VERGİ USUL KANUNU GENEL TEBLİĞİ
(SIRA NO:400)
Giriş
23/7/2010 tarihli ve 6009 sayılı Gelir
Vergisi Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik
Yapılmasına Dair Kanunla1 213 sayılı Vergi Usul Kanununun bazı
maddelerinde yapılan değişikliklerle ilgili olarak aşağıdaki açıklamaların
yapılmasına lüzum görülmüştür.
1. Kanunun 114 üncü Maddesinde
Yapılan Değişiklik
Vergi Usul Kanununun 114 üncü maddesinin
ikinci fıkrasında yer alan “Şu kadar ki, vergi dairesince matrah takdiri
için takdir komisyonuna başvurulması zamanaşımını durdurur. Duran zamanaşımı
mezkûr komisyon kararının vergi dairesine tevdiini takip eden günden itibaren
işlemeye devam eder.” hükmü, 6009 sayılı Kanunun 8 inci maddesi ile “Şu
kadar ki, vergi dairesince matrah takdiri için takdir komisyonuna başvurulması,
zamanaşımını durdurur. Duran zamanaşımı mezkûr komisyon kararının vergi
dairesine tevdiini takip eden günden itibaren kaldığı yerden işlemeye devam
eder. Ancak işlemeyen süre her hâl ve takdirde bir yıldan fazla olamaz.”
şeklinde değiştirilmiştir.
Bu değişikliğe ilave olarak, 6009 sayılı
Kanunun 16 ncı maddesi ile Vergi Usul Kanununa, 1/1/2005 tarihinden önceki
dönemlere ilişkin olup, normal zamanaşımı süresinin sona ermesinden önce matrah
takdiri için takdir komisyonuna sevk edilmiş bulunan vergilerle ilgili olarak
Geçici 28 inci madde eklenmiştir.
Bu çerçevede, 114 üncü madde hükmünün,
1/1/2005 tarihinden önceki ve sonraki dönemlere ilişkin uygulaması birbirinden
farklılık arz etmekte olup, konuya ilişkin açıklamalar aşağıda gösterilmiştir.
1.1. 1/1/2005 Tarihinden Sonraki
Dönemlere İlişkin Olarak Yapılan Takdire Sevk İşlemleri
Söz konusu kanun değişikliğinden evvel
vergi dairesince matrah takdiri için takdir komisyonuna başvurulması hâlinde
ilgili dönem için zamanaşımı süresi durmakta ve duran zamanaşımı takdir
komisyonu kararının vergi dairesine tevdiini takip eden günden itibaren yeniden
işlemekte ve takdir komisyonunda geçen müddetin zamanaşımını durdurmasına
yönelik bir süre sınırlaması bulunmamaktaydı. 6009 sayılı Kanunla maddede
yapılan değişiklikle matrah takdiri için takdir komisyonuna başvurulmasının
zamanaşımını durdurması keyfiyeti muhafaza edilmekle beraber, zamanaşımının
durması bir yıllık süre ile sınırlandırılmaktadır.
Bu itibarla, vergi dairesince bir
vergilendirme dönemine ilişkin matrahın takdir edilmesi için takdir komisyonuna
başvurulması hâlinde, bu döneme ilişkin zamanaşımı duracaktır. Duran
zamanaşımı, takdir komisyonunca verilen kararın vergi dairesine, başvuru
tarihinden itibaren;
- 1 yıldan kısa bir süre içinde tevdi edilmesi halinde,
tevdi edildiği tarihi takip eden günden itibaren,
- 1 yıldan uzun bir süre sonra tevdi edilmesi halinde,
tevdi edildiği tarihe bakılmaksızın, 1 yıllık sürenin dolduğu günden itibaren
işlemeye başlayacaktır.
Örnek 1
Mükellef, Temmuz 2007 dönemine ilişkin
katma değer vergisi beyannamesini vermemiştir. Vergi dairesince, 30/10/2009
tarihinde matrah takdiri için ilgili takdir komisyonuna başvurulmuş ve takdir
komisyonu kararı vergi dairesine 16/05/2011 tarihinde tevdi edilmiştir.
Temmuz 2007 dönemine ait zamanaşımı
süresi normal şartlarda 31/12/2012 tarihinde sona ermektedir. Bu olayda takdir
komisyonunda geçen süre 1 yıldan uzundur. Dolayısıyla, yeni hükümlere göre
işlemeyen süre her hal ve takdirde 1 yıldan fazla olamayacağından, zamanaşımı
süresi 31/12/2013 tarihinde sona erecektir.
Örnek 2
2006 takvim yılı gelir vergisi
matrahının takdir edilmesi için 20/9/2011 tarihinde takdir komisyonuna
başvurulmuş ve komisyon kararı 10/4/2012 tarihinde vergi dairesine tevdi
edilmiştir.
2006 takvim yılına ait zamanaşımı süresi
normal şartlarda 31/12/2011 tarihinde sona ermektedir. Bu olayda takdir komisyonuna
sevk dolayısıyla işlemeyen sürenin, komisyon kararının vergi dairesine tevdi
edildiği 10/4/2012 tarihine ilave edilmesiyle bulunan 22/7/2012 tarihinde
zamanaşımı süresi sona erecektir.
Örnek 3
2006 takvim yılı gelir vergisi
matrahının takdir edilmesi için 30/9/2011 tarihinde takdir komisyonuna
başvurulmuş ve takdir kararı 30/11/2012 tarihinde vergi dairesine tevdi
edilmiştir.
2006 takvim yılına ait zamanaşımı süresi
normal şartlarda 31/12/2011 tarihinde sona ermektedir. Bu olayda takdir
komisyonunda geçen süre 1 yıl 2 aydır. Ancak yeni hükümlere göre işlemeyen süre
her hâl ve takdirde 1 yıldan fazla olamayacağından, duran zamanaşımı 30/9/2012
tarihinde işlemeye başlayacak ve 31/12/2012 tarihinde zamanaşımı süresi sona
erecektir.
1.2. 1/1/2005 Tarihinden Önceki
Dönemlere İlişkin Olarak Yapılan Takdire Sevk İşlemleri
6009 sayılı Kanunun 16 ncı maddesiyle
Vergi Usul Kanununa eklenen Geçici 28 nci maddede, “1/1/2005 tarihinden
önceki dönemlere ilişkin olarak, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce
matrah takdiri için takdir komisyonuna sevk edilmiş olup, komisyonca takdir
edilen matrah üzerinden 31/12/2012 tarihine kadar tarh ve tebliğ edilmeyen
vergiler zamanaşımına uğrar. Bu hüküm, 374 üncü maddede yer alan ceza kesmede
zamanaşımı açısından da uygulanır.” hükmüne yer verilmiştir.
Buna göre, 1/1/2005 tarihinden önceki
dönemlerden, normal zamanaşımı süresinin sona ermesinden önce matrah takdiri
için takdir komisyonuna sevk edilmiş olanların; takdirin karara bağlanması,
kararın vergi dairesine tevdii, takdir edilen matraha istinaden verginin tarh
edilmesi ve tarhiyata ilişkin ihbarnamenin mükellefe tebliğ edilmesi
işlemlerinin tümünün, 31/12/2012 tarihine kadar tamamlanmaması halinde söz
konusu vergiler ve fer’ileri zamanaşımına uğrayacaktır.
Sözü edilen geçici madde hükmü, Vergi
Usul Kanununun 374 üncü maddesinde düzenlenen ceza kesmede zamanaşımı için de
uygulanacaktır. 1/1/2005 tarihinden önceki dönemlere ilişkin olarak kesilmesi
gereken cezaların kesilmesi ve buna dair ihbarnamelerin tebliği işlemlerinin
31/12/2012 tarihine kadar yapılması hâlinde bu dönemler için ceza kesmede
zamanaşımı sona ermemiş olacaktır.
Örnek 4
2004 takvim yılı gelir vergisi
matrahının takdir edilmesi için 31/8/2009 tarihinde takdir komisyonuna
başvurulmuş olup, Komisyon kararı 31/8/2011 tarihinde vergi dairesine tevdi
edilmiştir.
Buna göre, söz konusu döneme ilişkin
takdir edilen matraha istinaden verginin tarh edilmesi ve düzenlenen
ihbarnamenin 31/12/2012 tarihinden evvel mükellefe tebliğ edilmesi hâlinde
anılan döneme ait vergi zamanaşımına uğramamış olacaktır.
2. Kanunun 353 üncü Maddesinde
Yapılan Değişiklik
6009 sayılı Kanunun 11 inci maddesiyle
Vergi Usul Kanununun 353 üncü maddesinin 8 numaralı bendinin sonuna “Ancak,
bu bent uyarınca kesilecek özel usulsüzlük cezasının toplamı bir takvim yılı
içinde 114.000 TL’yi aşamaz.” cümlesi eklenmek suretiyle belge basımı ile
ilgili bildirim görevini tamamen veya kısmen yerine getirmeyen matbaa
işletmecilerine söz konusu bent uyarınca kesilecek özel usulsüzlük cezalarının
bir takvim yılında kesilebilecek tutarı için üst sınır belirlenmiştir.
Bir takvim yılında kesilecek cezalara
ilişkin getirilen bu üst sınır, 2010 takvim yılı için de uygulanacaktır.
Buna göre, 1/1/2010 – 1/8/2010 tarihleri
arasında belge basımı ile ilgili bildirim görevini yerine getirmeyen matbaa
işletmecileri adına kesilen özel usulsüzlük cezalarının toplamının 114.000
TL’yi aşması halinde söz konusu cezalar; henüz kesinleşmemiş ise düzeltme
yapılarak 114.000 TL’yi aşan cezalar terkin edilecek, kesinleşmiş olması
durumunda ise bunlar için herhangi bir düzeltme veya iade işlemi yapılmayacak
ve kesilen cezaların takip ve tahsil işlemlerine devam edilecektir.
3. Kanunun Mükerrer 355 inci
Maddesinde Yapılan Değişiklik
3.1. Elektronik Ortamda Verilmesi
Gereken Beyannameler ile Bildirim veya Formlar
Dolayısıyla Uygulanacak Özel
Usulsüzlük Cezası
6009 sayılı Kanunun 12 nci maddesiyle
Vergi Usul Kanununun Mükerrer 355 inci maddesinde yapılan değişiklikle,
elektronik ortamda verilecek beyannamelerle düzeltme amacıyla verilen bildirim
veya formların süresinden sonra verilmesi durumunda kesilecek özel usulsüzlük
cezaları yeniden düzenlenmiştir.
Yapılan bu düzenlemeye göre,
- Elektronik ortamda verilme zorunluluğu getirilen
beyannamelerin kanunî süresinden sonra verilmesi nedeniyle kesilecek olan ve
mükellefiyet durumuna göre Vergi Usul Kanununun Mükerrer 355 inci maddesinin
birinci fıkrasının 1, 2 ve 3 numaralı bentlerinde sayılan özel usulsüzlük cezaları;
beyannamenin elektronik ortamda kanunî sürenin sonundan başlayarak birinci 30
günlük süre içerisinde verilmesi halinde 1/10 oranında, bunu takip eden ikinci
30 günlük süre içerisinde verilmesi halinde ise 1/5 oranında uygulanacaktır.
- Elektronik ortamda verilme zorunluluğu getirilen
bildirim veya formlara ilişkin olarak düzeltme amacıyla verilen bildirim ve
formların, elektronik ortamda kanunî sürenin sonundan başlayarak 10 gün içinde
verilmesi halinde özel usulsüzlük cezası kesilmeyecek, takip eden 15 gün içinde
verilmesi halinde ise kesilmesi gereken özel usulsüzlük cezası 1/5 oranında
uygulanacaktır.
3.2. Tahsilât ve Ödemelerini Banka,
Benzeri Finans Kurumları veya Posta İdarelerince Düzenlenen Belgelerle Tevsik
Etme Zorunluluğuna Uymayan Mükelleflere İlişkin Olarak Kesilecek Özel
Usulsüzlük Cezası
Vergi Usul Kanununun Mükerrer 355 inci
maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca, tahsilât ve ödemelerini banka, benzeri
finans kurumları veya posta idarelerince düzenlenen belgelerle tevsik etme
zorunluluğuna uymayan mükelleflerden her birine, her bir işlem için uygulanan
cezalardan az olmamak üzere, işleme konu tutarın % 5'i nispetinde özel
usulsüzlük cezası kesilmektedir.
6009 sayılı Kanunun 12 nci maddesi ile
Vergi Usul Kanununun Mükerrer 355 inci maddesinin dördüncü fıkrasının sonuna “Ancak,
bu fıkra uyarınca bir takvim yılı içinde kesilecek özel usulsüzlük cezasının
toplamı 770.000 TL’yi geçemez.” cümlesi eklenmek suretiyle söz konusu
tevsik zorunluluğuna uymayan mükelleflere kesilecek özel usulsüzlük cezasının
bir takvim yılında kesilebilecek tutarı için üst sınır belirlenmiştir.
Bir takvim yılında kesilecek cezalara
ilişkin getirilen bu üst sınır 2010 takvim yılı için de uygulanacaktır.
Buna göre, 1/1/2010 – 1/8/2010 tarihleri
arasında tevsik zorunluluğuna uymayan mükellefler adına kesilen özel usulsüzlük
cezalarının toplamının 770.000 TL’yi aşması halinde söz konusu cezalar; henüz
kesinleşmemiş ise düzeltme yapılarak 770.000 TL’yi aşan cezalar terkin
edilecek, kesinleşmiş olması durumunda ise bunlar için herhangi bir düzeltme
veya iade işlemi yapılmayacak ve kesilen cezaların takip ve tahsil işlemlerine
devam edilecektir.
4. Kanunun 367 nci Maddesinde Yapılan
Değişiklik
6009 sayılı Kanunun 13 üncü maddesiyle
Vergi Usul Kanununun 367 nci maddesinin birinci fıkrası, “Yaptıkları
inceleme sırasında 359 uncu maddede yazılı suçların işlendiğini tespit eden
maliye müfettişleri, hesap uzmanları ile bunların yardımcıları ve gelirler
kontrolörleri ile stajyer gelirler kontrolörleri tarafından ilgili rapor
değerlendirme komisyonunun mütalaasıyla doğrudan doğruya ve vergi incelemesine
yetkili olan diğer memurlar tarafından ilgili rapor değerlendirme komisyonunun
mütalaasıyla vergi dairesi başkanlığı veya defterdarlık tarafından keyfiyetin
Cumhuriyet başsavcılığına bildirilmesi mecburidir.” şeklinde
değiştirilmiştir.
Maddenin yeni şekline göre, yapılan
inceleme sırasında 359 uncu maddede yazılı suçların işlendiğinin tespiti
hâlinde, maliye müfettişleri, hesap uzmanları ile bunların yardımcıları ve
gelirler kontrolörleri ile stajyer gelirler kontrolörleri ilgili rapor
değerlendirme komisyonunun mütalaasını alarak doğrudan doğruya keyfiyeti
Cumhuriyet başsavcılığına bildireceklerdir. Vergi incelemesine yetkili olan
diğer memurlar tarafından bir tespit yapılmış olması hâlinde ise vergi dairesi
başkanlığı veya defterdarlık, ilgili rapor değerlendirme komisyonunun
mütalaasını alarak, keyfiyeti Cumhuriyet başsavcılığına bildirecektir.
5. Kanunun 369 ncu Maddesinde Yapılan
Değişiklik
6009 sayılı Kanunun 14 üncü maddesiyle
Vergi Usul Kanununun 369 uncu maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
“Yetkili makamların mükellefin
kendisine yazı ile yanlış izahat vermiş olmaları veya bir hükmün uygulanma
tarzına ilişkin bir içtihadın değişmiş olması halinde vergi cezası kesilmez ve
gecikme faizi hesaplanmaz.
Bir hükmün uygulanma tarzı hususunda
yetkili makamların genel tebliğ veya sirkülerde değişiklik yapmak suretiyle
görüş ve kanaatini değiştirmesi halinde, oluşan yeni görüş ve kanaate ilişkin
genel tebliğ veya sirküler yayımlandığı tarihten itibaren geçerli olup, geriye
dönük olarak uygulanamaz. Şu kadar ki, bu hüküm yargı mercileri tarafından
iptal edilen genel tebliğ ve sirküler hakkında uygulanmaz.”
Vergi Usul Kanununun 369 uncu maddesinin
6009 sayılı Kanunla değiştirilmeden evvelki hükmüne göre bir mükellefin
kendisine yetkili makamların yazı ile yanlış izahat vermiş olmaları veya bir
hükmün uygulanma tarzına ilişkin bir içtihadın değişmiş olması halinde
değişiklikten önceki izahata veya içtihada uygun hareket eden mükelleflere bu
fiilleri cezayı gerektirse dahi vergi cezası kesilmemekteydi.
Yapılan değişiklikle, maddenin birinci
fıkrasında belirtilen hallerin mevcudiyeti halinde, vergi cezası kesilmemesine
ilave olarak, 1/8/2010 tarihinden geçerli olmak üzere, gecikme faizi
hesaplanmaması da hükme bağlanmıştır. Buna göre, bir mükellef veya vergi
sorumlusunun yetkili makamlarca kendisine yapılan izahata (verilen özelgeye)
uygun hareket etmesi ve bilahare bu izahatın yanlış olduğunun anlaşılması veya
bir hükmün uygulanma tarzına ilişkin bir içtihadın değişmiş olması halinde,
mükellef veya vergi sorumlusu adına yapılacak tarhiyat dolayısıyla vergi ziyaı
cezası kesilmeyecek ve gecikme faizi hesaplanmayacaktır.
Diğer taraftan yetkili makamların,
vergilendirme ile ilgili bir konuda, genel tebliğ veya sirkülerde değişiklik
yapmak suretiyle görüş ve kanaatini değiştirmesi halinde, oluşan yeni görüş ve
kanaate ilişkin genel tebliğ veya sirküler, yayımlandığı tarihten itibaren
geçerli olacak olup, geriye dönük olarak uygulanamayacaktır.
Genel tebliğ veya sirkülerin iptal
davasına konu edilerek yargı mercilerince iptaline karar verilmesi durumunda,
iptal kararının işlemin tesis edildiği tarihe kadar geriye yürütülmesi zorunlu
olduğundan, maddeyle getirilen yeni kural bu durumlar için uygulanmayacaktır.
6. Kanunun 413 üncü Maddesinde
Yapılan Değişiklik
Mükellefler ve vergi sorumluları, Vergi
Usul Kanununun 413 üncü maddesinin 6009 sayılı Kanunla değişmeden önceki
hükmüne istinaden, vergi durumları ve vergi uygulaması bakımından müphem ve
tereddüdü mucip gördükleri hususlar hakkında Maliye Bakanlığı veya yetkili
kıldığı makamlardan yazı ile izahat isteyebilmekte, yetkili makamlar da bu
talepleri özelge tayin etmek suretiyle cevaplandırmaktaydı. Bu hususa ilişkin
esasların bir kısmı 188 Sıra Numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinde2
belirlenmişti.
395 Sıra Numaralı Vergi Usul Kanunu
Genel Tebliği3 ile mükellef ve vergi
sorumlularının izahat talebinde bulunmaları üzerine idarenin vereceği yazılı
cevaplara (özelgelere) ilişkin müracaatın nereye yapılacağı, yetkili makamın
neresi olduğu, özelge talebinin hangi konuları kapsadığı gibi
hususlara açıklık getirilmiş ve 188 Sıra Numaralı Vergi Usul Kanunu
Genel Tebliğinin özelgeye ilişkin kısımları yürürlükten kaldırılmıştır.
6009 sayılı Kanunla, Vergi Usul
Kanununun 413 üncü maddesi değiştirilmiş ve maddenin son fıkrasında, bu
maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esasların Maliye Bakanlığınca çıkarılan
yönetmelikle belirleneceği hükmüne yer verilmiştir. Bu hükme istinaden Maliye
Bakanlığınca çıkarılan “Mükelleflerin İzahat Taleplerinin Cevaplandırılmasına
Dair Yönetmelik” 28/8/2010 tarih ve 27686 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak
yürürlüğe girmiştir. Buna göre, 413 üncü maddede yer alan mükelleflerin izahat
taleplerine dair hükümlerin uygulanması, anılan Yönetmelik hükümlerine göre
yapılacaktır.
7.
Yürürlükten Kaldırılan Tebliğ
395 Sıra
Numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği bu Tebliğ ile yürürlükten
kaldırılmıştır.
Tebliğ olunur.
‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑‑
1 1/8/2010
tarihli ve 27659 sayılı Resmi Gazete'de
yayımlanmıştır.
2 20/12/1988
tarihli ve 20025 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmıştır.
3
16/1/2010 tarihli ve 27464 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmıştır.
Bu sayfadaki metin bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Bağlayıcı olan, Resmî Gazete’de yayımlanan metindir.