GELİR VERGİSİ
GENEL TEBLİĞİ
(SERİ NO: 282)
193 sayılı Gelir Vergisi
Kanununun geçici 67 nci maddesinde, menkul kıymetler ve diğer sermaye piyasası
araçlarının elde tutulması ve elden çıkarılmasından sağlanan gelirler ile
mevduat faizleri, repo gelirleri ve katılım bankalarından elde edilen
gelirlerin vergilendirilmesine yönelik düzenlemelere yer verilmiş olup, söz
konusu maddede yer alan hükümlere ilişkin ayrıntılı açıklamalar, 257(1),
258(2), 263(3), 269(4), 277(5) ve
279(6) seri numaralı Gelir Vergisi Genel Tebliğlerinde
yapılmıştır.
Bu Tebliğde, Gelir Vergisi
Kanununun geçici 67 nci maddesi kapsamında türev ürünlerden elde edilen
gelirlerin vergilendirilmesine ilişkin açıklamalara yer verilmektedir.
1. Yasal Mevzuat
Vadeli işlem ve opsiyon
sözleşmelerinin diğer sermaye piyasası aracı addolunmak suretiyle Gelir Vergisi
Kanununun geçici 67 nci maddesi kapsamında tevkif yoluyla vergilendirilmesini
sağlayan, söz konusu maddenin (13) numaralı fıkrası ile vadeli işlem ve opsiyon
borsalarında yapılan işlemler ile tam ve dar mükellef kurumların aralarında
yaptıkları sözleşmelere ilişkin düzenlemelerin yer aldığı (14) numaralı fıkra
aşağıdaki gibidir;
“(13) Bu maddede geçen menkul
kıymet ve diğer sermaye piyasası aracı ifadesi, özel bir belirleme yapılmadığı
sürece Türkiye'de ihraç edilmiş ve Sermaye Piyasası Kurulunca kayda alınmış
ve/veya Türkiye'de kurulu menkul kıymet ve vadeli işlem ve opsiyon borsalarında
işlem gören menkul kıymetler veya diğer sermaye piyasası araçları ile kayda
alınmamış olsa veya menkul kıymet ve vadeli işlem borsalarında işlem görmese
dahi Hazinece veya diğer kamu tüzel kişilerince ihraç edilecek her türlü menkul
kıymet veya diğer sermaye piyasası aracını ifade eder.
Bankaların ve aracı kurumların
taraf olduğu veya bunlar aracılığıyla yapılan; belirli bir vadede, önceden
belirlenen fiyat, miktar ve nitelikte, ekonomik veya finansal göstergeye dayalı
olarak düzenlenenler de dahil olmak üzere, para veya sermaye piyasası aracını,
malı, kıymetli madeni ve dövizi alma, satma, değiştirme hak ve/veya
yükümlülüğünü veren vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri bu madde uygulamasında
diğer sermaye piyasası aracı addolunur.”
“(14) Türkiye'de kurulu vadeli
işlem ve opsiyon borsalarında 31/12/2008 tarihine kadar yapılan işlemlerden
elde edilen kazançlar için (1) numaralı fıkrada belirtilen tevkifat oranı sıfır
olarak uygulanır. Tam ve dar mükellef kurumların (Türkiye'de işyeri veya daimi
temsilci aracılığıyla faaliyette bulunmayanlar hariç) aralarında yaptıkları
vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerinden doğan kazançları bakımından bu madde
hükümleri uygulanmaz. Şu kadar ki banka ve benzeri finans kurumları için
Türkiye'de işyeri veya daimi temsilci aracılığıyla faaliyette bulunma şartı aranmaz.”
Söz konusu (14) numaralı fıkra
hükmü uyarınca kurumların aralarında yaptıkları vadeli işlem ve opsiyon
sözleşmelerinden doğan kazançlarının geçici 67 nci madde uygulaması
karşısındaki durumu tablo halinde gösterilmiştir.
Sözleşmenin Tarafları
Daimi Temsilci/ İşyeri
Geçici 67 nci Mad. Göre Tevkifat
Tam Mük. Kurum – Tam Mük. Kurum
-
Yapılmayacak
Dar Mük. Kurum – Tam Mük. Kurum
Var
Yapılmayacak
Dar Mük. Kurum – Tam Mük. Kurum
Yok
Yapılacak
Dar Mük. Banka ve Benzeri Finans Kurumu–Tam Mük.
Kurum
Var
Yapılmayacak
Dar Mük. Banka ve Benzeri Finans Kurumu–Tam Mük.
Kurum
Yok
Yapılmayacak
Türkiye’de işyeri veya daimi
temsilci aracılığıyla faaliyette bulunmayan dar mükellef kurumlar için tevkifat
yapılması öngörülen durumda, 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 2 nci
maddesinin birinci fıkrası kapsamındaki mükellefler ile münhasıran menkul
kıymet ve diğer sermaye piyasası aracı getirileri ile değer artışı kazançları
elde etmek ve bunlara bağlı hakları kullanmak amacıyla faaliyette bulunan
mükelleflerden 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanununa göre kurulan yatırım
fonları ve yatırım ortaklıklarıyla benzer nitelikte olduğu Maliye Bakanlığınca
belirlenenler için uygulanacak tevkifat oranı % 0’dır.
Bu kapsamda, bazı türev
ürünlerin geçici 67 nci maddeye göre vergilendirilmesine ilişkin temel esaslar
aşağıda açıklanmaktadır.
2. Forward Sözleşmeleri
Forward sözleşmesi,
taraflardan birinin sözleşmeye konu olan finansal varlığı sözleşmede belirlenen
fiyat üzerinden gelecekteki belirli bir tarihte satın almasını, karşı tarafın
da sözleşmeye konu finansal varlığı satmasını şart koşan bir sözleşme türüdür.
Sözleşmeye konu varlığın
fiyat, miktar ve teslim tarihinin sözleşme tarihinde belirlendiği forward
işlemlerinde, işlemin karla sonuçlanması durumunda, sözleşmeye baz alınan
kıymetin piyasa fiyatına göre oluşan değeri ile işlem fiyatına (kullanım
fiyatına) göre oluşan değeri arasındaki fark tevkifat matrahını oluşturacaktır.
Buna göre, forward sözleşmesinin
hükmünden yararlanıldığı anda, sözleşmeye baz alınan kıymetin piyasa fiyatına
göre oluşan değeri ile işlem fiyatına göre oluşan değeri arasındaki fark
üzerinden sözleşmenin sona erdiği tarih itibarıyla bankalar ve aracı kurumlar
tarafından tevkifat yapılacaktır.
Örnek 1: Bay (A)’nın 4/1/2011
tarihinde (Y) Bankası ile yapmış olduğu 3 ay vadeli forward USD alım
sözleşmesine ilişkin veriler aşağıda yer almaktadır.
İşlem Tarihi :
4/1/2011
Vade Tarihi :
4/4/2011
Sözleşme Tutarı :
1.000.000 USD
Sözleşme Kuru :
1,4890
Vadede Spot Kur : 1,5268
Sözleşmeye baz alınan Sözleşmeye baz alınan
Tevkifat Matrahı =
kıymetin piyasa fiyatına - kıymetin işlem (kullanım) fiyatına
göre oluşan değeri göre oluşan değeri
Tevkifat Matrahı =
1.000.000 USD * (1,5268-1,4890)
=
37.800 TL
Banka tarafından Bay (A)’nın elde etmiş olduğu 37.800 TL
kazanç üzerinden % 10 oranında tevkifat yapılacaktır.
3. Swap İşlemleri
Swap, iki tarafın belirli bir
zaman dilimi içinde farklı faiz ödemelerini ve/veya farklı para birimlerini
karşılıklı olarak değiştirdikleri bir takas sözleşmesidir.
3.1. Para Swapı
Tarafların önceden
anlaştıkları oran ve koşullarda belirli miktardaki para birimlerini değiştirmek
suretiyle gerçekleştirdikleri para swapı işleminde, farklı para birimlerinin
karşılıklı olarak değiştirilmesi sonucunda ortaya çıkan gelir tevkifat
matrahını oluşturacaktır.
Buna göre tevkifat matrahı,
ilk değişim tarihindeki kura göre hesaplanan değer ile sözleşmede vadedeki
değişim için belirlenen kura göre oluşan değer arasındaki farka eşit olacaktır.
Örnek 2: Bay (B)’nin
(Y) Bankası ile yapmış olduğu USD/TL para swapı sözleşmesine ilişkin veriler
aşağıda yer almaktadır.
İşlem Tarihi :
25/4/2011
Vade Tarihi :
24/5/2011
İşlem Tarihindeki Kur :
1,5112
Sözleşme Kuru :
1,5220
Bay (B) sözleşme tarihinde
(sözleşmenin spot bacağı), 20.000.000 USD karşılığı olarak 30.224.000 TL
vermiş, vadede ise (sözleşmenin forward bacağı) 20.000.000 USD verip 30.440.000
TL almıştır.
Bay (B)’nin bu işlemi
(30.440.000-30.224.000) 216.000 TL karla sonuçlanmış olup, söz konusu kar
üzerinden % 10 oranında tevkifat yapılacaktır.
Örnek 3: Bayan (C)’nin
(Z) Bankası ile yapmış olduğu EURO/USD para swapı sözleşmesine ilişkin veriler
aşağıda yer almaktadır.
İşlem Tarihi :
27/5/2011
Vade Tarihi :
26/6/2011
İşlem Tarihindeki Kur :
1,4239
Sözleşme Kuru :
1,4230
Bayan (C) sözleşme tarihinde
(sözleşmenin spot bacağı), 25.000.000 EURO karşılığı olarak 35.597.500 USD
vermiş, vadede ise (sözleşmenin forward bacağı) 25.000.000 EURO verip
35.575.000 USD almıştır.
Bayan (C)’nin bu işlemi
(35.575.000-35.597.500) 22.500 USD zararla sonuçlanmış olup, oluşan zararın
257, 258 ve 269 seri numaralı Gelir Vergisi Genel Tebliğlerinde yer alan
açıklamalar çerçevesinde aynı tür işlemlerden doğan karlardan mahsubu mümkün
bulunmaktadır.
3.2. Faiz Swapı
Faiz swapı, gösterge bir
anapara tutarı üzerinden farklı faiz oranı esaslarına göre hesaplanacak
faizlerin iki taraf arasında anlaşılan vadelerde değişimini öngören bir
sözleşme çeşidi olup, aynı para biriminden olan borçların sadece faiz
ödemelerinin yapısı değişmekte, anapara değişimi gerçekleşmemektedir.
Faiz swapı işlemlerinde, faiz
ödemelerinin değişimi nedeniyle ödeme dönemleri itibarıyla hesaplanan net
kazanç tutarları tevkifat matrahını oluşturacaktır.
Bu çerçevede, faiz
ödemelerinin bir takvim yılı içerisinde karşılıklı olarak aynı tarihlerde
gerçekleşmesi (çakışma) durumunda her bir ödeme tarihi itibarıyla hesaplanan
net kazanç tutarı tevkifat matrahını oluşturacaktır.
Ödeme tarihlerinin bir
kısmının çakışması durumunda ise, bir takvim yılı aşılmamak suretiyle
ödemelerin çakıştığı tarihler itibarıyla, müşteri tarafından ödenen faiz
tutarları ile müşteriye o tarihe kadar yapılan faiz ödemelerinin tamamı
karşılaştırılmak suretiyle net kazanç tutarı tespit edilecektir.
Ödeme dönemleri itibarıyla
ortaya çıkan zararların ise, takvim yılı aşılmamak kaydıyla, 257, 258 ve 269
seri numaralı Gelir Vergisi Genel Tebliğlerinde yer alan açıklamalar
çerçevesinde izleyen dönemlerde aynı tür işlemlerden doğan gelirlerden mahsubu
mümkündür. Takvim yılı sonuna kadar mahsup edilemeyen zararlar ise ihtiyari
beyanname yoluyla mahsup edilebilecektir.
Örnek 4: Bay (D)’nin,
10.000.000 USD tutarındaki 2 yıl vadeli 6 ayda bir LIBOR faiz ödemeli borcundan
doğan yükümlülüğünü yerine getirebilmek amacıyla 30/7/2010 tarihinde, (Z) Bankası ile % 4 faiz oranı
üzerinden yapmış olduğu 2 yıl vadeli 6 ayda bir faiz ödemeli swap sözleşmesine
ilişkin veriler aşağıda yer almaktadır.
Sözleşme Tutarı :
10.000.000 USD
Sözleşme Tarihi :
30/7/2010
Sabit Faiz :
% 4
Değişken Faiz : USD
LIBOR
Faiz Ödeme Tarihleri: LIBOR
Döviz Kuru
31/1/2011 %
4,5 1,60
29/7/2011 %
3,8 1,67
31/1/2012 %
4,1 1,61
31/7/2012 %
3,7 1,71
FAİZ ÖDEME TARİHLERİ
LIBOR
(Z) BANKASI
TARAFINDAN
BAY (D)’YE
ÖDENEN FAİZ
BAY (D)’NİN (Z)
BANKASINA
ÖDEDİĞİ FAİZ
TEVKİFAT MATRAHI
TEVKİFAT TUTARI
31/1/2011
% 4,5
225.000 USD
(225,000*1,60=360.000)
200.000 USD
(200.000*1,60 = 320.000)
40.000 TL
4.000 TL
29/7/2011
% 3,8
190.000 USD
(190.000*1,67 =317.300)
200.000 USD
(200.000*1,67 = 334.000)
(16.700 TL)
-
31/1/2012
% 4,1
205.000 USD (205.000*1,61=330.050)
200.000 USD
(200.000*1,61 = 322.000)
8.050 TL
805 TL
31/7/2012
% 3,7
185.000 USD
(185.000*1,71=316.350)
200.000 USD
(200.000*1,71= 342.000)
(25.650 TL)
-
Bu durumda, Bay (D) 31/1/2011 ve 31/1/2012 tarihlerinde değişken faizden sabit faize geçmiş
olması nedeniyle avantajlı durumda olup, 31/1/2011 tarihinde faiz swap
işleminden doğan net kazanç tutarı 40.000 TL, 31/1/2012 tarihinde faiz swap
işleminden doğan net kazanç tutarı da 8.050 TL’dir.
29/7/2011 ve 31/7/2012
tarihlerinde ise, Bay (D) zararlı durumda olup, bu zarar aynı dönemde
gerçekleştirilen aynı tür işlemlerin konsolide edilmesi yoluyla yok edilemezse,
ilgili yılların izleyen üçer aylık dönemlerinde aynı tür işlemlerden doğan
kardan mahsup edilebilecektir. Böyle bir karın bulunmaması nedeniyle mahsup
edilemeyen zarar tutarları ise ihtiyari beyanname yoluyla mahsup
edilebilecektir.
Örnek 5: Bay (E)’nin,
10.000.000 USD tutarındaki 2 yıl vadeli 3 ayda bir LIBOR faiz ödemeli borcundan
doğan yükümlülüğünü yerine getirebilmek amacıyla 30/7/2010 tarihinde, (Z) Bankası ile % 4 faiz oranı
üzerinden yapmış olduğu 2 yıl vadeli 6 ayda bir faiz ödemeli swap sözleşmesine
ilişkin veriler aşağıda yer almaktadır.
Sözleşme Tutarı :
10.000.000 USD
Sözleşme Tarihi :
30/7/2010
Sabit Faiz :
% 4
Değişken Faiz : USD
LIBOR
Faiz Ödeme Tarihleri:
Bay (E) (Z) Bankası LIBOR Döviz Kuru
28/10/2010
% 5,1 1,60
31/1/2011 31/1/2011
% 4,5 1,62
29/4/2011
% 2,6 1,64
29/7/2011 29/7/2011
% 3,8 1,67
28/10/2011
% 4,0 1,66
31/1/2012 31/1/2012
% 4,1 1,61
30/4/2012
% 3,9 1,67
31/7/2012 31/7/2012 % 4,0
1,71
FAİZ ÖDEME
TARİHLERİ
LIBOR
(Z) BANKASI
TARAFINDAN
BAY (E)’YE
ÖDENEN FAİZ
BAY (E)’NİN
(Z) BANKASINA
ÖDEDİĞİ FAİZ
TEVKİFAT MATRAHI
TEVKİFAT TUTARI
BAY (E)
(Z) BANKASI
28/10/2010
% 5,1
127.500 USD
(127.500*1,60= 204.000)
204.000 TL
20.400 TL
31/1/2011
31/1/2011
% 4,5
112.500 USD (112.500*1,62= 182.250)
200.000 USD
(200.000*1,62 = 324.000)
(141.750)
-
29/4/2011
% 2,6
65.000 USD (65.000*1,64= 106.600)
(35.150 )
29/7/2011
29/7/2011
% 3,8
95.000 USD
(95.000*1,67= 158.650)
200.000 USD
(200.000*1,67= 334.000)
(210.500)
-
28/10/2011
% 4,0
100.000 USD
(100.000*1,66=
166.000)
(44.500)
-
31/1/2012
31/1/2012
% 4,1
102.500 USD
(102.500*1,61= 165.025)
200.000 USD
(200.000*1,61= 322.000)
(156.975)
-
30/4/2012
% 3,9
97.500 USD
(97.500*1,67= 162.825)
5.850 TL
-
31/7/2012
31/7/2012
% 4,0
100.000USD
(100.000*1,71= 171.000)
200.000 USD
(200.000*1,71= 342.000)
(165.150)
-
Bu durumda, bir takvim yılı
aşılmamak suretiyle ödemelerin çakıştığı tarihler itibarıyla net kazanç
tutarının hesaplanması gerekeceğinden, aynı takvim yılı içinde başkaca ödemelerin
çakıştığı bir tarih bulunmaması nedeniyle 28/10/2010 tarihi itibarıyla (Z)
Bankası tarafından Bay (E) lehine ödenen 204.000 TL faiz tutarı üzerinden, % 10
oranında tevkifat yapılması gerekmektedir.
Karşılıklı ödemelerin
çakıştığı 31/1/2011 tarihi itibarıyla Bay (E) zararlı durumda olup, 141.750 TL
tutarındaki zarar izleyen üçer aylık tevkifat dönemlerine aktarılmıştır. Zarar
mahsubu sonucunda ödemelerin ikinci kez çakıştığı 29/7/2011 tarihinde de Bay
(E) zarar etmiş (210.500) olup, bu zarar tutarının izleyen üçer aylık döneme
aktarılması sonucu 28/10/2011 tarihinde de tevkifata konu net kazanç tutarı
doğmamıştır. Bu tarih itibarıyla ortaya çıkan toplam 44.500 TL zarar tutarı ise
izleyen takvim yılına aktarılamayacağından ihtiyari beyan yoluyla mahsup yoluna
gidilebilecektir.
İzleyen takvim yılında
karşılıklı ödemelerin çakıştığı 31/1/2012 tarihinde Bay (E) 156.975 TL zararlı
durumda olup daha önceki dönemlerde de yapıldığı üzere, bu zarar tutarının
izleyen üçer aylık dönemlerdeki kazanç tutarından mahsup edilmesi sonucunda
ödemelerin tekrar çakıştığı 31/7/2012 tarihi itibarıyla da Bay (E)’nin
tevkifata konu bir kazancı doğmamıştır.
Dolayısıyla, Bay (E) bu
işlemle ilgili olarak 28/10/2010 tarihinde 20.400 TL vergi ödemiş olup,
sözleşmenin kalan dönemlerinde ise takvim yılı aşılmamak suretiyle zarar
tutarlarının izleyen üçer aylık tevkifat dönemlerine aktarılması sonucunda
tevkifata tabi kazanç doğmamıştır.
Örnek 6: Dar mükellef Bayan
(F)’nin (lehdar), 15.000.000 EURO tutarındaki 2 yıl vadeli 6 ayda bir LIBOR
faiz ödemeli borcuna ilişkin yükümlülüğünü yerine getirebilmek amacıyla,
30/8/2010 tarihinde Türkiye’de bulunan (Y) Bankası ile % 5 faiz oranıyla yapmış
olduğu 2 yıl vadeli 6 ayda bir faiz ödemeli swap sözleşmesine ilişkin veriler
aşağıda yer almaktadır.
Sözleşme Tutarı :
15.000.000 EURO
Sözleşme Tarihi :
30/8/2010
Sabit Faiz :
% 5
Değişken faiz :
EURO LIBOR
Faiz Değişim Tarihleri: LIBOR Döviz
Kuru
28/2/2011 %
4,7 1,59
29/8/2011 %
4,8 1,76
29/2/2012 %
5,3 1,73
31/8/2012 %
5,6 1,78
FAİZ ÖDEME TARİHLERİ
LIBOR
(Y) BANKASI
TARAFINDAN
BAYAN (F)’YE
ÖDENEN FAİZ
BAY (F)’NİN
(Y) BANKASINA
ÖDEDİĞİ FAİZ
TEVKİFAT MATRAHI
TEVKİFAT TUTARI
28/2/2011
% 4,7
352.500 EURO
(352.500*1,59=560.475)
375.000 EURO
(375.000*1,59=596.250)
(35.775)
-
29/8/2011
% 4,8
360.000 EURO (360.000*1,76=633.600)
375.000 EURO
(375.000*1,76=660.000)
(26.400)
-
29/2/2012
% 5,3
397.500 EURO
(397.500*1,73=687.675)
375.000 EURO
(375.000*1,73=648.750)
38.925 TL
3.892,50 TL
31/8/2012
% 5,6
420.000 EURO
(420.000*1,78=747.600)
375.000 EURO
(375.000*1,78=667.500)
80.100 TL
8.010 TL
Dar mükellef Bayan (F)’nin
yapmış olduğu swap sözleşmesi dolayısıyla 29/2/2012 tarihinde elde etmiş olduğu
38.925 TL gelir ile 31/8/2012 tarihinde elde etmiş olduğu 80.100 TL gelir
üzerinden % 10 oranında tevkifat yapılacaktır.
4. Opsiyon Sözleşmeleri
Belirli bir miktardaki varlığı
(fiziksel emtia veya finansal varlık) belirli bir fiyattan gelecekte belirli
bir tarihte satın alma veya satma hakkı sağlayan opsiyon sözleşmelerinde, satın
alma veya satma hakkının kullanılması suretiyle gelir elde edilmesi halinde
tevkifat matrahı, sözleşmeye baz alınan kıymetin piyasa fiyatına göre oluşan
değeri ile işlem fiyatına göre oluşan değeri arasındaki farktan, ödenen opsiyon priminin düşülmesi suretiyle
hesaplanacaktır.
Opsiyon Primi, prim ödemesinin
yapıldığı tarihte geçerli olan kur üzerinden Türk Lirasına çevrilmek suretiyle
hesaplanacaktır.
Örnek 7: Bayan (G),
14/1/2011 tarihinde (Z) Bankası ile yaptığı 6 ay vadeli opsiyon sözleşmesi ile
EURO alım hakkı elde etmiş olup, söz konusu sözleşmeye ilişkin veriler aşağıda
yer almaktadır. Opsiyon priminin sözleşmenin yapıldığı tarihte ödendiği
varsayılmıştır.
Sözleşme Tutarı :
1.500.000 EURO
Vade Tarihi :
14/7/2011
İşlem Anındaki Kur :
2,0630
Opsiyon Kuru :
2,1200
Vadede Spot Kur :
2,3250
Opsiyon Primi :
15.000 EURO (1.500.000*% 1)
Tevkifat
Sözleşmeye baz alınan Sözleşmeye baz alınan Opsiyon
Matrahı = (
kıymetin piyasa fiyatına - kıymetin işlem fiyatına ) - Primi
göre oluşan değeri göre oluşan değeri
Tevkifat Matrahı = 1.500.000
EURO * (2,3250-2,1200) - (15.000*2,0630)
=
307.500 – 30.945
=
276.555 TL
Bu durumda, (Z) Bankası
tarafından Bayan (G)’nin elde etmiş olduğu 276.555 TL kazanç üzerinden % 10
oranında tevkifat yapılacaktır.
Satın alma/satma hakkının
kullanılmadığı durumda ödenen opsiyon primi ise zarar olarak dikkate
alınacaktır.
5. Vadeli İşlem ve Opsiyon
Borsası İşlemleri
Gelir Vergisi Kanununun 6009
sayılı Kanunla değişik geçici 67 nci maddesinin (1) numaralı fıkrası
kapsamında, banka ve aracı kurumların menkul kıymetler ve diğer sermaye
piyasası araçlarından elde edilen gelirler üzerinden yapmakla yükümlü oldukları
tevkifat, 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 2 nci maddesinin birinci
fıkrası kapsamındaki mükellefler ile münhasıran menkul kıymet ve diğer sermaye
piyasası aracı getirileri ile değer artışı kazançları elde etmek ve bunlara
bağlı hakları kullanmak amacıyla faaliyette bulunan mükelleflerden 2499 sayılı
Sermaye Piyasası Kanununa göre kurulan yatırım fonları ve yatırım
ortaklıklarıyla benzer nitelikte olduğu Maliye Bakanlığınca belirlenenler için
1/10/2010 tarihinden itibaren % 0 oranında uygulanacaktır.
Diğer taraftan, 27/9/2010 tarihli
ve 2010/926 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı(7) ile 193 sayılı Kanunun
geçici 67 nci maddesinin (1), (2) ve (3) numaralı fıkralarında yer alan oran;
tam ve dar mükellef gerçek kişi ve kurumlar tarafından hisse senetlerine ve
hisse senedi endekslerine dayalı olarak yapılan vadeli işlem ve opsiyon
sözleşmeleri ve İstanbul Menkul Kıymetler Borsasında işlem gören aracı kuruluş
varantları dahil olmak üzere, hisse senetlerine (menkul kıymetler yatırım
ortaklıkları hisse senetleri hariç) ilişkin olarak elde edilen kazançlar için %
0 olarak belirlenmiştir.
Buna göre, geçici 67 nci
maddenin (14) numaralı fıkrası hükmü gereği Türkiye'de kurulu vadeli işlem ve
opsiyon borsalarında yapılan işlemlerden elde edilen kazançlar için, anılan
maddenin (1) numaralı fıkrasında belirtilen tevkifat oranının sıfır olarak
uygulanmasına, 31/12/2008 tarihi itibarıyla son verilmiş olmasına rağmen,
anılan borsalarda hisse senetlerine (menkul kıymetler yatırım ortaklıkları
hisse senetleri hariç) ve hisse senedi endekslerine dayalı olarak yapılan
vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerinden elde edilen kazançlar için 2009/14580
sayılı Bakanlar Kurulu Kararı gereği 1/1/2009’dan itibaren, 2010/926 sayılı
Bakanlar Kurulu Kararı gereği ise 1/10/2010 tarihinden itibaren % 0 oranında
tevkifat uygulanmasına devam edilmektedir.
Türkiye'de kurulu vadeli işlem
ve opsiyon borsalarında 1/10/2010 tarihinden itibaren gerçekleştirilen ve hisse
senetlerine veya hisse senedi endekslerine dayalı olanlar dışında kalan vadeli
işlem ve opsiyon sözleşmelerinden elde edilen kazançlara uygulanacak tevkifat
oranı ise % 10 olup, Kurumlar Vergisi Kanununun 2 nci maddesinin birinci
fıkrası kapsamındaki mükellefler ile münhasıran menkul kıymet ve diğer sermaye
piyasası aracı getirileri ile değer artışı kazançları elde etmek ve bunlara
bağlı hakları kullanmak amacıyla faaliyette bulunan mükelleflerden Sermaye
Piyasası Kanununa göre kurulan yatırım fonları ve yatırım ortaklıklarıyla
benzer nitelikte olduğu Maliye Bakanlığınca belirlenenler tarafından elde
edilen söz konusu kazançlar üzerinden ise % 0 oranında tevkifat yapılacaktır.
Türkiye'de kurulu vadeli işlem
ve opsiyon borsaları ile bu borsalar dışında 1/10/2010 tarihinden itibaren
hisse senetlerine ve hisse senedi endekslerine dayalı olarak yapılanlar dışında
kalan vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerinden elde edilecek gelirlerin geçici
67 nci madde uygulaması karşısındaki durumu tablo halinde gösterilmiştir.
Yatırımcı Tipi
Piyasa Türü
Vadeli İşlem
ve Opsiyon Borsası
Tezgahüstü
Tam Mükellef Gerçek Kişi
% 10 tevkifat
% 10 tevkifat
Tam Mükellef Sermaye Şirketi
(Sermaye Piyasası Kurulunun düzenleme ve denetimine
tabi fonlar dahil)
% 0 tevkifat
Tevkifata tabi değil
Diğer Tam Mükellef Kurum
% 10 tevkifat
Tevkifata tabi değil
Dar Mükellef Gerçek Kişi
% 10 tevkifat
% 10 tevkifat
Dar Mükellef Sermaye Şirketi ile münhasıran menkul
kıymet ve diğer sermaye piyasası aracı getirileri ile değer artışı kazançları
elde etmek ve bunlara bağlı hakları kullanmak amacıyla faaliyette bulunan
mükelleflerden 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanununa göre kurulan yatırım
fonları ve yatırım ortaklıklarıyla benzer nitelikte olduğu Maliye
Bakanlığınca belirlenen dar mükellefler
(işyeri/daimi temsilcisi olmayan ve banka ve benzeri
finans kurumu da olmayan)
% 0 tevkifat
% 0 tevkifat
Dar Mükellef Sermaye Şirketi ve münhasıran menkul
kıymet ve diğer sermaye piyasası aracı getirileri ile değer artışı kazançları
elde etmek ve bunlara bağlı hakları kullanmak amacıyla faaliyette bulunan
mükelleflerden 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanununa göre kurulan yatırım
fonları ve yatırım ortaklıklarıyla benzer nitelikte olduğu Maliye
Bakanlığınca belirlenenler dışında kalan dar mükellefler
(işyeri/daimi temsilcisi olmayan ve banka ve benzeri
finans kurumu da olmayan)
% 10 tevkifat
% 10 tevkifat
Türkiye’de İşyeri veya Daimi Temsilcisi Olan Dar
Mükellef Kurumlar
% 0 tevkifat
Tevkifata tabi değil
Dar Mükellef Kurum (banka ve benzeri finans kurumu
olanlar)
% 0 tevkifat
Tevkifata tabi değil
6. Aracı Kuruluş Varantları
Aracı kuruluş varantı, elinde
bulunduran kişiye, dayanak varlığı ya da göstergeyi önceden belirlenen bir
fiyattan belirli bir tarihte veya belirli bir tarihe kadar alma veya satma
hakkı veren ve bu hakkın kaydi teslimat ya da nakit uzlaşı ile kullanıldığı,
aracı kuruluşlarca ihraç edilen menkul kıymet niteliğindeki bir sermaye
piyasası aracıdır. Aracı kuruluş varantları opsiyon sözleşmelerine gösterdiği
benzerlik nedeniyle opsiyon sözleşmelerinin menkul kıymetleştirilmiş bir çeşidi
olarak kabul edilmektedir.
27/9/2010 tarihli ve 2010/926
sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yapılan düzenleme ile İstanbul Menkul
Kıymetler Borsasında işlem gören hisse senetlerine ve hisse senedi endekslerine
dayalı olarak ihraç edilen aracı kuruluş varantlarından elde edilen gelirler,
hisse senetlerine ilişkin olarak elde edilen kazançlar kapsamına alınmış olup,
1/10/2010 tarihi itibarıyla tam ve dar mükellef gerçek kişi ve kurumlar
tarafından İstanbul Menkul Kıymetler Borsasında işlem gören bu kapsamdaki aracı
kuruluş varantlarından elde edilen gelirler üzerinden % 0 oranında tevkifat
yapılmaktadır.
Diğer taraftan, bu kapsamda
olmayan aracı kuruluş varantlarının gelirleri geçici 67 nci maddeye göre genel
hükümler çerçevesinde tevkifata tabi tutulacaktır.
7. Diğer Hususlar
7.1. Vadeli İşlemler ve Opsiyon Borsasında
gerçekleştirilen vadeli işlemlerde sözleşme, ters pozisyon alınarak vadeden
önce kapatılabilmekte veya vade tarihinde tasfiye edilebilmekte olup,
sözleşmeden doğan kar/zarar tutarı sözleşmenin sona erdiği bu tarihler
itibarıyla kesinleşmektedir. Dolayısıyla, sözleşmenin ters pozisyon alınarak
kapatılması veya vade tarihi beklenerek tasfiye edilmesinden önce, açık pozisyon
sahiplerinin teminat hesaplarına günlük olarak yansıtılan günsonu uzlaşma
fiyatına göre hesaplanmış değerleme karları üzerinden, henüz sözleşme
kar/zararı kesinleşmemiş olduğundan geçici 67 nci madde kapsamında tevkifat
yapılmasına gerek bulunmamaktadır.
Buna göre, bu işlemlere
ilişkin tevkifat karın kesinleştiği aşamada gerçekleştirilecek olup, tevkifat
matrahı sözleşmelerin ters pozisyon alınarak vadeden önce kapatılması durumunda
ilk sözleşme fiyatı ile ikinci sözleşme fiyatı arasındaki fark, vadede
kapatılması durumunda ise kapanış fiyatı (vade tarihi uzlaşma fiyatı) ile
sözleşme fiyatı arasındaki fark olacaktır.
Örnek 8: Bay (H),
25/5/2011 tarihinde 1,5760 USD/TL kurundan 10.000 USD değerinde 31/5/2011
vadeli döviz alım sözleşmesi satın almış olup, organize borsada (VOB vb.)
gerçekleştirdiği bu işlemle ilgili olarak (Z) Bankası aracılığıyla ödemiş
olduğu teminat tutarı 1.200 TL’dir. Bay (H)’nin Bankası aracılığıyla
Takasbank’a yatırmış olduğu teminat tutarlarına ilişkin günlük değerleme farklarının
hesaplanması ve teminat hesaplarına yansıtılması aşağıdaki şekilde
yapılmaktadır;
Sürdürülebilir teminat tutarı :
900 TL (1.200*0.75)
Sözleşme Kuru :
1,5760 TL
Değerleme Tarihi USD Kuru
25/5/2011
1,5960
26/5/2011 1,5450
27/5/2011 1,5680
28/5/2011 1,5560
29/5/2011 1,5750
30/5/2011 1,5840
31/5/2011 1,5860
25/5/2011 tarihindeki değerleme kar/zararı:[(günlük
uzl. fiyatı-söz. fiyatı)* sözleşme tutarı]
:[(1,5960-1,5760)* 10.000]= 200 TL
200 TL kar Bay (H)’nin teminat
hesabına istendiği zaman çekilmek üzere yatırılmıştır. (1200+200= 1400 TL)
26/5/2011 tarihindeki
değerleme kar/zararı:[(günlük uzl. fiyatı- bir önceki gün uzl. fiy.)*
Sözleşme tutarı]
:[(1,5450-1,5960)*
10.000]= -510 TL
510 TL zarar Bay (H)’nin
teminat hesabından çekilmiş olup, teminat tutarı sürdürülebilir teminatın
altına indiğinden (1400-510=890 TL), Takasbank tarafından yapılan teminat
tamamlama çağrısı üzerine 310 TL (1200-890=310 TL) eksik teminat tutarı müşteri
tarafından teminat hesabına yatırılmıştır.
27/5/2011 tarihindeki
değerleme kar/zararı:[(1,5680-1,5450)* 10.000]= 230 TL
230 TL kar teminat hesabına
yatırılmıştır. (1200+230= 1430 TL)
28/5/2011 tarihindeki
değerleme kar/zararı:[(1,5560-1,5680)* 10.000]= -120 TL
120 TL zarar teminat
hesabından çekilmiştir. (1430-120=1310 TL)
29/5/2011 tarihindeki
değerleme kar/zararı:[(1,5750-1,5560)* 10.000]= 190TL
190 TL kar teminat hesabına
yatırılmıştır. (1310+190=1500 TL)
30/5/2011 tarihindeki
değerleme kar/zararı:[(1,5840-1,5750)* 10.000]= 90TL
90 TL kar teminat hesabına
yatırılmıştır. (1500+90=1590 TL)
31/5/2011 tarihindeki
değerleme kar/zararı:[(vade tarihi günl. uzl. fiyatı- bir önceki gün uzl.
fiy.)* sözleşme tutarı]
:[(1,5860-1,5840)* 10.000]= 20TL
20 TL kar teminat hesabına
yatırılmıştır. (1590+20=1610 TL)
(31/5/2011) Sözleşme net kar/zararı:[(vade
tarihi günl. uzl. fiyatı – sözleşme fiyatı)* sözleşme tutarı]
:[(1,5860-1,5760)* 10.000]= 100 TL
Sözleşme 100 TL karla
sonuçlanmış olup, söz konusu kar üzerinden % 10 oranında tevkifat yapılacaktır.
Değerleme Tutarları
Toplamı = Sözleşme Kar/Zararı
(200-510+230-120+190+90+20) =
100
Örnek 9: Örnek 8’deki Bay (H)’nin 28/5/2011 tarihinde vadeden önce kısa pozisyon almak suretiyle sözleşmeyi
kapatması durumunda ise, teminat tutarlarına ilişkin günlük değerleme
farklarının hesaplanması ve teminat hesaplarına yansıtılması aşağıdaki şekilde
yapılmaktadır;
Satış fiyatı (Kısa Pozisyon):
1,5730 TL (28/5/2011 tarihinde gerçekleştirilen işleme ilişkin kur)
25/5/2011 tarihindeki
değerleme kar/zararı:[(günlük uzl. fiyatı-söz. fiyatı)* sözleşme tutarı]
:[(1,5960-1,5760)* 10.000]= 200 TL
200 TL kar Bay (H)’nin teminat
hesabına yatırılmıştır. (1200+200= 1400 TL)
26/5/2011 tarihindeki
değerleme kar/zararı:[(günlük uzl. fiyatı- bir önceki gün uzl. fiy.)*
sözleşme tutarı]
:[(1,5450-1,5960)* 10.000]= -510 TL
510 TL zarar Bay (H)’nin
teminat hesabından çekilmiş olup, teminat tutarı sürdürülebilir teminatın
altına indiğinden (1400-510=890 TL), Takasbank tarafından yapılan teminat
tamamlama çağrısı üzerine 310 TL eksik teminat tutarı müşteri tarafından
teminat hesabına yatırılmıştır.
27/5/2011 tarihindeki
değerleme kar/zararı:[(1,5680-1,5450)* 10.000]= 230 TL
230 TL kar Bay (H)’nin teminat
hesabına yatırılmıştır. (1200+230= 1430 TL)
28/5/2011 tarihindeki kapanış
kar/zararı:[(satış fiyatı- bir önceki gün uzl. fiy.)*
sözleşme tutarı
:[(1,5730-1,5680)* 10.000]= 50 TL
(28/5/2011)
Sözleşme net kar/zararı:[(satış fiyatı – sözleşme fiyatı)* sözleşme tutarı]
:[(1,5730-1,5760)* 10.000]= -30 TL
28/5/2011 tarihinde oluşan kar
50 TL olmakla birlikte, sözleşme net olarak 30 TL zararla sonuçlanmış
olduğundan, herhangi bir tevkifat yapılması söz konusu değildir.
Değerleme Tutarları Toplamı =
Sözleşme Kar/Zararı
(200-510+230+50)
= -30
7.2. Organize borsalarda (VOB vb.) işlem yapan
müşterilerin teminat hesaplarında bulunan TL cinsinden nakdi teminatların
TAKASBANK tarafından nemalandırılması sonucu elde edilen gelir mevduat faizi
olarak geçici 67 nci madde kapsamında % 15 oranında tevkifata tabi
tutulacaktır.
Organize borsalarda işlem
yapan bankalara ve 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kuruluna göre kurulan aracı
kurumlara ait nakdi teminatların nemalandırılması sonucu elde edilen gelirler
üzerinden geçici 67 nci maddenin (4) numaralı fıkrası hükmü gereğince tevkifat
yapılmayacaktır.
7.3. Geçici 67 nci maddenin (1) numaralı
fıkrasına göre, üç aylık dönem içerisinde aynı türden menkul kıymet veya diğer
sermaye piyasası aracı ile ilgili olarak birden fazla alım-satım işlemi
yapılması halinde tevkifatın gerçekleşmesinde bu işlemler tek bir işlem olarak
dikkate alınacak olup, aynı tür menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası
araçlarının gruplandırılmasında esas alınmak üzere;
I. Sabit getirili menkul
kıymetler,
II. Değişken getirili menkul
kıymetler,
III. Diğer sermaye piyasası
araçları,
IV. Yatırım fonları katılma
belgeleri ve yatırım ortaklıkları hisse senetleri
adları altında dört sınıf
ihdas edilmişti. Bu Tebliğ ile “III. Diğer sermaye piyasası araçları” sınıfı,
“III. Diğer menkul kıymetler ve diğer sermaye piyasası araçları” olarak
değiştirilmiştir.
Geçici 67 nci madde kapsamında
aynı tür menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası aracı işlemleriyle ilgili
olarak ortaya çıkan ve bir takvim yılı aşılmamak kaydıyla izleyen üçer aylık
dönemlere devri öngörülen zararların mahsubu açısından önem taşıyan bu
sınıflandırmaya göre, menkul kıymetlere bağlı olarak yapılan vadeli işlem ve
opsiyon sözleşmeleri menkul kıymetin dahil olduğu sınıf içinde
değerlendirilecek, menkul kıymete bağlı olmaksızın yapılan işlemler ise “III.
Diğer menkul kıymetler ve diğer sermaye piyasası araçları” sınıfı kapsamında
değerlendirilecektir.
Bu kapsamda, hisse senedi ve
hisse senedi endekslerine dayalı olarak yapılan vadeli işlem ve opsiyon
sözleşmeleri ile İstanbul Menkul Kıymetler Borsasında işlem gören hisse senedi
ve hisse senedi endekslerine dayalı olarak ihraç edilen aracı kuruluş
varantları hisse senetlerinin dahil olduğu değişken getirili menkul kıymetler
sınıfında değerlendirilecektir.
Öte yandan, hisse senedi ve
hisse senedi endeksleri dışında bir dayanak varlığa bağlı varantlar söz konusu
gruplandırmada III. sınıf kapsamında değerlendirilecektir.
Tebliğ olunur.
‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑
1 30/12/2005 tarihli ve 26039 sayılı Resmî Gazete’de
yayımlanmıştır.
2 30/9/2006
tarihli ve 26305 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.
3 8/3/2007
tarihli ve 26456 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.
4 6/12/2008 tarihli ve 27076 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.
5 25/12/2010 tarihli ve 27796 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.
6 13/1/2011 tarihli ve 27814 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.
7 30/9/2010 tarihli ve 27715 sayılı Resmî Gazete’de
yayımlanmıştır.
Bu sayfadaki metin bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Bağlayıcı olan, Resmî Gazete’de yayımlanan metindir.