HARÇLAR
KANUNU GENEL TEBLİĞİ (SERİ NO: 56)
Kapsam
Bilindiği
gibi, 6/6/2008 tarihli ve 26898 mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak
yürürlüğe giren 5766 sayılı "Amme Alacaklarının Tahsil Usulü
Hakkında Kanunda Ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun"un
11 ile 15 inci maddelerinde 492 sayılı Harçlar Kanununa ilişkin düzenlemeler
yapılmıştır.
Bu
Tebliğde, Harçlar Kanunu uygulamasına ilişkin olarak 5766 sayılı Kanunla
getirilen düzenlemelere yönelik açıklamalara yer verilmiştir.
I
- 492 SAYILI HARÇLAR KANUNUNDA YAPILAN DEĞİŞİKLİKLER
A
- 42 nci maddede yapılan değişiklikler
5766
sayılı Kanunun 11 inci maddesinin (a) bendi ile, 492 sayılı Harçlar Kanununun
42 nci maddesinin ikinci fıkrası;
"Menkul
ve gayrimenkul mallar hakkında alım, satım, taahhüt ve rehinle ilgili her nevi
mukavele, senet ve kâğıtlarda değer gösterilmesi mecburidir. Rehin bordroları
ile kamu idarelerine verilmek üzere ilgili mevzuatla belirlenen kurallara
uyulacağına ilişkin olarak düzenlenen taahhütnameler hakkında bu hüküm
uygulanmaz."
şeklinde
değiştirilmiştir.
Yapılan
düzenleme ile, kamu idarelerine verilmek üzere ilgili mevzuatla belirlenen
davranış kurallarına uyulacağına ilişkin olarak düzenlenen taahhütnameler,
değer gösterilmesi gereken işlemler kapsamından çıkarılmıştır.
Bu
çerçevede, davranış kurallarına uyulacağına ilişkin olarak düzenlenen
taahhütnamelerin, belli bir değer ihtiva etmemeleri halinde maktu esasa göre;
değer gösterilmesi zorunlu olmamakla birlikte, belli bir değeri ihtiva etmeleri
halinde ise nispi esasa göre harca tabi tutulması gerekmektedir.
B-
59 uncu maddede yapılan değişiklikler
5766
sayılı Kanunun 11 inci maddesinin (b) bendi ile, 492 sayılı Kanunun 59 uncu
maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde yer alan "Genel ve katma
bütçeli dairelerle" ibaresi "Genel ve özel bütçeli
idarelerle", (l) bendinde yer alan "ek 1 inci"
ibaresi "ek 2 nci" olarak değiştirilmiş ve (r) bendi madde
metninden çıkarılmıştır.
5766
sayılı Kanunun 15 inci maddesi ile de, 2/3/1984 tarihli ve 2985 sayılı Toplu
Konut Kanununa aşağıdaki ek madde eklenmiştir.
"EK
MADDE 12- Toplu Konut İdaresi Başkanlığı, 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu ve
492 sayılı Harçlar Kanunu uygulaması açısından özel bütçeli idareler kapsamında
değerlendirilir."
5018
sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile bütçe türleri açısından
"katma bütçe" uygulamasına son verildiğinden, yapılan düzenleme ile
492 sayılı Harçlar Kanununun 59 uncu maddesinde yer alan "katma
bütçe" ibaresi "özel bütçe" olarak değiştirilerek, 492 sayılı
Harçlar Kanunu 5018 sayılı Kanun ile uyumlu hale getirilmiştir.
2985
sayılı Toplu Konut Kanununa eklenen madde ile Toplu Konut İdaresi
Başkanlığının, 492 sayılı Harçlar Kanunu uygulaması açısından özel bütçeli
idarelere tanınan imkanlardan yararlanması sağlanmıştır. Bu suretle, Toplu
Konut İdaresi Başkanlığı 492 sayılı Harçlar Kanununun 59 uncu maddesinin (a) ve
(j) bentleri kapsamında yapacağı işlemlerde tapu harcından bağışık
tutulacaktır.
Gayrimenkul
alım-satımlarında olduğu gibi, karşılıklı harç mükellefiyeti doğuran tapu
işlemlerinde söz konusu hüküm münhasıran Toplu Konut İdaresi Başkanlığına
uygulanacak olup, karşı tarafa ait olan harç tahsil edilecektir.
492
sayılı Kanunda özel bütçeli kuruluşlara yönelik olarak başka bir istisna veya
muafiyet hükmü bulunmadığından, Toplu Konut İdaresi Başkanlığının Kanunun 59
uncu maddesinin (a) ve (j) bentleri kapsamı dışında kalan işlemlerinde harç
aranılacaktır.
Ayrıca,
492 sayılı Harçlar Kanununun 59 uncu maddesinin (r) bendinde yer alan Toplu
Konut İdaresi Başkanlığının işlemlerine yönelik olarak istisna hükmü,
mükerrerliğin önlenmesi amacıyla yürürlükten kaldırılmıştır.
C
- 63 üncü maddede yapılan değişiklikler
5766
sayılı Kanunun 11 inci maddesinin (c) bendi ile, 492 sayılı Kanunun 63 üncü
maddesinin ikinci ve üçüncü fıkraları aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
"Gayrimenkul
devir ve iktisaplarında tapu ve kadastro harcı, emlak vergisi değerinden az
olmamak üzere, beyan edilen devir ve iktisap bedeli üzerinden hesaplanır.
Tapuda
yapılan işlemden sonra, emlak vergisi değerinden daha düşük bir bedel üzerinden
harç ödendiğinin veya beyan edilen devir ve iktisap bedelinin gerçek durumu
yansıtmadığının tespit edilmesi halinde, aradaki farka isabet eden harç ikmalen
veya re’sen tarh edilir. Bu suretle tarh edilecek tapu ve kadastro harcı için,
213 sayılı Vergi Usul Kanununda yer alan vergi ziyaı cezası % 25 nispetinde
uygulanır. Takdir komisyonu kararlarına istinaden bu fıkra uyarınca tarhiyat
yapılamaz."
Yapılan
düzenleme ile, gayrimenkul devir ve iktisaplarında gerçek alım-satım bedeli
üzerinden tapu harcı tahsil edilmesi esasına geçilmiştir. Söz konusu
değişiklik, münhasıran gayrimenkul devir ve iktisaplarına yönelik olduğundan,
(4) sayılı tarifenin diğer bentlerine göre yapılacak tapu işlemlerinde ilgili
bentte gösterilen değer üzerinden tapu harcı hesaplanacaktır.
Bu
itibarla, 6/6/2008 tarihinden itibaren, yapılacak gayrimenkul devir ve
iktisaplarında gerçek alım-satım bedelinin tapu işlemine yansıtılmadığının
tespit edilmesi halinde, alıcı ve satıcı adına cezalı tarhiyat yapılacaktır.
Tapuda işlem yapıldıktan sonra, harcın gerçek alım-satım bedelinden daha düşük
bir bedel üzerinden beyan edilip ödendiğinin tespiti halinde, aradaki farka
isabet eden harç, %25 oranında vergi ziyaı cezası ile birlikte tahsil
edilecektir.
Alıcı
ve satıcıların cezalı tarhiyatla karşılaşmamaları için, tapuda yapılacak
gayrimenkul devir ve iktisap işlemlerinde gerçek alım-satım bedelinin beyan
edilmesine özen göstermeleri gerekmektedir.
Kanun
hükmü uyarınca, gayrimenkul devir ve iktisaplarında, gerçek alım-satım
bedelinin tespitine ilişkin takdir komisyonu kararlarına dayalı tarhiyat
yapılamayacaktır.
Örnek
1 : (A)
şahsı, elinde bulunan gayrimenkulü (B) şahsına 12/6/2008 tarihinde 100.000 YTL
karşılığında satmıştır. Söz konusu gayrimenkulün emlak vergisi değeri 40.000
YTL dir. Taraflar, tapuda alım-satım bedelini 70.000 YTL olarak beyan ederek,
bu tutar üzerinden tapu harcı ödemişlerdir.
Yapılan
işlemin tapu harcı uygulaması açısından değerlendirilmesi:
Alım-satım
işlemi için beyan edilmiş olan 70.000 YTL, emlak vergisi değerinin üzerinde
olmakla birlikte, gerçek alım-satım bedeli olmadığından, gerçek alım-satım
bedeli idarece tespit edilerek aradaki fark matrah (100.000 YTL - 70.000 YTL
=30.000 YTL) üzerinden alıcı ve satıcı adına cezalı harç tarhiyatı
yapılacaktır.
Örnek
2(1) : (A) şahsı konut almak üzere, halihazırda arsa olan
gayrimenkul üzerinde tesis edilen kat irtifakı sonucu ortaya çıkan arsa payını
(B) şahsından 20/6/2008 tarihinde 300.000 YTL karşılığı satın almıştır. Söz
konusu arsa payının emlak vergisi değeri 5.000 YTL olup, tapuda bu değer (5.000
YTL) üzerinden harç ödenmiştir.
Yapılan
işlemin tapu harcı uygulaması açısından değerlendirilmesi:
Burada,
üzerine kat irtifakı tesis edilmiş arsaya inşa edilecek binaya ait bağımsız
bölüme isabet eden arsa payının satışı söz konusu olup, arsa payı satışının
inşaatı tamamlanmış konut satışından bir farkı bulunmamaktadır. Dolayısıyla,
arsa payı vasfındaki gayrimenkulün alım-satımında alıcı ve satıcı gerçek satış
bedeli üzerinden harç ödeyecektir.
Örneğimizde;
beyan edilen değer, arsa payı için belirlenen emlak vergisi değeri olmakla
birlikte, gerçek alım-satım bedelini yansıtmamaktadır. Dolayısıyla, gerçek alım-satım
bedeli ile emlak vergisi değeri arasındaki fark matrah (300.000 - 5.000
=295.000 YTL) üzerinden alıcı ve satıcı adına cezalı tapu harcı tarhiyatı
yapılacaktır.
D-
123 üncü maddede yapılan değişiklikler
5766
sayılı Kanunun 11 inci maddesinin (ç) bendi ile, 492 sayılı Kanunun 123 üncü
maddesinin son fıkrasında yer alan "harca tabi tutulmaz." ibaresi
"bu Kanunda yazılı harçlardan müstesnadır." şeklinde
değiştirilmiştir.
492
sayılı Kanunun 123 üncü maddesinin son fıkrasında Esnaf ve Sanatkarlar Kredi ve
Kefalet Kooperatifleri ile (Bu kooperatifler ile Kredi Garanti Fonu İşletme ve
Araştırma Anonim Şirketi tarafından bankalardan kullandırılacak krediler için
verilecek kefaletler dahil) bankalar, yurt dışı kredi kuruluşları ve
uluslararası kurumlarca kullandırılacak kredilerin temini ve bunların
teminatları ile geri ödenmelerine ilişkin işlemlerde harç aranılmayacağı hükme
bağlanmıştır.
Kanunda
sayılan kurumlarca kullandırılacak kredilerin temini, teminatları ve geri
ödenmelerine ilişkin olarak noterde, tapuda, yargıda ve icrada yapılacak
işlemlerden harç aranılmaması gerekmektedir. Ancak, kredilerin geri dönüşüne
ilişkin icra işlemlerinde söz konusu istisna hükmünün yargı harçlarını kapsayıp
kapsamadığı hususunda icra dairelerinde tereddütler yaşanmıştır. Yapılan bu
düzenleme ile, kredilere ilişkin 123 üncü maddede yer alan istisna hükmü daha
açık bir şekilde vurgulanarak, söz konusu işlemlerin hiçbir şekilde harca tabi
tutulmayacağı belirtilmiş ve yargı harcı açısından uygulamada oluşan
tereddütlerin ortadan kaldırılması sağlanmıştır.
II-
492 SAYILI HARÇLAR KANUNUNA EKLİ TARİFELERDE YAPILAN DEĞİŞİKLİKLER
A
- (1) Sayılı Tarifede Yapılan Değişiklikler
5766
sayılı Kanunun 11 inci maddesinin (d) bendi ile, 492 sayılı Harçlar Kanununa
bağlı (1) sayılı tarifenin "A) Mahkeme Harçları" bölümünün sonuna;
"IV.
Temyiz ve itiraz harçları:
a)
Yargıtay ve Danıştay’a yapılacak temyiz
başvurularında
60 YTL
b)
Yürütmenin durdurulmasına ilişkin itirazlar dahil olmak üzere
Bölge
Adliye ve Bölge İdare Mahkemelerine itirazen yapılacak
Başvurularda
40
YTL
c)
Ağır Ceza Mahkemelerine itirazen yapılacak başvurularda
30
YTL",
B
- (3) Sayılı Tarifede Yapılan Değişiklikler
5766
sayılı Kanunun 11 inci maddesinin (e) bendi ile, 492 sayılı Harçlar Kanununa
bağlı (3) sayılı tarifenin "I- Başvurma harcı" başlıklı bölümüne;
"c)
Danıştay’a temyiz
başvurularında 60
YTL
d)
Bölge İdare Mahkemesine itirazen yapılan
başvurularda
40 YTL",
fıkraları
eklenmiştir.
Yapılan
düzenleme ile, daha önce 492 sayılı Harçlar Kanununda yer almayan adli ve idari
yargıya ilişkin temyiz ve itiraz başvuruları harç kapsamına alınmıştır. Söz
konusu başvurular için "başvuru harcı" ihdas edilerek, yargı
organlarının daha hızlı ve verimli çalışmasına imkan sağlanmıştır.
C
- (8) Sayılı Tarifede Yapılan Değişiklikler
5766 sayılı
Kanunun 11 inci maddesinin (f) bendi ile 492 sayılı Harçlar Kanununa bağlı (8)
sayılı tarifenin sonuna aşağıdaki madde eklenmiştir.
"XII-
Transfer fiyatlandırması ile ilgili yöntem belirleme anlaşması harçları:
1-
Başvuru
harcı 25.000
YTL
2-
Yenileme
harcı 20.000
YTL"
5520
sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 13 üncü maddesinin beşinci fıkrasında,
"İlişkili kişilerle yapılan mal veya hizmet alım ya da satımında
uygulanacak fiyat veya bedelin tespitine ilişkin yöntemler, mükellefin talebi
üzerine Maliye Bakanlığı ile anlaşılarak belirlenebilir. Bu şekilde belirlenen
yöntem, üç yılı aşmamak üzere anlaşmada tespit edilen süre ve şartlar dahilinde
kesinlik taşır." hükmü yer almaktadır.
Buna
göre, uygulayacağı yöntem konusunda tereddüdü bulunan mükelleflerin gerekli
bilgi ve belgelerle birlikte Maliye Bakanlığına başvurarak belli bir dönem için
yöntem tespiti talebinde bulunabilmesi mümkündür. Yapılan düzenlemeyle, söz
konusu anlaşma sürecine ilişkin başvuru ve yenileme işlemleri harca tabi
tutulmuştur.
Tebliğ
olunur.
___________________
(1) Danıştay Dokuzuncu
Dairesinin E:2008/5730 sayılı dosyası üzerinden verdiği 30/1/2009 tarihli
kararı ile bu tebliğin I/C bölümünde yer alan “Örnek:2” kısmının yürütülmesinin
durdurulmasına karar verilmiştir.
Bu sayfadaki metin bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Bağlayıcı olan, Resmî Gazete’de yayımlanan metindir.