5811
SAYILI BAZI VARLIKLARIN MİLLİ EKONOMİYE KAZANDIRILMASI HAKKINDA KANUNA İLİŞKİN
GENEL TEBLİĞ (1)
(SERİ
NO: 1)
1.
Kapsam
5811
sayılı Bazı Varlıkların Milli Ekonomiye Kazandırılması Hakkında Kanun1
kapsamına, gerçek veya tüzel kişiler tarafından;
−
Yurt dışında sahip olunan para, döviz, altın, menkul kıymet ve diğer sermaye
piyasası araçları ile varlığı kanaat verici bir belgeyle ispat edilen
taşınmazlar,
−
Yurt içinde sahip olunan ancak işletmelerin özkaynakları içinde yer almayan bu
türden varlıklar ile
−
Yurt dışı iştiraklerden ve şubelerden elde edilen kazançlar, yurt dışı iştirak
hisselerinin satışından ya da yurt dışında bulunan kurumların tasfiyesinden
doğan kazançlar
girmektedir.
Buna
göre,
−
1/10/2008 (Ek ibare:RG-12/8/2009-27317) (5917 sayılı Kanunun
yürürlüğünden sonra beyanda bulunan mükellefler için 1/6/2009) tarihi
itibarıyla gerçek veya tüzel kişilerce sahip olunan ve yurt dışında bulunan
para, döviz, altın, menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçlarının yurda
getirilerek ekonomiye kazandırılması ile taşınmazların kaydedilmesine,
−
Yurt içinde bulunan ancak 1/10/2008 tarihi itibarıyla işletmelerin özkaynakları
içinde yer almayan bu türden varlıkların banka veya aracı kurumlardaki hesaba
yatırılarak işletmelere sermaye olarak konulmasına,
−
Bazı yurt dışı kazançların gelir veya kurumlar vergisinden istisna edilmesine
yönelik
usul ve esaslara ilişkin açıklamalar bu Tebliğin konusunu oluşturmaktadır.
2.
Tanımlar
2.1.
Banka ve aracı kurumlar
5811 sayılı
Kanunda geçen banka kavramı; 19/10/2005 tarihli ve 5411 sayılı Bankacılık
Kanununun 3 üncü maddesinde tanımlanan bankaları ifade etmektedir.
Aracı
kurumlar ise 28/7/1981 tarihli ve 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanununa göre
kurulan aracı kurumları ifade etmektedir.
2.2.
Gerçek veya tüzel kişilerce 1/10/2008 (Ek ibare:RG-12/8/2009-27317) (5917
sayılı Kanunun yürürlüğünden sonra beyanda bulunan mükellefler için 1/6/2009)
tarihi itibarıyla yurt dışında sahip olunan varlıkların ispatında kullanılacak
kanaat verici belgeler
Kanunun 2
nci maddesinde, kanaat verici belge tabirinin, devlet tarafından veya devlet
güvencesinde tutulan kayıt ve sicilleri; banka, banker, aracı kurumlar ve
benzeri mali kurumlar, posta idaresi, noter gibi kurum ve kuruluşların kayıt ve
belgelerini, 213 sayılı Vergi Usul Kanununun ikinci kitabının üçüncü kısmında
yer alan belgeler ve muadili belgeler ile bilgi değişiminde bulunulan yabancı
ülkelerde yetkili makamlardan alınarak mahallindeki Türk elçilik ya da
konsoloslukları, yoksa mahallindeki Türk menfaatini koruyan ülkenin aynı
nitelikteki temsilcileri tarafından tasdik olunan belgeleri ifade ettiği
belirtilmiştir.
2.2.1.
Devlet tarafından veya devlet güvencesinde tutulan kayıt ve siciller
Kanun kapsamında
bildirilen veya beyan edilen varlıklara ilişkin olarak, devlet tarafından veya
devlet güvencesinde tutulan kayıt ve siciller; tapu kayıtları ile diğer
sicilleri, yasal yükümlülükler nedeniyle verilen beyannameleri ifade
etmektedir.
Örneğin,
bulunduğu ülkenin tapu siciline veya tapu sicili niteliğindeki diğer sicillere
1/10/2008 (Ek ibare:RG-12/8/2009-27317) (5917 sayılı Kanunun
yürürlüğünden sonra beyanda bulunan mükellefler için 1/6/2009) tarihi
itibarıyla gerçek veya tüzel kişiler adına kayıtlı taşınmazların, başka
herhangi bir işleme gerek olmaksızın bu tarih itibarıyla gerçek ve tüzel
kişilerce sahip olunduğu kabul edilecektir.
2.2.2.
Diğer kanaat verici belgeler
Kanunda
geçen kanaat verici belge tabirinden ayrıca;
−
Bankalar ile bankerlerin yaptıkları işlemlerle ilgili kayıtlar ve
düzenledikleri belgeler,
−
Aracı kurumlar, portföy yönetim şirketleri, sigorta şirketleri ve benzeri mali
kurumların kayıtları ve düzenledikleri belgeler,
−
Posta idaresi nezdindeki çek hesabı ve düzenlenen diğer belgeler,
−
Noter gibi kurum ve kuruluşların düzenledikleri senetler ve sözleşmeler ile
diğer kayıt ve belgeler,
−
Defter tutan mükelleflerin kayıtları ile bu kayıtlarda yer alan ve Vergi Usul
Kanununun ikinci kitabının üçüncü kısmında belirtilen belgeler ile muadili
belgeler,
−
Şirketlerin ortaklık ve kooperatiflerin üyelik kayıtları
anlaşılacaktır.
Yukarıda sayılan belgeler ile ilgili olarak ayrıca tasdik zorunluluğu
bulunmamaktadır.
Bu
belgelerin dışında, bilgi değişiminde bulunulan yabancı ülkelerde yetkili
makamlardan alınarak mahallindeki Türk elçilik ya da konsoloslukları, yoksa
mahallindeki Türk menfaatini koruyan ülkenin aynı nitelikteki temsilcileri
tarafından tasdik olunan belgeler de kanaat verici belge olarak kabul
edilebilecektir.
Dolayısıyla,
yukarıda belirtilen kayıt ve belgelerle gerçek veya tüzel kişilerce sahip
olunan varlıklar arasında illiyet bağının kurulması ve 1/10/2008 (Ek
ibare:RG-12/8/2009-27317) (5917 sayılı Kanunun yürürlüğünden sonra
beyanda bulunan mükellefler için 1/6/2009) tarihi itibarıyla,
−
Taşınmazların yurt dışındaki varlığının,
−
Diğer varlıkların ise yurt dışında bulunduğunun
ispatı
zorunludur.
Diğer
taraftan, gerçek veya tüzel kişilerce Kanun kapsamında beyan edilen varlıklara
ilişkin kanaat verici belgelerin gerektiğinde vergi incelemesine yetkili
olanlara ibraz edilmek üzere zamanaşımı süresince saklanması gerekmektedir.
2.3.
Taşınmazlar
Kanun
uygulamasında taşınmazlar, Türk Medeni Kanununda “Taşınmaz” olarak tanımlanan
ve esas niteliği bakımından bir yerden başka bir yere taşınması mümkün olmayan,
dolayısıyla yerinde sabit olan mallardır.
Bunlar,
Türk Medeni Kanununun 704 üncü maddesinde;
−
Arazi,
−
Tapu siciline ayrı sayfaya kaydedilen bağımsız ve sürekli haklar,
− Kat
mülkiyeti kütüğüne kayıtlı bağımsız bölümler
olarak
sayılmıştır.
3.
Uygulama Esasları
3.1.
Yurt dışında sahip olunan varlıklara ilişkin bildirim, beyan ve verginin
ödenmesi
3.1.1.
Yurt dışında sahip olunan varlıklara ilişkin bildirim ve beyan
Gerçek
veya tüzel kişilerce 1/10/2008 (Ek ibare:RG-12/8/2009-27317) (5917
sayılı Kanunun yürürlüğünden sonra beyanda bulunan mükellefler için 1/6/2009)
tarihi itibarıyla yurt dışında sahip olunan ve kapsama giren varlıklar, Kanunun
yürürlüğe girdiği 22/11/2008 tarihinden itibaren izleyen üçüncü ayın sonuna (2
Mart 2009 Pazartesi akşamına) kadar Türk Lirası değerleriyle;
−
Ek-1’de yer alan dilekçe ile bankalara bildirebilecek veya
−
Ek-2’de yer alan beyanname ile gelir veya kurumlar vergisi yönünden bağlı
olunan vergi dairelerine beyan edilebileceği gibi bu varlıklara ilişkin
beyanname, 340 sıra no.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinde belirtilen usul ve
esaslar doğrultusunda elektronik ortamda da verilebilecek
olup
yıllık gelir veya kurumlar vergisi beyannamelerini elektronik ortamda vermek
zorunda olan mükellefler, Ek-2’de yer alan beyannamelerini de 340 ve 346 sıra
no.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğlerinde belirtilen usul ve esaslar
doğrultusunda elektronik ortamda vermek zorundadırlar.
Bu
kapsamdaki menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçlarının Ek-3’de yer alan
dilekçeyle aracı kurumlara da bildirilmesi mümkündür.
Gerçek
veya tüzel kişilerin, yurt dışında sahip oldukları bu türden varlıklarını
Tebliğ ekinde yer alan formlar ile banka veya aracı kurumlara bildirmeleri
halinde, bu bildirimlere ilave olarak vergi dairelerine de beyanda
bulunmalarına gerek bulunmamaktadır.
(Ek
paragraf:RG-12/8/2009-27317) 5917
sayılı Kanunla yapılan değişiklikler sonrasında ise gerçek veya tüzel kişiler
tarafından 1/6/2009 tarihi itibarıyla yurt dışında sahip olunan ve kapsama
giren varlıklar, 10/7/2009 tarihinden 30/9/2009 tarihi akşamına kadar,
yukarıdaki açıklamalar çerçevesinde bildirim veya beyan konusu
yapılabilecektir.
3.1.2.
Yurt dışında sahip olunan varlıkların bildirimi üzerine banka veya aracı
kurumlarca yapılacak işlemler
Gerçek
veya tüzel kişiler yurt dışında sahip oldukları varlıkları, iki örnek olarak
hazırlayacakları Ek-1’de yer alan form ile bankalara bildirebileceklerdir.
Formun bir nüshası, ilgili banka tarafından varsa bildirim nedeniyle açılan
hesaba ilişkin bilgiler yazılıp tasdik edildikten sonra düzenlenen banka
dekontlarıyla birlikte ilgilisine geri verilecektir.
Ayrıca,
bankalar, bildirim tarihinden itibaren bir ay içinde Türkiye’ye getirilen veya bu
sürede Türkiye’de bulunan bankalardaki bir hesaba transfer edilen para, altın,
döviz ve menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçlarını ilgili müşterileri
adına açacakları hesaplara kaydedeceklerdir.
Gerçek
veya tüzel kişilerce yurt dışında sahip olunan menkul kıymet ve diğer sermaye
piyasası araçlarıyla ilgili bildirim, Ek-3’te yer alan formdan iki örnek olarak
hazırlanarak aracı kurumlara da yapılabilecektir. Formun bir nüshası, ilgili
aracı kurum yetkilisi tarafından açılan hesaba ilişkin bilgiler yazılıp tasdik
edildikten sonra düzenlenen işlem sonuç formları ile birlikte ilgili kişiye
geri verilecektir. Bildirilen menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçları
bu kurumlarda açılacak hesaplara kaydedilecek ve müşterilerin portföylerine
dahil edilecektir.
Gerçek
veya tüzel kişilerce yapılacak bu bildirimlerin yetkili kılınmış vekilleri veya
kanuni temsilcileri tarafından yapılabilmesi mümkün bulunmaktadır. Bildirimin
gerçek veya tüzel kişinin vekili ya da kanuni temsilcisi tarafından yapılması
halinde, bankalar veya aracı kurumlarca söz konusu vekil veya kanuni
temsilcinin yetkili olup olmadığı hususunun kontrol edileceği tabiidir.
Kanun
kapsamında bildirilen varlıklara ilişkin olarak banka veya aracı kurumlar
tarafından herhangi bir belge istenmeyecek, sadece taşınmazlara ilişkin
bilgilerin doğruluğunun kontrol edilmesi amacıyla, söz konusu taşınmazlara yurt
dışında sahip olunduğuna ilişkin belgenin ibraz edilmesi yeterli olacaktır.
3.1.3.
Yurt dışında sahip olunan varlıklara ilişkin verginin vergi dairelerine
ödenmesi
1/10/2008
(Ek ibare:RG-12/8/2009-27317) (5917 sayılı Kanunun yürürlüğünden
sonra beyanda bulunan mükellefler için 1/6/2009) tarihi itibarıyla sahip
olunan ve yurt dışında bulunan varlıklar, Türk Lirası değerleriyle Ek-2’de yer alan
beyanname ile gelir veya kurumlar vergisi yönünden bağlı olunan vergi
dairelerine beyan edilebilecektir.
Türkiye’de
ikametgâhı bulunmayanlarla ilgili olarak söz konusu beyannamelerin alınması
hususunda Ankara Vergi Dairesi Başkanlığı Başkent Vergi Dairesi Müdürlüğü,
İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı Beyoğlu Vergi Dairesi Müdürlüğü ve İzmir
Vergi Dairesi Başkanlığı Konak Vergi Dairesi Müdürlüğü yetkili kılınmıştır.
Türkiye’de ikametgâhı bulunmayanların yurt dışında bulunan varlıklarına ilişkin
olarak bu vergi dairelerine beyanda bulunmaları ve tahakkuk eden vergileri
ödemeleri mümkün olabilecektir.
Kanun
kapsamında vergi dairelerine beyan edilen varlıklara ilişkin olarak herhangi
bir belge istenmeyecek, sadece taşınmazlara ilişkin bilgilerin doğruluğunun
kontrol edilmesi amacıyla, söz konusu taşınmazlara yurt dışında sahip
olunduğuna ilişkin belgenin ibraz edilmesi yeterli olacaktır.
Vergi
dairelerine beyan edilen varlıkların değerleri üzerinden, vergi dairelerince %
2 oranında vergi tarh edilecektir. Bu şekilde hesaplanan vergi, tarhiyatın
yapıldığı ayı izleyen ayın sonuna kadar ödenecektir.
Banka
veya aracı kurumların, kendilerine bildirilen varlıklara ilişkin olarak Kanunun
3 üncü maddesinin dördüncü fıkra hükmü çerçevesinde, varlıkların bildirim değerleri
üzerinden % 2 oranında hesapladıkları vergiyi, Ek-4’te yer alan beyanname ile
aylık olarak vergi sorumlusu sıfatıyla bildirimi izleyen ayın onbeşinci günü
akşamına kadar kurumlar vergisi yönünden bağlı oldukları vergi dairelerine, 340
ve 346 sıra no.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğlerinde belirtilen usul ve
esaslar doğrultusunda elektronik ortamda vermeleri gerekmektedir. Tahakkuk eden
vergiler ise aynı sürede ödenecektir.
3.2.
Türkiye’de sahip olunan varlıklara ilişkin beyan ve verginin ödenmesi
Gelir
veya kurumlar vergisi mükelleflerince sahip olunan ve Türkiye’de bulunan ancak
1/10/2008 (Ek ibare:RG-12/8/2009-27317) (5917 sayılı Kanunun
yürürlüğünden sonra beyanda bulunan mükellefler için 1/6/2009) tarihi itibarıyla
yasal defter kayıtlarında işletmelerin özkaynakları arasında yer almayan;
−
Para, altın, döviz,
−
Menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçları,
−
Taşınmazlar,
Kanunun
yürürlüğe girdiği tarihten itibaren izleyen üçüncü ayın sonuna (2 Mart 2009
Pazartesi akşamına) kadar Türk Lirası değeriyle, Ek-5’te yer alan beyanname ile
gelir veya kurumlar vergisi yönünden bağlı olunan vergi dairelerine beyan
edilebileceği gibi 340 sıra no.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinde belirtilen
usul ve esaslar doğrultusunda elektronik ortamda da beyan edilebilecektir.
Ancak, yıllık gelir veya kurumlar vergisi beyannamelerini elektronik ortamda
vermek zorunda olan mükellefler, Ek-5’te yer alan beyannamelerini de 340 ve 346
sıra no.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğlerinde belirtilen usul ve esaslar
doğrultusunda elektronik ortamda vermek zorundadırlar.
Vergi
dairelerine beyan edilen varlıkların değerleri üzerinden vergi dairelerince % 5
oranında vergi tarh edilecektir. Bu şekilde hesaplanan vergi, tarhiyatın
yapıldığı ayı izleyen ayın sonuna kadar ödenecektir.
(Ek
paragraf:RG-12/8/2009-27317) Gelir
veya kurumlar vergisi mükelleflerince sahip olunan ve Türkiye’de bulunan ancak
5917 sayılı Kanunda yapılan değişiklikler sonrasında 1/6/2009 tarihi itibarıyla
yasal defter kayıtlarında işletmelerin özkaynakları arasında yer almayan ve
kapsama giren varlıklar, 10/7/2009 tarihinden 30/9/2009 tarihi akşamına kadar,
yukarıdaki açıklamalar çerçevesinde gelir veya kurumlar vergisi yönünden bağlı
olunan vergi dairelerine beyan edilebilecektir.
3.3.
Şirketlerin kanuni temsilcileri, ortakları veya vekilleri adına görünen
varlıkların durumu
Şirketlerin
kanuni temsilcileri, ortakları ya da şirket veya şirketin ortakları adına Kanun
kapsamına giren varlıkları 1/10/2008 (Ek ibare:RG-12/8/2009-27317) (5917
sayılı Kanunun yürürlüğünden sonra beyanda bulunan mükellefler için 1/6/2009)
tarihinden önce yetkili kuruluşlarca düzenlenen bir vekalet veya temsil
sözleşmesine istinaden değerlendirmeye yetkili olanların, bu tarih itibarıyla
sahip oldukları ve yurt dışında bulunan varlıklarının, Tebliğde yapılan
açıklamalar çerçevesinde şirket adına bildirim ve beyana konu edilerek
Türkiye’ye getirilmesi veya Türkiye’deki banka veya aracı kurumlarda açılacak
bir hesaba transfer edilmesi ya da Türkiye’de bulunan ancak 1/10/2008 (Ek
ibare:RG-12/8/2009-27317) (5917 sayılı Kanunun yürürlüğünden sonra
beyanda bulunan mükellefler için 1/6/2009) tarihi itibarıyla yasal defter
kayıtlarında işletmenin özkaynakları arasında yer almayan varlıklarının
Tebliğde yapılan açıklamalar çerçevesinde şirket adına beyan edilerek süresi
içinde sermaye artırımında kullanılması halinde, bu varlıklara ilişkin olarak
şirketin Kanun hükümlerinden yararlanabilmesi mümkün olacaktır.
Şirket
veya şirket ortaklarına ait olduğu halde yukarıda belirtilenler dışındaki
kişilerce tasarruf edilen varlıkların Kanun hükümleri çerçevesinde şirket adına
bildirim veya beyana konu edilebilmesi ve Kanunun 3 üncü maddesinin beşinci
fıkra hükmünden yararlanılabilmesi için bildirim veya beyan dışındaki
nedenlerle yapılacak inceleme esnasında söz konusu varlıkların şirket veya
şirket ortaklarına ait olduğunun ispat edilmesi gerekmektedir.
3.4.
Varlıkların bildirim ve beyan değeri
Gerek
yurt dışında gerekse Türkiye’de bulunan varlıkların, vergi dairelerine beyan
edilmesi ile banka veya aracı kurumlara bildirilmesinde ya da yasal defterlere
kaydedilmesinde, bu varlıkların rayiç bedelinin Türk Lirası karşılığı esas
alınacaktır.
Rayiç
bedel, söz konusu varlıkların sahiplerince bildirim veya beyan tarihi itibarıyla
belirlenen alım-satım bedeli olup bu bedelin gerçek durumu yansıtması
gerekmektedir.
Döviz ve
döviz cinsinden varlıklarda T.C. Merkez Bankası döviz alış kuru dikkate
alınarak Türk Lirası karşılığı beyana ve bildirime konu edilecektir.
3.5.
Bildirilen veya beyan edilen varlıkların yasal defter kayıtlarına intikal
ettirilmesi
1/10/2008
(Ek ibare:RG-12/8/2009-27317) (5917 sayılı Kanunun yürürlüğünden
sonra beyanda bulunan mükellefler için 1/6/2009) tarihi itibarıyla yurt
dışında sahip olunan varlıklardan bildirilen veya beyan edilen varlıklar, Vergi
Usul Kanunu uyarınca defter tutan mükelleflerce, istenilmesi halinde, yasal
defterlere kaydedilebilecektir.
Türkiye’de
bulunan; ancak, 1/10/2008 (Ek ibare:RG-12/8/2009-27317) (5917 sayılı
Kanunun yürürlüğünden sonra beyanda bulunan mükellefler için 1/6/2009)
tarihi itibarıyla gelir veya kurumlar vergisi mükelleflerince yasal defter
kayıtlarında işletmelerin özkaynakları arasında yer almayan varlıklarda ise
Vergi Usul Kanunu uyarınca defter tutma yükümlülüğü bulunan mükelleflerin söz
konusu varlıkları yasal defterlere kaydetmeleri zorunludur.
(Ek
paragraf:RG-20/2/2009-27147) Ancak,
yurt dışında bulunan söz konusu varlıkların şirket adına beyan edilmesi
durumunda ilgili şirket; şahısları adına beyan edilmesi halinde bu şahısların
kendileri, Kanunun sağladığı avantajlardan yararlanabileceğinden, şirket adına
bildirim veya beyana konu edilen varlıkların anılan şirketin yasal kayıtlarına
intikal ettirilmesi zorunludur.
(Ek
paragraf:RG-20/2/2009-27147) Defter
tutan mükelleflerce Kanun kapsamında beyan edilen taşınmazlar dışındaki
varlıkların banka veya aracı kurumlarda açılacak hesaplara yatırılması ve daha
sonra beyan edilmesi gerekmektedir. Bu şekilde beyan edilen varlıklar, Vergi
Usul Kanununun kayıt zamanına ilişkin 219 uncu maddesi hükmü çerçevesinde beyan
tarihi esas alınarak yasal defterlere kaydedilecektir.
3.5.1.
Yurt dışında sahip olunan varlıkların kayıtlara intikali
Bilanço
esasına göre defter tutan mükellefler, bu Kanun hükümleri uyarınca yasal defterlerine
kaydettikleri kıymetleri için pasifte özel fon hesabı açacaklardır. Söz konusu
hesap sermayenin cüz’ü addolunacak ve sermayeye ilave dışında başka bir amaçla
kullanılamayacaktır. Fon hesabında tutulan bu tutarlar, işletmenin tasfiye
edilmesi halinde vergilendirilmeyeceği gibi Gelir Vergisi Kanununun 81 inci
maddesi ile Kurumlar Vergisi Kanununun 19 ve 20 nci maddeleri uyarınca
gerçekleşecek devir ve bölünme hallerinde de vergilendirilmeyecektir.
Serbest
meslek kazanç defteri ile işletme hesabı esasına göre defter tutan mükellefler,
söz konusu kıymetleri defterlerinde ayrıca göstereceklerdir.
Gelir
veya kurumlar vergisi mükelleflerince yukarıda yapılan açıklamalara göre yasal
defterlere kaydedilen bu varlıklar, dönem kazancının tespitinde gelir unsuru
olarak dikkate alınmayacaktır.
Söz
konusu varlıklar, banka veya aracı kurumlara bildirilen ya da vergi dairelerine
beyan edilen ve beyan tarihi itibarıyla belirlenen Türk Lirası karşılığı
değerleriyle kaydedilebilecektir.
3.5.2.
Türkiye’de sahip olunan varlıkların kayıtlara intikali
3.5.2.1.
Bilanço esasına göre defter tutan mükelleflerce yapılacak işlemler
Bilanço
esasına göre defter tutan gelir veya kurumlar vergisi mükelleflerince sahip
olunan ve Türkiye’de bulunan ancak, 1/10/2008 (Ek ibare:RG-12/8/2009-27317) (5917
sayılı Kanunun yürürlüğünden sonra beyanda bulunan mükellefler için 1/6/2009)
tarihi itibarıyla yasal defter kayıtlarında işletmelerin özkaynakları arasında
yer almayan para, altın, döviz, menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası
araçları ile taşınmazların, yasal defterlere kaydedilmesi gerekmektedir.
Bu
çerçevede, bilanço esasına göre defter tutan mükelleflerin taşınmazlar
dışındaki varlıklarını, öncelikle banka veya aracı kurumlardaki hesaplara
yatırmaları gerekmektedir. Bu şekilde banka veya aracı kurumlara yatırılarak
varlığı ispatlanan varlıkların, bu tutarlar üzerinden yasal defterlere
kaydedilmesi mümkün olacaktır. Vergi dairelerine beyan edilen taşınmazlar ise
yasal defterlere, vergi dairelerine beyan edilen değeriyle kayıt edilecektir.
Bilanço
esasına göre defter tutan mükellefler, Kanun hükümlerine göre yasal
defterlerine kaydettikleri varlıklar için pasifte özel bir fon hesabı
açacaklardır. Bu fon hesabı, sermayenin cüz’ü addolunacak ve beyan tarihinden
itibaren altı ay içinde sermayeye ilave edilecektir.
(Ek
paragraf:RG-20/2/2009-27147) Türk
Ticaret Kanununun 391 inci maddesi hükmü uyarınca, esas sermayeye karşılık olan
hisse senetlerinin bedelleri tamamen ödenmedikçe genel kurulca yeni hisse
senetleri çıkarmak suretiyle sermayenin artırılmasına karar verilemeyeceği,
sermaye artırımının şartları arasında sayılmıştır. Diğer taraftan, 5811 sayılı
Kanunun belirli bir süreyle uygulanacak olması, bu Kanuna göre beyan edilen
varlıklar nedeniyle oluşan fon hesabının sermayenin bir cüz’ü addolunacağı ve
beyan tarihinden itibaren altı ay içinde sermayeye ilave edileceği hükme
bağlandığından, ayrıca pay sahiplerine ilave bir ödeme yükümlülüğü de
getirmediğinden daha önce ortaklarca taahhüt edilen sermaye ödenmeden de söz
konusu fonların sermayeye ilave edilmesi mümkün bulunmaktadır.
(Ek
paragraf:RG-20/2/2009-27147) Ancak,
Kanun kapsamında beyan edilen varlıklar nedeniyle oluşan fonların şirket
ortaklarınca taahhüt edilen sermaye taahhüt borçlarının kapatılmasında
kullanılması mümkün değildir.
Gelir
veya kurumlar vergisi mükelleflerince yukarıda yapılan açıklamalara göre yasal
defterlere kaydedilen bu varlıklar dönem kazancının tespitinde gelir unsuru
olarak dikkate alınmayacaktır.
3.5.2.2.
Serbest meslek kazanç defteri ile işletme hesabı esasına göre defter tutan
mükelleflerce yapılacak işlemler
Serbest
meslek kazanç defteri ile işletme hesabı esasına göre defter tutan
mükelleflerin, taşınmazlar dışındaki varlıklarını öncelikle banka veya aracı
kurumlardaki hesaplara yatırmaları gerekmektedir. Bu şekilde banka veya aracı
kurumlara yatırılarak varlığı ispatlanan varlıklar ile taşınmazların, beyan
edilen değerleri üzerinden serbest meslek kazanç defteri ile işletme hesabı defterine
kayıt edilmesi gerekmektedir.
Bu
varlıklar dönem kazancının tespitinde gelir unsuru olarak dikkate
alınmayacaktır.
3.5.2.3.
Defter tutma yükümlülüğü bulunmayanlar tarafından yapılacak işlemler
Defter
tutma yükümlülüğü bulunmayanların, beyan ettikleri taşınmazlar dışındaki
varlıklarını, banka veya aracı kurumlardaki hesaplara yatırmaları
gerekmektedir. Anılan mükellefler için başka bir şart aranmayacaktır.
3.6.
Gider ve amortisman uygulaması
Tebliğin,
“3.1” ve
“3.2”
bölümlerinde yapılan açıklamalar çerçevesinde ödenen vergilerin, hiçbir suretle
gelir veya kurumlar vergisi matrahının tespitinde gider olarak dikkate alınması
ya da başka bir vergiden mahsup edilmesi mümkün değildir.
Bildirilerek
veya beyan edilerek yasal defter kayıtlarına intikal ettirilen taşınmazlar
hakkında 213 sayılı Kanunda yer alan amortismanlara ilişkin hükümler
uygulanmayacaktır.
İşletmeye
kaydedilen bu varlıkların daha sonra elden çıkarılmasından doğan zararlar,
gelir veya kurumlar vergisi uygulaması bakımından gelirin veya kurum kazancının
tespitinde gider veya indirim olarak kabul edilmeyecektir.
3.7. (Ek
paragraf:RG-20/2/2009-27147)
Türkiye’de
sahip olunan taşınmazların sermaye şirketleri adına beyan edilmesi ve sermaye
artırımı işlemlerinde harç ve damga vergisi uygulaması
5811
sayılı Kanunun 3 üncü maddesinin ikinci fıkrası hükmüne istinaden sermayeye
ilave edilmek üzere anonim, eshamlı komandit ve limited şirketlerin aktifine
kaydolacak taşınmazlara ilişkin tapuda yapılacak işlemler ile diğer sermaye
artırımı işlemleri, 492 sayılı Harçlar Kanununun 123 üncü maddesinin üçüncü
fıkrası uyarınca harçtan; bu işlemler için düzenlenecek kâğıtlar da Damga
Vergisi Kanununa ekli (2) sayılı tablonun IV/16 bölümü hükmü uyarınca damga
vergisinden istisnadır.
Tapuda
yapılacak işlemlere ilişkin istisna hükmünün uygulanabilmesi için mükellefler,
Kanunda belirtilen beyannamenin verilmesini müteakiben, ilgili vergi
dairesinden beyan edilen taşınmazların, tapu kayıtlarına ilişkin bilgileri de
içerecek şekilde 5811 sayılı Kanun kapsamında şirket adına beyan edilerek özel
fon hesabına alınan tutarın sermaye artırımında kullanılacağı ve bu çerçevede
tapu işleminde harç ve damga vergisi aranılmayacağı hususunda bir yazı alarak,
bu belgeyi ilgili tapu sicil müdürlüğüne ibraz edeceklerdir.
4.
Yurt Dışında Sahip Olunan Varlıkların Türkiye’ye Getirilmesi
Kanun
kapsamında beyan edilen veya bildirilen söz konusu varlıkların;
−
1/10/2008 (Ek ibare:RG-12/8/2009-27317) (5917 sayılı Kanunun
yürürlüğünden sonra beyanda bulunan mükellefler için 1/6/2009) tarihi
itibarıyla yurt dışında bulunduğunun,
−
Gerçek veya tüzel kişilerce sahip olunduğunun
tevsik
edilmesi kaydıyla taşınmazlar dışındaki varlıkların beyan veya bildirim
tarihinden itibaren bir ay içinde Türkiye’ye getirilmesi ya da Türkiye’deki
banka veya aracı kurumlarda açılacak bir hesaba transfer edilmesi
gerekmektedir. Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra bildirim veya beyandan
önce Türkiye’ye getirilen ya da Türkiye’deki banka veya aracı kurumlarda açılan
bir hesaba transfer edilen varlıklara ilişkin olarak Kanunda öngörülen sürede
bildirim veya beyanda bulunulması ve diğer şartların da yerine getirilmesi
kaydıyla Kanun hükümlerinden yararlanılabilecektir. (Ek
cümle:RG-20/2/2009-27147) Bu şekilde, bildirim veya beyandan önce
yurt dışından Türkiye’ye getirilen varlıkların daha sonraki bir tarihte beyan
edilmesi sırasında, Tebliğin “3.4.” bölümünde açıklandığı üzere varlıkların
bildirim veya beyan tarihindeki değerleri esas alınacaktır.
Bu
koşulların gerçekleşmemesi halinde, Kanunun 3 üncü maddesinin beşinci fıkra
hükmünden yararlanılması mümkün değildir.
Bu
nedenle, söz konusu varlıkların 1/10/2008 (Ek ibare:RG-12/8/2009-27317) (5917
sayılı Kanunun yürürlüğünden sonra beyanda bulunan mükellefler için 1/6/2009)
tarihi itibarıyla yurt dışında bulunduğunun, bu varlıklara yurt dışında
sahip olunduğunun ve ilgili (kambiyo, gümrük, yabancı sermaye gibi) mevzuat
çerçevesinde Türkiye’ye getirildiğinin kanaat verici belgelerle ispat
yükümlülüğü mükelleflere ait olacaktır.
5.
Bildirim ve Beyanın Vergi İncelemesi Karşısındaki Durumu
5.1.
İnceleme ve tarhiyat yapılmayacak haller
Kanunun 3
üncü maddesinin beşinci fıkrası uyarınca,
−
Gerçek veya tüzel kişilerce, 1/10/2008 (Ek ibare:RG-12/8/2009-27317) (5917
sayılı Kanunun yürürlüğünden sonra beyanda bulunan mükellefler için 1/6/2009)
tarihi itibarıyla yurt dışında sahip olunan varlıklardan Kanun kapsamında
bildirilen veya beyan edilen varlıklar,
−
Gelir veya kurumlar vergisi mükelleflerince Türkiye’de sahip olunan ve beyan
edilerek yasal defter kayıtlarına intikal ettirilen varlıklar
nedeniyle
1/1/2008 tarihinden önceki dönemlere ilişkin hiçbir suretle vergi incelemesi ve
vergi tarhiyatı yapılamayacaktır.
Buna
göre, yurt içinde ve yurt dışında sahip olunan varlıklardan bildirime ve beyana
konu edilenler ile ilgili olarak 1/1/2008 tarihinden önceki dönemlere ilişkin,
bu bildirim ve beyanlardan hareketle vergi incelemesi ve vergi tarhiyatı
yapılması söz konusu olmayacaktır.
5.2.
Kapsama girmeyen inceleme ve tarhiyatlar
1/1/2008
tarihinden önceki dönemlerle ilgili olarak Kanunun yürürlük tarihinden önce
başlayan vergi incelemeleri ile 1/1/2008 tarihinden sonraki dönemlere ilişkin
yapılacak vergi incelemeleri Kanunun 3 üncü maddesinin beşinci fıkrası hükmü
kapsamında değerlendirilmeyecektir.
Vergi
incelemeleri ile ilgili olarak mükellefler nezdinde; işe başlama tutanağının
düzenlenmesi, vergi incelemesi yapılmak üzere mükellefin davet edilmesi, yasal
defter ve belgeleri isteme yazısının tebliğ edilmiş olması veya matrah tesisine
yönelik tutanak düzenlenmesi ya da yasal defter ve belgelerin incelenmek üzere
vergi incelemesine yetkili olanlara ibraz edilmiş olması durumunda, vergi
incelemesine başlanıldığı kabul edilecektir.
Bu
çerçevede, 1/1/2008 tarihinden önceki dönemlerle ilgili olarak Kanunun yürürlük
tarihinden önce başlayan vergi incelemeleri sonucu bulunan matrah farkları
üzerinden gerekli tarhiyatlar yapılacak ve bulunan matrah farklarından, bu
Kanun kapsamında bildirilen veya beyan edilen varlıklara ilişkin tutarların
mahsup edilmesi söz konusu olmayacaktır.
(Ek paragraf:RG-12/8/2009-27317) 5917 sayılı Kanunla 5811 sayılı Kanuna eklenen geçici
4 üncü maddenin birinci fıkrasında, 5917 sayılı Kanunla 5811 sayılı Kanunda
yapılan değişiklik ve süre uzatımı sonucu bildirim veya beyanda bulunanların
1/1/2008 tarihinden önceki dönemlere ilişkin 19/6/2009 tarihinden önce başlayan
vergi incelemeleri ile ilgili olarak Kanunun matrah farkına ilişkin mahsup
hükümlerinden yararlanamayacakları hükme bağlanmış; ikinci fıkrasında ise
Kanunda yer alan değişikliklerden önce yapılan bildirim veya beyanlar ile
tarhiyat ve mahsuba ilişkin olarak, Kanunun değişiklik yapılmadan önceki
hükümlerinin uygulanacağı; 22/11/2008 ile 2/3/2009 tarihleri arasında yapılan
bildirim veya beyanlar nedeniyle tahakkuk eden ve süresinde ödenmeyen
vergilerin 30/9/2009 tarihine kadar gecikme zammıyla birlikte ödenmemesi
halinde Kanunun matrah farkı mahsubuna ilişkin hükümlerinin uygulanmayacağı
belirtilmiştir.
(Ek paragraf:RG-12/8/2009-27317) Bu düzenlemelere göre, 1/1/2008 tarihi öncesi
dönemlere ilişkin bildirim veya beyan dışındaki başka nedenlerden dolayı
yapılacak vergi incelemeleriyle ilgili olarak;
- 22/11/2008 tarihinden önce başlanan vergi
incelemeleriyle ilgili olarak bulunan matrah farklarından bildirime veya beyana
konu edilen tutarların mahsubu mümkün değildir.
- 22/11/2008 tarihinden sonra 19/6/2009 tarihinden
önce başlanan incelemelerle ilgili olarak, sadece değişiklik yapılmadan önceki
düzenleme kapsamında bildirim veya beyana konu edilmiş tutarların bulunan
matrah farklarından mahsubu mümkün olabilecektir.
- 19/6/2009 tarihinden sonra başlanan incelemelerde,
Kanunun değişiklik yapılmadan önceki veya değişiklik sonrası hükümleri
çerçevesinde bildirim veya beyanda bulunulması halinde, söz konusu tutarların
matrah farklarından mahsubu mümkün olabilecektir.
(Ek
paragraf:RG-12/8/2009-27317) Öte
yandan, mahsup uygulamasında Tebliğin (5.6.3) bölümünde yapılan açıklamalar
çerçevesinde verginin ödenme şartı dikkate alınacaktır.
5.3. Bildirim
ve beyan dışındaki nedenlerle yapılacak incelemelere ilişkin tarhiyatlar ve
mahsup
Kanun
kapsamında bildirim veya beyan dışındaki herhangi bir nedenle, Kanunun
yürürlüğe girdiği tarihten sonra 1/1/2008 tarihinden önceki dönemlere ilişkin
olarak vergi incelemesi yapılması halinde, bu incelemeler sonucu gelir,
kurumlar ve katma değer vergisi yönünden tespit edilen matrah farklarından,
Kanun kapsamında bildirilen veya beyan edilen tutarların (Ek
ibare:RG-12/8/2009-27317) bu tutarlara ilişkin tarh edilen verginin
vadesinde ödenmesi koşuluyla, mahsup edilmesi gerekmektedir. Dolayısıyla,
inceleme esnasında vergi incelemesine yetkili olanlar, bu Kanun kapsamında
bildirilen veya beyan edilen tutarları mahsup etmek suretiyle vergi inceleme
raporlarını tanzim edeceklerdir.
Vergi
incelemesine yetkili olanlar, bildirilen veya beyan edilen tutarlara ilişkin
olarak Kanunda öngörülen koşulların gerçekleşip gerçekleşmediğini ayrıca
kontrol edeceklerdir.
5.3.1.
Bildirim ve beyan dışındaki nedenlerle yapılacak incelemelerde aynı fiilden
kaynaklanan tarhiyatlar ve mahsup
Diğer
nedenlerle yapılacak vergi incelemelerinde aynı fiilden kaynaklanan matrah
farkı bulunması halinde, Kanun kapsamında bildirilen veya beyan edilen tutarlar
bu matrah farkından mahsup edileceğinden, mahsup tutarı kadar gelir, kurumlar
veya katma değer vergisi tarhiyatı önerilemeyecektir.
Diğer
taraftan, geçici vergiler yıllık gelir veya kurumlar vergisine mahsup edilmek
üzere alınmakta olup mahsup dönemi geçtikten sonra önerilen geçici vergi tarhiyatlarında
geçici verginin aslı aranmamakta, ceza ve faizleri aranmaktadır. Dolayısıyla,
yıllık gelir veya kurumlar vergisi yönünden tespit edilen matrah farklarından
bildirilen veya beyan edilen tutarların mahsup edilmesi halinde, bu vergilere
yönelik olarak önerilen geçici vergi matrah farkından da mükerrer indirime yol
açmayacak şekilde mahsup yapılacağından, anılan matrah farklarına yönelik
olarak ayrıca geçici vergi hesaplanması söz konusu olmayacaktır.
Örnek
1: Giyim imalatı ve satışı ile
uğraşan (X) A.Ş. yurt dışında sahip olduğu 500.000 TL karşılığı dövizi bu Kanun
kapsamında 15/12/2008 tarihinde (Y) Bankasına bildirerek, söz konusu tutarı
açılan mevduat hesabına yatırmıştır. Anılan kurum hakkında bildirim veya beyan
dışındaki nedenlerle 2007 yılına ilişkin olarak yapılan vergi incelemesi sonucu
belgesiz mal satışı nedeniyle kurumlar vergisi, geçici vergi ve katma değer
vergisine konu 800.000 TL matrah farkı bulunmuştur.
Bu durumda,
inceleme esnasında öncelikle bulunan 800.000 TL’lik matrah farkından bu Kanun
kapsamında bildirilerek yurda getirilen 500.000 TL mahsup edilecek ve kalan
tutar olan 300.000 TL üzerinden kurumlar vergisi, geçici vergi ve katma değer
vergisi tarhiyatı önerilecektir.
5.3.2.
Bildirim ve beyan dışındaki nedenlerle yapılacak incelemelerde ayrı fiillerden
kaynaklanan tarhiyatlar ve mahsup
Diğer
nedenlerle yapılacak vergi incelemelerinde ayrı fiillerden kaynaklanan matrah
farklarının bulunması halinde ise Kanun kapsamında bildirilen veya beyan edilen
tutarlar gelir, kurumlar veya katma değer vergisi yönünden bulunan her bir
matrah farkından ayrı ayrı mahsup edilecektir. Bu mahsup esnasında, bildirilen
veya beyan edilen tutarların bulunan matrah farkları toplamından küçük olması
halinde, bu tutarın vergi türüne isabet eden matrah farkı ile oranlanması
suretiyle mahsup işlemi gerçekleştirilecektir.
Örnek
2: (K) Ltd. Şti. Türkiye’de sahip
olduğu 400.000 TL değerindeki taşınmazını 18/12/2008 tarihinde beyan ederek
yasal defter kayıtlarına intikal ettirmiş ve fon hesabına aldığı söz konusu
tutarı da süresinde sermayeye ilave etmiştir. Anılan kurum ile ilgili olarak
bildirim veya beyan dışındaki nedenlerle 2007 dönemi için 2011 yılında yapılan
inceleme sonucu şirketin satışlarının bir kısmını düşük bedelli fatura
düzenlemek suretiyle kayıt dışı bıraktığı tespit edilmiş, kayıt dışı bırakılan
hasılat nedeniyle 300.000 TL kurumlar vergisi ve katma değer vergisi matrah
farkı tespit edilmiştir. Ayrıca şirketin verdiği borçla ilgili tahsil ettiği
faiz geliri üzerinden hesaplanan katma değer vergisi tutarlarını da kayıtlarına
intikal ettirmediği için 200.000 TL katma değer vergisi matrah farkı
bulunmuştur.
Bu
durumda, inceleme sonucunda bulunan kurumlar vergisi ve katma değer vergisi
matrah farklarından, bu Kanun kapsamında beyan edilen 400.000 TL orantılı bir
şekilde mahsup edilecektir. Dolayısıyla, 400.000 TL’nin
{[300.000/(300.000+200.000)]x400.000=} 240.000 TL’si kayıt dışı bırakılan
hasılat nedeniyle bulunan (aynı fiilden kaynaklanan) kurumlar vergisi ve katma
değer vergisi matrah farkından, {[200.000/(300.000+200.000)]x400.000=} 160.000
TL’si ise diğer nedenle bulunan (ayrı fiilden kaynaklanan) katma değer vergisi
matrah farkından mahsup edilecektir. Bunun sonucunda, 60.000 TL matrah farkı
üzerinden kurumlar ve katma değer vergisi, 40.000 TL matrah farkı üzerinden de
katma değer vergisi tarhiyatı önerilecektir.
Öte
yandan, Kanun kapsamında beyana konu edilen tutarın 700.000 TL olması halinde,
inceleme esnasında bulunan matrah farklarından bu Kanun kapsamında bildirilen
700.000 TL’nin (300.000+200.000=) 500.000 TL’si doğrudan mahsup edilecektir.
Dolayısıyla, matrah farkı oluşmadığından herhangi bir tarhiyat
önerilmeyecektir. Bildirilen tutardan arta kalan 200.000 TL ise daha sonra
herhangi bir nedenle yapılacak vergi incelemelerinde bulunacak matrah
farklarından mahsup edilebilecektir.
5.3.3.
(Ek:RG-20/2/2009-27147) Gelir, kurumlar veya katma değer vergisi
tevkifatı matrah farkları
Kanun
kapsamında bildirilen ve beyan edilen tutarlar; gelir, kurumlar ve katma değer
vergisi tevkifatı yapmak ve ödemekle sorumlu olanlar adına, diğer nedenlerle
yapılan vergi incelemeleri sonucu bulunan gelir, kurumlar veya katma değer
vergisi tevkifatı matrah farklarından da mahsup edilecektir.
5.3.4.
(Ek:RG-20/2/2009-27147) Bildirim ve beyan dışındaki nedenlerle yapılacak
incelemelerde birden fazla döneme ilişkin önerilecek tarhiyatlar ve mahsup
Diğer
nedenlerle birden fazla vergilendirme dönemini kapsayacak şekilde yapılacak
vergi incelemelerinde her bir vergilendirme dönemi için matrah farkı bulunması
ve inceleme raporlarının farklı tarihlerde düzenlenmesi halinde, rapor tarihine
göre sırasıyla mahsup işlemi gerçekleştirilecektir.
İnceleme
raporlarının aynı tarihte düzenlenmesi halinde ise bildirilen veya beyan edilen
tutarların bulunan matrah farkları toplamından küçük olması durumunda, mahsup
işlemi, bildirilen veya beyan edilen tutarların her bir vergilendirme dönemine
isabet eden matrah farkı ile oranlanması suretiyle gerçekleştirilecektir.
5.3.5.
(Ek:RG-20/2/2009-27147) Bildirim ve beyana konu edilen varlıkların gelir unsuru
ile ilgisi ve mükellefiyet tesisi
Kanun
kapsamında varlıklarını beyan eden ve defter tutma yükümlülüğü bulunmayan gelir
vergisi mükellefleri ile ilgili olarak, diğer nedenlerle inceleme yapılması
durumunda bulunan matrah farklarının hangi gelir unsuru ile ilgili olduğunun
önemi olmaksızın, beyan edilen tutarlar bulunan matrah farklarından mahsup
edilecektir.
Beyan
tarihi itibarıyla mükellefiyet kaydı olmaksızın devam eden ve defter tutma
yükümlülüğü bulunan ticari veya mesleki bir faaliyetle ilgili olarak Kanun
kapsamındaki varlıkların beyan edilmesi halinde, bu faaliyete ilişkin olarak
tutulması gereken yasal defterlere varlıkların kaydedilmemesi durumunda Kanunun
3 üncü maddesinin beşinci fıkrası hükmünden yararlanılması mümkün
olmayacağından, öncelikle bu şekilde faaliyeti bulunan kişilerin mükellefiyet
tesis ettirmeleri gerekecektir.
5.4.
Ortaklar cari hesabında yer alan borçların durumu
İşletmelerin
bilançolarında, ortaklar cari hesabında yer alan ortaklara borç tutarlarının
Kanunun 3 üncü maddesinin ikinci fıkrası kapsamında bankalara işletme adına
yatırılmak suretiyle beyan edilmesi halinde, bahse konu borç tutarları bilanço
pasifinde açılacak özel fon hesabına kaydedilebilecek ve süresinde sermayeye
ilave edilebilecektir. Bu durumda, beyan edilen tutarlar da Kanunun 3 üncü
maddesinin beşinci fıkrası çerçevesinde değerlendirilecektir.
5.5. Vergi farkları ve diğer vergiler
(Başlığıyla birlikte değişik:RG-12/8/2009-27317)
5.5.1.
22/11/2008-2/3/2009 tarihleri arasında yapılan bildirim veya beyanlarda vergi
farklarının durumu
5917 sayılı Kanunla 5811 sayılı Kanuna eklenen geçici
4 üncü maddenin ikinci fıkrasında, Kanunun 3 üncü maddesinde yapılan
değişikliklerden önce Kanun hükümlerine göre yapılan bildirim veya beyanlar ile
tarhiyat ve mahsuba ilişkin olarak Kanunun değişiklik yapılmadan önceki
hükümlerinin uygulanacağı hükmü yer almaktadır.
Bu hüküm uyarınca, Kanun kapsamında bildirim veya
beyan dışındaki herhangi bir nedenle, Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra
1/1/2008 tarihinden önceki dönemlere ilişkin olarak vergi incelemesi yapılması
halinde, 22/11/2008 ile 2/3/2009 tarihleri arasında yapılan bildirim veya
beyanlar hakkında mahsup uygulaması gelir, kurumlar ve katma değer vergisi
yönünden tespit edilen matrah farklarıyla sınırlıdır.
Dolayısıyla, mükelleflerin söz konusu dönemdeki gelir,
kurumlar ve katma değer vergisine ilişkin vergi farkları matrah farkına ilişkin
mahsup kapsamında değerlendirilmeyecektir.
5.5.2.
10/7/2009-30/9/2009 tarihleri arasında yapılan bildirim veya beyanlarda
indirimi reddedilen katma değer vergisinin durumu
5917 sayılı Kanunla 5811 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinin
beşinci fıkrasında yapılan değişiklikle, Kanun kapsamında bildirim veya beyan
dışındaki herhangi bir nedenle, Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra
1/1/2008 tarihinden önceki dönemlere ilişkin olarak vergi incelemesi yapılması
halinde, gelir, kurumlar ve katma değer vergisi yönünden tespit edilen matrah
farklarının yanı sıra indirimi reddedilen katma değer vergisine ilişkin
matrahtan, 10/7/2009 tarihinden sonra bildirilen veya beyan edilen tutarlar
mahsup edilebilecektir.
İndirimi reddedilen katma değer vergisine ilişkin
mahsup edilecek matrah tutarı, indirimi reddedilen vergiye esas teşkil eden
bedel olarak dikkate alınarak mahsup uygulaması yapılacaktır.
Örneğin, bir faturadaki 10.000
TL’lik bir bedel üzerinden % 8 oranında hesaplanan 800
TL katma değer vergisi indiriminin reddedilmesi durumunda, katma değer vergisi
indirimi reddinden dolayı mahsuba konu olacak katma değer vergisi matrahı
10.000 TL olacaktır.
İndirimi reddedilen katma değer vergisinin hangi orana
karşılık geldiğinin bilinememesi ya da bedelin tespit edilememesi halinde ise
mahsup uygulamasında dikkate alınacak matrah tutarı %18 KDV oranı dikkate
alınmak suretiyle hesaplanacaktır.
Örnekte, indirimi reddedilen 800 TL katma değer
vergisinin hangi orandan kaynaklandığının belirlenememesi durumunda, mahsup
imkanından yararlanabilecek matrah farkı (800/0,18=) 4.444,44 TL olarak
hesaplanacaktır.
Diğer nedenlerle yapılan vergi incelemelerinde katma
değer vergisi indirim reddiyatının olması halinde, 5917 sayılı Kanunla yapılan
değişiklikler öncesinde yapılmış olan bildirim veya beyanlar nedeniyle bir
mahsup uygulaması söz konusu olmayacaktır.
Ancak, 22/11/2008-2/3/2009 tarihleri arasında beyanda
bulunan mükelleflerin süre uzatımı çerçevesinde yeni bir bildirim veya beyanda
bulunmaları halinde, yeni beyan edilen tutarların indirimi reddedilen katma
değer vergisine ilişkin matrahtan mahsubu mümkündür.
5.5.3. Diğer
vergi ve cezalar ile haksız iadeden kaynaklanan tarhiyatların durumu
Haksız iadeden kaynaklanan tarhiyatlar ile gelir,
kurumlar ve katma değer vergisi dışındaki diğer vergilere yönelik yapılacak
inceleme ve tarhiyatlar, matrah farkına ilişkin mahsup uygulaması kapsamında
değerlendirilmeyecektir.
Usulsüzlük
veya özel usulsüzlük cezaları da mahsup uygulaması kapsamında değerlendirilmeyecektir.
5.6.
Kanunun 3 üncü maddesinin beşinci fıkra hükmünden yararlanılabilmesi için
öngörülen şartlar
5.6.1.
Yurt dışında sahip olunan varlıklara ilişkin şartlar
Yurt dışında
sahip olduğu varlıkları banka veya aracı kurumlara bildiren veya vergi
dairelerine beyan eden gerçek veya tüzel kişilerce, söz konusu varlıkların
1/10/2008 (Ek ibare:RG-12/8/2009-27317) (5917 sayılı Kanunun
yürürlüğünden sonra beyanda bulunan mükellefler için 1/6/2009) tarihi
itibarıyla yurt dışında bulunduğunun ve sahibi olunduğunun kanaat verici
vesikalarla tevsik edilmesi gerekmektedir. Ayrıca, yurt dışında bulunduğu ve
sahip olunduğu bildirilen varlıkların, bildirim veya beyan tarihinden itibaren
bir ay içerisinde Türkiye’ye getirilmesi veya bu sürede Türkiye’deki banka ya
da aracı kurumlarda açılacak bir hesaba transfer edilmesi gerekmektedir.
Dolayısıyla,
−
Banka veya aracı kurumlara bildirildiği veya vergi dairelerine beyan edildiği
halde, 1/10/2008 (Ek ibare:RG-12/8/2009-27317) (5917 sayılı Kanunun
yürürlüğünden sonra beyanda bulunan mükellefler için 1/6/2009) tarihi
itibarıyla yurt dışında bulunduğu ve sahibi olunduğuna ilişkin kanaat verici
belge ile tevsik edilemeyen varlıklar nedeniyle,
−
Yurt dışında bulunduğu ve sahip olunduğu bildirilen veya beyan edilen para,
döviz, altın, menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçlarının, beyan veya
bildirim tarihinden itibaren bir ay içerisinde Türkiye’ye getirilmemesi veya bu
sürede Türkiye’deki banka ya da aracı kurumlarda açılacak bir hesaba transfer
edilmemesi nedeniyle
Kanunun 3
üncü maddesinin beşinci fıkra hükmünden yararlanılamayacaktır.
5.6.2.
Türkiye’de sahip olunan varlıklara ilişkin şartlar
5.6.2.1.
Bilanço esasına göre defter tutan gelir veya kurumlar vergisi mükellefleri
Bilanço
esasına göre defter tutan gelir veya kurumlar vergisi mükelleflerince
Türkiye’de sahip olunan ve beyan edilen taşınmazlar dışındaki varlıklara
ilişkin tutarların banka veya aracı kurumlarda açılacak hesaplara yatırılmak
suretiyle yasal defter kayıtlarına intikal ettirilmesi ve beyan tarihinden
itibaren altı ay içerisinde sermayeye ilave edilmesi gerekmektedir.
Herhangi
bir nedenle, belirlenen süre içerisinde söz konusu varlıklara ilişkin
tutarların sermayeye ilave edilmemesi halinde, Kanunun 3 üncü maddesinin
beşinci fıkra hükmünden yararlanılamayacaktır.
5.6.2.2.
Serbest meslek kazanç defteri ile işletme hesabı esasına göre defter tutan
mükellefler
Serbest
meslek kazanç defteri ile işletme hesabı esasına göre defter tutan
mükelleflerce Türkiye’de sahip olunan ve beyan edilen taşınmazlar dışındaki
varlıklara ilişkin tutarların banka ve aracı kurumlardaki hesaplara yatırılması
ve yasal defter kayıtlarına intikal ettirilmesi gerekmektedir.
Dolayısıyla,
söz konusu varlıklara ilişkin tutarların banka ve aracı kurumlara yatırılmaması
ve yasal defter kayıtlarına intikal ettirilmemesi halinde, Kanunun 3 üncü
maddesinin beşinci fıkra hükmünden yararlanılamayacaktır.
5.6.2.3.
Defter tutma yükümlülüğü bulunmayan mükellefler
Defter
tutma yükümlülüğü bulunmayan mükelleflerce Türkiye’de sahip olunan ve beyan
edilen taşınmazlar dışındaki varlıklara ilişkin tutarların banka ve aracı
kurumlardaki hesaplara yatırılması gerekli olup, bu Kanun hükümlerinden
faydalanılabilmesi için başkaca bir şart aranmayacaktır.
Dolayısıyla,
söz konusu varlıklara ilişkin tutarların banka ve aracı kurumlara yatırılmaması
halinde, Kanunun 3 üncü maddesinin beşinci fıkra hükmünden
yararlanılamayacaktır.
5.6.3. Bildirim veya beyandan kaynaklanan vergilerin
vadesinde ödenmesi şartı
(Ek:RG-12/8/2009-27317)
5917 sayılı Kanunla 5811 sayılı Kanunun 3 üncü
maddesinin beşinci fıkrasında yapılan değişiklikle, Kanun kapsamında beyan
edilen tutarların mahsup imkanından yararlanabilmesi için bu tutarlara ilişkin
tarh edilen verginin vadesinde ödenmesi şartı getirilmiştir.
Dolayısıyla, matrah farkına ilişkin mahsup imkanından
yararlanılabilmesi için 10/7/2009 tarihinden sonra yapılan beyanlara ilişkin
olarak tahakkuk eden vergilerin vadesinde ödenmesi şarttır. Tahakkuk eden
vergilerin vadesinde ödenmemesi nedeniyle mahsup imkanından yararlanılmaması
durumu, vergi aslının gecikme zammı ile birlikte 6183 sayılı Kanun uyarınca
takip ve tahsiline engel teşkil etmemektedir.
Öte yandan, 5811 sayılı Kanuna eklenen geçici 4 üncü
maddenin ikinci fıkrasına göre, 22/11/2008 ile 2/3/2009 tarihleri arasında
yapılan bildirim veya beyanlar nedeniyle tahakkuk eden ve süresinde ödenmeyen
vergilerin 30/9/2009 tarihine kadar gecikme zammıyla birlikte ödenmemesi
halinde, Kanunun 3 üncü maddesinin beşinci fıkrasına göre mahsup imkanından
yararlanılamayacaktır.
Bu hüküm
uyarınca, mahsup imkanından yararlanılabilmesi için 22/11/2008 ile 2/3/2009
tarihleri arasında yapılan bildirim veya beyanlar nedeniyle tahakkuk eden ve
süresinde ödenmeyen vergilerin 30/9/2009 tarihine kadar gecikme zammıyla
birlikte ödenmesi gerekmektedir.
6.
Kanun Kapsamında Yapılacak Taleplerin Yerine Getirilme Zorunluluğu
İlgili
kurum ve kuruluşlar, gerçek veya tüzel kişilerin Kanunun 3 üncü maddesi
uyarınca yapılacak işlemlere ilişkin taleplerini yerine getirmek zorundadırlar.
Ancak, banka veya aracı kurumlara bildirimi yapılan varlıklara ilişkin bildirim
değeri üzerinden %2 oranında hesaplanan tutarın ödenmemesi durumunda, banka
veya aracı kurumların söz konusu bildirimi alma zorunluluğu bulunmamaktadır.
7.
Yurt Dışından Elde Edilen Kazançlara İlişkin İstisna Uygulaması
Kanunun
geçici 1 inci maddesi ile yurt dışında elde edilen bazı kazançlar, gelir veya
kurumlar vergisinden istisna edilmektedir.
7.1.
İstisna uygulamasından yararlanacak olanlar
İstisna
uygulamasından Türkiye’de tam mükellef olarak vergilendirilen gelir veya
kurumlar vergisi mükellefleri (Serbest bölgelerde faaliyet gösteren mükellefler
dahil), bu kazançlarını Türkiye’ye transfer etmeleri şartıyla
yararlanabileceklerdir.
7.2.
İstisna kapsamında bulunan yurt dışı kazançları
İstisna
kapsamına;
−
Kanuni ve iş merkezi Türkiye’de bulunmayan kurumlara ilişkin iştirak
hisselerinin satışından doğan kazançlar,
−
Kanuni ve iş merkezi Türkiye’de bulunmayan kurumlardan elde edilen iştirak
kazançları,
−
Yurt dışında bulunan işyeri veya daimi temsilci aracılığıyla elde edilen ticari
kazançlar,
girmektedir.
30/4/2009
(bu tarih dahil) tarihine kadar elde edilen bu kazançlar ile kanuni ve iş
merkezi Türkiye’de bulunmayan kurumların tasfiyesinden doğan ve 31/10/2009 (bu
tarih dahil) tarihine kadar elde edilen kazançlar da bu istisna kapsamındadır.
7.3.
İstisna uygulamasının şartları
Madde
kapsamına giren ve yurt dışından elde edilen kazançlara ilişkin istisna
uygulamasından yararlanılabilmesi için;
- Yurt
dışı iştirak kazancı ile yurt dışı iştirak hissesi satış kazancının ya da yurt
dışı şube kazancının 31/5/2009 tarihine kadar,
- Kanuni
ve iş merkezi Türkiye’de bulunmayan kurumların tasfiyesinden doğan kazancın ise
31/10/2009 tarihine kadar Türkiye’ye transfer edilmiş olması
gerekmektedir.
Bu
kazançların ilgili mevzuat çerçevesinde Türkiye’ye getirildiği, mükelleflerce
kanaat verici belgelerle ispat edilecektir.
7.4. İstisna
uygulamasına konu yurt dışı kazançların beyanı
Kanunun
yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 31/12/2008 tarihine kadar elde edilen ve
31/5/2009 tarihine kadar Türkiye’ye transfer edilen yurt dışı iştirak
kazançları ve yurt dışı iştirak hisselerinin elden çıkarılmasından sağlanan
kazançlar 2008 yılına ilişkin verilecek yıllık gelir veya kurumlar vergisi
beyannamelerinde gelire veya kurum kazancına dahil edilmek ve beyannamelerin
ilgili satırında gösterilmek suretiyle vergiden istisna edilebilecektir.
1/1/2009
tarihinden itibaren, 30/4/2009 (bu tarih dahil) tarihine kadar elde edilen ve
31/5/2009 tarihine kadar Türkiye’ye transfer edilen yurt dışı iştirak
kazançları ve yurt dışı iştirak hissesi satış kazançları 2009 yılı için
verilecek yıllık gelir veya kurumlar vergisi beyannamelerinde beyan edilerek
istisnaya konu edilebilecektir.
Yurt
dışında bulunan işyeri veya daimi temsilci aracılığıyla elde edilen şube
kazançları takvim yılının son günü itibarıyla kesin olarak tespit
edileceğinden, sadece 2008 yılına ilişkin olarak elde edilen bu türden
kazançlar 2008 yılında geçici vergi dönemleri itibarıyla geçici vergi beyanına
konu edilmiş olsa dahi, 31/5/2009 tarihine kadar Türkiye’ye transfer edilmek
şartıyla, 2008 yılına ilişkin verilecek yıllık gelir veya kurumlar vergisi
beyannamelerinde gelire veya kurum kazancına dahil edilmek ve beyannamelerin
ilgili satırında gösterilmek suretiyle istisnaya konu edilecektir.
Aynı
şekilde kanuni ve iş merkezi Türkiye’de bulunmayan kurumların, Kanunun yürürlüğe
girdiği tarihten sonra gerçekleşen tasfiyelerinden doğan ve 31/10/2009 (bu
tarih dahil) tarihine kadar Türkiye’ye transfer edilen kazançları da ilgili
olduğu dönemler itibarıyla yıllık gelir veya kurumlar vergisi beyannamelerinde
gelire veya kurum kazancına dahil edilmek ve beyannamelerin ilgili satırında
gösterilmek suretiyle istisnaya konu edilecektir.
Kanunun
yürürlüğe girdiği 22/11/2008 tarihinden önce elde edildiği halde kayıtlara
intikal ettirilmeyen ve beyan dışı bırakılan iştirak kazançları, iştirak
hisselerinin elden çıkarılmasından sağlanan kazançlar, yurt dışı şube
kazançları ile Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce elde edilen yurt dışı
tasfiye kazançları ile ilgili olarak bu istisna hükmünden yararlanılması mümkün
bulunmamaktadır. Ancak, söz konusu kazançların Kanunun 3 üncü maddesinin
birinci fıkrasında belirtilen hükümden yararlanarak Türkiye’ye getirilme imkanı
bulunmaktadır.
7.5. Kanunun geçici 3 üncü maddesine göre yurt
dışından elde edilen kazançlara ilişkin istisna uygulaması
(Ek:RG-12/8/2009-27317)
5917 sayılı Kanunun 46 ncı maddesiyle 5811 sayılı
Kanuna geçici 3 üncü madde eklenmiş olup söz konusu madde aşağıdaki gibidir:
“GEÇİCİ MADDE 3- (1) Tam mükellefiyete tabi gerçek
kişiler ile kurumların 1/5/2009 ile 31/12/2009 tarihleri arasında;
a) Kanuni ve iş merkezi Türkiye’de bulunmayan
kurumlara ilişkin iştirak hisselerinin satışından doğan kazançları,
b) Kanuni ve iş merkezi Türkiye’de bulunmayan
kurumlardan elde ettikleri iştirak kazançları,
c) Yurt dışında bulunan işyeri ve daimi temsilcileri
aracılığıyla elde ettikleri ticari kazançları,
28/2/2010 tarihine kadar Türkiye’ye transfer edilmesi
kaydıyla gelir veya kurumlar vergisinden müstesnadır.
(2) Tam mükellefiyete tabi gerçek kişiler ile
kurumların, kanuni ve iş merkezi Türkiye’de bulunmayan kurumların 1/11/2009 ile
31/12/2009 tarihleri arasında tasfiyesinden doğan kazançları, 31/12/2009
tarihine kadar Türkiye’ye transfer edilmiş olması kaydıyla gelir ve kurumlar
vergisinden müstesnadır.”
Bu düzenlemeyle,
- 1/5/2009 ile 31/12/2009 tarihleri arasında elde
edilen yurt dışı iştirak kazançları, yurt dışı şube kazançları ile yurt dışı
iştirak hissesi satış kazançları 28/2/2010 tarihine kadar,
- Kanuni ve iş merkezi Türkiye’de bulunmayan
kurumların 1/11/2009 ile 31/12/2009 tarihleri arasındaki tasfiyelerinden elde
edilen kazançlar ise 31/12/2009 tarihine kadar
Türkiye’ye transfer edilmeleri şartıyla gelir veya
kurumlar vergisinden müstesna olacaktır.
Yapılan bu düzenleme ile Kanunun geçici 1 inci
maddesinde yer alan istisnanın bitiş tarihi dikkate alınarak istisna süreleri
uzatılmış bulunmaktadır.
Geçici 3 üncü maddeyle yapılan düzenleme çerçevesinde
söz konusu istisna kazançların beyanı aşağıdaki gibi olacaktır:
- 1/1/2009 ile 30/4/2009 tarihleri arasında elde
edilen ve 30/5/2009 tarihine kadar Türkiye’ye transfer edilen yurt dışı iştirak
kazançları ile yurt dışı iştirak hisseleri satış kazançları, 2009 yılına ait
yıllık gelir veya kurumlar vergisi beyannamelerinin ilgili satırında
gösterilmek suretiyle vergiden istisna edilebilecektir.
- 1/5/2009 ile 31/12/2009 tarihleri arasında elde
edilen ve 28/2/2010 tarihine kadar Türkiye’ye transfer edilen yurt dışı iştirak
kazançları ile yurt dışı iştirak hisseleri satış kazançları, yine 2009 yılına
ait yıllık gelir veya kurumlar vergisi beyannamelerinin ilgili satırında
gösterilmek suretiyle vergiden istisna edilebilecektir.
- Yurt dışında bulunan işyeri veya daimi temsilci
aracılığıyla 2009 yılına ilişkin olarak elde edilen yurt dışı şube kazançları,
28/2/2010 tarihine kadar Türkiye'ye transfer edilmek şartıyla, 2009 yılına
ilişkin verilecek yıllık gelir veya kurumlar vergisi beyannamelerinde gelire
veya kurum kazancına dahil edilmek ve beyannamelerin ilgili satırında
gösterilmek suretiyle istisnaya konu edilecektir.
- Kanuni
ve iş merkezi Türkiye'de bulunmayan kurumların tasfiyelerinden doğan; 1/1/2009
ile 31/10/2009 (bu tarih dahil) tarihleri arasında elde edilen ve 31/10/2009
tarihine kadar Türkiye'ye transfer edilen kazançlar ile 1/11/2009 ile
31/12/2009 tarihleri arasında elde edilen ve 31/12/2009 tarihine kadar
Türkiye’ye transfer edilen kazançlar, 2009 yılına ait yıllık gelir veya
kurumlar vergisi beyannamelerinde gelire veya kurum kazancına dahil edilmek ve
beyannamelerin ilgili satırında gösterilmek suretiyle istisnaya konu edilecektir.
Tebliğ
olunur.
Ekleri için tıklayınız
(1) : 12/8/2009 tarihli ve 27317
sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan değişiklikle bu Tebliğde ve Tebliğ eki form ve
beyannamelerde yer alan “Türk Lirası” ve “TL” ibareleri sırasıyla “Türk Lirası”
ve “TL” olarak değiştirilmiştir.
Bu sayfadaki metin bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Bağlayıcı olan, Resmî Gazete’de yayımlanan metindir.