden ayrı ve bağımsız olarak verildiği takdirde
Tebliğin (I/C-2.1.3.2.2.) bölümü kapsamında değerlendirilir.
Yüklenicileri tarafından tamamen veya
kısmen alt yüklenicilere (taşeronlara) veya daha alt yüklenicilere devredilen
yapım işlerinde, işi devreden her yüklenici tarafından, kendisine ifa edilen
hizmete ait KDV üzerinden tevkifat yapılır.
Örnek 1: (A) Bakanlığı tarafından yapılan enerji
nakil hattı işi ihalesini (B) İnşaat A.Ş. kazanmıştır. (B) bu işe ait nakliye
işlerini (C) firmasına devretmiştir. Bu durumda, (B)’nin (A)’ya, (C)’nin (B)’ye
düzenledikleri faturalarda tevkifat uygulanacaktır.
Örnek 2: DSİ tarafından yaptırılan bir baraj
inşasında kullanılacak hazır betonun, işin asıl yüklenicisi (A) İnş. Taah. A.Ş.
tarafından (B) Hazır Beton A.Ş. nden temin edilmesi durumunda, hazır betonun
hazırlanması, nakli ve yerine konulması işinin belirli bir yapım işinin
bölümlerini teşkil eden işlerden olması ve bu nedenle inşaat taahhüt işi olarak
kabul edilmesi nedeniyle, (B) tarafından verilen hazır beton taahhüt ve temini
hizmeti tevkifat uygulaması kapsamında olacaktır.
Tevkifat uygulaması kapsamındaki işin bir
kısmının alt yüklenicilere (taşeronlara) devredilmesi halinde, devir
işlemlerinin yazılı bir sözleşmeye dayanıp dayanmaması tevkifat uygulaması
bakımından önem arz etmemektedir.
Alıcının, Tebliğin (I/C-2.1.3.1/b)
ayrımında sayılanlar arasında yer almaması veya Tebliğin (I/C-2.1.3.1/a)
ayırımında sayılanlara yapılan yapım işi bedelinin 5 milyon TL’nin altında
olması[41]
halinde, ilk yüklenicinin ve alt yüklenicilerin bu kapsamdaki hizmetleri
tevkifata tabi tutulmaz. Ancak ilk yüklenicinin Tebliğin (I/C-2.1.3.1/b)ayrımı
kapsamında yer alması halinde, ilk aşamada tevkifat kapsamına girmeyen bu işin
kısmen veya tamamen devredildiği alt yüklenicilerden tevkifat yapılır.
Örnek 3: Tebliğin (I/C-2.1.3.1/b)ayrımı kapsamına
girmeyen (A) Ltd. Şti., yaptıracağı hizmet binası inşaatını (B) A.Ş. ne ihale
etmiştir. (B), hisse senetleri BİST’te işlem gören bir şirkettir. (B), bu
inşaatın su basmanı işini (C) firmasına yaptırmaktadır.
Bu durumda, (B)’nin (A)’ya düzenlediği
faturada tevkifat uygulanmayacak, (C)’nin (B)’ye düzenlediği faturada ise
tevkifat uygulanacaktır.
Alıcı ve ilk yüklenicinin Tebliğin
(I/C-2.1.3.1/b) ayrımı kapsamında yer alması halinde, ilk safhada tevkifat söz
konusu değildir. Ancak ilk yüklenicinin bu yapım işini Tebliğin (I/C-2.1.3.1/b)
ayrımı kapsamında yer almayan alt yüklenicilere devretmesi halinde, kendisi tarafından
tevkifat uygulanır.
Tevkifata tabi olan işlerin, 3065 sayılı
Kanun hükümleri çerçevesinde vergiden müstesna olması halinde, işlem bedelleri
üzerinden KDV hesaplanmayacağı için herhangi bir tevkifat da yapılmaz. Ancak,
vergiden istisna olan işlerin alt yüklenicilere devredilmesi ve alt
yüklenicilerin yaptığı işlemin KDV’den müstesna olmaması halinde, alt
yüklenicilerin gerçekleştirdikleri işlemler üzerinden hesaplanan KDV, bu
Tebliğde belirlenen esaslar çerçevesinde tevkifata tabi tutulur.
Örnek 4:Hisse senetleri BİST’de işlem gören (X)
A.Ş. ne, işlettiği limanın genişletilmesi işi ile ilgili olarak 3065 sayılı
Kanunun (13/e) maddesi kapsamında verilen inşaat taahhüt işlerinin, asıl
yüklenici tarafından alt yüklenicilere devredilmesi halinde, alt yükleniciler
ve daha alt yüklenicilerin ifa ettikleri inşaat taahhüt (yapım) işlerinde,
Tebliğin (I/C-2.1.3.1/b) ayrımı kapsamında olmamaları kaydıyla, tevkifat
uygulanır.
Mimarlık, mühendislik, etüt, plan, proje,
harita (kadastral harita dahil), kadastro, imar uygulama, her ölçekte imar
planı hazırlama ve benzeri işlerin ilk yüklenici tarafından yapım işinin bir
kısmı ile birlikte alt yüklenicilere devredilmesi halinde, alt yüklenici
tarafından düzenlenen faturalarda tevkifat uygulanır. Yapım işlerinden ayrı ve
bağımsız olarak mimarlık, mühendislik, etüt, plan, proje, harita (kadastral
harita dahil), kadastro, imar uygulama, her ölçekte imar planı hazırlama ve
benzeri işlerin alt yükleniciye devredilmesi halinde bu bölüm kapsamında işlem
tesis edilmez. Devredilen söz konusu işler için işi devredenin durumuna göre
Tebliğin (I/C-2.1.3.2.2.) bölümü kapsamında tevkifat uygulanır.
Tebliğin bu bölümünde belirtilen işlerin,
yap-işlet-devret modeli çerçevesinde yaptırılması halinde de alt yüklenicilere
devredilen işler bakımından yukarıda yapılan açıklamalar çerçevesinde işlem
tesis edilir.
Tebliğin bu bölümü kapsamındaki işlerde,
30/4/2006 (bu tarih dahil) tarihinden önce ihalesi tamamlanmış işlere ilişkin
faturalarda gösterilen KDV tutarı tevkifata tabi tutulmaz. (“ihale” ibaresi,
yapım işlerinin yazılı bir sözleşmeye dayanarak yaptırılmasını ifade etmekle
birlikte, herhangi bir ihale düzenlenmeden taraflar arasındaki sözleşme
hükümleri uyarınca gerçekleştirilen yapım işlerini de kapsamaktadır.)
Bu kapsamda tevkifata tabi tutulmayacak
yapım işlerinin yüklenicileri, 30/4/2006 (bu tarih dahil) tarihinden önce alt
yüklenicilere devrettikleri kısımlara ait KDV üzerinden tevkifat yapmazlar.
Ancak, 30/4/2006 (bu tarih dahil) tarihinden önce sözleşmesi imzalanan yapım
işi yüklenicilerinin bu tarihten sonra alt yüklenicilere devrettikleri veya
devredecekleri kısımlara ait KDV üzerinden ise tevkifat yapmaları
gerekmektedir.
2.1.3.2.2. Etüt, Plan-Proje, Danışmanlık, Denetim ve Benzeri
Hizmetler
2.1.3.2.2.1. Tevkifat Uygulayacak Alıcılar ve Tevkifat
Oranı
Tebliğin (I/C-2.1.3.1/b) ayırımında
sayılanlara karşı ifa edilen etüt, plan-proje, danışmanlık, denetim ve benzeri
hizmetlerde alıcılar tarafından (9/10) oranında KDV tevkifatı uygulanır.
2.1.3.2.2.2. Kapsam
Bu bölüm kapsamına;
- Piyasa etüt-araştırma,
- Ekspertiz,
- Plan-proje,
- Teknik, ekonomik, mali ve hukuki alanda
sunulan danışmanlık, müşavirlik, denetim
ve benzeri hizmetler girmektedir.
Yapım işlerinden bağımsız ve ayrı olarak
verilen mimarlık, mühendislik, etüt, plan, proje, harita (kadastral harita
dahil), kadastro, imar uygulama, her ölçekte imar planı hazırlama ve benzeri
hizmetler bu bölüm kapsamında değerlendirilir.
Herhangi bir teslim ya da hizmet
kapsamında veya bu teslim ya da hizmetin devamı niteliğinde verilmek ve bedeli
ayrıca belirlenmek kaydıyla eğitim hizmetleri danışmanlık hizmeti kapsamında
değerlendirilir.
Avukatların hukuki ihtilaflarla ilgili
olarak yargı mercileri nezdinde veya yargı kararlarının sonuçları ile ilgili
olarak vekâlet akdi çerçevesinde (icra vb.) verdikleri hizmetler bu bölüm
kapsamında tevkifata tabi tutulmaz.[42]
Avukatların verdikleri danışmanlık hizmetleri ise tevkifata tabidir.
Avukatlarla yapılan sözleşmede avukatlık
ve danışmanlık hizmetleri birlikte yer alıyorsa, bu iki unsur ayrı ayrı
ücretlendirilmediği takdirde, toplam sözleşme bedeli üzerinden tevkifat
uygulanır.
Uluslararası gözetim şirketleri tarafından
ifa edilen gözetim hizmetleri ile araç, makine, teçhizat ve benzerlerinin
kalite kontrol ve test edilmesine ilişkin hizmet alımları da tevkifata tabidir.
Ancak, yazılı ve görsel medya takip
hizmetleri ile ilan, reklâm ve benzeri hizmetler danışmanlık ve denetim
hizmetleri kapsamında değerlendirilmez.
2.1.3.2.3. Makine, Teçhizat, Demirbaş ve Taşıtlara Ait Tadil,
Bakım ve Onarım Hizmetleri
2.1.3.2.3.1. Tevkifat Uygulayacak Alıcılar ve Tevkifat
Oranı
Tebliğin (I/C-2.1.3.1/b) ayırımında
sayılanlara karşı ifa edilen makine, teçhizat, demirbaş ve taşıtlara ait tadil,
bakım ve onarım hizmetlerinde alıcılar tarafından (7/10)[43]
oranında KDV tevkifatı uygulanır.
2.1.3.2.3.2. Kapsam
Tebliğin (I/C-2.1.3.1/b) ayırımında
sayılanlara ait veya bunlara tahsis edilen ve faaliyetlerinin yürütülmesinde
kullanılan makine, teçhizat, demirbaş ve taşıtlara ait tadil, bakım ve onarım
hizmetleri tevkifat kapsamındadır.
Örnek 1: Hisse senetleri BİST’te işlem gören (A)
A.Ş. tarafından satın alınan kamyon şasisi üzerinde kasa, depo ve benzeri
ilaveler yaptırmak suretiyle tadilat uygulanması halinde, tadilat bedelleri
üzerinden hesaplanan KDV tevkifata tabi olacaktır.
Örnek 2: (A) kamu kurumu otomasyon sisteminin
oluşturulması amacıyla (X) Yazılım ve Otomasyon Şirketi ile anlaşmıştır.
Sözleşme kapsamında otomasyon sistemlerine
ilişkin yazılım temini, satış sonrası güncelleme, bakım vb. hizmetler de
verilmektedir.
Otomasyon sisteminin ve bilgisayarların
kullanımında gerekli olan işletim sistemi yazılımlarına ilişkin olarak verilen
değişiklik, sorun giderme, yenileme, bakım, güncelleme ve benzeri hizmetlere ilişkin
bedel üzerinden hesaplanan KDV’nin 7/10’u (A) tarafından tevkifata tabi
tutulacaktır.
Isıtma-soğutma sistemleri, havalandırma
sistemi, ses sistemi, görüntü sistemi, ışık sistemi, asansör ve benzerlerine
yönelik bakım ve onarım hizmetleri bu bölüm kapsamında tevkifata tabi tutulur.
Bunların ilk yapımı veya tamamen yenilenmesi ise Tebliğin (I/C-2.1.3.2.1.)
bölümü kapsamında tevkifata tabidir.
Makine, teçhizat, demirbaş ve taşıtların
bakım hizmetleri, bunların kendinden beklenen işlevleri sağlamak için belli
aralıklarla veya gerektiği zaman yapılan faaliyetlerdir. Bu hizmet sırasında
bakımı yapılan eşyanın belli aksam ve parçalarının değiştirilmesi de hizmetin
ayrılmaz bir parçasıdır.
Makine, teçhizat, demirbaş ve taşıtların
onarımı ise bozulmuş, eskimiş araçların kullanılabilir hale getirilmesinden
ibarettir. Bakım hizmetinde olduğu gibi onarım hizmetinde de onarılan şeye ait
bazı parçaların değiştirilmesi işin tabii bir sonucudur.
Dolayısıyla, makine, teçhizat, demirbaş ve
taşıtlara ait bakım ve onarım hizmetlerinin yalnızca işçilik hizmetinden ibaret
sayılması söz konusu olmayıp, bu hizmetlerin gereği olarak yapılan malzeme,
yedek parça ve sarf malzemesi teslimleri de bakım ve onarım hizmetine dahil
bulunmaktadır.
Ancak, bu hizmetlerde kullanılacak malzeme,
yedek parça, sarf malzemesi gibi malların tadil, bakım ve onarımı yaptıranlar
tarafından piyasadan satın alınıp bu işleri yapanlara verilmesi halinde,
malların piyasadan satın alınması sırasında, Tebliğin (I/C-2.1.3.3) bölümünde
yapılan açıklamalar saklı kalmak kaydıyla, tevkifat uygulanmaz.
2.1.3.2.4. Yemek Servis ve Organizasyon Hizmetleri
2.1.3.2.4.1. Tevkifat Uygulayacak Alıcılar ve Tevkifat
Oranı
Tebliğin (I/C-2.1.3.1/b) ayırımında
sayılanlara karşı ifa edilen her türlü yemek servis ve organizasyon
hizmetlerinde alıcılar tarafından (5/10) oranında KDV tevkifatı uygulanır.
2.1.3.2.4.2. Kapsam
Yemek servis hizmetleri; Tebliğin
(I/C-2.1.3.1/b) ayrımında sayılan idare, kurum ve kuruluşların personel,
öğrenci, hasta, müşteri, misafir, yolcu sıfatı taşıyan kişilerin yemek
ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla yapacakları hizmet alımlarını kapsamaktadır.
Örnek: Milli Eğitim Bakanlığı’nın (il veya ilçe
milli eğitim müdürlüklerinin) taşımalı eğitim kapsamında öğrencilere verilen
öğle yemeği (kumanya) alımlarında, yemeği hazırlayan ve/veya dağıtımını yapan
yüklenicilere yapılacak ödemelerden KDV tevkifatı yapılacaktır.
Bedelin kendi bütçe ödenekleri dışında bir
kaynaktan karşılanması, mesela Sosyal Yardımlaşma Vakfı tarafından karşılanması
halinde de yemek (kumanya) alımıyla ilgili olarak tevkifat yapılacaktır.
Yemeğin, tevkifat yapmakla sorumlu idare,
kurum veya kuruluşlara ait bir yerde hazırlanması (pişirilmesi) veya
tüketilmeye hazır halde temin edilmesi tevkifat uygulanmasına engel değildir.
Bazı şirketlerin üreterek pazarladıkları
ve oluşturulan sisteme dâhil işyerlerinde yeme-içme hizmeti teminine imkan
veren yemek çeklerinin (karnelerinin-biletlerinin) bedeli üzerinden hesaplanan
KDV, tevkifata tabi tutulmaz. Ancak, yemek servis hizmetinin hizmeti alan idare,
kurum veya kuruluşun bünyesinde ve doğrudan yemek çekini satan firma tarafından
verilmesi halinde tevkifat uygulanır.
Yemek servis hizmetinin, bu hizmetin
verildiği mahallere (lokanta, restoran ve benzeri yerlere) gidilmesi suretiyle
alınması ve hizmete ait faturanın Tebliğin (I/C-2.1.3.1/b) ayrımında sayılan
idare, kurum ve kuruluşlar adına düzenlenmesi halinde de tevkifat kapsamında
işlem tesis edilir.
Ayrıca otel, motel, tatil köyü ve benzeri
konaklama tesislerinde, konaklama hizmetinden ayrı olarak verilen veya birlikte
verilmekle beraber ayrı bir fatura ile belgelendirilen ya da aynı faturada ayrı
olarak gösterilen durumlarda, yemek servis hizmeti ile ilgili olarak tevkifat
uygulaması kapsamında işlem yapılır.
Tevkifat yapmak zorunda olan idare, kurum
ve kuruluşların kendi personeli marifetiyle hazırladıkları yemekler için
piyasadan yiyecek maddeleri ve hazırlanan yemekle ilgili çeşitli malzemeleri
satın alması, bu bölüm kapsamında tevkifata tabi değildir.
Tebliğin (I/C-2.1.3.1/b) ayrımında sayılan
idare, kurum ve kuruluşların konser, fuar, kutlama, parti, kokteyl, davet,
kongre, seminer, panel, tanıtım ve benzeri hizmet alımları bu bölüm kapsamında
tevkifata tabi tutulur.
Söz konusu hizmetleri veren mükelleflerin,
organizasyonun yapıldığı yeri (salon, otel ve benzeri) işletenlerden aldıkları
hizmetler tevkifat uygulaması kapsamında değildir. Bu durum, organizasyonu
yapan firmaların, hizmet verdikleri idare, kurum ve kuruluşlar adına
düzenledikleri faturalarda yer alan toplam tutar üzerinden tevkifat uygulanmasına
engel değildir.
Örnek: (A) Organizasyon A.Ş., (B) kamu kurumu ile
kurumun 50. kuruluş yıldönümü kutlaması organizasyonunu düzenlemek için
anlaşmıştır. Kutlama, bir başka ilde gerçekleştirilecek ve iki gün sürecektir.
(A), bu kutlama için katılımcıların konaklamaları dahil bir otelle anlaşmıştır.
Otel işletmesi tarafından (A)’ya verilen
konaklama, salon kiralaması ve benzeri hizmetler tevkifata tabi olmayacaktır.
(A)’nın, kutlama organizasyonu tertibi nedeniyle (B)’ye fatura edeceği toplam
tutar üzerinden hesaplanan KDV ise (5/10) oranında tevkifata tabi tutulacaktır.
2.1.3.2.5. İşgücü Temin Hizmetleri
2.1.3.2.5.1. Tevkifat Uygulayacak Alıcılar ve Tevkifat
Oranı
Tebliğin (I/C-2.1.3.1/a ve b) bölümünde
sayılanlara, faaliyetlerinin yürütülmesi ile ilgili işlemlerde kullanılan
işgücünün sağlanması şeklinde verilen hizmetlerde (işgücü temin hizmeti
alımlarında), alıcılar tarafından (9/10) oranında KDV tevkifatı uygulanır.
2.1.3.2.5.2. Kapsam
Gerçek veya tüzel kişiler, faaliyetlerinin
yürütülmesine ilişkin olarak ihtiyaç duydukları işgücünü, kendilerine hizmet
akdi ile bağlı ücretli statüsünde hizmet erbabı çalıştırarak temin etmek
yerine, alt işverenlerden veya bu alanda ya da başka alanlarda faaliyette
bulunan diğer kişi, kurum, kuruluş veya organizasyonlardan temin etmektedirler.
Bu tür hizmetler, esas itibarıyla, temin
edilen elemanların, hizmeti alan işletmenin bilfiil sevk, idare ve kontrolü
altında çalıştırılabilmesinin mümkün bulunduğu durumlarda tevkifat kapsamına
girmektedir.
Bu şekilde ortaya çıkan hizmetlerde
aşağıdaki şartların varlığı halinde tevkifat uygulanır:
- Temin edilen elemanların, hizmeti alana
ücretli statüsünde hizmet akdiyle bağlı olmaması gerekmektedir.
- Temin edilen elemanların, hizmeti alanın
sevk, idare ve kontrolü altında çalıştırılması gerekmektedir. Elemanların
işletmenin mal ve hizmet üretimi safhalarından herhangi birinde çalıştırılması
halinde, sevk, idare ve kontrolün hizmeti alan işletmede olduğu kabul edilir.
Dolayısıyla işgücü temin hizmetinin
varlığının tespitinde; hizmetin ifasında kullanılan elemanların işgücü temin
hizmetini veren firmanın bünyesinde bulunması ve ona hizmet akdiyle bağlı
olması, hizmeti alanın sevk, idare ve kontrolü altında çalıştırılması gibi
karineler göz önünde bulundurulur, bu hususların varlığı, taraflar arasında bir
sözleşme yapılmışsa bu sözleşmedeki hükümler veya sözleşmeye bağlı teknik
şartnamedeki açıklamalar da dikkate alınarak tespit edilir.
İşgücü temin hizmeti veren mükellefin, söz
konusu hizmeti bir başka mükelleften temin ettiği elemanları kullanarak sunması
halinde, sadece kendisine verilen işgücü temin hizmetinde tevkifat uygulanır.
Kısmi tevkifat kapsamındaki
işlemleri belirlemeye Maliye Bakanlığı yetkili olup, insan veya hayvan
sağlığına yönelik koruyucu hekimlik, teşhis, tedavi ve rehabilitasyon hizmetlerini ifa edenlere hekimler
vasıtasıyla verilen hizmetler için işgücü temin hizmeti kapsamında tevkifat uygulanmayacaktır.[44]
Tebliğin (I/C-2.1.3.1/a ve b) bölümlerinde
sayılanlara verilen özel güvenlik ve koruma hizmetleri de işgücü temin hizmeti
kapsamında tevkifata tabi tutulur.
Buna göre, güvenlik hizmetleri sektöründe
faaliyet gösteren işletmeler tarafından verilen;
- Sabotaj, yangın, hırsızlık, soygun,
yağma, yıkma tehditlerine karşı caydırıcı ön tedbirleri alma,
- Tesis, alan, alış-veriş merkezi, bina,
nakil vasıtaları, konut, işyeri, etkinlik, gösteri, toplantı, kutlama, tören,
müsabaka, organizasyon ve benzerlerinin güvenliğini sağlama,
- Arama ve kurtarma, özel eğitimli şoför,
- Güvenlik sistemi oluşturma ve izleme,
giriş çıkış kontrolü, güvenlik etütleri hazırlama, personel güvenlik
tahkikatları yapma, araştırma, koruma,
- Güvenlik ve korumaya yönelik eğitim ve
danışmanlık,
- Değerli evrak, nakit, koleksiyon, maden
ve eşya gibi kıymetlerin bir yerden başka bir yere transferi,
- İkaz-ihbar, alarm izleme,
ve benzeri tüm hizmetler işgücü temin
hizmeti kapsamında tevkifata tabidir.
Yalnızca özel güvenlik sistemlerinin
kurulması, bu kapsamda tevkifata tabi değildir. Ancak bu kurulumun Tebliğin
(I/C-2.1.3.2.1.)bölümünde açıklanan yapım işlerinin özelliklerini taşıması
halinde, bu kapsamda tevkifat uygulanır.
PTT A.Ş.nin posta işlerinin yerine
getirilmesine yönelik olarak; gönderilerin toplanması, yüklenmesi, ayrımı,
sevki ve işlenmesi, gönderilerin adresten kabulü, ambalajlanması, ölçüm, tartım
ve kayıt işlemleri, dağıtılacak tüm kayıtlı/kayıtsız gönderilerin grup/cihet
ayrımı, dağıtım araçlarına yüklenmesi ve boşaltılması, gönderilerin dağıtım ve
teslimi, tahsilatlı gönderilerin ücretlerinin tahsili, tahsil edilen ücretlerin
İdareye teslimi, teslim edilen veya edilemeyen gönderilerin dağıtım alanında
veya işyerinde düşüm işlemleri ve benzeri şekillerdeki hizmet alımları bu bölüm
kapsamında tevkifata tabi tutulur.[45]
2.1.3.2.6. Yapı Denetim Hizmetleri
2.1.3.2.6.1. Tevkifat Uygulayacak Alıcılar ve Tevkifat
Oranı
Tebliğin (I/C-2.1.3.1/a ve b) bölümlerinde
sayılanlara verilen yapı denetim hizmetlerinde, alıcılar tarafından (9/10)
oranında KDV tevkifatı uygulanır.
2.1.3.2.6.2. Kapsam
Tevkifatın kapsamını, yapı denetim
firmalarınca verilen yapı denetim hizmetleri oluşturmaktadır. Su yapıları
denetim hizmeti ve benzeri hizmetler de bu kapsamda değerlendirilir.
Tevkifat yapmakla sorumlu tutulanlara
verilen yapı denetim hizmetlerinde, bedelin kamu kurumları aracılığıyla
ödenmesi halinde tevkifat, hizmeti satın alan ve adına yapı denetim hizmeti
faturası düzenlenen tarafından uygulanır. Kamu kurumları tarafından bizzat
satın alınmayan yapı denetim hizmetlerine ilişkin bedellerin, bunlar adına
açılan hesaplardan ödenmesi nedeniyle sorumlu sıfatıyla KDV tevkifatı yapmaları
söz konusu değildir.
Arsa karşılığı inşaat işlerinde, hizmet
bedeli müteahhit tarafından ödenmekle birlikte yapı denetim hizmetine ait
fatura ilgili mevzuatı gereğince inşaat ruhsat sahibi (arsa sahibi) adına
düzenlendiğinden, inşaat ruhsat sahibinin mükellefiyet durumuna göre hareket
edilir. Ruhsat sahibinin Tebliğin (I/C-2.1.3.1/a ve b) bölümleri kapsamında
olması halinde, tevkifat uygulamasına ilişkin işlem tesis edilir.
2.1.3.2.7. Fason Olarak Yaptırılan Tekstil ve Konfeksiyon İşleri,
Çanta ve Ayakkabı Dikim İşleri ve Bu İşlere Aracılık Hizmetleri
2.1.3.2.7.1. Tevkifat Uygulayacak Alıcılar ve Tevkifat
Oranı
Tebliğin (I/C-2.1.3.1/a ve b) bölümlerinde
sayılanlara yapılan fason tekstil ve konfeksiyon işleri, fason çanta ve
ayakkabı dikim işleri ile Tebliğin (I/C-2.1.3.2.7.3) bölümünde belirtilen
aracılık hizmetlerinde, alıcılar tarafından (7/10)[46]
oranında KDV tevkifatı uygulanır.
2.1.3.2.7.2. Kapsam
Tevkifat kapsamına;
- Deriden mamul giyim eşyalarına ilişkin
fason işler de dahil olmak üzere fason tekstil ve konfeksiyon işleri (perde,
halı, mobilya kumaşı ve örtüsü, havlu, oto koltuk kumaşı, çuval ve benzerleri
ile bunların imalinde kullanılacak iplik veya kumaşa verilen fason hizmetler
dahil),
- Fason çanta, kemer, cüzdan ve benzerleri
ile ayakkabı (terlik, çizme ve benzerleri dahil) dikim işleri (söz konusu
malların dikimi dışında tadil ve onarım şeklinde ortaya çıkan hizmetler hariç)
- Bu işlerle ilgili aracılık hizmetleri
girmektedir.
Terziler tarafından, Tebliğin
(I/C-2.1.3.1/a ve b) bölümünde sayılanlara verilen dikim, tadil, onarım
şeklindeki hizmetler de tevkifat uygulaması kapsamındadır.
Fason imalatın şartı, imal edilecek mal
ile ilgili ana hammadde başta olmak üzere hammaddelerin fason iş yaptıranlarca
temin edilmesidir.
Bu çerçevede, tekstil ve konfeksiyon
sektöründeki boya, apre, baskı ve kasarlama işlerinde, boya ve kimyevi
maddelerin işi yaptıranlar tarafından temin edilip, bu işleri yapanlara
verilmesi halinde tevkifat uygulanacak; boya ve kimyevi maddelerin bu işleri
yapanlar tarafından temin edilip kullanılması halinde tevkifat yapılmayacaktır.
Ütüleme, çözgü, haşıl, dikim, kesim,
kapitone, tıraşlama, zımpara, şardon, yakma, ram, nakış ve benzeri bütün işler
tevkifat uygulamasına tabidir. Ancak, bu işler boya, baskı, apre ve kasarlama
işlerinin bir unsuru veya tamamlayıcısı olarak onlarla birlikte yapılıyorsa,
aynı faturada gösterilmeleri
kaydıyla bu işler tevkifat
uygulaması bakımından boya, baskı, apre ve kasarlama hizmetleri gibi işlem
görecektir.
Fason olarak yapılan yıkama ve kurutma
işlerinde de yardımcı malzemelerin işi yaptıranlar tarafından temin edilip bu
işleri yapanlara verilmesi halinde tevkifat uygulanacaktır. Presleme işinin
yıkama ve kurutma işlerinin bir unsuru veya tamamlayıcısı olarak birlikte
yapılması ve aynı faturada gösterilmesi halinde tevkifat uygulanırken, presleme
işinin yıkama ve kurutma işinden ayrı olarak yapılması durumunda tevkifat
uygulanmayacaktır.
Fason olarak yaptırılan kapitone işlerinde
astarın üzerine sadece elyaf veya elyafla birlikte tül veya tela tatbik
edilmektedir. Sadece elyaf tatbik edilen hallerde elyafın, elyaf ile birlikte
tül veya telanın tatbik edildiği hallerde elyaf ile tül veya elyaf ile telanın
fason iş yaptıranlar tarafından temin edilip fason iş yapanlara astar ile
birlikte verilmesi halinde tevkifat uygulanacak, astar hariç yukarıda
sayılanların fason iş yapanlarca temin edilip kullanılması halinde ise tevkifat
uygulanmayacaktır.
Fason işlerde mamul bir bütün olarak imal
ettirilebileceği gibi, üretim aşamaları itibarıyla kısmi olarak fason iş
yaptırılması da mümkündür.
Örnek 1: Bir konfeksiyon firmasının pazarlayacağı
gömleklerin kumaşını, kesimini, dikimini ayrı ayrı firmalara fason olarak
yaptırması halinde her bir kısmi iş, tevkifat uygulaması kapsamına girecektir.
Fason iş yapanların, başkalarına fason iş
yaptırmaları, her iki fason iş bakımından tevkifat uygulamasına engel değildir.
Örnek 2: İmal edip pazarladığı pantolonların bir
kısmını fason olarak imal ettiren bir mükellef, aynı zamanda ihracatçı
firmalara fason olarak erkek takım elbisesi imal ediyorsa, fason yaptırdığı
pantolonlar için kendisi tevkifat uygulayacak, ihracatçıya yaptığı fason takım
elbiseler için ise ihracatçı tarafından tevkifat uygulanacaktır.
Fason olarak yapılan işlerde, fason işi
yapanlar tarafından kullanılan iplik, fermuar, düğme, tela, astar ve benzeri
her türlü yardımcı madde ve malzemeler, fason hizmet bedeline dahildir. Fason
iş için kullanılan bu madde ve malzemelerin, ayrı fatura edilmesi söz konusu
değildir.
2.1.3.2.7.3. Fason İşlerle İlgili Aracılık Hizmetleri
Fason işlerle ilgili aracılık hizmetleri
aşağıdaki açıklamalar çerçevesinde tevkifata tabidir.
Bazı KDV mükellefleri;
- Fason iş yaptıracak olanlara, fason iş
yapacak işletmeleri,
- Fason iş yapacak işletmelere, fason iş
yaptıracak olanları,
temin etmek suretiyle aracılık hizmeti
vermektedir. Bu hizmetlerde aracı firmanın fason işle ilgili bir sorumluluğu
bulunmamakta, sadece tarafları bir araya getirmektedir. Bu aracılık hizmetleri
bu bölüm kapsamında tevkifata tabidir.
Fason yapılmak üzere alınan işin tamamen
başka firmalara fason olarak yaptırılması halinde de her iki aşamada tevkifat
uygulanacaktır.
2.1.3.2.8. Turistik Mağazalara Verilen Müşteri Bulma / Götürme
Hizmetleri
2.1.3.2.8.1. Tevkifat Uygulayacak Alıcılar ve Tevkifat
Oranı
Tebliğin (I/C-2.1.3.1/a) ayrımı
kapsamındakilere turizm acentesi, rehber ve benzerlerince verilen müşteri bulma
hizmetlerinde, alıcılar tarafından (9/10) oranında KDV tevkifatı uygulanır.
2.1.3.2.8.2. Kapsam
Turizm acentesi, rehber ve benzerlerinin
turist kafilelerini alışveriş etmeleri için belirli dükkânlara/mağazalara
götürmeleri karşılığında bu işletmelerden aldıkları komisyonlar genel oranda
KDV’ye tabidir.
Bu kapsamdaki komisyon ve benzeri
ödemeleri yapan işletmeler tarafından komisyon tutarına ait KDV üzerinden
tevkifat uygulanır.
2.1.3.2.9. Spor Kulüplerinin Yayın, Reklâm ve İsim Hakkı
Gelirlerine Konu İşlemleri
2.1.3.2.9.1. Tevkifat Uygulayacak Alıcılar ve Tevkifat
Oranı
Profesyonel spor kulüplerince
(şirketleşenler dahil) yapılan, bu Tebliğin (I/C-2.1.3.2.9.2.) bölümü
kapsamındaki işlemlerde, Tebliğin (I/C-2.1.3.1/a ve b) bölümlerinde sayılanlar
tarafından (9/10) oranında KDV tevkifatı uygulanır.
2.1.3.2.9.2. Kapsam
Profesyonel spor kulüpleri (şirketleşenler
dahil);
- Sponsorluk yoluyla veya reklâm almak
(reklam alanları ve panolarının kiralanması dahil) suretiyle reklâm gelirleri,
- Spor müsabakalarının veya kulüple ilgili
faaliyetlerin yayınlanması suretiyle yayın geliri,
- Toplumsal şans oyunları ve diğer
faaliyetlerde kulüp isminin kullanılmasına izin verilmesinden dolayı isim
hakkı,
geliri elde etmektedirler.
Spor kulüplerinin genel oranda KDV’ye tabi
olan bu gelirlerine konu işlemleri nedeniyle hesaplanan KDV’nin (9/10)’u
işlemin muhatapları (reklâm hizmeti alanlar, yayın faaliyetini
gerçekleştirenler, isim hakkını kullananlar vb.) tarafından tevkifata tabidir.
Örnek 1: (A) Hazır Giyim A.Ş., şirketin reklamının
futbolcuların formalarında yapılması amacıyla hem Türkiye Süper Liginde
mücadele eden (Z) spor kulübü hem de faaliyet gösterdiği ilin mahalli liginde
mücadele eden (Y) spor kulübü ile anlaşmıştır.
KDV mükellefi (Z) spor kulübünün verdiği
reklâm hizmeti bu bölüm kapsamında kısmi tevkifata tabi olacaktır. (Y) spor
kulübünün reklâm hizmetine ilişkin KDV ise KDV mükellefiyetinin bulunmaması
kaydıyla Tebliğin (I/C-2.1.2.4) bölümü kapsamında tam tevkifata tabi
tutulacaktır.
Örnek 2: Türkiye Futbol Federasyonu, Türkiye Süper
Ligi 2012/2013 futbol sezonu müsabakalarının televizyondan yayınlanmasına
ilişkin yayın hakkını yapılan ihale sonucunda (Y) Medya A.Ş. ye vermiştir.
Futbol müsabakalarının yayın hakkı
karşılığında yayın hakkı bedelinin Futbol Federasyonu tarafından Türkiye Süper
Liginde mücadele eden (F) Spor Kulübüne aktarılmasına ilişkin olarak (F)
tarafından düzenlenecek faturada genel oran üzerinden KDV hesaplanacak ve
hesaplanan KDV tutarının (9/10)’u Federasyon tarafından tevkif edilerek (F)’ye
ödenmeyecek, ancak söz konusu vergi tutarı sorumlu sıfatıyla 2 No.lu KDV
Beyannamesi ile beyan edilerek ödenecektir.
Örnek 3: 2012/2013 futbol sezonunda Spor-Toto
Teşkilat Başkanlığınca futbol müsabakaları üzerine tertip edilen “iddaa”
oyununda/müşterek bahsinde, müsabakalarının söz konusu oyun biletlerinde yer
verilmesine ilişkin isim hakkı kullanımı nedeniyle Türkiye Süper Liginde
mücadele eden (Z) Spor Kulübüne Spor-Toto Teşkilat Başkanlığınca Eylül/2012
dönemi ile ilgili olarak aktarılacak bedele ilişkin söz konusu işlem genel
oranda KDV’ye tabi olacaktır.
(Z) tarafından Spor-Toto Teşkilat
Başkanlığı adına düzenlenecek faturada hesaplanacak KDV’nin (9/10)’u adı geçen
Başkanlıkça tevkifata tabi tutulacaktır.
Örnek 4: (A) Spor Ürünleri A.Ş., 2013 takvim
yılında üretimini yapacağı spor malzemelerinde kulüp isminin kullanılması
amacıyla 100.000TL karşılığında Türkiye Basketbol Liginde mücadele eden (Y)
Spor Kulübüyle anlaşmıştır.
(Y) aynı zamanda, kendi ismi kullanılarak
basketbol okulu açılmasına izin verilmesi hususunda (B) Basketbol Okulu ile anlaşmıştır.
(Y) bu anlaşmadan 20.000 TL gelir elde edecektir.
Her iki isim hakkı kullanımına izin
verilmesine ilişkin sözleşmeler çerçevesinde isim hakkı bedelleri, faturaları
düzenlenerek peşin tahsil edilmiştir. (Y)’nin, (A) ve (B)’ye verdiği isim
kullanım haklarının devri genel esaslar çerçevesinde KDV’ye ve tevkifata tabi
olacaktır.
Bu çerçevede, (A)’ya düzenlenen faturada
yer alan KDV’nin [(100.000 x 0,18) x 0,90 =] 16.200 TL’lik kısmı, (B)’ye
düzenlenen faturada yer alan KDV’nin ise [(20.000 x 0,18) x 0,90 =] 3.240
TL’lik kısmı, bunlar tarafından tevkifata tabi tutularak sorumlu sıfatıyla
beyan edilip ödenecektir.
2.1.3.2.10. Temizlik, Çevre ve Bahçe Bakım Hizmetleri
2.1.3.2.10.1. Tevkifat Uygulayacak Alıcılar ve Tevkifat
Oranı
Tebliğin (I/C-2.1.3.1/a ve b) bölümünde
sayılanların Tebliğin (I/C-2.1.3.2.10.2.) bölümünde belirtilen temizlik, çevre
ve bahçe bakım hizmeti alımlarında, alıcılar tarafından (9/10)[47] oranında KDV tevkifatı uygulanır.
2.1.3.2.10.2. Kapsam
Temizlik hizmetleri sektörünün yaygın
olarak sunduğu hizmetler;
- Bina temizliği,
- Sokak temizliği,
- Sağlık kuruluşlarının hijyenik temizliği
ve hastane atıklarının toplanması ve imhası,
- Çöp toplama ve toplanan çöplerin imhası,
- Park ve bahçeler ile mezarlık alanlarının
temizliği,
- Haşere mücadelesi,
- Demiryolu ve kara nakil vasıtalarının
temizliği,
ve benzeri işlerden oluşmakta olup, bu
işler tevkifat uygulaması kapsamındadır.
Bina temizliğine; binaların müştemilat ve
eklentileri dahil iç ve dış cephesinin temizliği ile her türlü mefruşatının
(halı, perde, koltuk, süs eşyası vb.) bina içinde veya dışında yaptırılan
temizliği dahildir.
Ayrıca havlu, çarşaf, elbise, çamaşır gibi
eşyaların temizlettirilmesi veya yıkattırılması da temizlik hizmetleri
kapsamında tevkifata tabidir.
Ancak, temizlik işlerinde kullanılacak
deterjan, süpürge gibi alet-edevat ve sarf malzemelerinin satın alınması
sırasında tevkifat uygulanmaz.
Sorumlu tayin edilenlerin park, bahçe ve
mezarlık alanları ile bulvar, refüj, göbek, rekreasyon alanları ve havuzların
bakımı, bitkilendirilmesi, sulanması, haşere mücadelesi, sokak hayvanlarının
toplanması-ıslahı ve benzerlerine ilişkin hizmet alımları, çevre ve bahçe bakım
hizmetleri kapsamında tevkifata tabidir.
2.1.3.2.11. Taşımacılık Hizmetleri
2.1.3.2.11.1. Tevkifat Uygulayacak
Alıcılar ve Tevkifat Oranı
Tebliğin (I/C-2.1.3.1/a ve b) bölümünde
sayılanların, Tebliğin (I/C-2.1.3.2.11.2.) bölümü kapsamındaki yük taşımacılığı
hizmeti alımlarında (2/10), servis taşımacılığı hizmeti alımlarında ise (5/10)
oranında KDV tevkifatı uygulanır.
2.1.3.2.11.2. Kapsam
Bu bölüm kapsamına, personel, öğrenci,
müşteri ve benzerlerinin belirli bir güzergah dahilinde taşınması amacıyla
ihdas ettikleri servis hizmetlerine ilişkin olarak yaptıkları taşımacılık
hizmeti alımları ile karayoluyla yapılan yük taşımacılığı hizmeti alımları
(kargo işletmeciliği yetki belgesi sahibi mükellefler tarafından yapılan kargo
taşıma işleri hariç) girmektedir.
Söz konusu hizmetlerin, tahsis edilmiş
özel plakalı araçlar ile yapılıp yapılmaması, ilgili birimlerden taşımacılıkla
ilgili zorunlu belge ve sertifikaların alınıp alınmaması veya taşıma işinde
kullanılan aracın özmal ya da sözleşmeli taşıt olup olmaması tevkifat
uygulaması kapsamında işlem tesisine engel değildir.
Servis hizmetinin, personel veya
öğrencilerin (veya velilerin) kendi aralarında anlaşmak suretiyle doğrudan
taşımacı ile sözleşme yapılması/anlaşılması suretiyle sağlanması halinde, esas
olarak hizmete ait faturaların servis hizmetinden yararlanan personel, öğrenci
(veya velisi) adına düzenlenmesi gerektiğinden, tevkifat uygulanmaz. Ancak,
faturanın tevkifat yapmakla sorumlu tutulanlar adına düzenlenmesi halinde
tevkifat uygulaması kapsamında işlem tesis edilir.
Taşımacılık hizmetini yüklenen bir
firmanın, bu işi bizzat ifa etmeyip bir başka firmaya devretmesi durumunda,
taşımacılık hizmetini alan tarafından bu kapsamda tevkifat yapılmaz. Ancak
taşımacılık hizmetini yüklenen firma tarafından, taşımacılık hizmetini fiilen
ifa eden firmadan alınan hizmet için KDV tevkifatı uygulanır.[48]
2.1.3.2.12. Her Türlü Baskı ve Basım Hizmetleri
2.1.3.2.12.1. Tevkifat Uygulayacak Alıcılar ve Tevkifat
Oranı
Tebliğin (I/C-2.1.3.1/b) ayırımında
sayılanlara karşı ifa edilen baskı ve basım hizmetlerinde alıcılar tarafından
(7/10)[49]
oranında KDV tevkifatı uygulanır.
2.1.3.2.12.2. Kapsam
Sorumlu tayin edilenlere verilen; kitap,
ansiklopedi, risale, dergi, broşür, gazete, bülten, basılı kağıt, katalog,
afiş, poster, dosya, klasör, matbu evrak, makbuz, kartvizit, antetli kağıt,
zarf, bloknot, defter, ajanda, takvim, her çeşit belge ve sertifika, davetiye,
mesaj ve tebrik kartı, etiket, ambalaj, test gibi süreli veya süresiz yayınlar
ile diğer ürünlerin her türlü (cd, vcd, dvd gibi baskılar dâhil) baskı ve
basımı hizmeti ile bunların veya sorumlu tayin edilenler tarafından kullanılan
her çeşit evrakın ciltlenmesine ilişkin hizmetler bu bölüm kapsamında tevkifata
tabidir.
Üretimde kullanılacak kâğıt, boya ve
benzeri ham ve yardımcı maddelerin siparişi veren alıcı tarafından temin
edilmesi veya edilmemesi tevkifat uygulamasına engel değildir.
Ayrıca, söz konusu işlemler hizmet
niteliğinde olduğundan, baskısı yapılmış ve piyasada satışa sunulmuş hazır
haldeki ürünlerin doğrudan alımında tevkifat uygulanmayacaktır. Bu kapsamda,
hizmetin veya faaliyetin gerektirdiği kırtasiye, basılı kağıt, defter ve
benzeri malların alımı bu bölüm kapsamında değerlendirilmeyecektir.
Örnek: Milli Eğitim Bakanlığının 2011–2012
eğitim-öğretim yılında ilköğretim okullarında okutulacak ve içeriğini
kendisinin belirlediği ders kitaplarının baskı işi ihalesini (A) Matbaacılık
A.Ş. kazanmış ve bu işe ilişkin sözleşme imzalanmıştır.
Söz konusu iş, esas itibarıyla baskı
hizmeti alımıdır ve hizmet bedeli üzerinden hesaplanan KDV’nin (7/10)’u Milli
Eğitim Bakanlığı tarafından tevkifata tabi tutulacak ve (A)’ya ödenmeyecektir.
Öte yandan, (Y) Yayın Evi tarafından
basımı yapılarak piyasada satışa sunulmuş olan bir kitabı, Milli Eğitim
Bakanlığının aynı eğitim-öğretim yılında yardımcı ders kitabı olarak kullanmayı
uygun bulması ve mal alım ihalesiyle doğrudan bu kitapları piyasadan veya yayın
evinden satın alması halinde bu işlem esas itibarıyla mal alımı olması
nedeniyle “teslim” niteliği taşıdığından tevkifat kapsamında değerlendirilmeyecektir.
2.1.3.2.13. Diğer Hizmetler
KDV mükellefleri tarafından, 5018 sayılı
Kanuna ekli cetveller kapsamındaki idare, kurum ve kuruluşlar, kanunla veya
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesiyle kurulan kamu kurum ve kuruluşları, (Ek
ibare:RG-10/2/2024-32456)[576]
kamu iktisadi teşebbüsleri (kamu iktisadi kuruluşları, iktisadi devlet
teşekkülleri), döner sermayeli kuruluşlar, kamu kurumu niteliğindeki meslek
kuruluşları, bankalar, sigorta, reasürans ve emeklilik şirketleri, kanunla
kurulan veya tüzel kişiliği haiz emekli ve yardım sandıkları ile kalkınma
ajanslarına ifa edilen ve Tebliğde özel olarak belirlenmeyen diğer bütün hizmet
ifalarında (sağlık hizmet sunucuları tarafından verilen ve faturası Sosyal
Güvenlik Kurumuna düzenlenen sağlık hizmetleri hariç)[50]
söz konusu alıcılar tarafından (5/10) oranında KDV tevkifatı uygulanır.[51]
2.1.3.2.14. Kamu Özel İş Birliği Modeli
ile Yaptırılan Sağlık Tesislerine İlişkin İşletme Döneminde Sunulan
Hizmetlerde Tevkifat Uygulaması
Kamu Özel İş Birliği Modeli ile yaptırılan
sağlık tesislerine ilişkin olarak 21/2/2013 tarihli ve 6428 sayılı
Sağlık Bakanlığınca Kamu Özel İş Birliği Modeli ile Tesis Yaptırılması,
Yenilenmesi ve Hizmet Alınması ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde
Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun kapsamında, Sağlık Bakanlığınca işletme
döneminde birtakım hizmetler alınmaktadır.
3065 sayılı Kanunun 9 uncu maddesinin
verdiği yetkiye istinaden, 6428 sayılı Kanun kapsamında yaptırılan sağlık
tesislerine yönelik işletme döneminde alınan hizmetlere
uygulanacak tevkifat oranları ile tevkifat uygulamasından
doğan iade taleplerinde, bu hizmetlere aşağıdaki tabloda karşılık gelen işlem
türlerinin dikkate alınması uygun görülmüştür.
Diğer taraftan, sağlık tesislerine yönelik
sunulan hizmetleri bilfiil ifa etmeyen alt yükleniciler tarafından düzenlenecek
faturalarda (yapım işleri hariç) tevkifat uygulanmayacaktır. Ancak,
yüklenici firma tarafından alt yükleniciler aracılığıyla temin edilen ve Sağlık
Bakanlığına sunulan hizmetlere ilişkin Sağlık Bakanlığı tarafından Tebliğin
(I/C-2.1.3.2.13.) bölümü kapsamında (5/10) oranında [yapım işlerinde (4/10)[52] oranında]
KDV tevkifatı yapılması gerekmektedir.
Söz konusu hizmetlerin, alt
yüklenicilerden temin edilmeksizin doğrudan yüklenici firma tarafından Sağlık
Bakanlığına sunulması halinde, aşağıdaki tabloda bu hizmetlere karşılık gelen
işlem türleri dikkate alınarak (işlem türü sütununda işlem türü
belirlenmeyenler için Tebliğin (I/C-2.1.3.2.13.) bölümü kapsamında 5/10
oranında) tevkifat uygulanacaktır:
Tablo: Kamu Özel İş Birliği Modeli ile Yaptırılan
Sağlık Tesislerine İlişkin İşletme Döneminde Alınacak Hizmetlerde
Uygulanacak Tevkifat Oranları
Sözleşmede Öngörülen Hizmet
Hizmeti Bilfiil İfa Eden Alt
Yükleniciden Yapılacak Tevkifat
Hizmeti Bilfiil İfa Etmeyen Alt
Yüklenicilerden Yapılacak Tevkifat Oranı
Yükleniciden Yapılacak Tevkifat Oranı
İşlem Türü
Oran
Yer ve Bahçe
Bakım Hizmetleri
Temizlik, Çevre
ve Bahçe Bakım Hizmetleri
(Tebliğin
I/C-2.1.3.2.10. bölümü)
9/10
Tevkifat Yok
5/10
İlaçlama
Hizmetleri
Çamaşır ve
Çamaşırhane Hizmetleri
Temizlik
Hizmetleri
Sterilizasyon
ve Dezenfeksiyon Hizmetleri
Atık Yönetimi
Hizmetleri
Hasta
Yönlendirme ve Refakat/Resepsiyon/Yardım Masası/Taşıma Hizmetleri
İşgücü Temin
Hizmetleri
(Tebliğin
I/C-2.1.3.2.5. bölümü)
9/10
Tevkifat Yok
5/10
Güvenlik
Hizmetleri
Otopark
Hizmetleri
Diğer Tıbbi Ekipman
Destek Hizmeti
Makine, Teçhizat,
Demirbaş ve Taşıtlara Ait Tadil, Bakım ve Onarım Hizmetleri
(Tebliğin
I/C-2.1.3.2.3. bölümü)
Tevkifat Yok*
Tevkifat Yok
5/10
Mefruşat
Hizmeti
Yemek Hizmeti
Yemek Servis ve
Organizasyon Hizmetleri (Tebliğin I/C-2.1.3.2.4. bölümü)
Tevkifat Yok*
Tevkifat Yok
5/10
Olağanüstü Bakım ve Onarım Hizmeti
Yapım İşleri
(Tebliğin I/C-2.1.3.2.1. bölümü)
4/10
4/10
4/10
Bina ve Arazi Hizmetleri
Laboratuvar
Hizmeti
-
Tevkifat Yok
Tevkifat Yok
5/10
Görüntüleme Hizmeti
Rehabilitasyon Hizmeti
Ortak Hizmetler Yönetimi Hizmeti
Hastane Bilgi Yönetim Hizmeti
* Hizmetin, Tebliğin (I/C-2.1.3.1/b) ayrımında sayılanlara ifa
edilmesi durumunda “İşlem Türü” dikkate alınarak tevkifat uygulanacaktır.
Örnek: Yüklenici (A) firması, işletmeye alınan
sağlık tesisine yönelik alt yüklenici (B) firmasından temin etmek suretiyle
Sağlık Bakanlığına güvenlik hizmeti vermektedir. Alt yüklenici (B) firması da
bu hizmeti bir alt yüklenici (C) firmasından sağlamaktadır.
Bu durumda, hizmeti bilfiil ifa eden (C)
firması tarafından aracı (B) firmasına sunulan güvenlik hizmetinin, yukarıdaki
tabloya göre “İşgücü Temin Hizmetleri” kapsamında değerlendirilmesi
gerektiğinden, Tebliğin (I/C-2.1.3.2.5.) bölümünde yer alan şartların sağlanıp
sağlanmadığına bakılmaksızın, bu hizmete ilişkin aracı (B) firması tarafından
(9/10) oranında KDV tevkifatı uygulanacaktır.
Aracı konumundaki (B) firması tarafından
yüklenici (A) firması adına düzenlenecek
faturada tevkifat uygulanmayacaktır. Yüklenici (A) firması tarafından
Sağlık Bakanlığına düzenlenecek faturada ise Tebliğin (I/C-2.1.3.2.13.) bölümü
uyarınca (5/10) oranında tevkifat uygulanacaktır.[53]
2.1.3.2.15. Ticari Reklam Hizmetleri
2.1.3.2.15.1. Tevkifat Uygulayacak
Alıcılar ve Tevkifat Oranı
Tebliğin (I/C-2.1.3.1/a ve b) bölümünde
sayılanların, Tebliğin (I/C-2.1.3.2.15.2.) bölümü kapsamındaki reklam hizmeti
alımlarında (3/10) oranında KDV tevkifatı uygulanır.
2.1.3.2.15.2. Kapsam
Ticari reklam, ticaret, iş, zanaat veya
bir meslekle bağlantılı olarak; bir mal veya hizmetin satışını ya da
kiralanmasını sağlamak, hedef kitleyi oluşturanları bilgilendirmek veya ikna
etmek amacıyla reklam verenler tarafından herhangi bir mecrada yazılı, görsel,
işitsel ve benzeri yollarla gerçekleştirilen pazarlama iletişimi niteliğindeki
duyurulardır.
Tevkifat kapsamına, mal veya hizmetlerin
tanıtım ve pazarlamasına yönelik her türlü ticari reklam hizmeti alımları
(reklama ilişkin danışmanlık, reklamın planlanması, reklam içeriğinin
hazırlanması ve tasarımı, reklamın yayımlanması gibi reklama yönelik hizmetler
dahil) girmektedir. Yüklenicileri tarafından tamamen veya kısmen alt
yüklenicilere veya daha alt yüklenicilere devredilen ticari reklam
hizmetlerinde, işi devreden her yüklenici tarafından, kendisine ifa edilen hizmete
ait KDV üzerinden tevkifat yapılır. Reklam hizmetinin, reklam ajansları
üzerinden alınması, söz konusu ajansların bu kapsamda alacakları yayın,
prodüksiyon gibi reklama yönelik hizmetlerin tevkifata tabi tutulmasına engel
teşkil etmez.
Profesyonel spor kulüplerinin
(şirketleşenler dahil) reklam hizmetleri Tebliğin (I/C-2.1.3.2.9.) bölümü
kapsamında, tasarımı yapılmış olan reklamlara ilişkin baskı ve basım hizmeti
alımları Tebliğin (I/C-2.1.3.2.12.) bölümü kapsamında değerlendirilir.[54]
2.1.3.3. Kısmi Tevkifat
Uygulanacak Teslimler
2.1.3.3.1. Külçe Metal Teslimleri
2.1.3.3.1.1. Tevkifat Uygulayacak Alıcılar ve Tevkifat
Oranı
Tebliğin (I/C-2.1.3.3.1.2.) bölümünde
belirtilen külçe metallerin Tebliğin (I/C-2.1.3.1/a ve b) bölümlerinde
sayılanlara tesliminde, (7/10)[55]
oranında KDV tevkifatı uygulanır.
Hurda metallerden elde edilenler dışındaki
bakır, çinko, demir-çelik[56],
alüminyum ve kurşun külçelerinin ithalatçılar ve ilk üreticiler (cevherden
üretim yapanlar) tarafından yapılan teslimlerinde tevkifat uygulanmaz, bu
safhalardan sonraki el değiştirmelerde ise tevkifat uygulanır. Hurda metalden
elde edilen külçelerin ithalatçıları ve üreticileri tarafından tesliminde de
tevkifat uygulanır.
İthalatçılar tarafından yapılan
teslimlerde, satıcı (ithalatçı) tarafından düzenlenen faturada “Teslim edilen
mal doğrudan ithalat yoluyla temin edildiğinden tevkifat uygulanmamıştır.”
açıklamasına ve ithalata ilişkin fatura ve gümrük beyannamesi bilgilerine yer
verilir. Cevherden üretim yapanlar ise düzenlenen faturada “Teslim edilen mal
firmamızca cevherden üretildiğinden tevkifat uygulanmamıştır.” açıklamasına yer
vermek suretiyle tevkifat uygulanmaksızın işlem yapar.
2.1.3.3.1.2. Kapsam
Tevkifat kapsamına, her türlü hurda
metallerden elde edilen külçeler ile hurda metallerden elde edilenler dışındaki
bakır, çinko, demir-çelik,[57]
alüminyum ve kurşun külçelerinin teslimi girmektedir. Slab, billet (biyet),
kütük ve ingot teslimleri de bu uygulama bakımından külçe olarak
değerlendirilir.
Yukarıda belirtilen metallerin,
alışlarında tevkifat uygulanıp uygulanmadığına ve silisyum, magnezyum, mangan,
nikel, titan gibi maddeler ihtiva edip etmediklerine bakılmaksızın, külçe,
slab, biyet, kütük ve ingot haline getirilmiş şekilde satışında KDV tevkifatı
uygulanır.
2.1.3.3.2. Bakır, Çinko, Alüminyum ve Kurşun Ürünlerinin Teslimi
2.1.3.3.2.1. Tevkifat Uygulayacak Alıcılar ve Tevkifat
Oranı
Bakır ve alaşımlarından, çinko ve
alaşımlarından, alüminyum ve alaşımlarından, kurşun ve alaşımlarından mamul,
Tebliğin (I/C-2.1.3.3.2.2.) bölümünde belirtilen ürünlerin, Tebliğin
(I/C-2.1.3.1/a ve b) bölümlerinde sayılanlara tesliminde, (7/10)[58] oranında KDV tevkifatı uygulanır.
Bunların, ilk üreticileri (cevherden
üretim yapanlar) ile ithalatçıları tarafından tesliminde tevkifat uygulanmaz,
sonraki safhaların teslimleri ise tevkifata tabidir.
İthalatçılar tarafından yapılan
teslimlerde, satıcı (ithalatçı) tarafından düzenlenen faturada “Teslim edilen
mal doğrudan ithalat yoluyla temin edildiğinden tevkifat uygulanmamıştır.”
açıklamasına ve ithalata ilişkin fatura ve gümrük beyannamesi bilgilerine yer
verilir. Cevherden üretim yapanlar ise düzenlenen faturada “Teslim edilen mal
firmamızca cevherden üretildiğinden tevkifat uygulanmamıştır.” açıklamasına yer
vermek suretiyle tevkifat uygulanmaksızın işlem yapar.
2.1.3.3.2.2. Kapsam
Tevkifat kapsamına bakır ve
alaşımlarından, çinko ve alaşımlarından, alüminyum ve alaşımlarından, kurşun ve
alaşımlarından mamul; anot, katot, granül, filmaşin, profil, levha, tabaka,
rulo, şerit, panel, sac, boru, pirinç çubuk, lama, her türlü tel ve benzerleri,
çinko oksit ile kurşun ve alaşımlarından mamul, tuğla, mühür, yaprak, plaka,
folyo, pul, saçma, ızgara, toz, kurşun oksit, kurşun monoksit, kırmızı oksit ve
benzerleri girmektedir.
Profilin boyanmış veya kaplanmış olması,
bunların tesliminde tevkifat uygulanmasına engel değildir. Bu durumda, profilin
boyanması veya kaplanmasına ilişkin fason eloksal işçiliği tevkifat kapsamında
değildir.
Bakır, çinko, alüminyum ve kurşun telin;
plastik, cam, kâğıt, emaye, vernik ve benzeri izolasyon malzemeleri ile
kaplanması suretiyle elde edilen "izoleli iletken" teslimleri
tevkifata tabi tutulmaz.
Ayrıca, söz konusu metal ve alaşımlarından
imal edilen nihai ürünler ile bunların kesme, sıyırma, kıvırma, kaynak, bükme,
vida yeri delme-açma ve benzeri şekillerde işlenmesi sonucu elde edilen yarı
mamul ve mamul mahiyetindeki malların teslimleri tevkifata tabi değildir.
Örnek: Bakır, çinko, alüminyum ve kurşun ve
bunların alaşımı metallerden elde edilen meşrubat kutusu, otomobil parçası,
havalandırma kanal borusu, pano, çerçeve, kapı, kapı kolu, mahya, alüminyum
folyo, köşebent, vida, somun, vida soketi, dübel, kilit, çivi, kepenk taşı,
flanş, maşon, dirsek, bek, kanca, menteşe, aksesuar ve benzerlerinin teslimi
tevkifata tabi olmayacaktır.
2.1.3.3.3. Hurda ve Atık Teslimi
2.1.3.3.3.1. Tevkifat Uygulayacak Alıcılar ve Tevkifat
Oranı
Metal, plastik, lastik, kauçuk, kâğıt, cam
hurda ve atıkları ile konfeksiyon kırpıntılarının[59]
teslimi 3065 sayılı Kanunun (17/4-g) maddesi gereğince KDV’den müstesnadır.
Ancak, bu malların teslimi ile ilgili olarak aynı Kanunun (18/1) inci maddesine
göre istisnadan vazgeçilmesi mümkündür.
İstisnadan vazgeçenlerin metal, plastik,
lastik, kauçuk, kâğıt, cam hurda ve atıklarının tesliminde, Tebliğin
(I/C-2.1.3.1/a ve b) bölümü kapsamındaki alıcılar tarafından (7/10)[60] oranında KDV tevkifatı uygulanır.
2.1.3.3.3.2. Kapsam
Hurda kavramı; her türlü metal, plastik,
lastik, kauçuk, kâğıt ve cam hurdasını, bunların hurda halindeki karışımlarını,
aynen veya onarılmak suretiyle üretim amaçlarına uygun olarak kullanılamayacak
haldeki metal, plastik, lastik, kauçuk, kâğıt ve cam karakterli her türlü ham,
yarı mamul ile mamul maddeyi ifade etmektedir.
Hurda kavramında işaret edilen genel anlam
çerçevesinde;
- Demir, bakır, alüminyum, pirinç, kurşun,
teneke, çelik, çinko, pik, sarı, bronz, nikel, kızıl, lehim, mangan-tutya,
antimon ve benzeri her türlü metaller,
- Bu metallerin alaşım, bileşim ve
cürufları,
- İmalathane ya da fabrikalarda imalat
sırasında ortaya çıkan metal kırpıntı, döküntü ve talaşlar ile standart dışı çıkan
metal ürünler,
- İzabe tesislerinden çıkan standart dışı
metal hammaddeler, yarı mamuller, hadde bozukları,
ve benzerleri "hurda metal"
kabul edilir.
Ayrıca, hurda veya atık niteliğindeki; her
türlü kâğıt, karton, mukavva, kauçuk, plastik ile bunların kırpıntıları,
naylon, lastik kırıkları, cam şişe, kavanoz, otomobil ve pencere camları, cam
kırıkları, konfeksiyon kırpıntıları[61]
teslimleri de tevkifat uygulaması kapsamındadır.
Tamir ve bakımdan sonra aynı amaçla
kullanılması mümkün olan kullanılmış metal, plastik, lastik, kauçuk, kâğıt ve
cam esaslı eşya teslimlerinde tevkifat uygulanmaz.[62]
Örnek 1: "Hurda" olarak tabir edilen bir
jeneratör, bobinleri sarılıp tamir ve bakımdan sonra yeniden jeneratör olarak
kullanılacak hale getiriliyorsa, kullanılmış jeneratörün tesliminde tevkifat
uygulanmayacaktır.
Örnek 2: (A) Ltd. Şti. tarafından, atık
değerlendirme işiyle uğraşan Hurda A.Ş. ne yapılacak hurda pil, hurda akü vb.
teslimleri esas itibarıyla Kanunun (17/4-g) maddesi kapsamında KDV’den istisna
olacak, (A)’nın istisnadan vazgeçmiş olması halinde teslim bedeli üzerinden
hesaplanan KDV’nin (7/10)’u[63]
Hurda A.Ş. tarafından tevkifata tabi tutulacaktır.
Hurda akü ve pilin belirli bir işlemden
geçirildikten sonra tekrar kullanılabilir duruma gelmesinin mümkün olması
halinde, bu teslimde istisna veya tevkifat uygulanmayacaktır.
Araç-gereç ve iş makinelerinin, Kanunun
(17/4-g) maddesi veya tevkifat uygulaması kapsamında değerlendirilebilmesi için
ekonomik ömrünü doldurmuş bir şekilde satılması ve satış sonunda alıcının
bunları, hurda olarak değerlendirmesi gerekmektedir. Aynen veya onarılmak
suretiyle üretim amaçlarına uygun olarak kullanılacak durumda olanların teslimi
tevkifat kapsamında değerlendirilmez.
İlgili mevzuat çerçevesinde hurdaya
ayrılmak suretiyle trafikten çekilmeleri nedeniyle teslimleri 3065 sayılı
Kanunun (17/4-g) maddesi uyarınca vergiden müstesna olan motorlu kara
taşıtlarının tesliminde de aynı şekilde işlem tesis edilir.
Hurda gemilerden yapılan sökümler sonrası
teslimlerde de yukarıdaki açıklamaya göre hareket edilir.
Buna göre, gemi söküm işlerinde hurda
gemilerin sökülmesi sonunda elde edilen metal aksam (pervane, motor, telsiz,
radyo-teyp, uydu alıcısı vb.) aynı amaçla kullanılmak üzere satılıyorsa
alıcılar tarafından KDV tevkifatı yapılmaz.
Söz konusu aksamın kullanılamaz durumda
olması halinde ise bunların, sökenler tarafından tesliminde ve sonraki
safhalarda tevkifat uygulanır.
Aynı şekilde, hurda gemilerden sökülen sac
aksamın, sökenler tarafından tesliminde ve sonraki safhalarda el
değiştirmelerinde de tevkifat uygulanır.
2.1.3.3.4. Metal, Plastik, Lastik, Kauçuk, Kâğıt, Cam Hurda ve
Atıkları ile Konfeksiyon Kırpıntılarından Elde Edilen Hammadde Teslimi[64]
2.1.3.3.4.1. Tevkifat Uygulayacak Alıcılar ve Tevkifat
Oranı
KDV mükellefleri tarafından Tebliğin
(I/C-2.1.3.3.4.2.) bölümünde belirtilen ürünlerin, Tebliğin (I/C-2.1.3.1/a ve
b)bölümünde sayılanlara tesliminde, (9/10) oranında KDV tevkifatı uygulanır.
Söz konusu ürünlerin teslimleri, 3065
sayılı Kanunun (17/4-g) maddesi kapsamında olmayıp, genel oranda (%18) KDV’ye
tabi bulunmaktadır.
Bunların, ithalatçıları tarafından
tesliminde tevkifat uygulanmaz, sonraki safhaların teslimleri ise tevkifata
tabidir. İthalatçılar tarafından yapılan teslimlerde, satıcı (ithalatçı)
tarafından düzenlenen faturada “Teslim edilen mal doğrudan ithalat yoluyla
temin edildiğinden tevkifat uygulanmamıştır.” açıklamasına ve ithalata ilişkin fatura
ve gümrük beyannamesi bilgilerine yer verilir.
2.1.3.3.4.2. Kapsam
Metal, plastik, lastik, kauçuk, kâğıt, cam hurda ve
atıkları ile konfeksiyon kırpıntılarının[65]
çeşitli işlemlerden geçirilip işlenmesi sonucunda elde edilen ve genellikle
hurda ve atık niteliklerini kaybederek metal, plastik, lastik, kauçuk, kâğıt ve
cam esaslı malzeme imalatında hammadde olarak kullanılan mamul niteliğindeki
kırık, çapak, toz, granül ve benzeri ürünlerin teslimi tevkifat uygulaması kapsamındadır.
2.1.3.3.5. Pamuk, Tiftik, Yün ve Yapağı ile Ham Post ve Deri
Teslimleri
2.1.3.3.5.1. Tevkifat Uygulayacak Alıcılar ve Tevkifat
Oranı
KDV mükellefleri tarafından Tebliğin
(I/C-2.1.3.3.5.2.) bölümünde belirtilen malların, Tebliğin (I/C-2.1.3.1/a ve b)
bölümünde sayılanlara tesliminde, (9/10) oranında KDV tevkifatı uygulanır.
2.1.3.3.5.2. Kapsam
Mal ve hizmetlere uygulanan KDV oranlarını
belirleyen 2007/13033 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı[66]
eki (II) sayılı listenin ([67])1
ve 2 nci sıraları kapsamına giren ürünlerin teslimi tevkifat uygulaması
kapsamındadır.
Buna göre;
- Kütlü ve elyaf pamuk, linter pamuk,
pamuk lifi döküntüleri, natürel veya tops haldeki tiftik, yün ve yapağı,
- Türk Gümrük Tarife Cetvelinin 41.01
pozisyonundaki sığır ve atların, 41.02 pozisyonundaki koyun ve kuzuların
(astragan veya karakul, persaniye, breitschwanz ve benzerleri, Hint, Çin,
Moğolistan ve Tibet kuzuları hariç), 41.03 pozisyonundaki keçi ve oğlakların
(Yemen, Moğolistan ve Tibet keçi ve oğlakları hariç) ham post ve derilerinin,
tesliminde tevkifat uygulanır.
2.1.3.3.6. Ağaç ve Orman Ürünleri Teslimi
2.1.3.3.6.1. Tevkifat Uygulayacak Alıcılar ve Tevkifat
Oranı
Tebliğin (I/C-2.1.3.1/a ve b) bölümünde
sayılanların, Tebliğin (I/C-2.1.3.3.6.2) bölümünde belirtilen ürün, artık,
talaş ve kırpıntı alımlarında (5/10) oranında KDV tevkifatı uygulanır.
Söz konusu malların ithalatçıları veya bu
malları 5018 sayılı Kanuna ekli cetveller kapsamındaki idare, kurum ve kuruluşlardan
alanlar tarafından yapılan teslimlerde tevkifat uygulanmaz. Bu teslimlere
ilişkin düzenlenen faturada “Teslim edilen mal doğrudan ithalat yoluyla temin
edildiğinden/temin edilerek üretildiğinden tevkifat uygulanmamıştır.” veya
“Teslim edilen mal 5018 sayılı Kanuna ekli cetveller kapsamındaki idare, kurum
ve kuruluşlardan temin edildiğinden/temin edilerek üretildiğinden tevkifat
uygulanmamıştır.” açıklamasına ve söz konusu malların ithalatına ilişkin fatura
ve gümrük beyannamesi bilgilerine veya bu malların 5018 sayılı Kanuna ekli
cetveller kapsamındaki idare, kurum ve kuruluşlardan alımına ilişkin fatura
bilgilerine yer verilir.[68]
2.1.3.3.6.2. Kapsam
Ağaç işleme endüstrisinde kullanılan ve
ilk madde-malzeme niteliğinde olan her türlü ağaç, tomruk, odun ile bunların
önceden belirlenmiş ölçülerde biçilmesiyle elde edilen inşaatlık, doğramalık,
marangozluk, mobilyalık ve benzeri kereste, mobilya ve kereste imalatı sonucu
ortaya çıkan kırpıntı, çıta ve benzeri imalat artıkları ile odun artığı talaş
teslimleri tevkifat uygulaması kapsamındadır.
Öte yandan, tomruk, odun, kereste,
kırpıntı, atık vb. mahiyetinde olmayan; mobilya, kapı-pencere doğraması, döşeme
malzemesi, sunta, levha, mdf, rabıta, lambri, süpürgelik ve benzeri ürünlerin
tesliminde tevkifat uygulanmaz.
2.1.3.3.7. Diğer Teslimler
KDV mükellefleri tarafından Devlet Malzeme
Ofisi Genel Müdürlüğüne yapılan ve Tebliğde özel olarak belirlenmeyen diğer
bütün teslimlerde (su, elektrik, gaz, ısıtma, soğutma ve benzeri enerji kullanımları
hariç), söz konusu kurum tarafından (2/10) oranında KDV tevkifatı uygulanır.[69]
2.1.3.3.8. Demir-Çelik Ürünlerinin Teslimi
2.1.3.3.8.1. Tevkifat Uygulayacak
Alıcılar ve Tevkifat Oranı
Demir-çelik ve alaşımlarından mamul,
Tebliğin (I/C-2.1.3.3.8.2.) bölümünde belirtilen ürünlerin, Tebliğin
(I/C-2.1.3.1/a ve b) bölümlerinde sayılanlara tesliminde (5/10) oranında
KDV tevkifatı uygulanır.[70]
Demir-çelik ve alaşımlarından mamul
ürünlerin, ithalatçılar tarafından yapılan teslimleri ile münhasıran cevherden
üretilenlerinin üreticiler tarafından ilk
tesliminde tevkifat uygulanmaz, bu safhalardan sonraki el
değiştirmelerde ise tevkifat uygulanır. Bununla birlikte, demir-çelik
ve alaşımlarından mamul ürünlerin hurdadan, diğer hammaddelerden veya hurda,
cevher ve diğer hammaddeler birlikte kullanılarak üretilmesi halinde bu
ürünlerin ilk üreticilerinin teslimi dâhil her safhasındaki
teslimlerinde tevkifat uygulanır.
Ayrıca, demir-çelik ve alaşımlarından
mamul ürünlerin Payları Borsa İstanbul A.Ş.’de işlem gören şirketler tarafından
tesliminde de tevkifat uygulanır.[71]
İthalatçılar tarafından yapılan teslimlere
ilişkin düzenlenen faturada “Teslim edilen mal doğrudan ithalat yoluyla temin
edildiğinden tevkifat uygulanmamıştır.” açıklamasına ve ithalata
ilişkin fatura ve gümrük beyannamesi bilgilerine yer verilir. Cevherden üretim
yapanlar ise düzenlenen faturada “Teslim edilen mal firmamızca münhasıran
cevherden üretildiğinden tevkifat uygulanmamıştır.” açıklamasına yer
vermek suretiyle tevkifat uygulanmaksızın işlem yapar.
2.1.3.3.8.2. Kapsam
Tevkifat kapsamına; cevherden,
hurdadan veya diğer hammaddelerden üretilen demir-çelik ve alaşımlarından mamul
her türlü uzun (çubuk, inşaat demiri, profil, kangal demir, filmaşin,
tel, halat, hasır, boru, lama vb.) veya yassı (levha, sıcak haddelenmiş yassı
ürünler, soğuk haddelenmiş yassı ürünler ve kaplanmış yassı ürünler vb.)
demir-çelik ve alaşımı ürünler girmektedir. Demir-çelik ve alaşımlarından mamul
eşya (kapı, kapı kolu, köşebent, vida, somun, vida soketi, dübel, kilit,
çivi, flanş, maşon, dirsek, kanca, menteşe, yay, bilya, rulman,
zincir vb.) teslimlerinde tevkifat uygulanmaz.[72]
2.1.3.4. Tevkifat Uygulamasıyla
İlgili Ortak Hususlar
2.1.3.4.1.Tevkifat Uygulamasında Sınır
Tebliğin (I/C-2.1.3.1/b) ayırımında
sayılanların, kısmi tevkifat uygulaması kapsamındaki teslim ve hizmetlerinde
hesaplanan KDV, alıcıların durumuna bakılmaksızın, tevkifata tabi
tutulmayacaktır. Ancak, bu durum profesyonel spor kulüplerince (şirketleşenler
dahil) Tebliğin (I/C-2.1.3.1/b) ayırımında sayılanlara yapılan teslim ve
hizmetlerde geçerli değildir.
Ayrıca, 3065 sayılı Kanunun (11/1-c) ve
geçici 17 nci maddeleri kapsamındaki teslimlerde ve bu Kanun uyarınca KDV’den
istisna olan teslim ve hizmetlerde tevkifat söz konusu olmaz.
Örnek: Gelir Vergisi Kanununa göre gerçek usulde
vergiye tabi olmayan bir çiftçi tarafından yapılan yün ve yapağı teslimleri,
3065 sayılı Kanunun (17/4-b) maddesi uyarınca KDV’den müstesna olduğundan, bu
işleme ait bedel üzerinden KDV hesaplanmayacak ve dolayısıyla tevkifat
yapılmayacaktır.
Kısmi tevkifat uygulaması kapsamına giren
her bir işlemin KDV dahil bedeli (Değişik ibare:RG-10/2/2024-32456)[576] işlemin
yapıldığı yıla ilişkin olarak 213 sayılı Vergi Usul Kanununun
232 nci maddesine göre belirlenen fatura düzenleme sınırını
aşmadığı takdirde, hesaplanan KDV tevkifata tabi tutulmaz. Sınırın aşılması
halinde ise tutarın tamamı üzerinden tevkifat yapılır.
Tespit edilen tutarı aşan işlemlerde KDV
tevkifatı zorunluluğundan kaçınmak amacıyla bedel parçalara ayrılamaz, aynı
işleme ait bedellerin toplamı dikkate alınarak bu sınırın aşılması halinde
tevkifat yapılır.
Tevkifat zorunluluğundan kaçınmak
amacıyla, birden fazla fatura düzenlenmek suretiyle bedelin parçalara
bölündüğünün tespiti halinde vergi dairelerince, bütünlük arzettiği anlaşılan
alımların toplamının yukarıda belirtilen sınırı aşıp aşmadığına bakılarak
gerekli işlemler yapılır.
2.1.3.4.2. Belge Düzeni
Tevkifata tabi işlemler dolayısıyla
satıcılar tarafından düzenlenecek belgelerde; “İşlem Bedeli”, “Hesaplanan KDV”,
“Tevkifat Oranı”, “Alıcı Tarafından Tevkif Edilecek KDV Tutarı”, “Tevkifat
Dahil Toplam Tutar” ve “Tevkifattan Sonra Tahsil Edilmesi Gereken Toplam Bedel
(Tevkifat Hariç Toplam Tutar)” ayrıca gösterilir.
Bu fatura satıcı açısından, işlem bedeli
üzerinden hesaplanan KDV’ye tevkifat uygulandığını tevsik eden belge mahiyetini
de taşımaktadır.
Faturaya, borçlanılan miktar olarak rakam
ve yazı ile tevkifattan sonra kalan tutar yazılır.
Örnek: KDV hariç 3.000 TL tutarındaki (% 18)
oranında KDV’ye tabi bir işlem (5/10) oranında KDV tevkifatına tabidir. Bu
işleme ait fatura aşağıdaki şekilde düzenlenecektir:
İşlem
Bedeli
:
3.000 TL
Hesaplanan
KDV
:
540 TL
Tevkifat
Oranı
:
5/10
Alıcı tarafından Tevkif Edilecek KDV :
270 TL
Tevkifat Dahil Toplam
Tutar
:
3.540 TL
Tevkifat Hariç Toplam
Tutar
:
3.270 TL
Yalnız ÜçbinikiyüzyetmişTLdir.
Tevkifata tabi tutulan işlemlerle tevkifat
uygulaması kapsamında bulunmayan işlemlerin birlikte yapılması halinde bu
işlemlerin tek fatura ile belgelendirilmesi mümkündür.
Bu durumda, tevkifata tabi işlem bedeli ve
bu bedel üzerinden hesaplanan KDV ile tevkif edilen KDV tutarı fatura üzerinde
ayrıca gösterilir. Bu şekilde yapılan faturalamalarda da tevkifat uygulaması
kapsamındaki işlem bedelinin KDV dahil tutarının Tebliğin (I/C-2.1.3.4.1.)
bölümünde belirlenen alt sınırı aşıp aşmadığı dikkate alınır, aşmıyorsa
tevkifat uygulanmaz.
2.1.3.4.3. Beyannamenin Düzenlenmesi
2.1.3.4.3.1. Alıcıların Beyanı
Tevkifata tabi tutulan KDV, alıcılar
tarafından (genel bütçeli idareler hariç), tevkifata tabi işlemin vuku bulduğu
tarihi içine alan vergilendirme dönemine ait 2 No.lu KDV beyannamesi ile beyan
edilir ve ödenir. 5018 sayılı Kanuna ekli cetvellerde yer alan idare, kurum ve
kuruluşların tevkifat uygulaması kapsamındaki alımlarına ait bedellerin, genel
bütçe ödenekleri dışındaki bir kaynaktan ödenmesi tevkifat uygulamasına engel
olmadığından, bu durumda da genel bütçeli idareler tarafından tevkif edilen
vergiler, vergi sorumlularına ait 2 No.lu KDV beyannamesi ile beyan edilip
ödenir.
2 No.lu KDV beyannamesinin "Genel
Bilgiler" kulakçığında vergi sorumlusu mükellefe ait sicil bilgilerinin
doldurulmasına ilişkin satırlar yer almaktadır. Tevkifat yapan mükellefler,
"Vergi Sorumlusuna Ait Sicil Bilgilerini" kapsayan satırlara kendi
sicil bilgilerini yazarlar.
“Kesinti Yapılan Satıcılar” kulakçığında
ise her bir kesinti yapılan mükellef itibarıyla, tevkifat uygulaması
kapsamındaki işlemleri yapan (satıcı) mükellefle ilgili kimlik bilgileri,
tevkifata tabi işleme ait matrah ve tevkifat tutarına ilişkin kayıt yapılır.
“Vergi Bildirimi” kulakçığının, “Tam
Tevkifat Uygulanan İşlemlere Ait Bildirim” tablosunda, işlem bedeli üzerinden
hesaplanan KDV’nin tamamının alıcı tarafından tevkif edildiği işlemler beyan
edilir. Tablonun “İşlem Türü” alanı, bu alana ilişkin işlem türü listesinden
seçim yapılmak suretiyle doldurulur. “Matrah” alanına, işlemin KDV hariç
bedeli, “Oran” alanına işlemin tabi olduğu KDV oranı girilir. Alıcı tarafından
tevkif edilen KDV tutarını gösteren “Vergi” alanı, e-beyanname programı
tarafından hesaplanmaktadır.
Söz konusu kulakçığın “Kısmi Tevkifat
Uygulanan İşlemlere Ait Bildirim” tablosunda ise Maliye Bakanlığınca kısmi
tevkifat uygulaması kapsamına alınması uygun görülen ve işlem bedeli üzerinden
hesaplanan KDV tutarının tamamının değil, alıcı tarafından tevkif edilen
kısmının beyanı yapılır. “Matrah” alanına işlemin KDV hariç bedeli, “Oran”
alanına işlemin tabi olduğu KDV oranı, “Tevkifat Oranı” alanına beyanı yapılan
işlem için öngörülmüş alıcıların yapacağı tevkifat oranı yazılır. İşlem bedeli
üzerinden hesaplanan KDV’ye tevkifat oranının uygulanması suretiyle bulunan ve
alıcı tarafından tevkif edilen tutarı gösteren “Vergi” alanı, e-beyanname
programı tarafından hesaplanmaktadır.
3065 sayılı Kanunun (9/1) inci maddesi
kapsamında sorumlu tayin edilenlerin, sorumlu sıfatıyla beyan edip ödemeleri
gereken vergilerin beyan edilmemesi veya eksik beyan edilmesi halinde, bu vergi
tutarının ikmalen veya resen tarh edilerek vergi ziyaı cezası kesilmesi ve gecikme
faizi hesaplanması gerekmektedir. Sorumlu sıfatıyla beyan edilmeyen tutarın 1
No.lu KDV beyannamesinde indirim konusu yapılmamış olması bu şekilde işlem
tesis edilmesine engel değildir.
Sorumlu sıfatıyla beyan edilmeyen veya
eksik beyan edilen KDV tutarının satıcı tarafından beyan edilmiş ve Hazineye
ödenmiş olması halinde sorumlu adına yapılacak tarhiyatta vergi aslı aranmaz.
Sorumlu tarafından beyan edilip ödenmesi gerekirken satıcı tarafından beyan
edilen ve Hazineye ödenen bu verginin normal vade tarihinden ödendiği tarihe
kadar hesaplanan gecikme faizi alıcıdan aranır.
Söz konusu vergi satıcı tarafından beyan
edilmiş olmakla birlikte, tahakkuk eden verginin ödenmemesi veya ödenecek KDV
çıkmaması nedenleriyle Hazineye ödenmeyen vergi ile buna bağlı ceza, faiz ve
zamlar alıcıdan aranır.[74]
2.1.3.4.3.2. Satıcıların Beyanı
Kısmi tevkifat uygulaması kapsamındaki
işlemleri yapan mükelleflerin beyanına ilişkin olarak, ilgili dönem 1 No.lu KDV
Beyannamesinin iki ayrı bölümüne kayıt yapılır. Birinci kayıt, “Matrah”
kulakçığında “Kısmi Tevkifat Uygulanan İşlemler” tablosuna; ikinci kayıt
“İstisnalar-Diğer İade Hakkı Doğuran İşlemler” kulakçığında “Diğer İade Hakkı
Doğuran İşlemler” tablosuna yapılır.
Öncelikle, “Kısmi Tevkifat Uygulanan
İşlemler” tablosunun “İşlem Türü” alanı, bu alana ilişkin işlem türü
listesinden seçim yapılmak suretiyle doldurulur. “Matrah” alanına kısmi
tevkifat uygulanan işleme ait bedel (KDV hariç) tam olarak yazılır. “Oran”
alanına işlemin tabi olduğu KDV oranı, “Tevkifat Oranı” alanına ise tevkifat
uygulaması kapsamına alınan işlemlerde alıcı için öngörülen tevkifat oranı
(alıcının uygulayacağı tevkifat oranı) yazılır.
Örneğin; özel güvenlik hizmeti verenler
tevkifat oranı için (9/10), bakır külçe teslimi yapanlar ise tevkifat oranı
için (7/10)[75]
oranını seçmelidir.
“Vergi” alanı, tevkifat oranının tersi
alınarak beyanname programı tarafından hesaplanmaktadır. Buna göre, “Vergi”
alanında, işlem bedeli üzerinden hesaplanan KDV’nin tevkifata tabi tutulmayan
kısmı yer alır.
Daha sonra, “İstisnalar-Diğer İade Hakkı
Doğuran İşlemler” kulakçığında “Diğer İade Hakkı Doğuran İşlemler” tablosunda
“İşlem Türü” listesinden, yapılan işleme ait “Kod” seçilir.
“Teslim ve Hizmet Tutarı” alanına, işleme
ait bedelin (KDV hariç) tamamı yazılır. Bu alana yazılan tutar, beyanı yapılan
işlem ile ilgili olarak “Kısmi Tevkifat Uygulanan İşlemler” tablosunun “Matrah”
alanına yazılan tutarla aynı olmalıdır.
“İadeye Konu Olan KDV” alanına, alıcı
tarafından tevkifata tabi tutularak sorumlu sıfatıyla beyan edilen tutar
yazılır.
Tevkifat uygulaması nedeniyle iade almak
istemeyen mükellefler bu tabloya kayıt yapmazlar.
Beyannamenin usulüne uygun olarak
doldurulmasından sonra "Sonuç Hesapları" kulakçığında yer alan
"İade Edilmesi Gereken KDV" satırındaki tutarın bu uygulamadan
kaynaklanan kısmı, talep edilmesi halinde Tebliğin (I/C-2.1.5.) bölümünde
belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde, mükellefe iade edilir.
2.1.4.
Düzeltme İşlemleri
Tevkifat kapsamına alınan işlemlerde
ortaya çıkan mal iadeleri ve matrah değişiklikleri ile ilgili olarak aşağıdaki
şekilde işlem yapılması gerekmektedir.
2.1.4.1. Mal İadeleri
Mal iadelerinde düzeltme, işlem bedeli
üzerinden hesaplanan verginin tevkifata tabi tutulmayan kısmı üzerinden
gerçekleştirilir.
Örnek: (Değişik:RG-10/2/2024-32456)
Pamuk toptancısı (A), 14/4/2024 tarihinde
tekstil firması (B)'ye 500.000 TL karşılığında pamuk teslim etmiş, hesaplanan
(500.000 x 0,10 =)50.000 TL KDV’nin (50.000 x 0,10 =)5.000 TL’lik kısmı (A)’ya
ödenmiş ve onun tarafından beyan edilmiş, (50.000 x 0,90 =) 45.000 TL’lik kısmı
ise (B) tarafından tevkifata tabi tutulmuş ve Nisan/2024 dönemi beyannamesi ile
sorumlu sıfatıyla beyan edilip ödenmiştir.
İşleme ilişkin fatura (B) tarafından
21/4/2024 tarihinde yasal kayıtlara alınmıştır. (B), (A)’ya ödediği 5.000 TL
ile sorumlu sıfatıyla beyan edip 23/5/2024 tarihinde ödediği 45.000 TL’yi
Nisan/2024 dönemine ait 1 No.lu KDV Beyannamesinde indirim konusu yapmıştır.
Söz konusu pamuğun (1/5)’i 10/6/2024 tarihinde
(A)’ya iade edilmiştir.
Bu durumda (B), (A)’dan 101.000 TL geri
alacak, mal iadesinin gerçekleştiği dönemde, 1.000 TL’yi 1 No.lu KDV
Beyannamesi ile beyan edecektir.
(A) ise, aynı dönemde 1.000 TL’yi 1 No.lu
KDV Beyannamesinde indirim konusu yapacaktır.
Bu işlemler nedeniyle defter kayıtlarında
KDV’nin sadece tevkifata tabi tutulmayan 1.000 TL’lik kısmı için düzeltme
işlemi yapılacak, tevkifata tabi tutularak sorumlu sıfatıyla beyan edilip
ödenmiş ve indirim konusu yapılmış olan tutar için düzeltme işlemi
yapılmayacaktır.
Tevkifat uygulaması kapsamında bulunan
hizmetlerde düzeltme, ifa edilen hizmetin iadesi söz konusu olmayacağından,
faturanın hizmetin ifasından önce düzenlendiği durumlarda hizmetten tamamen
vazgeçilmesi ya da hizmetin sözleşme şartlarına uygun olarak
gerçekleştirilmemesi nedeniyle işlemin matrahında bir değişiklik meydana
gelmesi halinde yapılabilecektir.
Genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri dışında KDV mükellefi
olmayan alıcıların tevkifat uyguladığı işlemlerde düzeltme aşağıdaki şekilde
gerçekleştirilir.
Alıcı tarafından, işlem bedeli ve tevkif edilmeyen KDV kısmını
ayrıca göstermek suretiyle iade amaçlı bir belge (fatura, dekont vb.)
düzenlenir. Söz konusu belgede gösterilen tutarlar alıcı ve satıcı tarafından
ilgili iade işlemini gösterecek şekilde mevzuata uygun olarak kayıtlara alınır.
Düzeltmenin bu şekilde yapıldığının tevsik edilmesine istinaden, işleme ilişkin
tevkif edilen KDV, bu vergiyi vergi dairesine beyan ederek ödeyen alıcıya iade
edilir.
Diğer taraftan, satıcının tevkifat uygulamasından
kaynaklanan iade talebi sonuçlandırıldıktan sonra KDV iadesini ortaya çıkaran
işleme ilişkin olarak yukarıda belirtilen şekilde düzeltme yapılmasının
gerekmesi durumunda aşağıdaki şekilde hareket edilir:
-Düzeltme yapılması gereğinin ortaya çıktığı vergilendirme
döneminde, yukarıda belirtildiği şekilde düzeltmeyi yapan mükellefin ilgili
beyannamede de düzeltme yaptıktan sonra vergi dairesine yazılı olarak müracaat
edip, daha önce iadesini aldığı tutarı iade etmesi halinde bu tutar, gecikme
faizi ve vergi ziyaı cezası uygulanmaksızın mükelleften geri alınır.
-Mükellefin, bu şekilde düzeltme işlemini yapmaması
halinde, tevkifat nedeniyle iade edilen KDV, değişikliğin vuku
bulduğu dönemden düzeltmenin yapıldığı döneme kadar gecikme faizi uygulanarak
vergi ziyaı cezası ile birlikte mükelleften aranır.[76]
2.1.4.2. Matrahta Değişiklik
Fiyat farkı, kur farkı ve benzeri
nedenlerle tevkifata tabi işlemin bedelinde sonradan bir artış ortaya çıkması
halinde, bu artış ile ilgili olarak fatura düzenlenerek KDV hesaplanır ve
hesaplanan KDV üzerinden (tevkifat alt sınırı dikkate alınmaksızın) tevkifat
uygulanır. Bu şekilde işlem yapılabilmesi için fiyat farkı, kur farkı ve
benzerinin ait olduğu asıl işleme ait KDV dahil bedelin tevkifat alt sınırını
geçmiş ve tevkifata tabi tutulmuş olması gerekmektedir.
Alıcı lehine, ödemenin yapıldığı tarihte
kur farkı oluşması halinde ise kur farkı tutarı üzerinden alıcı tarafından
satıcıya bir fatura düzenlenerek, teslim ve hizmetin yapıldığı tarihteki oran
üzerinden KDV hesaplanması gerekmektedir. Böylece, matrahta oluşan azalma
tutarı, tevkifata tabi tutulmayan KDV tutarı ile birlikte, satıcı tarafından
alıcıya iade edilir. Ayrıca, söz konusu KDV tutarı alıcı tarafından 1 No.lu KDV
beyannamesi ile beyan edilir.
Malların kısmen iade edilmesi, hizmetin
bir kısmının tamamlanmaması, malların ve hizmetin sözleşmede belirtilen evsafa
uymaması ve benzeri nedenlerle tevkifata tabi işlem bedelinde sonradan bir
azalma meydana gelmişse, azalma miktarı ile ilgili olarak mal iadelerine
ilişkin açıklamaların yer aldığı Tebliğin (I/C-2.1.4.1.) bölümü çerçevesinde
işlem yapılır.
Örnek: (Değişik:RG-10/2/2024-32456)
Satıcı (A) Firması, (7/10) oranında
tevkifata tabi bir işlem için alıcı (B) Firmasına, 2024/Nisan döneminde bu işle
ilgili olarak 1.000.000 TL’lik fatura düzenlemiş, faturada gösterilen
(1.000.000 x 0,20 =) 200.000 TL KDV’nin (200.000 x 0,30=) 60.000 TL’si (A)’ya
ödenmiş, (200.000 x 0,70=) 140.000 TL’lik kısmı ise (B) tarafından tevkifata tabi
tutularak sorumlu sıfatıyla beyan edilip ödenmiştir.
Satıcı (A), bu işin bir kısmını
tamamlayamadığından bedelde 200.000 TL’lik bir azalma meydana gelmiştir.
2024/Mayıs döneminde ortaya çıkan bu
değişiklik nedeniyle tarafların karşılıklı düzeltme yapması gerekmektedir.
Buna göre satıcı (A), alıcı (B)’ye 200.000
TL ile birlikte bu tutara ait (200.000 x 0,20=) 40.000 TL KDV’nin tevkifata
tabi tutulmayan (40.000 x 0,30=) 12.000 TL’sini (toplam 212.000 TL) iade
edecek, 2024/Nisan döneminde beyan ettiği 12.000 TL’yi 2024/Mayıs dönemine ait
1 No.lu KDV Beyannamesinde indirim konusu yapacaktır.
Alıcı (B) ise 2024/Nisan döneminde indirim
konusu yaptığı 12.000 TL’yi, 2024/Mayıs döneminde 1 No.lu KDV Beyannamesi ile
beyan edecektir.
Alıcı (B)’nin bu işlem nedeniyle tevkifata
tabi tutarak beyan edip ödediği verginin, 200.000 TL’ye isabet eden kısmı olan
(40.000 x 0,70=) 28.000 TL’si aynı zamanda indirim konusu yapılmış olduğundan,
bir düzeltme işlemine konu olmayacaktır.
2.1.4.3. Fazla veya Yersiz
Tevkif Edilen Vergilerin İadesi
Fazla veya yersiz tevkif edilerek ödenen
vergi bulunması halinde, gerek alıcı gerekse satıcının beyanlarının
düzeltilmesi suretiyle işlemin tevkifat uygulanmadan önceki hale döndürülmesi
gerekir.
Fazla veya yersiz tevkif edilen vergi,
öncelikle tevkifatı yapan alıcı tarafından satıcıya iade edilir. Alıcının,
fazla veya yersiz tevkif ettiği KDV tutarını satıcıya ödediğini gösterir belge
ve satıcının düzeltmeyi yaptığını gösterir vergi dairesi yazısı ile birlikte
başvurması halinde, fazla veya yersiz tevkif edilen vergi, bu vergiyi vergi
dairesine beyan ederek ödeyen alıcıya iade edilir.
Tevkifata tabi olmadığı halde tevkifat
uygulanan ve satıcı tarafından verginin tamamının beyan edildiği durumlarda,
satıcının düzeltmeyi yaptığını gösterir vergi dairesi yazısının ibrazı aranmaz.
Tevkifata tabi olan ve tevkifata tabi
tutulan, ancak satıcı tarafından verginin tamamının beyan edildiği durumlarda,
satıcının düzeltmeyi yapmasından sonra, varsa önceki beyanı üzerine ödenen
KDV’nin, söz konusu işlemle sınırlı kısmı satıcıya iade edilir. Dolayısıyla bu
durumda alıcıya iade söz konusu olmaz.
Yapılacak iadelerde teminat, YMM KDV
İadesi Tasdik Raporu ve Vergi İnceleme Raporu aranmaz.
Tevkifata tabi tutulan KDV’nin alıcı
tarafından beyan edilmiş ancak ödenmemiş olması halinde, sorumlu sıfatıyla
beyan edilen bu vergi tahakkuktan terkin edilir.
Genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinin
muhasebe birimleri tarafından yapılan fazla veya yersiz tevkifatlar, satıcının
beyanlarını düzelttiğini gösterir vergi dairesi yazısını ibraz etmesi üzerine
ödemeyi yapan muhasebe birimlerince düzeltilir ve gereken durumlarda iade
edilir.
Diğer taraftan fazla veya yersiz tevkif
edilen KDV’nin alıcı tarafından beyan edilip ödenmiş olması halinde, alıcı ve
satıcının yazılı talebi üzerine, alıcıya fazla veya yersiz ödenen KDV’nin iade
edilmemesi kaydıyla, fazla veya yersiz tevkif edilen vergiye göre satıcının
yapmış olduğu beyana ve bu beyana istinaden
kısmi tevkifat uygulamasından kaynaklanan iadeye ilişkin herhangi bir
düzeltme yapılmasına gerek bulunmamaktadır. Ancak, fazla veya yersiz KDV
tevkif edildiğinin, satıcıya KDV iadesi yapılmadan önce anlaşılması halinde,
fazla veya yersiz tevkifata ilişkin satıcıya KDV iadesi yapılmaz. Bu
durumda işlemlerin tevkifat uygulanmadan önceki hale döndürülmesi
gerekir.
Örnek: (A) Ltd. Şti., (B) İnşaat A.Ş.nden
almış olduğu inşaat taahhüt hizmeti nedeniyle hesaplanan 400 TL KDV üzerinden
tevkifata tabi olmadığı halde (4/10) oranında tevkifat yapmış ve tevkif etmiş
olduğu 160 TL KDV’yi 2 No.lu KDV Beyannamesi ile beyan etmiş ve vergi dairesine
ödemiştir. (B) İnşaat A.Ş. ise hesaplanan KDV’nin tevkif edilmeyen 240 TL’lik
kısmını 1 No.lu KDV Beyannamesi ile beyan etmiş ve tevkif edilen 160 TL KDV’nin
50 TL’sini iade almıştır. Ancak bu işlemle ilgili olarak tevkifat yapılmaması
gerektiğinin sonradan anlaşılması durumunda, (A) Ltd. Şti. ile (B) İnşaat
A.Ş.nin talep etmeleri halinde, (B) İnşaat A.Ş.nin KDV Beyannamesinde ve almış
olduğu KDV iadesinde herhangi bir düzeltme yapılmayacaktır. Ayrıca (A) Ltd. Şti.ne
fazla ve yersiz tevkif ederek ödediği KDV’ye ilişkin de herhangi bir KDV iadesi
yapılmayacaktır.[78]
2.1.5.
Tevkifata Tabi İşlemlerde KDV İadesi
Kısmi tevkifat uygulamasından kaynaklanan
iade taleplerinin aşağıda belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde yerine
getirilmesi uygun görülmüştür.
2.1.5.1. Genel Açıklamalar
Tevkifat uygulamasından doğan KDV
alacaklarının mükellefe iade edilebilmesi için, satıcının tevkifat uygulanmayan
KDV tutarını 1 No.lu KDV Beyannamesi ile beyan etmiş olması, alıcının da
yaptığı tevkifatla ilgili 2 No.lu KDV Beyannamesini vergi dairesine vermiş
olması zorunludur.
İade taleplerinin yerine getirilmesinde,
alıcı tarafından 2 No.lu KDV Beyannamesi ile beyan edilen ve tahakkuk ettirilen
KDV’nin ödenmiş olması şarttır.[79]
Genel bütçe kapsamındaki idarelere yapılan
işlemlerde ise hakedişin harcama yetkilisince onaylanmış olması gerekir.
Bunlara yapılan işlemlerde, ayrıca beyan ve ödeme aranmaz.
İade olarak talep edilen tutar, işlemin
bünyesine giren KDV değil, tevkif edilen KDV esas alınarak belirlenir. İadesi
istenilen KDV, hiçbir surette tevkifata tabi tutulan KDV’den fazla olamaz.
Tevkifat uygulamasından kaynaklanan iade
taleplerinde, vergi dairelerince;
- 429 Seri No.lu Vergi Usul Kanunu Genel
Tebliğinde[80]
belirtilen standart iade talep dilekçesi ve internet vergi dairesi aracılığı
ile gönderilen listelere ait internet vergi dairesi liste alındısı,
- Tevkifatlı işlemlerin gerçekleştiği
döneme ilişkin indirilecek KDV listesi,
- Tevkifat uygulanan işleme ilişkin satış
faturalarının dökümünü gösteren liste,
aranacaktır.
İade talebinde bulunulabilmesi için iade
tutarının yer aldığı, ilgili dönem KDV beyannamesi ve eki “Kısmi Tevkifat
Uygulaması Kapsamındaki İşlemlere Ait Bildirim”in verilmiş olması zorunludur.
İade taleplerinde standart iade talep
dilekçesinin yanı sıra iade hakkı doğuran işlem itibarıyla yukarıda belirtilen
belgelerin ibrazı şarttır. (Tevkifata tabi işlemlere ait satış faturası listesi
ve indirilecek KDV listesi Gelir İdaresi Başkanlığınca öngörülen şekil ve
içeriğe uygun olarak internet vergi dairesi aracılığıyla gönderilir. İnternet
vergi dairesi aracılığı ile gönderilen listeler ayrıca kâğıt ortamında vergi
dairesine ibraz edilmez.)
İade talepleri, yukarıda belirtilen
belgeler tamamlanmadıkça hüküm ifade etmez.
Vergi inceleme raporu, YMM Raporu ve/veya
teminat ile yapılacak nakden iade talepleri, bunların eksiksiz ibraz edildiği
tarihte geçerlik kazanır.
Aynı şekilde, teminat veya YMM Raporu ile
yapılacak mahsuben iade talepleri, diğer belgelerle birlikte bunların eksiksiz
ibraz edildiği tarihte geçerlik kazanır. VİR sonucuna göre sonuçlandırılacak
mahsuben iade taleplerinde ise mahsup talep dilekçesinin vergi dairesine
verildiği tarih itibarıyla iadeye hak kazanılır.
Mahsuben iade taleplerinde, Tebliğin
(I/C-2.1.5.2.1.) bölümünde yapılan açıklamalar da göz önünde bulundurulur.
YMM Raporunun arandığı hallerde, YMM
raporlarına ilişkin limitlerde gümrük beyannameli mal ihracından kaynaklanan
iade talepleri için öngörülen tutarlar geçerlidir.
Tebliğin (Değişik
ibare:RG-31/10/2024-32708) (IV/A2) bölümündeki açıklamalar, tevkifat
uygulamasından doğan iade taleplerinin yerine getirilmesi bakımından da
geçerlidir. Satıcının (Değişik ibare:RG-31/10/2024-32708) KDV
iadesinin vergi incelemesine tabi olması halinde, tevkifatlı işlemlerinden
doğan iade talepleri Tebliğin (Değişik ibare:RG-31/10/2024-32708) (IV/A2)
bölümündeki açıklamalara göre yerine getirilecektir. Alıcının bu işlemle ilgili
olarak tevkifat tutarını beyan etmesi ve ödemiş olması (Değişik
ibare:RG-31/10/2024-32708) Tebliğin (IV/A2) bölümündeki usul ve
esasların uygulanmasına engel değildir.
Alıcının, hakkında olumsuz rapor veya
tespit bulunanlardan tevkifat uygulayarak temin ettiği mal ya da hizmeti iade
hakkı doğuran bir işlemde kullanması ve bu işleme ilişkin olarak iade talebinde
bulunması halinde iade talebi, hakkında olumsuz rapor veya tespit bulunanlardan
alımlarda tevkifata tabi tutulan KDV’nin sorumlu sıfatıyla vergi dairesine
nakden veya mahsuben ödenmiş olması kaydıyla, tevkifatlı işlemlere ilişkin
olarak satıcıya ödenen/borçlanılan KDV hariç, (Değişik
ibare:RG-31/10/2024-32708) belirlenmiş diğer usul ve esaslara göre
yerine getirilir. Bu şekilde işlem tesisi için alıcının diğer alımları ile
ilgili olarak (Değişik ibare:RG-31/10/2024-32708) Tebliğin (IV/A2)
bölümündeki usul ve esasların uygulamasını gerektirecek bir durumunun
olmaması gerekmektedir.
(Mülga paragraf:RG-10/2/2024-32456)
2.1.5.2. İade Uygulaması
2.1.5.2.1. Mahsuben İade Talepleri
Mükellefler, tevkifat uygulamasından
kaynaklanan iade alacaklarının, Tebliğin (Değişik ibare:RG-31/10/2024-32708)
(IV/A3-2.1.1.) bölümünde belirtilen borçlara mahsubunu talep
edebilirler.[81]
(Mülga paragraf:RG-10/2/2024-32456)
(Mülga paragraf:RG-10/2/2024-32456)
Tevkifat uygulamasından kaynaklanan ve
vergi inceleme raporuna göre sonuçlandırılan mahsuben iade taleplerinde, vergi
inceleme raporu dışında diğer belgelerin tamamlanmış olması şartıyla standart
iade talep dilekçesinin vergi dairesine verildiği tarih itibarıyla mahsup
işlemi yapılır. Vergi inceleme raporunda iadeye engel bir durumun tespit
edilmemiş olması kaydıyla mahsuben iade talep edilen vergi borcunun vade
tarihinden vergi inceleme raporunun vergi dairesi kayıtlarına intikal ettiği
tarihe kadar geçen süre için gecikme zammı hesaplanmaz.
İadeye ilişkin düzenlenecek vergi inceleme
raporu ise,
- Tevkifatın sorumlu sıfatıyla beyan
edilip edilmediği,
- İndirilecek KDV listesindeki alışların
karşıt incelemesinin yapılarak doğruyu gösterip göstermediği,
hususlarının tespitine yönelik olacaktır.
Bu kapsamda, KDVİRA sisteminin ürettiği kontrol raporunun olumlu olması,
indirilecek KDV listesinin doğruluğuna dayanak oluşturur.
İade taleplerinde vergi daireleri, gerekli
kontrolleri yaparak, (Mülga ibare:RG-10/2/2024-32456) belgelerdeki
muhteviyat eksikliklerinin tespiti halinde, eksiklikleri mükellefe yazı ile
bildirir. Yazının tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içerisinde eksiklikleri
tamamlayan mükelleflerin vergi inceleme raporu, YMM Raporu ve teminat
istenmeyen mahsuben iade talepleri, mahsup dilekçesinin vergi dairesine
verildiği tarih itibarıyla yerine getirilir ve bunlara gecikme zammı
uygulanmaz. (Değişik cümle:RG-10/2/2024-32456) 30 günlük ek süreden
sonra eksiklikleri gideren mükelleflerin mahsup talepleri ise eksikliklerin
giderildiği tarih itibarıyla yerine getirilir ve eksiklik yazısının mükellefe
tebliğ edildiği tarih ile mükellefin eksiklikleri giderdiği tarih arasında
geçen süre için gecikme zammı uygulanır. Bu talebe ilişkin vergi dairelerinde
yapılan işlemler sırasında geçen süreler için ise gecikme zammı uygulanmaz.
Tebliğin (I/C-2.1.3.) bölümü kapsamında
kısmi tevkifat uygulanan;
- Temizlik, bahçe ve çevre bakım
hizmetleri,
- Makine, teçhizat, demirbaş ve taşıtlara
ait tadil, bakım ve onarım hizmetleri,
- Her türlü yemek servisi ve organizasyon
hizmetleri,
- Etüt, plan-proje, danışmanlık, denetim
ve benzeri hizmetler,
- Fason olarak yaptırılan tekstil ve
konfeksiyon işleri ile fason ayakkabı ve çanta dikim işleri ve fason işlerle
ilgili aracılık hizmetleri,
- Yapı denetim hizmeti,
- Taşımacılık hizmetleri,
- Her türlü baskı ve basım hizmeti,
-Ticari reklam hizmetleri,
- İşgücü temin hizmeti,
- Turistik mağazalara verilen müşteri
bulma/götürme hizmeti,
ile ilgili KDV iade alacaklarının
mahsubunu isteyen mükelleflerin (Değişik ibare:RG-31/10
Bu sayfadaki metin bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Bağlayıcı olan, Resmî Gazete’de yayımlanan metindir.