Vergİ Usul Kanunu Genel
TEBLİĞİ
(SIra No: 385)
Bakanlığımıza intikal eden olaylardan,
213 sayılı Vergi Usul Kanunu ile ilgili bazı konularda tereddütler oluştuğu
anlaşılmış olup, söz konusu tereddütleri gidermek ve uygulama birliği sağlamak
amacıyla aşağıdaki açıklamaların yapılması gerekli görülmüştür.
Vergi Usul Kanununun mükerrer 257 nci
maddesinin birinci fıkrasının (1) numaralı bendi ile Maliye Bakanlığı, mükellef
ve meslek grupları itibariyle muhasebe usul ve esaslarını tespit etmeye, bu
Kanuna göre tutulmakta olan defter ve belgeler ile bunlara ilaveten tutulmasını
veya düzenlenmesini uygun gördüğü defter ve belgelerin mahiyet, şekil ve ihtiva
etmesi zorunlu bilgileri belirlemeye ve bunlarda değişiklik yapmaya yetkili
kılınmıştır.
Aynı maddenin (3) numaralı bendinde ise,
düzenlenmesi zorunlu belgelerin elektronik bilgi ve kayıt araçlarıyla yapılması
ve saklanması konusunda izin vermeye Bakanlığımızın yetkili olduğu
belirtilmektedir.
Bu yetkilere istinaden, belge düzenine
ilişkin aşağıdaki açıklamaların yapılması uygun görülmüştür.
1 - Bedeli Kredi Kartı Kullanılmak
Suretiyle Ödenen Taşımacılıkta Belge Düzeni
Yolcu sirkülasyonunun yoğun olduğu deniz
taşımacılığı veya şehir içi toplu taşımacılığı hizmeti verilen yerlerde,
yolcuların hizmet bedelini bilet, jeton vs. satın alarak ödemesinin ve bunları
kullanmak suretiyle turnike ve benzeri sistemlerden geçiş yapmasının işlemleri
yavaşlatmakta olduğu, bu yavaşlamanın önüne geçilmesi amacıyla bazı bankaların,
yolcu geçişini hızlandırarak transit geçiş yapılmasını sağlayacak ve iş yükünü
azaltarak zaman kaybının önüne geçecek şekilde, anılan yerlerde müşteri ile
muhatap olacak bir personel bulundurulmaksızın, şifreleme veya doğrulama
gerektirmeden kullanılacak kredi kartları çıkardığı ve bu kartların ödeme aracı
olarak kullanıldığı uygulamada görülmektedir.
Bu Tebliğ ile kredi kartları ve banka
kartları (ön ödemeli kartlar dahil) kullanılarak yapılan ve nitelikleri
yukarıda anlatılan geçiş işlemlerinde uyulacak belge düzeni konusunda belirleme
yapılması amaçlanmaktadır. Bu çerçevede, turnike ve benzeri geçiş sistemleri
kullanılarak taşıma hizmeti veren Tebliğ konusu işletmeler kapsamına;
- Denizde veya iç sularda yolcu
taşımacılığı yapan yolcu motoru, yolcu gemisi, feribot gibi ulaşım araçları,
- Şehir içinde toplu taşıma hizmeti sunan
araçlar
ile hizmet veren işletmeler girmektedir.
Bedeli söz konusu kartlarla ödenmek
suretiyle bu Tebliğ kapsamında bulunan işletmeler tarafından verilen taşıma
hizmetinin, anılan kartların aşağıda belirtilen şekilde kullanılması kaydıyla,
tebliğin bu bölümünde yer alan açıklamalar çerçevesinde belgelendirilmesi uygun
görülmüştür.
- Yolcu taşımacılığında bankalar
tarafından çıkarılan kredi kartları ve banka kartları (ön ödemeli kartlar
dahil) kullanılacaktır.
- Bahsi geçen kartlar ile yapılan geçiş
işlemlerinde yolcu geçiş sayısı ve buna ilişkin tutarlar banka tarafından kayıt
altına alınacaktır.
- Sözü edilen kartları okuyan cihazlar
vasıtasıyla yapılan yolcu geçişleri gün sonunda bankaca raporlanacaktır.
- Banka tarafından günlük olarak alınan
geçiş raporlarının üretilmesi aşamasında dışarıdan hiç bir müdahale yapılmasına
imkan verilmeyecektir.
- Bankada oluşan tüm bilgiler,
değiştirilemeyecek ve silinemeyecek şekilde muhafaza
edilecektir.
Söz konusu kartların bu şartlar dahilinde
kullanılması durumunda günlük hasılat Bankaca alınacak geçiş raporlarına
istinaden işletmeler tarafından "muhtelif müşteriler" ibareli fatura
ile belgelendirilecek ve kayda alınacaktır. Ancak, müşterinin istemesi halinde
yolcu bileti işletme tarafından düzenlenerek verilecektir.
2 - Otomatik Satış Makineleri ile Yapılan
Satışlarda Belge Düzeni
Günlük yaşamda otomatik makinelerin
tüketicilere doğrudan ulaşmanın bir yolu olarak yiyecek, içecek v.b mal veya
hizmetlerin satışında yaygın bir şekilde kullanılmakta olduğu görülmektedir.
Özellikle satılan mal veya hizmet bedelinin çok düşük, müşteri sirkülasyonunun
ise yoğun olduğu alanlarda söz konusu satışlar, müşteri ile muhatap olacak bir
personel bulundurulmaksızın, müşteriler tarafından satış bedelleri ödenerek
doğrudan otomatik makineler ile yapılmaktadır.
a) Otomatik satış makineleri kullanılmak
suretiyle yapılan mal veya hizmet satışlarının, anılan makinelerin aşağıda
belirtilen şekilde kullanılması kaydıyla, tebliğin bu bölümünde yer alan
açıklamalar çerçevesinde belgelendirilmesi uygun görülmüştür.
- Söz konusu makinelerle yapılan mal veya
hizmet satışlarına ilişkin bilgiler, makinenin hafızasından silinemeyecek ve
değiştirilemeyecek bir şekilde kaydedilecektir.
- Kaydedilen bilgilere dışarıdan herhangi
bir müdahale yapılamayacaktır.
- Gün sonunda makineden günlük satış
raporu alınabilecektir.
Bu şartların sağlanması durumunda malın
satışı veya hizmetin verilmesi anında Vergi Usul Kanununda yer alan belgelerden
herhangi biri düzenlenmeyecek ancak gün sonlarında makineden alınacak raporlara
istinaden "muhtelif müşteriler" ibareli bir fatura düzenlenecektir.
b) Otomatik satış makinelerinin yukarıda
sayılan şartları taşımaması ve herhangi bir düzeneğinin olmaması nedeniyle satışın
para atılmak suretiyle yapılması halinde, malın sevk edildiği tarihten itibaren
azami yedi gün içinde satılan malları içerecek şekilde "muhtelif
müşteriler" ibareli bir fatura düzenlenmesi gerekmektedir.
Her iki halde de, söz konusu otomatik
satış makinelerine yerleştirilmek üzere taşınan mallar için "muhtelif
müşteriler" ibareli sevk irsaliyesi düzenlenecek ve yukarıda bahsi geçen
şekilde düzenlenecek faturalar ile irtibatlandırılacaktır.
c) Sadece hizmet sunan makinelerde
yukarıda bahsedildiği şekilde düzeneğin olmaması durumunda ise gün sonunda
cihazda birikmiş paranın sayılarak toplam hasılat tutarı üzerinden
"muhtelif müşteriler" ibareli bir fatura düzenlenecektir.
Ayrıca, söz konusu makineleri farklı
işyerlerine yerleştirmek suretiyle komisyon ödenmesi karşılığında komisyon
tutarını gösterir faturanın düzenleneceği ise tabiidir.
3 - Elektronik Sistemler Kullanılarak
Yapılan Otopark İşletmeciliğinde Belge Düzeni
Bilindiği üzere otopark işletmeciliği
faaliyetinde bulunan mükelleflerin ödeme kaydedici cihaz kullanmaları
gerekmekte olup, uygulamada otopark işletmeciliği faaliyetinin elektronik
cihazlar kullanılmak suretiyle yürütülmesi yaygınlaşmıştır.
Katma Değer Vergisi Mükelleflerinin Ödeme
Kaydedici Cihazları Kullanmaları Mecburiyeti Hakkında 3100 sayılı Kanunun 2 nci
maddesinin üçüncü fıkrasında, "Maliye Bakanlığı belirleyeceği esaslar
dahilinde, gerekli şartları taşımayan cihazlar kullanılarak veya elle
doldurularak satış fişi düzenlenmesine izin verebilir." hükmü yer
almıştır.
Otopark işletmeciliği faaliyetinde
bulunan mükellefler tarafından ödeme kaydedici cihaz yerine kullanılan
elektronik cihazların aşağıda belirtilen şekilde kullanılması kaydıyla, otopark
işletmeciliği hizmetinin tebliğin bu bölümünde yer alan açıklamalar çerçevesinde
belgelendirilmesi uygun görülmüştür.
- Otopark bedelinin ödenmesi sırasında
sistem yazıcıları tarafından tek nüsha olarak perakende satış fişi
düzenlenecektir.
- Mali hafızasında oluşan tüm mali
bilgiler, enerji kesintisi de dahil olmak üzere hiçbir şekilde hafızasından
silinemeyecek şekilde muhafaza edilecektir.
- Günlük, aylık ve yıllık bazda alınan
hasılat raporlarının üretilmesi aşamasında dışarıdan hiçbir müdahale
yapılmasına imkan verilmeyecektir.
Otopark işletmecileri tarafından ödeme kaydedici
cihaz yerine yukarıda özellikleri haiz elektronik cihazların kullanılması
durumunda; günlük hasılatın belge düzenlenmeksizin hasılat raporuna göre
kaydedilmesi, her cihazın seri numaralarına göre günlük ve kümülatif hasılatı
içerecek şekilde verilen Z raporlarına istinaden gelir kaydı yapılması ve bu
şekilde cihaz kullanılan otoparklarda ayrıca ödeme kaydedici cihaz
kullanılmaması gerekmektedir.
4 - Kapıdan veya Mesafeli Sözleşme
Düzenlenerek Yapılan Satışlarda İade İşlemlerinde Belge Düzeni
4077 sayılı Tüketicinin Korunması
Hakkındaki Kanununun 8 inci maddesinde, işyeri, fuar, panayır gibi satış
mekanları dışında önceden mutabakat olmaksızın tecrübe ve muayene koşullu
satışlar kapıdan satış olarak tanımlanmıştır. Bu tür satışlarda tüketiciye yedi
günlük tecrübe muayene süresi sonuna kadar malı kabul veya hiç bir gerekçe
göstermeden reddetme hakkı tanınmıştır.
Kanunun 9/A maddesinde ise mesafeli
sözleşmeler; yazılı, görsel, telefon ve elektronik ortamda veya diğer iletişim
araçları kullanılarak ve tüketicilerle karşı karşıya gelinmeksizin yapılan ve
malın veya hizmetin tüketiciye anında veya sonradan teslimi veya ifası
kararlaştırılan sözleşmeler olarak tarif edilmiştir.
Bu tür satışlarda meydana gelen iade
işlemlerinde belge düzenine ilişkin ortaya çıkan sorunların giderilmesi
amacıyla aşağıdaki açıklamaların yapılmasına ihtiyaç duyulmuştur.
Vergi Usul Kanununun 234 üncü maddesi
uyarınca, birinci ve ikinci sınıf tüccarlar, kazancı basit usulde tespit
edilenlerle defter tutmak mecburiyetinde olan serbest meslek erbabı ve
çiftçilerin vergiden muaf esnafa yaptırdıkları işler veya onlardan satın
aldıkları emtia için tanzim edip işi yapana veya emtiayı satana imza
ettirecekleri gider pusulası vergiden muaf esnaf tarafından verilmiş fatura
hükmündedir.
54 seri No.lu Katma Değer Vergisi Kanunu
Genel Tebliğinde, tüketicilerin satın aldıkları mal veya hizmetlerin çeşitli
nedenlerle geri verilerek bedelinin alınması veya başka bir mal veya hizmet ile
değiştirilmesinin istenilmesi halinde bu işlemlerin gider pusulası düzenlenerek
yapılması gerektiğine ilişkin açıklamalar yer almaktadır.
Bundan böyle, sadece kapıdan ve mesafeli
sözleşmeler düzenlenerek yapılan satışlara ilişkin iade işlemleri için Vergi
Usul Kanununun mükerrer 257 nci maddesinin Bakanlığımıza verdiği yetkiye
istinaden iade bölümünün yer alacağı bir faturanın düzenlenmesi ve en az iki
örneğinin müşteriye malla beraber gönderilmesi uygun görülmüştür.
Söz konusu faturanın alt kısmına açılacak
iade bölümünde;
- Malı iade edenin adı soyadı, adresi,
imzası
- İade edilen mala ilişkin cins, miktar,
birim fiyat ve tutar yer alacaktır.
Bu şekilde düzenlenen fatura malla
beraber müşteriye gönderildiğinde müşteri malı iade etmek isterse iadeye
ilişkin bölümü dolduracak ve iki örnek olan faturanın bir örneğini mal ile
birlikte malı satana geri gönderecek, bir örneği kendinde kalacaktır.
5 - Döviz ve/veya Kıymetli Maden
Alım/Satımında Belge Düzeni
226 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel
Tebliği ile 1/5/1994 tarihinden geçerli olmak üzere Türk Parası Kıymetini
Koruma Hakkında 32 sayılı Karar ile tanımlanan yetkili müesseselerce döviz alış
ve satışlarında düzenlenen döviz alım ve satım belgesi anılan Tebliğ’de
belirlenen şartları taşımaları kaydıyla Vergi Usul Kanunu uyarınca düzenlenmesi
zorunlu belgeler kapsamına alınmıştı.
Diğer taraftan, Vergi Usul Kanununun
mükerrer 257 nci maddesinin Bakanlığımıza verdiği yetkiye dayanılarak, 379 sıra
numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği ile de söz konusu Karara İlişkin
2006-32/32 No.lu Tebliğ ile kendilerine kıymetli maden alım/satım yapma yetkisi
verilen yetkili müesseselere; 1/3/2008 tarihinden geçerli olmak üzere, kıymetli
maden alımında "Kıymetli Maden Alım Belgesi", satımında da
"Kıymetli Maden Satım Belgesi" düzenleme zorunluluğu getirilmişti.
Ancak Bakanlığımıza yapılan başvurularda,
yetkili müesseselerce döviz alım veya satımında döviz alım ve satım belgesi
düzenlemesinin yanı sıra, kıymetli maden alım veya satımı yapılırken ayrıca
kıymetli maden alım ve satım belgesi düzenlenmesinin; iş yükünü artırdığı,
zaman kaybına ve belge israfına yol açtığı belirtilmektedir.
Bu nedenle, anılan Kanununun mükerrer 257
nci maddesinin Bakanlığımıza verdiği yetkiye dayanılarak bu Tebliğ ile de;
mükelleflerin faaliyetlerini aksatmadan yürütmelerini sağlamak ve uygulamayı
kolaylaştırmak amacıyla, anılan belgelerin döviz alım/satım belgesi ve kıymetli
maden alım/satım belgesi olarak ayrı belgeler olarak değil, isteyen mükellefler
tarafından döviz ve kıymetli maden alımında "Döviz ve Kıymetli Maden Alım
Belgesi", satımında da "Döviz ve Kıymetli Maden Satım Belgesi"
adı altında tek belge olarak düzenlenmesi imkanı getirilmektedir.
Mükellefler, faaliyetleriyle ilgili
olarak 1/9/2008 tarihinden itibaren "Döviz ve Kıymetli Maden Alım/Satım
Belgesi" düzenlemelerinin yanı sıra, bundan böyle döviz alım/satım belgesi
ve kıymetli maden alım/satım belgesini ayrı ayrı da düzenleyebileceklerdir.
Bununla birlikte, bu Tebliğ ile ihdas
edilen "Döviz ve Kıymetli Maden Alım Belgesi" ile "Döviz ve
Kıymetli Maden Satım Belgesi"nin, 226 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu
Genel Tebliğinde döviz alım/satım belgelerinde bulunma zorunluluğu getirilen
asgari bilgiler ile 379 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinde
kıymetli maden alım ve satım belgelerinde bulunma zorunluluğu getirilen asgari
bilgileri de ihtiva etmesi gerekmektedir.
Ancak, 379 sıra numaralı Vergi Usul
Kanunu Genel Tebliği ile kıymetli maden alım ve satım belgelerinde bulunma
zorunluluğu getirilen bilgilerden; tutar ve bu tutara isabet eden katma değer
vergisi bilgilerinin yerine, matrah konusunda meydana gelebilecek karışıkların
önlemesine, verginin hesaplanmasına ve kontrolüne imkan verilmesine, kayıtların
düzenli ve açık tutulmasının sağlanması amaçlarıyla, katma değer vergisi hariç
tutar, katma değer vergisi matrahı, hesaplanan katma değer vergisi ve katma
değer vergisi dahil tutar bilgilerine yer verilmesi uygun görülmüştür.
Döviz alım ve satımı ile kıymetli maden
alım ve satımı yapan yetkili müesseselerden, bu Tebliğin yayımı tarihinde
ellerinde daha önce anlaşmalı matbaalara bastırmış veya notere tasdik ettirmiş
oldukları kıymetli maden alım ve satım belgesi bulunanlar, mevcut belgeleri
bitene kadar, yukarıda katma değer vergisinin gösterilmesine ilişkin belirtilen
bilgileri elle yazmak şartıyla bu belgelerini kullanabileceklerdir.
Ayrıca, "Döviz ve Kıymetli Maden
Alım Belgesi" ile "Döviz ve Kıymetli Maden Satım Belgesi"nin
düzenlenmesinde, 226 ve 379 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğlerinde
belirlenen usul ve esaslara uyulacağı tabiidir.
Söz konusu belgelerin düzenlenmediğinin
veya gerçeğe aykırı olarak düzenlendiğinin tespiti halinde, mükellefler adına
Vergi Usul Kanununun 353 üncü maddesi uyarınca özel usulsüzlük cezası
kesilecektir.
6 - Sigorta Acentelerine Tali Acentelik
Sözleşmesi İle Bağlı Olarak Çalışan Tali Acentelere Ödenen Komisyon
Bedellerinde Belge Düzeni
243 ve 246 sıra numaralı Vergi Usul
Kanunu Genel Tebliğlerinde, sigorta acente ve prodüktörleri ile sigorta ve
reasürans brokerleri tarafından sigorta şirketlerine sağlanan hizmetler
nedeniyle ödenen komisyon bedelleri için sigorta şirketleri tarafından
"Sigorta Komisyon Gider Belgesi" düzenleneceği ve acente, prodüktör
ve brokerlerin bu bedeller için ayrıca fatura düzenlemeyecekleri ve bu
bedelleri sigorta komisyon gider belgesine istinaden hasılat kaydedecekleri
açıklanmıştır.
Vergi Usul Kanununun mükerrer 257 nci
maddesinin Bakanlığımıza verdiği yetkiye istinaden, tali acentelerin bir tali
acentelik sözleşmesiyle sigorta acentelerine bağlı olarak faaliyette
bulunmaları ve bu faaliyetleri sonucu bir komisyon geliri elde etmeleri
nedeniyle, sigorta acenteleri tarafından tali acentelere ödenen komisyon
bedelleri için sigorta komisyon gider belgesi düzenleme zorunluluğu getirilmiştir.
Buna göre, tali acenteler aldığı bu
bedeller için ayrıca fatura düzenlemeyecekler ve bu bedelleri sigorta
acenteleri tarafından düzenlenen sigorta komisyon gider belgesine istinaden
hasılat kaydedebileceklerdir.
1/9/2008 tarihi itibariyle sigorta acentelerinin
düzenlemek zorunda oldukları sigorta komisyon gider belgesinde 243 sıra
numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinde belirlenen usul ve esaslara
uyulacağı da tabiidir.
7 - Denetimlerde Alıkonulan Sevk
İrsaliyesi, Yolcu Listesi ve İrsaliyeli Faturalar
238 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel
Tebliği ile denetim elemanlarınca denetimlerde alıkonulan sevk irsaliyesi,
yolcu listesi ve irsaliyeli faturaların birer nüshasının, Maliye Bakanlığı
Gelirler Genel Müdürlüğü Vergi İstihbarat Şubesine gönderilme zorunluluğu
kaldırılmış ve bunların mükelleflerin vergi dairelerinde bulunan tarh
dosyalarına konulmak üzere ilgili vergi dairelerine intikal ettirileceği
belirtilmişti.
Bakanlığımıza intikal eden olaylardan bu
işlemin yapılmasının ciddi emek ve zaman kaybına neden olduğu, vergi
dairelerine gönderilen sevk irsaliyelerinin mükelleflerin tarh dosyalarına
takılması konusunda aksaklıklar meydana geldiği anlaşılmaktadır.
Bu itibarla, denetimlerde alıkonulan sevk
irsaliyesi, yolcu listesi ve irsaliyeli faturalar, bundan böyle vergi
dairelerinde bulunan tarh dosyalarına konulmak üzere ilgili vergi dairelerine
intikal ettirilmeyecek, mükellefin vergi dairesinin bağlı olduğu Vergi Dairesi
Başkanlığı bulunan İllerde, Denetim Koordinasyon Müdürlüklerince, diğer İllerde
ise Defterdarlık Gelir Müdürlüklerince değerlendirilmek üzere muhafaza
edilecektir.
8 - Yabancı Para Biriminde Düzenlenen
Faturalarda Türk Para Birimi Karşılığı Bulunmaması Durumunda Uygulanacak Ceza
Vergi Usul Kanunun 229 uncu maddesinde
faturanın tanımı yapılmış, 230 uncu maddesinde ise faturada bulunması gereken
asgari bilgiler sayılmıştır. Bu asgari bilgiler içerisinde malın veya işin
fiyatı ve tutarı da yer almaktadır.
Anılan Kanunun 215 inci maddesinde de,
kayıt ve belgelerde Türk Para biriminin kullanılacağı, belgelerin Türk Parası
karşılığı gösterilmek şartıyla yabancı para birimine göre de düzenlenebileceği,
yurt dışındaki müşteriler adına düzenlenen belgelerde Türk Parası karşılığı
gösterilme şartı aranmayacağı hükme bağlanmıştır.
Söz konusu Kanunun 352 nci maddesinin
II-7 bendinde, vergi beyannameleri, bildirimler, evrak ve vesikaların kanunen
belli şekil ve muhteviyatı ve ekleri ile bunlarla ilgili olarak yapılan diğer
düzenlemelere uyulmamış olması fiili II. derece usulsüzlük sayılmıştır.
Aynı Kanunun 215 inci maddesine göre,
yurt içindeki müşteriler adına yabancı para biriminde düzenlenen faturalarda,
yabancı para birimi tutarı ve Türk para birimi tutarı yer almak zorundadır.
Yabancı para biriminde düzenlenen faturada, Türk para birimi tutarı karşılığı
bulunmaması usule ve şekle ilişkin bir usulsüzlük olup, bu fiil dolayısıyla
mükellef adına anılan Kanunun 352 nci maddesinin II-7 bendi uyarınca ikinci
derece usulsüzlük cezası kesilmesi gerekmektedir.
Yurt dışındaki müşteriler adına
düzenlenen faturalarda ise Türk para birimi karşılığı gösterilme şartı
aranmayacağı tabiidir.
Tebliğ olunur.
Bu sayfadaki metin bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Bağlayıcı olan, Resmî Gazete’de yayımlanan metindir.