VERGİ USUL KANUNU GENEL
TEBLİĞİ
(SIRA NO: 382)
Bakanlığımıza intikal eden olaylardan, 213
sayılı Vergi Usul Kanunu ile ilgili bazı konularda tereddütler oluştuğu
anlaşılmış olup, söz konusu tereddütleri gidermek ve uygulama birliği sağlamak
amacıyla aşağıdaki açıklamaların yapılması gerekli görülmüştür.
Vergi Usul Kanununun 229 uncu maddesinde
fatura, satılan emtia veya yapılan iş karşılığında müşterinin borçlandığı
meblağı göstermek üzere emtiayı satan veya işi yapan tüccar tarafından
müşteriye verilen ticari vesika olarak tanımlanmış olup, Kanunun 231 inci
maddesinin 5 numaralı bendinde de faturanın malın teslimi veya hizmetin
yapıldığı tarihten itibaren azami yedi gün içinde düzenleneceği hüküm altına
alınmıştır. Aynı Kanunun 232 nci maddesinde de fatura vermek ve almak
mecburiyetinde olanlar sayılmış bulunmaktadır.
Kanunun mükerrer 257 nci maddesinin (1)
numaralı bendi ile de Maliye Bakanlığı, mükellef ve meslek grupları itibariyle
muhasebe usul ve esaslarını tespit etmeye, bu Kanuna göre tutulmakta olan
defter ve belgeler ile bunlara ilaveten tutulmasını veya düzenlenmesini uygun
gördüğü defter ve belgelerin mahiyet, şekil ve ihtiva etmesi zorunlu bilgileri
belirlemeye ve bunlarda değişiklik yapmaya yetkili kılınmıştır.
Bu yetkiye istinaden, belge düzenine
ilişkin yapılan düzenlemeler aşağıda açıklanmıştır.
1 – Özel Kartlar veya Yemek Çekleri
Kullanılmak Suretiyle Lokanta veya Restoranlarda Verilen Hizmetlere İlişkin
Belge Düzeni
Uygulamada bazı firmalar tarafından
çeşitli adlarla çıkarılan özel kartlar, anlaşma yapılan lokanta veya restoran
gibi hizmet işletmelerinde (anlaşmalı hizmet işletmeleri) sunulan hizmetin
ödeme aracı olarak kullanılmaktadır. Ayrıca bazı lokanta, restoran vb. yemek
verme hizmeti sunan işletmelerde sunulan hizmetin ödeme aracı olarak; gerek bu
işletmelerce, gerekse bu hizmet işletmeleri ile anlaşma yapan firmalarca satışa
sunulan yemek çeklerinin kullanıldığına da sıklıkla rastlanılmaktadır. Bu
itibarla, söz konusu kartların veya yemek çeklerinin kullanımıyla ilgili olarak
uyulması gereken belge düzeninin 213 sayılı Vergi Usul Kanunu hükümleri
doğrultusunda açıklığa kavuşturulması Tebliğin bu bölümünün konusunu
oluşturmaktadır.
1.1. Özel Kartların Kullanımı
Özel kartların, anlaşmalı hizmet
işletmelerinde verilen yemek hizmetine ilişkin bedellerin ödenmesinde aşağıda
belirtilen şekilde kullanılması kaydıyla, Tebliğin 1.3. bölümünde yer alan
açıklamalar çerçevesinde belgelendirilmesi uygun görülmüştür.
- Söz konusu kartlar, personeline yemek
hizmeti temin etmek isteyen işletmeler tarafından bu kartları satışa sunan
firmalardan satın alınarak personele verilecektir.
- Kartlar, bunları satışa sunan
firmalarca anlaşmalı hizmet işletmelerine verilen satış noktası terminallerinden
geçirilmek suretiyle, hizmet bedelinin ödenmesinde kullanılacaktır.
- Belirtilen satış noktası terminalleri,
işlemin yapıldığı yer, tarih, saat, hizmet bedeli ile kalan tutarı gösterecek
şekilde iki adet bilgi fişi verecek ve istenildiğinde günlük veya haftalık
olarak tahsil edilen bedelleri gösterecektir.
1.2. Yemek Çeklerinin Kullanımı
Yemek çeklerinin, anlaşmalı hizmet
işletmelerinde verilen yemek hizmetine ilişkin bedellerin ödenmesinde aşağıda
belirtilen şekilde kullanılması kaydıyla, Tebliğin 1.3. bölümünde yer alan
açıklamalar çerçevesinde belgelendirilmesi uygun görülmüştür.
- Yemek çekleri, işverenlerce istihdam
edilen personelin yemek ihtiyacının karşılanması amacıyla kullanılacaktır.
- Bu çekler dip koçanlı olarak ve dip
koçanı ile çekin üzerine müteselsil sıra numarası yer verilmek suretiyle
bastırılacaktır.
- Söz konusu çekler, gerek bunları kendi
adına bastırarak satışa sunan hizmet işletmelerinde, gerekse bunları satışa
sunan firmalarla anlaşmalı hizmet işletmelerinde münhasıran yemek bedellerinin
ödenmesinde kullanılacaktır.
1.3. Özel Kartlar ve Yemek Çeklerinin
Kullanımına İlişkin Belge Düzeni
Özel kartları ve yemek çeklerini çıkaran
firmalar tarafından, hizmet alımında kullanılacak bedellerin karta yüklendiği
veya çeklerin satıldığı tarihten itibaren yedi gün içinde, bu kartları veya
çekleri personeline vermek üzere alan işletmeler adına fatura düzenlenecektir.
Yemek bedellerinin;
- Özel kartlar kullanılarak ödenmesi
durumunda satış noktası terminalinden alınan iki adet bilgi fişinden birinin
kart sahibine verilmesi, diğerinin ise hizmet işletmesinde kalması,
- Yemek çekleri kullanılarak ödenmesi
halinde yemek çekinin dip koçanının hizmet alan personelde, diğerinin ise
hizmet işletmesinde kalması
şartlarıyla, hizmetten yararlanan
personele ayrıca Vergi Usul Kanununda belirtilen belgelerden herhangi birinin
(ödeme kaydedici cihaz fişi, perakende satış fişi veya fatura) verilmesine
gerek bulunmamaktadır.
Anlaşmalı hizmet işletmelerinin, bedeli
özel kartlar veya yemek çekleri kullanılarak ödenen hizmetler için, özel
kartları veya yemek çeklerini satışa sunan firmalar adına hizmetin tamamlandığı
tarihten itibaren yedi gün içinde fatura düzenlemeleri gerekmektedir.
Ancak, ödemenin söz konusu özel kartlar
veya yemek çekleri ile yapılması sırasında bu belgelerden birinin sehven
düzenlenmesi halinde mükerrerliğin önlenmesi bakımından düzenlenen belgenin
iptali gerekecektir. İptal işlemi, anlaşmalı hizmet işletmelerince söz konusu
özel kartları veya yemek çeklerini satışa sunan firmalara düzenlenecek
faturalarla, doğrudan özel kartları veya kendi bastırdığı yemek çeklerini satan
hizmet işletmelerince ise bunların satışı sırasında düzenlenmiş olan
faturalarla bağlantı kurulmak suretiyle gerçekleştirilecektir.
Diğer taraftan, söz konusu organizasyon
dolayısıyla özel kartları ve yemek çeklerini çıkaran firmalar veya anlaşmalı
hizmet işletmelerinin birbirlerinden komisyon vb. hizmet bedelleri almaları
halinde ayrıca bu bedeller için fatura düzenleneceği tabiidir.
2 – Özel Kartlar Kullanılarak Yapılan
Şehir İçi Yolcu Taşımacılığında Belge Düzeni
Uygulamada bazı firmalar tarafından
çeşitli adlarla çıkarılan özel kartlar, anlaşma yapılan şehir içi toplu yolcu
taşıma işletmelerince (anlaşmalı yolcu taşıma işletmeleri) yürütülen taşıma
hizmetinin ödeme aracı olarak kullanılmaktadır. Söz konusu kartların
kullanımıyla ilgili olarak uyulması gereken belge düzeninin Vergi Usul Kanunu
hükümleri doğrultusunda açıklığa kavuşturulması Tebliğin bu bölümünün konusunu
oluşturmaktadır.
Anlaşmalı yolcu taşıma işletmelerince
verilen yolcu taşıma hizmetine ilişkin bedellerin özel kartlarla ödenmesinde
aşağıda belirtilen şartlara uyulması kaydıyla, söz konusu hizmetin bu bölümde
yapılan açıklamalar çerçevesinde belgelendirilmesi uygun görülmüştür.
- Kartı satışa çıkaran firmalar ile bir
banka arasında sistemdeki tüm parasal hareketlerin izlenmesi, kayıt altına
alınması, gerçekleşecek hasılatın paylaşımının gösterilmesi ve rapor üretilmesi
gibi hususları içeren ayrıntılı bir anlaşma yapılacaktır.
- Sözü edilen kartların satışı ve bu
kartlara yükleme yapılması işlemleri, bu kartları çıkaran firmalarla anlaşmalı
bayilerce gerçekleştirilecektir.
- Kartlara yapılacak yükleme işlemi, özel
kartları çıkaran firmalar tarafından bayilere verilen özel cihazlar vasıtasıyla
yapılacaktır.
- Söz konusu özel kartlar, anlaşmalı yolcu
taşıma işletmelerine ait taşıtlarda bulunan cihazlar (validatör) vasıtasıyla,
taşıma hizmetine ait bedelin ödenmesinde kullanılacaktır.
- Anlaşmalı yolcu taşıma işletmelerinin
özel kart kullanılmak suretiyle ödenen yolcu taşıma hizmetlerine ilişkin
bedeller ile özel kartları çıkaran firmalar ve bayilere ilişkin komisyon vb.
hizmet bedellerinin dağıtımı, anlaşmalı banka vasıtasıyla yapılacaktır.
- Bu kartları çıkaran firmalar tarafından
kurulacak ve anlaşma taraflarınca da (banka, bayi ve anlaşmalı yolcu taşıma
işletmesi) kullanılacak sistem, kartların kullanımı ve taraflar arasındaki
işlemlere ilişkin bilgilerin elektronik ortamda takibine imkan verecek
özellikte olacaktır.
Yukarıda belirtilen şartları haiz olarak
yürütülen şehir içi yolcu taşıma hizmetlerinde, söz konusu kartların anlaşmalı
yolcu işletmelerine ait taşıtlarda kullanılmasına kadar olan aşamalarda,
bankalarca bayilere yükleme hakkı verilmesi ve yolcuların ellerinde bulunan
özel kartlara bayilerden yükleme yaptırmalarında henüz yolcu taşıma hizmeti
gerçekleşmemiş olduğundan Vergi Usul Kanununda sayılan herhangi bir belgenin
düzenlenmesine gerek bulunmamaktadır.
Anlaşmalı yolcu taşıma işletmeleri
tarafından, bedeli söz konusu kartlar kullanılmak suretiyle ödenmiş bulunan
taşıma hizmetlerine ilişkin olarak, elektronik ortamda tutulan ve muhafaza
edilen kayıtlara istinaden, gün sonunda "muhtelif müşteriler" ibareli
bir fatura düzenlenecektir.
Diğer taraftan, bayilerce sunulan hizmet
dolayısıyla özel kartları satışa sunan firmalardan; bu firmalarca da anlaşmalı
yolcu işletmelerinden alınacak komisyon vb. bedeller için, hizmetin
tamamlanmasından itibaren yedi günlük süre dahilinde fatura düzenlenmesi
gerekmektedir.
Öte yandan, bayilerce müşterilere yükleme
yapılması sırasında mali değeri olmayan bir belgenin müşteriye verilmesi
mümkündür.
Ayrıca, anlaşmalı bankalarca sunulan
hizmetin karşılığında işletim payı vb. adlarla alınan bedellere ilişkin olarak
243 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği1 uyarınca dekont
düzenlenmesi gerektiği tabiidir.
3 – Bankalara Ait Kredi Kartı Okuyucuları
Kullanılarak Yapılan Kontör Satışlarında Belge Düzeni
Ülkemizde faaliyette bulunan GSM veya
sabit telefon operatörleri ile herhangi bir bayilik ilişkisi bulunmayan mağaza,
market v.b. işyerlerinde, bankalara ait kredi kartı okuyucuları (POS cihazları)
kullanılmak suretiyle söz konusu operatörlerin nam ve hesabına ön ödemeli
telefon hatlarına ait kontörlerin satışı yapılmaktadır.
Söz konusu işletmelerce yapılan kontör
satışlarında kullanılan bankalara ait POS cihazlarının;
- Kontör satışı esnasında, komisyon bedeli
de dahil olmak üzere, ekte (EK-1) bulunan formata uygun olarak POS belgesi düzenleyebilmesi
ve
- Her günün sonunda, gün içerisinde
yapılan kontör satışlarına ilişkin kapanış raporu verebilmesi
özelliklerine haiz olması şartlarıyla,
bedeli kredi kartıyla tahsil edilmek suretiyle yapılacak kontör satışlarında
düzenlenecek POS belgelerinin, operatör tarafından düzenlenmiş "fatura
yerine geçen belge" olarak kabul edilmesi uygun bulunmuştur.
Kontör satışlarında kullanılacak POS
cihazlarının, yukarıda belirtilen özellikleri haiz olup olmadığının tespitine
yönelik olarak, Bakanlığımızca herhangi bir onay işlemine tabi tutulması söz
konusu olmayacaktır. Ancak, POS cihazlarında, Katma Değer Vergisi
Mükelleflerinin Ödeme Kaydedici Cihazları Kullanmaları Mecburiyeti Hakkında
3100 sayılı Kanuna ilişkin Tebliğlerde özellikleri belirtilen ruloların
kullanılması gerekmektedir.
Belirtilen özellikleri haiz POS cihazları
kullanılmak ve bedeli kredi kartıyla tahsil edilmek suretiyle yapılacak kontör
satışlarında ilgili taraflarca uyulacak belge düzeni aşağıda açıklanmıştır.
a) Kontör satışı yapan işletmelerce, söz
konusu satışlara ilişkin olarak müşterilerine sadece bu POS cihazlarından çıkan
belgeler verilecek, müşteri tarafından talep edilse dahi başkaca bir belge
(ödeme kaydedici cihaz fişi, perakende satış fişi, fatura v.b.) düzenlenmeyecektir.
Ayrıca, söz konusu POS cihazlarından
alınacak günlük kapanış raporlarının, satışı yapan işletmelerce muhafaza
edilmesi ve istenildiğinde ibrazı zorunludur.
Diğer taraftan işletmelerin, POS cihazı
üzerinden kontör satışı yapmaları dolayısıyla bankalardan aldıkları hizmet
bedeli (komisyon vb.) için banka adına fatura düzenlemesi ve düzenlenecek
faturada katma değer vergisinin de gösterilmesi gerekmektedir.
b) Bankaların operatörlere sunacağı hizmet
nedeniyle lehe alacakları bedeller, banka ve sigorta muameleleri vergisi
kapsamına gireceğinden, bu işlemde katma değer vergisi hesaplanmayacak ve bu
nedenle düzenlenecek dekontta katma değer vergisi gösterilmeyecektir.
c) Banka tarafından hizmet karşılığı
olarak operatörler adına düzenlenecek dekonta aylık döneme ilişkin hesap
hareketlerini (telefon numarası, yüklenen kontör miktarı, bedeli vb.) gösteren
bir listenin eklenmesi ve bu listenin de operatörler tarafından muhafaza
edilerek istenildiğinde ibrazı gerekmektedir.
4 – Nihai Tüketicilere Elektronik Ortamda
Kredi Kartıyla Yapılan Kontör Satışlarında Belge Düzeni
Ülkemizde faaliyet gösteren GSM veya sabit
telefon operatörleri ile bunlarla anlaşmalı firmalar tarafından, ön ödemeli
telefon hizmetinde kullanılan kontörlerin nihai tüketicilerle yüz yüze
karşılaşılmaksızın, telefon veya internet üzerinden iletilen talepler üzerine,
kart sahibinin hattına otomatik olarak yüklenmesi ve bedelinin elektronik
ortamda kredi kartı kullanılarak tahsil edilmesi suretiyle satışlar yapılmakta
olup, bu tür satışlarda uyulacak belge düzeni hakkında aşağıdaki açıklamaların
yapılmasına gerek görülmüştür.
Yukarıda belirtilen şekilde yapılan kontör
satışlarında;
- Kontör satışı yapan işletmelerce gün
içerisinde yapılan satışlara ilişkin olarak her günün sonunda "günlük
satış raporu" düzenlenmesi ve
- Bu satışlara ilişkin olarak kredi
kartlarından yapılan tahsilatların, ilgili banka tarafından düzenlenecek
"günlük tahsilat listelerine" istinaden tevsik edilmesi
şartlarıyla, her bir satış için ayrı ayrı
belge düzenlenmek yerine, gün sonunda "Muhtelif Müşteriler" ibareli
tek bir fatura düzenlenmesi uygun bulunmuştur.
Ancak, müşterinin istemesi halinde fatura
veya fatura yerine geçen belgenin düzenleneceği tabiidir.
Belirtilen şekilde kontör satışı yapan
işletmelerce, "Muhtelif Müşteriler" ibareli olarak düzenlenecek olan
faturaya, "günlük satış raporu" ile banka tarafından düzenlenecek
"günlük tahsilat listeleri"nin eklenmesi ve faturaların bu şekilde
muhafaza edilmesi gerekmektedir.
5 – Serbest Meslek Faaliyetinde Bulunan
Hekimler (Diş Hekimleri ile Veteriner Hekimler Dahil) Tarafından Kullanılacak
Kredi Kartı Okuyucularını Bulundurma ve Kullanma Mecburiyetinin Başlama Tarihi
379 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel
Tebliğinde2, serbest meslek faaliyeti icra eden hekimlerin (diş
hekimleri ile veteriner hekimler dahil), iş yerlerinde anılan Tebliğde
belirtilen özellikleri haiz kredi kartı okuyucuları (POS) bulundurmaları ve
kredi kartı ile yapılan ödemelerde bu cihazları kullanmaları zorunluluğu
getirilmiş ve bu cihazlarla düzenlenecek POS fişlerinin, anılan mükelleflerce
yürütülen serbest meslek faaliyetlerinde Vergi Usul Kanunu uyarınca düzenlenmiş
"serbest meslek makbuzu" olarak kabul edilmesinin uygun görüldüğü ve
bu uygulamanın 1/6/2008 tarihinden itibaren başlayacağı açıklanmıştır.
Ancak, öngörülen sistemin yeni bir
uygulama olması, güvenli ve amaca uygun bir şekilde kullanılmasının büyük önem
arz etmesi sebebiyle, sistemi kuracak ve kullanacak olan mükelleflerin gerekli
teknik ve uygulama çalışmalarını sağlıklı bir şekilde tamamlayabilmelerinin
temini bakımından, söz konusu uygulamanın başlangıç tarihi 1/9/2008 olarak
değiştirilmiştir.
Tebliğ olunur.
EK: POS BELGESİ ÖRNEĞİ
.
. . . . .
. . . . .
.
. . . . .
. . . . .
. .
. . . . .
. . . . .
. .
_______________________
}
Operatörün;
Adı
veya Unvanı, İş Adresi,
Vergi
Dairesi , Vergi Kimlik Numarası
TARİH : 11.06.2008
SAAT : 10.45
SIRA
NO : 0018
}
Belgenin
;
Tarihi,
Saati
Numarası
(Her gün 1’den başlayacak şekilde ayarlanacaktır.)
KONTÖR MİKTARI
100
TUTARI 15
TEL. NO : XXX XXXXXXX
}
}
Satılan kontör miktarı,
vergi dahil tutarı
Kontör yüklenen
telefon numarası
K.D.V.
Tutarı XX
Ö.İ.V.
Tutarı XX
}
Kontör satışına ilişkin
Katma Değer Vergisi ve
Özel İletişim Vergisi Tutarları
________________________
Kredi
Kartı Bilgileri:
. . . . .
. . . . .
. .
. . . . .
. . . . .
. .
. . . . .
. . . . . .
.
__________________________
Üye
İşyeri Bilgileri:
. . . . .
. . . . .
. .
. . . . .
. . . . .
. .
. . . . .
. . . . . .
.
__________________________
Bu belge V.U.K.
uyarınca fatura
yerine geçen belge
hükmündedir
}
}
}
Kart Sahibinin Adı Soyadı,
İmzası
Üye İşyeri Adı veya Unvanı,
İş Adresi, Vergi Dairesi , Vergi Kimlik Numarası-TC Kimlik Numarası, Üye
İşyeri Numarası vb.
Belgenin fatura yerine geçen
belge olduğuna ilişkin açıklama
———————————
1 7/9/1995
tarih ve 22397 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.
2 5/1/2008
tarih ve 26747 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.
Bu sayfadaki metin bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Bağlayıcı olan, Resmî Gazete’de yayımlanan metindir.