TAHSİLAT
GENEL TEBLİĞİ
SERİ:
A
SIRA
NO: 1
Devlet alacaklarının
tahsilini sağlamak ve bu konuda gerekli tedbirleri almak görevi, 5345 sayılı
Gelir İdaresi Başkanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun[1]
ile kurulan Gelir İdaresi Başkanlığına verilmiştir.
Gelir İdaresi
Başkanlığının; toplumsal refahın artırılmasına destek sağlamak üzere yeterli
geliri; adalet, tarafsızlık, verimlilik ilkeleri çerçevesinde toplamak, vergi
sisteminin basitleştirilmesi ve uyumun artırılmasına katkıda bulunmak ve
mükellefe kaliteli hizmet sunmak misyonu ile Anayasal görev olan vergi toplama
işlevini yerine getirirken etkin vergi idaresi olma anlayışı çerçevesinde, 6183
sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun[2] uygulamasına
yönelik Tahsilat Genel Tebliğleri gözden geçirilmiştir.
6183 sayılı Kanunun
01.01.1954 tarihinde yürürlüğe girmesiyle birlikte yürürlükten kaldırılan
Tahsili Emval Kanununa yönelik 236 adet Tahsilat Genel Tebliği bulunmaktadır.
6183 sayılı Kanunun 2 nci maddesi ile Tahsili Emval Kanununa göre takip
edileceği belirtilen alacakların da Kanun kapsamına alınması nedeniyle,
belirtilen tebliğler yürürlükten kaldırılmamış, 6183 sayılı Kanunun yürürlüğe
girmesinden sonra yayımlanan Tahsilat Genel Tebliğlerinin seri numaraları bu
tebliğleri takip eder şekilde sürdürülmüş ve günümüze kadar toplam 443 adet
Tahsilat Genel Tebliği yayımlanmıştır.
Diğer taraftan, 6183
sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği 01.01.1954 tarihinden günümüze kadar geçen
süreçte, gerek bu Kanunda gerekse Kanunun uygulamasını etkileyen kanunlarda
meydana gelen değişiklikler ile yayımlanmış olan genel tebliğlerin bazılarının
uygulama alanlarının kalmaması karşısında, 6183 sayılı Kanunun uygulamasını bir
bütün olarak göstermek üzere bir tebliğ yapılması gereği doğmuştur.
Başkanlığın 5345
sayılı Kanunun 12 nci maddesinin (e) bendindeki “Amme Alacaklarının Tahsil
Usulü Hakkında Kanunun uygulanmasında kamu kurum ve kuruluşları arasında
uygulama birliğini sağlamak.” görevi ve misyonu gereğince 6183 sayılı
Kanunu uygulayan amme idareleri arasında uygulama birliğinin sağlanması ve
tarafların tek kaynaktan bilgilenmelerinin temin edilmesi amacıyla bu tebliğ
hazırlanmıştır.
Bilindiği gibi,
Devlet, il özel idareleri ve belediyelerin kamu hukukundan kaynaklı
alacaklarının takip ve tahsil usullerini belirleyen 6183 sayılı Kanun;
I- Genel Esaslar,
II- Amme
Alacaklarının Cebren Tahsili,
III- Zamanaşımı,
Terkin, Yasaklar, Cezalar ve Son Hükümler,
olmak üzere 3 kısımda
düzenlenmiş ve bu kısımlar da kendi içinde bölümlere ayrılmıştır.
Bu tebliğde, Kanunun
kısım ve bölümleri esas alınarak aynı sistematikte açıklamalar ve Kanunun
ilgili maddelerinde verilmiş yetkilere istinaden düzenlemeler yapılmıştır.
Tebliğde, bugüne
kadar yayımlanmış tebliğlerde yapılan açıklamalar güncellenmekte ve Kanun
uygulamasına yönelik yeni açıklamalara yer verilmektedir.
BİRİNCİ
KISIM
Genel
Esaslar
BİRİNCİ
BÖLÜM
Kanunun
Kapsamı, Terimler, Görevli ve Yetkililer
I- Kanunun Kapsamı ve
Terimler
1. Amme alacaklarının
takip ve tahsil usulüne ilişkin esasların düzenlendiği 6183 sayılı Kanunun 1
inci maddesinde bu Kanunu uygulayacak alacaklı amme idareleri (kamu tüzel
kişileri) ismen belirtilmiş ve bu idarelerin hangi alacaklarına bu Kanun
hükümlerinin uygulanacağı sayılmak suretiyle kapsama giren alacaklar
açıklanmıştır. Ayrıca, Kanunun 2 nci maddesinde mülga Tahsili Emval Kanununa
göre takip ve tahsil edilen alacakların da Kanun kapsamında olduğu
belirtilmiştir.
Alacaklı amme idareleri;
Devlet, il özel idareleri ve belediyelerdir. Devlet tüzel kişiliğini oluşturan
kamu idareleri, genel bütçeye dahil kamu idareleridir. 5018 sayılı Kamu Mali
Yönetimi ve Kontrol Kanunu[3] Devlet tüzel kişiliğini oluşturan kamu
idarelerini Kanuna ekli (I) sayılı cetvelde göstermiştir. İl özel idarelerine
ilişkin hükümler, 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanununda[4], belediyelere
ilişkin hükümler ise 5393 sayılı Belediye Kanunu[5] ile 5216 sayılı
Büyükşehir Belediyesi Kanununda[6] düzenlenmiştir.
6183 sayılı Kanunun 1
inci maddesinde alacaklı amme idaresi olarak sayılmamakla birlikte, özel
kanunlarda alacakları 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre takip edileceği
belirtilmiş olan kamu tüzel kişileri de alacaklarının takibinde 6183 sayılı
Kanun hükümlerini uygulamaktadır.
Kanun kapsamına,
Devlete, il özel idarelerine ve belediyelere ait;
- Vergi, resim, harç,
mahkeme masrafları, vergi cezaları, para cezaları gibi asli alacaklar,
- Gecikme zammı,
gecikme faizi, faiz, zam, pişmanlık zammı gibi asli alacaklar üzerinden
hesaplanan fer’i alacaklar,
- Akitten,
haksız fiilden ve haksız iktisaptan doğanlar dışında kalan ve kamu
hizmetlerinin yerine getirilmesinden kaynaklanan alacaklar,
- Mahiyetleri ne
olursa olsun, çeşitli kanunlarda 6183 sayılı Kanundan önce yürürlükte bulunan
Tahsili Emval Kanununa göre tahsil edileceği belirtilen alacaklar,
- Mahiyetleri ne
olursa olsun, özel kanunlarında 6183 sayılı Kanuna göre tahsil edileceği
belirtilen alacaklar,
- Bu amme
alacaklarının takip masraflarından kaynaklanan alacaklar,
girmektedir.
2. 6183 sayılı Kanun,
Türk Ceza Kanununun para cezalarının tahsil şekli ve hapse tahvili hakkındaki
hükümlerini saklı tutmaktadır.
Mahkemelerin ceza
hukukundan kaynaklı olarak vermiş oldukları adli para cezalarının infazı, 5275
sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun[7] hükümlerine göre
yapılmakta ve adli para cezalarının infazını Cumhuriyet Savcılıkları yerine
getirmektedir.
Ancak, anılan Kanun
hükümlerine göre Cumhuriyet Savcıları tarafından infaz edilmek üzere
hükümlülerden talep edilen adli para cezalarının süresinde ödenmemesi halinde
infaz; hapse çevrilemeyen para cezalarında bu cezaların tamamının tahsili,
hapse çevrilerek infaz edilen adli para cezalarında ise hapis cezasıyla
giderilemeyen kısmının tahsili şeklinde yerine getirildiğinden, Cumhuriyet
Başsavcılıklarınca 6183 sayılı Kanuna göre takip ve tahsil edilmek üzere
bildirilen adli para cezalarının bu Kanuna göre takip ve tahsili gerekmektedir.
II- Yetkililer,
Yetkililerin Sorumlulukları ile Yardım Mecburiyeti
1. 6183 sayılı Kanunun
4 üncü maddesi uyarınca, alacaklı amme idarelerinin bu Kanunu uygulamakla
yetkili memurlarının görevlerinin, teşkilat ve görevleri düzenleyen Kanunlara
veya bu konuyla ilgili diğer kanun, tüzük ve yönetmeliklere, sorumluluklarının
ise sorumlulukların düzenlendiği Kanunlara göre belirlenmesi gerekmektedir.
2. 6183 sayılı Kanunun 5
inci maddesi uyarınca, alacaklı amme idarelerinin alacaklarının takibinin, bu
idarelerin mahalli tahsil daireleri tarafından yapılması esastır.
Ancak, borçlunun veya
mallarının başka mahallerde bulunması halinde, tahsil dairesi borçlunun veya
mallarının bulunduğu mahalde yapılacak takipleri o mahaldeki aynı nev’iden amme
idaresinin tahsil dairelerine niyabeten yaptırır.
3. Alacaklı amme
idaresi olan Devletin alacaklarının takibinde, Gelir İdaresi Başkanlığına bağlı
vergi daireleri, Muhasebat Genel Müdürlüğüne bağlı malmüdürlükleri ve muhasebe
müdürlükleri ile gümrük mevzuatı uyarınca alınan amme alacakları için (Değişik
ibare:RG-11/9/2013-28762) Gümrük ve Ticaret Bakanlığına bağlı tahsil
daireleri yetkilidir.
Buna göre, (Değişik
ibare:RG-11/9/2013-28762) Gümrük ve Ticaret Bakanlığına bağlı tahsil
dairelerinin alacaklarını, borçlu veya mallarının bulunduğu mahalde (Değişik
ibare:RG-11/9/2013-28762) Gümrük ve Ticaret Bakanlığına bağlı tahsil
dairesi bulunmaması halinde aynı nev’iden amme idaresinin tahsil daireleri olan
Gelir İdaresi Başkanlığına bağlı vergi daireleri/Muhasebat Genel Müdürlüğüne
bağlı malmüdürlükleri niyabeten takip ve tahsil edecektir.
4. 6183 sayılı Kanunun
6 ncı maddesinde “Tahsil dairelerince bu kanuna göre yapılan tebliğ ve
verilen emirleri derhal yapmaya ve neticesini geciktirmeksizin tahsil dairesine
bildirmeye alakadarlar mecburdurlar.
Makbul bir özre
dayanmadan bu mecburiyeti ifa etmeyenler hakkında Cumhuriyet Savcılığınca umumi
hükümlere göre doğrudan doğruya takibat yapılır.” hükmü yer
almaktadır.
Kanunun bu hükmü ile
tahsil dairesine amme alacağını ödemeyen borçlular hakkında yapılan takip
esnasında zor kullanma, borçlunun ikametgah ve hüviyetinin tespiti, haciz
tatbiki, kapalı yerlerin zorla açılması gibi amme idarelerinin kendi
araçlarıyla uygulamaya ve tespitine imkan bulamadığı hususları ilgililerden
isteme yetkisi verilmektedir. İlgililer tahsil dairesi tarafından istenilen
hususları derhal yapmaya ve verilen emirleri yerine getirmeye mecburdur. Bu emirleri
makul bir sebep olmaksızın yerine getirmeyen ilgililer hakkında Cumhuriyet
Savcıları tarafından takibat yapılacaktır.
III- Borçlunun Ölümü
ve Ölüm Halinde Takibin Geri Bırakılması
1. 6183 sayılı Kanunun
7 nci maddesinde, borçlunun ölümü halinde mirası reddetmemiş mirasçılar
hakkında bu Kanun hükümlerinin tatbik edileceği ve borçlunun ölümünden önce
başlanılmış olan işlemlere devam edileceği açıklanmıştır.
Borçlunun ölümünden
önce 6183 sayılı Kanun çerçevesinde başlatılmış takip işlemlerinin tereke
üzerinde devam ettirilmesi gerekmektedir. Bununla birlikte, Kanunun 50 nci
maddesi gereğince tereke hakkındaki takip işlemleri ölüm günü dahil 3 gün süre
ile durdurulacak, 3 üncü günün bitiminden itibaren takip işlemlerine devam
edilecektir.
Terekenin bir mahkeme
veya iflas dairesi tarafından tasfiyesini gerektiren hallerde ise takip
işlemleri durdurulacak, terekenin tasfiyesini yürüten mercie takibi gereken
amme alacakları bildirilecektir.
4721 sayılı Türk
Medeni Kanununun[8] 590 ve 619 uncu maddeleri gereğince
defter tutmaya karar verilmesi halinde, defter tutma işlemlerinin devam ettiği
süre içinde terekeye dahil mal varlıklarının satışı yapılamayacaktır.
2. Borçlunun ölümü
halinde mirası reddetmemiş mirasçılar hakkında 6183 sayılı Kanun hükümleri
uygulanacaktır.
6183 sayılı Kanunun
50 nci maddesi uyarınca, mirasçılar, mirası kabul veya ret etmemişlerse bu
hususta 4721 sayılı Kanunda belirlenmiş süreler geçinceye kadar haklarındaki
takip durdurulacaktır. 4721 sayılı Kanunun 606 ncı maddesinde; mirasın 3 ay
içerisinde ret olunabileceği hükme bağlanmış olup, bu süre içerisinde mirasın
kabul edildiğine ilişkin bir bilgi edinilmeden mirasçılar hakkında takip
yapılmasına imkan bulunmamaktadır.
Ancak, 4721 sayılı
Kanunun 610 uncu maddesi uyarınca, mirası ret süresi sona ermeden mirasçı
olarak tereke işlemlerine karışan, terekenin olağan yönetiminde olmayan veya
miras bırakanın işlerinin yürütülmesi için gerekli olanın dışında işler yapan
ya da tereke mallarını gizleyen veya kendisine maleden mirasçı mirası
reddedemeyeceğinden, mirası ret hakkından mahrum olan bu mirasçılar hakkında
mirası ret süresi beklenilmeden takip işlemlerine devam edilmesi gerekmektedir.
3. Mirasçıların
sorumluluğu; 213 sayılı Vergi Usul Kanununun[9] 12 nci ve 4721
sayılı Kanunun 681 inci maddesinde düzenlenmiştir.
213 sayılı Kanunun 12
nci maddesinde, “Ölüm halinde mükelleflerin ödevleri, mirası reddetmemiş
kanuni ve mansup mirasçılarına geçer. Ancak, mirasçılardan her biri ölünün
vergi borçlarından miras hisseleri nisbetinde sorumlu olurlar.” hükmüne yer
verilmek suretiyle ölen kişinin vergi borçlarından her mirasçının kendi miras
hissesi nispetinde sorumlu olması esası getirilmiştir.
Bu itibarla,
ölen amme borçlusundan aranılan amme alacaklarının 213 sayılı Kanun kapsamına
giren alacaklar olması halinde mirasçılar hakkında yapılacak takiplerde
mirasçıların sorumlu oldukları tutarların 213 sayılı Kanunun anılan maddesi
uyarınca tespit edilmesi gerekmektedir.
4721 sayılı Kanunun
641 ve 681 inci maddelerinde ise; mirasçıların tereke borçlarından dolayı
müteselsilen sorumlu oldukları düzenlenmiştir. Ancak, bu sorumluluk mirasın
paylaştırılmasından itibaren geçecek 5 yıllık sürede geçerli olup, bu sürenin
bitiminden sonra mirasçılar miras hisseleri oranında miras bırakanın
borçlarından sorumlu olacaklardır.
Miras bırakandan
aranılan amme alacaklarının 213 sayılı Kanun kapsamında olmayan alacaklardan
olması halinde mirasçılar hakkında yapılacak takipte 4721 sayılı Kanunun
hükümleri esas alınacaktır. Buna göre, mirasçılar müteselsil sorumluluğun sona
erdiği tarihe kadar borcun tamamından müteselsilen, bu tarihten itibaren ise
miras hisseleri oranında sorumlu tutularak takip edilecektir.
4. Mirasçılar
tarafından, mirasın tutulan defter uyarınca kabulü yoluna başvurulmuş olması
halinde mirasçıların sorumluluğu;
a) Amme alacağının
deftere kaydedilmiş olması halinde, tebliğin bu bölümünün (3) numarasında
yapılan açıklamalara göre,
b) Amme alacağının
deftere kaydedilmemiş olması halinde, amme alacağının 213 sayılı Kanun
kapsamında olup olmamasına bakılmaksızın, miras yoluyla iktisap edilen miktar
kadarıyla,
olacaktır.
5. 4721 sayılı Kanunun
631 inci maddesi uyarınca, amme borçlusunun mirasının Devlete geçmesi halinde,
Devlet deftere yazılan borçlardan, sadece miras yoluyla edindiği değerler
ölçüsünde sorumlu olacaktır.
6. Mirasın mirasçılar
tarafından reddedilmesi ve amme alacağının tereke varlığından alınamaması
halinde, amme alacağı zamanaşımı süresi sonunda terkin edilecektir.
7. 6183 sayılı Kanunun
50 nci maddesi uyarınca, amme borçlusu hakkında yapılan takip işlemleri, karısı
veya kocası, kan veya sıhriyet (kayın) itibarıyla alt veya üst soylarından
birisinin ölmesi halinde ölüm günüyle beraber 3 gün durdurulacaktır.
IV- Tebliğler ve
Sürelerin Hesaplanması
1. 6183 sayılı Kanunda
aksine bir hüküm bulunmadıkça, bu Kanunda yazılı sürelerin hesaplanmasında ve
tebliğlerin yapılmasında 213 sayılı Kanunun ilgili hükümleri uygulanacaktır.
2. 6183 sayılı Kanunun
uygulamasıyla ilgili olarak yapılacak tebliğlerde, tahsil dairelerince 213
sayılı Kanunda öngörülen tebliğ usullerine uyulmakla birlikte, gerekli görülen
hallerde, postada oluşabilecek gecikme ve tebliğ imkansızlıklarının önlenmesi,
icra takiplerinin geciktirilmemesi ve amme alacağını vadesinde ödemeyen
borçlulara ilişkin cebri takip ve tahsil işlemlerinin daha hızlı bir şekilde
yürütülmesi için yapılacak tebliğlerde, 213 sayılı Kanunun 107 nci maddesinin
Bakanlığımıza verdiği yetkiye istinaden, posta yoluna başvurmadan memur eliyle
tebliğ yaptırılması mümkündür.
İKİNCİ
BÖLÜM
Amme
Alacaklarının Korunması
I- Teminat Hükümleri
1. 6183 sayılı Kanunun
9 uncu maddesinde, 213 sayılı Kanunun 344 üncü maddesine göre vergi ziyaı
cezası kesilmesini gerektiren haller ile 359 uncu maddesinde sayılan hallere
temas eden bir amme alacağının salınması için gerekli işlemlere başlanılması
halinde, vergi incelemesine yetkili memurlarca yapılan ilk hesaplara göre
belirtilen tutar üzerinden tahsil dairelerince teminat isteneceği hükme
bağlanmıştır.
Buna göre, 213 sayılı
Kanunun 135 inci maddesiyle kendilerine inceleme yetkisi verilmiş bulunanlar
tarafından mükelleflerin veya sorumluların kayıt ve işlemlerinin incelenmesi
sırasında 213 sayılı Kanunun 344 ve 359 uncu maddelerinde sayılan hallerin
tespit edilmesi nedeniyle bir amme alacağı salınması için gereken işlemlere
başlanılmışsa, inceleme elemanlarınca yapılacak ilk hesaplara göre tespit
edilecek tutar üzerinden derhal teminat istenecektir.
2. Vergi incelemesine
yetkili memurlarca yapılan ilk hesaplara göre belirtilen tutar üzerinden
istenecek teminatın, vergi aslı, gecikme faizi ile ceza tutarlarını
karşılayacak değerde olması gerekmektedir. Bu aşamada vergi alacağı tahakkuk
etmediğinden gecikme faizinin hesabında teminat isteme yazısının düzenlendiği
tarih esas alınacaktır. Ancak, gerek teminat isteme yazılarında gerekse teminat
gösterme yazıları veya belgelerinde, vergi alacağının tahakkuk etmesi üzerine
hesaplanacak gecikme faizi ve zammının dikkate alınacağının belirtilmesi
gerekmektedir. Kanunun 9 uncu maddesinin birinci fıkrası uyarınca teminat
istenmesinde ekte yer alan yazı örneği (EK-1) kullanılacaktır.
3. Türkiye’de
ikametgahı bulunmayan amme borçlusunun durumu, amme alacağının tahsilinin
tehlikede olduğunu gösteriyorsa, tahsil dairesi borçludan teminat
isteyebilecektir.
4. 6183 sayılı Kanunun
8 inci maddesi ile tebliğlerin yapılması ve sürelerin hesaplanması bakımından
213 sayılı Kanuna yapılan atıf sebebiyle, teminat isteme yazılarında verilecek
sürenin 213 sayılı Kanunun 14 üncü maddesi hükmü çerçevesinde 15 günden az
olmaması gerekir.
5. 6183 sayılı Kanunun
10 uncu maddesinde, teminat olarak kabul edilecek değerler sayılmıştır.
Madde hükmüne göre;
a) Para,
b) (Değişik:RG-7/7/2022-31889)
Bankalar tarafından verilen süresiz ve şartsız teminat mektupları ile sigorta
şirketleri tarafından verilen süresiz ve şartsız kefalet senetleri,
c) Hazine
Müsteşarlığınca ihraç edilen Devlet iç borçlanma senetleri (Hazine bonosu ve
Devlet tahvilleri) veya bu senetler yerine düzenlenen belgeler (nominal bedele
faiz dahil edilerek ihraç edilmişse bu işlemlerde ana paraya tekabül eden satış
değerleri esas alınır.),
d) Bakanlar
Kurulu tarafından tespit edilecek milli şirketlerin hisse senetleri ve
tahvilleri (Bu hisse senetleri ve tahviller, teminatın kabul edilmesine en
yakın borsa cetvelleri üzerinden % 15 noksanıyla değerlendirilir.),
e) Amme borçlusu
veya borçlular lehine üçüncü şahıslar tarafından gösterilen ve alacaklı amme
idarelerince haciz varakalarına istinaden haczedilen menkul ve gayrimenkul
mallar,
teminat olarak
kabul edilecektir.
(Ek
paragraf:RG-7/7/2022-31889) Sigorta şirketleri tarafından sigorta
kefaleti kapsamında verilecek kefalet senetleri bu Tebliğin ekindeki örneğe
(EK-13) uygun olarak tanzim edilecektir.
6. 6183 sayılı Kanunun
10 uncu maddesinin (5) numaralı bendi uyarınca, üçüncü şahıslar tarafından
borçlu lehine teminat olarak gösterilen menkul veya gayrimenkul malların da
teminat olarak alınması mümkündür. Bu durumda, üçüncü şahsın kendisine ait malı
başkasının borcuna karşılık teminat olarak vermek istemesi halinde, bu
iradesini açık bir şekilde gösteren imzalı muvafakat yazısını tahsil dairesine
bizzat getirmesi gerekmektedir.
Ancak, muvafakat
yazısının bizzat üçüncü şahıs tarafından getirilmemesi halinde, üçüncü şahıs
tarafından imzalanmış ve noter tarafından onaylanmış bir örneğinin tahsil
dairesine gönderilmesi yeterli olacaktır.
Muvafakat yazısında;
alacaklı tahsil dairesinin ismi, borçlunun adı, soyadı/unvanı, T.C.
Kimlik/Vergi Kimlik Numarası, borcun türü, dönemi, tutarı, teminatın asli ve
fer’i alacakları kapsamak üzere ve 6183 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinin (5)
numaralı bendi gereğince teminat olarak verildiği, teminat olarak gösterilen
menkul ve/veya gayrimenkul malın özellikleri belirtilecek ve malın teşhisine
yarayacak belge fotokopileri de eklenecektir.
Bu şekilde muvafakat
yazısı alındıktan sonra, haciz varakasına istinaden mal gayrimenkul ise tapu
müdürlüğüne haciz tebliğ edilmek, mal menkul mal ise haciz tutanağı ile
haczedilmek ve Kanunun 82 ve 83 üncü maddelerinde gösterilen esaslar dairesinde
gerekli muhafaza tedbirleri alınmak suretiyle haciz işlemleri
gerçekleştirilecektir.
7. Amme borçlusu veya
borçlu lehine üçüncü şahıslar tarafından elbirliği (iştirak halinde)
mülkiyetine konu gayrimenkullerin teminat olarak gösterilebilmesi için 4721
sayılı Kanunun 701 ve devamı maddeleri uyarınca diğer ortakların (maliklerin)
muvafakatı gerektiğinden bu tür malların teminat olarak alımı sırasında bu
hususun göz önünde bulundurulması gerekmektedir.
8. 6183 sayılı Kanunun
10 uncu maddesi hükmüne göre verilen teminatların sonradan tamamen veya kısmen
değerini kaybetmesi veya borç tutarının artması halinde, teminatın
tamamlanması veya yerine başka teminat gösterilmesi istenecektir. Üçüncü
kişiler tarafından gösterilen teminatın değerinin azalması halinde, teminatın
tamamlatılmasının borçludan isteneceği tabiidir.
Aynı madde hükmüne
göre borçlu, tahsil dairesinin kabulüne bağlı olarak daha önce verdiği teminatı
kısmen veya tamamen başka bir teminatla değiştirebilecektir.
9. 6183 sayılı Kanunun
10 uncu maddesinde teminatın nev’ileri belirtildikten sonra, bu maddeye göre
teminat sağlayamayanlara, Kanunun 11 inci maddesiyle (kabulü tahsil dairesinin
ihtiyarına bırakılmak suretiyle) muteber bir şahsı müteselsil kefil ve müşterek
müteselsil borçlu olarak gösterebilme imkanı tanınmıştır.
10. Şahsi kefalet,
tespit edilecek şartlara uygun olarak noterden tasdikli mukavele ile tesis
edilecektir. Buna göre, alacaklı tahsil dairelerince, 6183 sayılı Kanunun 11
inci maddesine göre şahsi kefalet tesis edilmesi halinde bu tebliğin ekinde yer
alan şahsi kefalet senedinin (EK-2), Kanunun 14 üncü maddesine göre
şahsi kefalet tesis edilmesi halinde bu tebliğin ekinde yer alan taahhüt/şahsi
kefalet senedinin (EK-3 ve EK-4) ve Kanunun 48 inci maddesine göre şahsi
kefalet tesis edilmesi halinde bu tebliğin ekinde yer alan şahsi kefalet
senedinin (EK-5) düzenlenmesi ya da bu eklere uygun belgelerin
aranılması gerekmektedir.
II. İhtiyati Haciz
1. 6183 sayılı Kanunun
13 üncü maddesinde; 7 bent halinde gösterilen hallerden herhangi birinin
mevcudiyeti halinde, hiç bir müddetle mukayyet olmaksızın alacaklı amme
idaresinin mahalli en büyük memurunun kararıyla borçlunun mallarına ihtiyati
haciz tatbik edileceği düzenlenmiştir.
2. 6183 sayılı Kanunun
13 üncü maddesine istinaden alınacak ihtiyati haciz kararlarının haciz
varakalarına dayanması gerekmekte olup, ihtiyati haciz kararı verme yetkisi
alacaklı amme idaresinin mahalli en büyük memuruna aittir.
3. 5345 sayılı Kanunla
kurulan Gelir İdaresi Başkanlığına doğrudan bağlı vergi dairesi
başkanlıklarının kurulduğu yerlerde ise aynı Kanunun 33 üncü maddesi gereğince
Gelir İdaresine bağlı tahsil daireleri (bağlı vergi daireleri dahil) tarafından
takip ve tahsil edilen amme alacakları için ihtiyati hacze karar verme yetkisi
vergi dairesi başkanlarına aittir.
4. Alacaklı amme
idaresinin il özel idaresi olması halinde, ihtiyati hacze karar verme yetkisi
valiye; belediye olması halinde ise belediye başkanına aittir.
5. İhtiyati haczin
amacı amme alacağını teminat altına almak olup, tahsil dairelerince mükellefin
menkul ve gayrimenkul malları ile diğer hak ve alacaklarının kaçırılmasına
engel olunması ve ihtiyati haciz uygulamasından beklenen faydanın elde
edilebilmesi için, ihtiyati haciz kararının ivedilikle uygulanması zorunludur.
Dolayısıyla, ihtiyati haciz kararlarına ilişkin işlemlerin elden takip edilerek
gecikmeye yer verilmeden tamamlanması ve haciz kararlarının gerek hazırlanması
ve gerekse uygulanması aşamalarında gizlilik içerisinde hareket edilerek
borçlunun mallarını kaçırmasına engel olunması gerektiği tabiidir.
Gerek ihtiyati
tahakkuka dayalı gerekse diğer nedenlerden dolayı ihtiyati haciz sebeplerinin
tayin ve takdirinde tahsil dairesinin ve ihtiyati haciz kararını verecek
makamın gereken hassasiyeti göstermesi ve alacaklı amme idaresinin hukuku kadar
borçlu hukukunu da koruması gerekmektedir.
6. 6183 sayılı Kanunun
13 üncü maddesinde, ihtiyati haciz sebeplerinin varlığı halinde “ihtiyati
haczin hiç bir müddetle mukayyet olmaksızın” uygulanacağı hükme
bağlandığından, ihtiyati hacizler belli bir süre için konulmayıp,
kaldırılmadığı müddetçe devam edecektir.
6183 sayılı Kanunun
13 üncü maddesinin (1) numaralı bendi gereğince uygulanacak ihtiyati
hacizlerde, borçlu tarafından teminat gösterilinceye kadar beklenilmesi zorunlu
olmayıp, gerek teminat olarak verilecek değerlerin haczedilebilmesini sağlamak
gerekse teminat istenmesine ilişkin yapılacak tebligatlarda geçecek sürede amme
alacağının güvence altına alınmasını temin etmek üzere, ihtiyati hacze ilişkin
işlemlere derhal başlanılması gerekmektedir.
7. İhtiyati haciz hiç
bir süreye bağlı olunmaksızın borçlunun menkul ve gayrimenkul malları ile
alacak ve haklarına derhal uygulanacak olmakla birlikte, bazı hallerde
borçlunun bu varlıklarının tespiti zaman almakta ve bu süre zarfında da amme
borçluları mallarını kaçırabilmektedir.
İhtiyati hacizde mal
varlığı araştırmaları ile bu şekilde zaman kaybına meydan verilmemesi
bakımından, mükelleflerin hesap ve işlemleri üzerinde inceleme yapan vergi
incelemesine yetkililerce, mükellefler hakkında 6183 sayılı Kanunun 9 ve 13
üncü maddeleri gereğince işlem yapılması gerektiğine kanaat getirilmesi
halinde, yapılacak ilk hesaplara göre belirlenecek tutarın yanı sıra inceleme
sırasında tespit olunan mükellefe ait mal, alacak ve hakların da vergi
dairesine bildirilmesi gerekmektedir.
(Ek paragraf:
RG-13/8/2024-32631)
6183 sayılı Kanunun 13 üncü maddesinin (1) numaralı bendi
kapsamında ihtiyati haciz tatbik edilebilmesi için, vergi incelemesine yetkili
memurlarca anılan Kanunun 9 uncu maddesinde sayılan hallere temas eden bir amme
alacağının salınması amacıyla gerekli işlemlere başlanılarak yapılan ilk
hesaplamalara göre teminat altına alınacak alacak konusunda bir tutarın
belirlenmesi ve teminat alınması yönünde bu kişilerin talepte bulunması
gerekmektedir. 12/11/2022 tarihli ve 32011 sayılı
Resmî Gazete’de yayımlanan Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunun 27/5/2022
tarihli ve Esas No:2021/6, Karar No:2022/2 sayılı kararı nedeniyle vergi
incelemesi tamamlanarak vergi inceleme raporunun vergi dairesine intikal
etmesinden sonra maddenin bu bendine göre ihtiyati haciz kararı alınması mümkün
bulunmamaktadır. Ancak, vergi inceleme raporunun vergi dairesine intikalinden
sonra 6183 sayılı Kanunun 13 üncü maddesinde yer alan diğer gerekçelerden
herhangi birinin bulunması halinde ihtiyati haciz tatbik edilebileceği
tabiidir.
8. 6183 sayılı Kanunun
13 üncü maddesinin (7) numaralı bendinde “7. İptali istenen muamele ve
tasarrufun mevzuunu teşkil eden mallar, bu mallar elden çıkarılmışsa elden
çıkaranın diğer malları hakkında uygulanmak üzere, bu kanunun 27, 29, 30’uncu
maddelerinin tatbikini icabettiren haller varsa.” hükmü yer almaktadır.
Bu hüküm aynı Kanunun
24 ve müteakip maddelerinde düzenlenen iptal davalarına ilişkin hükümler
çerçevesinde iptal davası açılması halinde iptale konu malların elden
çıkarılmasını önlemek amacıyla düzenlenmiş olup, bu bent uyarınca tatbik edilen
ihtiyati haciz, ihtiyati tedbir niteliği taşımaktadır.
İptal davası
açılabilmesi için gerekli koşulların varlığı halinde durumun alacaklı amme
idarelerinin dava açmaya yetkili birimlerine bildirilmesi ve davanın açılması
halinde söz konusu bent hükmüne göre ihtiyati haciz kararı alınması mümkündür.
İhtiyati haciz kararı üzerine, iptal davasına konu mal üzerine ihtiyati haciz
tatbik edilecek, söz konusu mal elden çıkarılmış ise elden çıkaranın diğer
malları üzerine ihtiyati haciz uygulanacaktır.
Bunun yanı sıra,
iptal davasına konu malların iptal davasına taraf olmayan kişilerin mülkiyetine
geçmesini önlemek amacıyla açılacak davalarda, ayrıca 1086 sayılı Hukuk Usulü
Muhakemeleri Kanununun[10] 101 ve devamı maddelerinde
düzenlenen ihtiyati tedbir talebinde de bulunulması gerektiği tabiidir.
9. 6183 sayılı Kanun
hükümlerine göre, ihtiyati veya kat’i haczin borçlunun her türlü mal, hak ve
alacaklarına tatbik edilmesi mümkün bulunmaktadır.
Ancak, borçlu olan
bir şahsın bankalarda bir alacak ve hakkı bulunmamasına rağmen ileride borçlu
adına doğacak alacaklar için bankalara haciz veya ihtiyati haciz bildirisi
tebliğ edilmesi, haczin “borçlunun mal varlığını hedef tutması” esasına aykırı
düşecektir.
Amme alacağından
borçlu olan bir şahsın, bankalarda alacak ve hakkının bulunmamasına rağmen
ileride tahakkuk edecek alacağından istifade etmek üzere geleceğe yönelik
olarak bankalara haciz veya ihtiyati haciz tebliği, muhtemel bir alacak
niteliğinde dahi tanımlanamayacak bir durum oluşturması ve bankanın bu
hacizleri sürekli izlemesi veya banka tarafından yapılan tüm işlemlerde bir
süreye de bağlı kalınmaksızın borçlu adına mal, hak ve alacak doğup
doğmadığının takip edilmesi, doğması halinde haciz veya ihtiyati haciz
uygulanmasını gerektirir ki bankalara böyle bir külfet yüklemeye imkan
bulunmamaktadır.
Bu nedenle, bankalara
yapılacak haciz ve ihtiyati haciz tebliğlerinin sadece tebliğ tarihi itibarıyla
amme borçlularının mevcut olan varlıklarını konu alması ve bu kişilerin ileride
doğabilecek alacakları için haciz ve ihtiyati haciz tebliğinde bulunulmaması
icap etmektedir.
Bankacılık
sisteminde, POS cihazı kullanan müşteri ile banka arasında yapılan sözleşmelere
dayanan bankalar nezdindeki hesaplar banka ile müşterisi arasında devamlılık
arz etmektedir. Dolayısıyla bu hesaplar her zaman için banka nezdinde alacak
doğmasına (muhtemel alacak) müsait hesaplar olarak değerlendirildiğinden bu
hesaplara ileriye matuf olmak üzere haciz konulması mümkün bulunmaktadır. (43)
10. İhtiyati haciz kat’i
hacze dönüştürülmediği sürece, ihtiyaten haczedilen malların satılarak paraya
çevrilmesi mümkün bulunmamaktadır. Ancak, ihtiyaten haczedilen malların
bozulması, çürümesi gibi nedenlerle korunmasının mümkün olmadığı veya beklediği
zaman önemli bir değer düşüklüğüne uğrayacağının anlaşılması (Ek
ibare:RG-7/7/2022-31889) ya da muhafazasının tehlikeli veya masraflı
olması hallerinde, bu mallar derhal paraya çevrilerek, elde edilen tutarlar
teminat olarak muhafaza edilecektir.
11. 6183 sayılı Kanunun
15 inci maddesinde, haklarında ihtiyati haciz tatbik olunanların; haczin
tatbiki, gıyapta yapılan hacizlerde haczin tebliği tarihinden itibaren (Değişik
ibare:RG-23/12/2017-30279)(39) 15 gün içinde alacaklı
tahsil dairesine ait itiraz işlerine bakan vergi itiraz komisyonu nezdinde
ihtiyati haciz sebebine itiraz edebilecekleri, itirazın şekli ve incelenmesi
hususunda Vergi Usul Kanunu hükümlerinin tatbik olunacağı, bu ihtilafların
itiraz komisyonlarınca diğer işlere takdimen incelenerek karara bağlanacağı ve
itiraz komisyonlarının bu konuda verecekleri kararların kesin olduğu hükme
bağlanmıştır.
Ancak, 20.01.1982
tarihli ve 17580 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 2576 sayılı
Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluşu ve
Görevleri Hakkında Kanunun yürürlüğe girmesini müteakiben vergi itiraz
komisyonlarının görevleri sona ermiş ve anılan Kanunun 6 ncı maddesinin (b)
bendi gereğince de vergi, resim ve harçlar ile benzeri mali yükümlülükler ve
bunların zam ve cezalarına ilişkin olup 6183 sayılı Kanunun uygulanmasından
doğan davaların çözüm görevi vergi mahkemelerine verilmiştir.
Vergi davalarında
ihtilafların görüm ve çözümünde uygulanacak hükümleri düzenleyen ve 213 sayılı
Kanunda yer alan hükümler de 2577 sayılı Kanunla[11] yürürlükten
kaldırılması nedeniyle, ihtiyati hacze karşı dava açılması halinde, bu
davaların görüm ve çözüm usulleri 2577 sayılı Kanunda yapılan düzenlemelere
tabi kılınmıştır.
Bu itibarla, ihtiyati
haciz sebeplerine karşı açılacak davaların;
- haczin tatbik
edildiği tarihten,
- gıyapta yapılan
hacizlerde ise haczin tebliğ edildiği tarihten,
itibaren (Değişik
ibare:RG-23/12/2017-30279)(39) 15 gün içinde ilgili vergi
mahkemesinde açılması gerekmektedir.
(Ek paragraf:RG-23/12/2017-30279) İhtiyati haciz
işlemleri ile ilgili olarak açılan davalarda, mahkemelerce ihtiyati haczin
kaldırılmasına karar verilmesi halinde, bu kararın kesinleşmesi
beklenilmeksizin, kararın gereklerine göre işlem tesis edilmesi icap etmektedir.
(Mülga
paragraf:RG-23/12/2017-30279) (…)
(Mülga
paragraf:RG-23/12/2017-30279) (…)
(Değişik
paragraf:RG-23/12/2017-30279) İhtiyati hacze karşı dava açılmadığı halde,
bu haczin dayanağı olan tarhiyata karşı açılmış davada mahkemece tarhiyatın
kısmen veya tamamen terkinine yönelik karar verilmesi halinde, bu tarhiyata
ilişkin ihtiyati haczin, mahkemece terkinine karar verilen tutarlar dikkate
alınarak kaldırılması gerekmektedir.
Gerek tarhiyata
gerekse bu tarhiyattan kaynaklı olan ihtiyati hacze karşı dava açıldığı
hallerde ise, yargı organlarınca tarhiyatın terkinine karar verilmesi (Değişik
ibare:RG-23/12/2017-30279) durumunda ihtiyati hacze ilişkin davanın
sonucu beklenilmeksizin ihtiyati haczin kaldırılması gerekmektedir.
12. 6183 sayılı Kanunun
16 ncı maddesinde, hakkında ihtiyati haciz uygulanan borçlu tarafından, aynı
Kanunun 10 uncu maddesinde sayılan değerlerden (maddenin (5) numaralı bendinde
sayılan menkul mallar hariç) birinin teminat olarak gösterilmesi halinde,
uygulanan ihtiyati haczin tahsil dairesi tarafından kaldırılacağı hüküm altına
alınmıştır.
Buna göre, ihtiyati
haciz borçlu tarafından Kanunun 10 uncu maddesinin beşinci bendinde sayılan
menkul mallar hariç aynı maddede sayılan teminatların verilmesi ve verilen
teminatın tahsil dairesi tarafından kabul edilmesi halinde, ihtiyati haciz
tatbik edilmiş mallar üzerinden kaldırılarak teminat olarak gösterilen mallara
haciz tatbik edilecektir.
III. İhtiyati
Tahakkuk
1. 6183 sayılı Kanunun
5615 sayılı Kanunla[12] değişik 17 nci maddesinde “Aşağıdaki
hallerden birinin bulunması takdirinde vergi dairesi müdürünün (5345 sayılı
Kanun uyarınca vergi dairesi yetkisini haiz olarak kurulan ve faaliyete geçen
vergi dairesi başkanlıklarında, ilgili grup müdürünün ve/veya müdürün) yazılı
talebi üzerine defterdar ve/veya vergi dairesi başkanı, mükellefin henüz
tahakkuk etmemiş vergi ve resimlerinden Maliye Bakanlığınca tespit ve ilan
edilecek olanlarla bunların zam ve cezalarının derhal tahakkuk ettirilmesi hususunda
yazılı emir verebilir.
Vergi dairesi müdürü
(5345 sayılı Kanun uyarınca vergi dairesi yetkisini haiz olarak kurulan ve
faaliyete geçen vergi dairesi başkanlıklarında, ilgili grup müdürü ve/veya
müdür) bu emri derhal tatbik eder:
1. 13 üncü maddenin
1, 2, 3 ve 5 inci bentlerinde yazılı ihtiyati haciz sebeplerinden birisi mevcut
ise,
2. Mükellef hakkında
110 uncu madde gereğince takibata girişilmişse,
3. Teşebbüsün
muvazaalı olduğu ve hakikatte başkasına aidiyeti hakkında deliller elde
edilmişse.” hükmü
yer almaktadır.
2. 6183 sayılı Kanunun
17 nci maddesinde ihtiyati tahakkuk müessesesi hükme bağlanmış ve amme
alacağının tehlikeye girdiği hallerde henüz tahakkuk etmemiş alacaklar için de
ihtiyati haciz uygulanması mümkün kılınmıştır.
3. İhtiyati tahakkuk,
vergi dairesi müdürünün yazılı isteği üzerine defterdarın/vergi dairesi
başkanlığının kurulduğu yerlerde vergi dairesi başkanının kararıyla
uygulanacaktır.
İhtiyati tahakkuk
talepleri 5345 sayılı Kanun uyarınca vergi dairesi yetkisini haiz olarak
kurulan ve faaliyete geçen vergi dairesi başkanlıklarında, ilgili gelir idaresi
grup müdürü ve/veya müdür tarafından yazılı olarak yapılacak, bu talepler vergi
dairesi başkanı tarafından uygun görülmesi üzerine ihtiyati tahakkuk işlemleri
ilgili gelir idaresi grup müdürü ve/veya müdür tarafından derhal yerine
getirilecektir.
4. 6183 sayılı Kanunun
17 nci maddesinde, ihtiyati tahakkukun mükellefin henüz tahakkuk etmemiş vergi
ve resimlerinden Maliye Bakanlığınca tespit ve ilan edilecek olanlarla bunların
zam ve cezaları hakkında uygulanabileceği hükme bağlanmıştır.
Buna göre, madde
metninde yazılı hallerden birinin bulunması halinde, mükellefin henüz tahakkuk
etmemiş;
a) Gelir Vergisi
(geçici vergi dahil),
b) Kurumlar Vergisi
(geçici vergi dahil),
c) Katma Değer
Vergisi,
d) Damga Vergisi,
e) Özel Tüketim
Vergisi,
f) Özel İletişim
Vergisi,
g) Şans Oyunları
Vergisi,
h) Banka ve Sigorta
Muameleleri Vergisi,
ı) Veraset ve İntikal
Vergisi,
i) Bu vergilerin
gecikme faizi ve vergi aslına bağlı vergi cezaları,
hakkında ihtiyati
tahakkuk uygulanabilmesi uygun görülmüştür.
Gelir ve kurumlar
vergisine mahsup edilmek üzere tarh ve tahakkuk ettirilen geçici verginin
asıllarının aranılmayacağı durumlarda, maddenin öngördüğü şartların varlığı
halinde ihtiyati tahakkuk, bu vergi için hesaplanan gecikme faizi ve bu vergiye
bağlı vergi cezaları için uygulanır.
5. 6183 sayılı Kanunun
18 inci maddesi gereğince ihtiyati tahakkuk tutarı, mükellefin maddede sayılan
vergi, resim ve cezalarından matrahı belli olanlar üzerinden, geçmiş yıllara ve
cari yılın geçen aylarına ait olup, matrahı henüz belli olmayan alacaklar
açısından ise geçici olarak harici karinelere göre takdir yoluyla tespit
ettirilen matrahlar üzerinden hesaplanacaktır.
İhtiyaten tahakkuk
ettirilecek amme alacakları üzerinden hesaplanarak ihtiyaten tahakkuku
verilmesi gereken gecikme faizi tutarının belirlenmesinde, ihtiyati tahakkuk
talep yazısının düzenlendiği tarih esas alınacaktır.
6. 6183 sayılı Kanunun
20 nci maddesinde, haklarında ihtiyati tahakkuk üzerine, ihtiyati haciz tatbik
olunanların, ihtiyati tahakkuk sebep ve tutarına 15 inci madde gereğince
itirazda bulunabilecekleri hükme bağlanmıştır. İhtiyati tahakkuk sebep ve
tutarlarına karşı açılacak davalar ile ilgili olarak, tebliğin ihtiyati haciz
bölümünde, Kanunun 15 inci maddesine yönelik yapılan açıklamaların dikkate
alınması gerekmektedir.
Diğer
Korunma Hükümleri
IV. Amme
Alacaklarında Rüçhan Hakkı
1. Amme alacaklarına
öncelik hakkı veren 6183 sayılı Kanunun 21 inci maddesi hükmü ile üçüncü
şahıslar tarafından haczedilen mallar paraya çevrilmeden önce o mal üzerine
amme alacağı için de haciz konulduğunda satış bedelinin ne şekilde
dağıtılacağına ilişkin düzenlemeler yapılmış, borçlunun iflası, mirasın reddi
ve terekenin resmi tasfiyeye tabi tutulması hallerinde amme alacağının sırası
belirlenmiştir.
Madde hükmüne göre,
üçüncü şahıslar tarafından haczedilen mallar paraya çevrilmeden önce o mal
üzerine amme alacağı için de haciz konulduğunda satış bedeli alacaklılar
arasında garameten taksim edilmektedir. (Değişik cümle:RG-14/6/2018-30451)
Ayrıca, maddede amme alacaklarından önce tesis edilmiş olan rehnin amme
alacaklarının önceliğine etkisi hakkında özel düzenlemeler yapılmıştır.
2. 2004 sayılı İcra ve
İflas Kanununun[13] (4949 sayılı Kanun[14] ile değişik)
268 inci maddesinde, 261 inci maddeye göre ihtiyaten haczedilen malların,
ihtiyati haciz kesin hacze dönüşmeden önce diğer bir alacaklı tarafından bu
Kanuna veya diğer kanunlara göre haczedilmesi halinde, ihtiyati haciz sahibi
alacaklının, bu hacze 100 üncü maddedeki şartlar dairesinde kendiliğinden ve
muvakkaten iştirak edeceği ve rehinden önce ihtiyati veya icrai haciz bulunması
halinde amme alacağı dahil hiçbir haczin rehinden önceki hacze iştirak
edemeyeceği hüküm altına alınmıştır.
2004 sayılı Kanunda
yapılan bu düzenlemeler, amme alacaklarının rüçhan hakkını etkilemiş ve üçüncü
şahıslar tarafından haczedilmiş olan mallara, amme alacağından önce rehin tesis
edilmiş olması halinde amme alacağının hacze iştirak hakkı ortadan
kaldırılmıştır.
08.04.2006 tarihli ve
26133 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak aynı tarihte yürürlüğe giren 5479
sayılı Kanun ile 6183 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrasının
sonuna eklenen hükümle genel bütçeye gelir kaydedilen vergi, resim, harç ile
vergi cezaları ve bunlara bağlı zam ve faizler için tatbik edilen hacizlerde,
2004 sayılı Kanunun 268 inci maddesinin birinci fıkrasının son cümlesi hükmünün
uygulanmayacağı belirtilerek, üçüncü şahıslar tarafından haczedilmiş mallara,
maddede belirtilen amme alacakları için rehinden sonra haciz konulması halinde,
rehinden önce üçüncü şahıslar tarafından tatbik edilmiş olan hacizlere iştirak
edilmesi imkanı sağlanmıştır.
Üçüncü şahıslar
tarafından haczedilmiş mallar üzerinde amme alacağı için tatbik edilmiş
hacizden önce tesis edilmiş bir rehin bulunmadığı sürece nev’i sınırlaması
olmaksızın hacze konu tüm amme alacaklarının ilk haciz alacaklısı üçüncü şahsın
haczine iştirak edeceği tabiidir.
3. (Ek:RG-14/6/2018-30451)(41)
6183 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrasının ikinci cümlesi,
28/2/2018 tarihli ve 7101 sayılı İcra ve İflâs Kanunu ve Bazı Kanunlarda
Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 47 nci maddesiyle “Gümrük resmi, bina ve
arazi vergisi gibi eşya ve gayrimenkulün aynından doğan amme alacakları o eşya
ve gayrimenkul bedelinden tahsilinde rehinli alacaklardan sonra gelir.” şeklini
almıştır.
Yapılan bu değişiklik
sonrasında malın aynından doğan amme alacaklarının genel bütçeye gelir
kaydedilip kaydedilmediği, bu alacaklar nedeniyle haciz tatbik edilip
edilmediği hususları da dikkate alınarak öncelik hakkının belirlenmesi
gerekmektedir.
Buna göre,
a) Malın aynından
doğan alacağın genel bütçe geliri olması ve amme alacağı için haciz tatbik
edilmiş olması halinde söz konusu amme alacağı;
- mal üzerindeki
rehin şerhi ilk sırada ise Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrasının ikinci
cümlesi gereğince rehinden sonra gelmek üzere öncelik hakkına sahip olacaktır.
- mal üzerindeki
rehin şerhinin ilk sırada olmaması halinde, Kanunun 21 inci maddesinin birinci
fıkrasının ikinci cümlesi gereğince, ilk sırada yer alan üçüncü şahsın haczine
iştirak edecektir.
b) Malın aynından
doğan alacağın genel bütçe geliri olmasına rağmen bu alacak için haciz tatbik
edilmemiş olması durumunda söz konusu amme alacağı Kanunun 21 inci maddesinin
ikinci fıkrasının ikinci cümlesi gereğince rehinden sonra gelmek üzere öncelik
hakkına sahip olacaktır.
c) Malın aynından
doğan alacağın emlak vergisi gibi genel bütçe geliri olmaması halinde bu
alacağın rehinden önceki hacze iştirak hakkı bulunmamaktadır. Bu alacak için
rehinden önce haciz tatbik edilmemiş olması durumunda rehinden sonra öncelikli
alacak olarak dikkate alınması gerekmektedir.
Diğer taraftan, 21
inci maddenin ikinci fıkrasının ikinci cümlesinde yapılan ve malın aynından
doğan amme alacaklarının öncelik hakkını etkileyen bu değişiklik, rehnin
varlığı halinde dikkate alınacak olup, rehnin bulunmadığı hallerde aynından
doğan amme alacakları her halükarda öncelikli alacak olarak dikkate
alınacaktır. Dolayısıyla, malın satış bedelinden ilk sırada yer alan üçüncü
şahsın haczinden önce aynından doğan amme alacaklarına pay ayrılacaktır.
4. 6183 sayılı Kanunun
21 inci maddesinde yapılan diğer bir değişiklikle de yine 2004 sayılı Kanunun
4949 sayılı Kanun ile değişik 206 ncı maddesi dikkate alınarak, borçlunun
iflası, mirasın reddi ve terekenin resmi tasfiyeye tabi tutulması hallerinde
amme alacakları imtiyazlı alacak olarak tanımlanmış ve bu alacakların 2004
sayılı Kanunun 206 ncı maddesinin üçüncü sırasında, bu sıranın önceliğini alan
alacaklar da dahil olmak üzere tüm imtiyazlı alacaklar ile birlikte işleme tabi
tutulacağı hükme bağlanmıştır.
Yapılan bu
değişikliğe göre, borçlunun iflası, mirasın reddi ve terekenin resmi tasfiyeye
tabi tutulması hallerinde amme alacakları imtiyazlı alacak olarak üçüncü sırada
yer alacaktır. Üçüncü sırada, bu sıranın önceliğini alan bir alacağın bulunması
halinde, amme alacakları da öncelikli alacakla aynı sırada yer alacak ve bu
alacaklar tamamen tahsil edilinceye kadar diğer imtiyazlı alacaklara bir pay
ayrılmayacaktır. Öncelik hakkı bulunan alacak ile amme alacağı toplamının, bu
sıraya tahsis edilen tutardan fazla olması halinde ise tahsis edilen tutarın garameten
taksim edileceği tabiidir.
5. 2004 sayılı Kanunun
206 ncı maddesine göre üçüncü sırada yer alan alacaklar arasında önceliğe sahip
bir alacağın bulunmaması halinde, amme alacağı ile bu sırada yer alan alacaklar
birlikte işleme tabi tutularak garameten taksim suretiyle paylarını
alacaklardır. Ayrıca, amme alacağının, özel kanunlarında 2004 sayılı Kanunun
206 ncı maddesinin üçüncü sırasında imtiyazlı alacak olarak tanımlanan
alacaklardan da önceliğinin bulunduğuna ilişkin özel hükümlerin yer alması
halinde bu hükümlere göre işlem yapılması gerekmektedir.
6. 6183 sayılı Kanun
bir usul kanunu olduğundan, 5479 sayılı Kanunla, 21 inci maddesinde yapılan
değişikliğin, değişikliğin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla tahsil edilmemiş
olan amme alacakları ile ilgili olarak tatbik edilmiş ancak paraya çevrilmemiş
veya satış bedeli ilgili dairenin veznesine yatırılmamış hacizlerde, anılan
maddenin üçüncü fıkrasındaki değişikliğin ise kesinleşmemiş sıra cetvellerinde
dikkate alınması gerekmektedir.
V. (Ek:RG-29/6/2008-26921)
(Değişik bölüm:RG-23/12/2017-30279)(39) Amme Alacağı Ödenmeden Yapılmayacak İşlemler ile İşlem Yapanların
Sorumlulukları
1. 6183
sayılı Kanunun 28/11/2017 tarihli ve 7061 sayılı Bazı Vergi Kanunları ile Diğer
Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 7 nci maddesiyle değişen ve
1/1/2018 tarihi itibarıyla yürürlüğe giren 22/A maddesinde “Maliye Bakanı,
aşağıdaki ödeme ve işlemlerde, Maliye Bakanlığına bağlı tahsil dairelerine
vadesi geçmiş borcun bulunmadığına ilişkin belge aranılması ve yapılacak
ödemelerden istihkak sahiplerinin amme borçlarının kesilerek ilgili tahsil
dairesine aktarılması zorunluluğu ile kesintilere asgari tutar ve oran
getirmeye, kapsama girecek amme alacaklarını tür, tutar, ödeme ve işlemler
itibarıyla topluca veya ayrı ayrı tespit etmeye, zorunluluk getirilen ödeme ve
işlemlerde hangi hallerde bu zorunluluğun aranılmayacağını ve uygulamaya
ilişkin usul ve esasları belirlemeye yetkilidir.
1.
10/12/2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununa tabi
kamu idareleri ile bu idarelere bağlı döner sermaye işletmelerinin yapacağı her
türlü ödemelerde (Ek ibare:RG-5/9/2024-32653)(47) (mahkeme
kararları ve icra dairelerinin ödeme veya icra emirleri üzerine yapılacak
ödemeler dâhil),
2.
4/1/2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamına giren kurumlar ile
kamu tüzel kişiliğini haiz kurum ve kuruluşların (meslekî kuruluşlar ve vakıf
yüksek öğretim kurumları hariç) mal veya hizmet alımları ile yapım işleri
nedeniyle hak sahiplerine yapacakları ödemelerde,
3. Kanun (Mülga
ibare:RG-13/8/2024-32631) ve diğer mevzuatla nakdi olarak sağlanan Devlet
yardımları, teşvikler ve destekler nedeniyle yapılacak ödemelerde,
4.
2/7/1964 tarihli ve 492 sayılı Harçlar Kanununa ekli tarifelerde yer alan ticaret
sicil harçlarından kayıt ve tescil harçları, noter harçlarından senet,
mukavelename ve kâğıtlardan alınan harçlar, tapu ve kadastro harçlarından tapu
işlemlerine ilişkin alınan harçlar, gemi ve liman harçları ile (8) sayılı
tarifeye konu harçlar (diploma harçları hariç) ve trafik harçlarına mevzu
işlemlerde,
5.
26/5/1981 tarihli ve 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununda yer alan bina
inşaat harcı ve yapı kullanma izin harcına mevzu işlemlerde.
Bu madde
kapsamında zorunluluk getirilen ödemelere ilişkin olarak işçi ücreti alacakları
hariç olmak üzere, yapılacak her türlü devir, temlik ve el değiştirme, Maliye
Bakanlığına bağlı tahsil dairelerine vadesi geçmiş borcu karşılayacak kısım
ayrıldıktan sonra kalan kısım üzerinde hüküm ifade eder. Şu kadar ki bu hükmün
uygulanmasında diğer kamu idarelerinin alacaklarına karşılık kesinti yapılması
gereken hallerde kesinti tutarı garameten taksim olunur.
Takibata
selahiyetli tahsil dairesince, bu madde kapsamında getirilen zorunluluğa rağmen
borcun olmadığına dair belgeyi aramaksızın ödeme yapanlara ve işlem tesis eden
kurum ve kuruluşlara dört bin Türk lirası idari para cezası verilir. İdari para
cezası, ilgilisine tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde ödenir. İdari para
cezasına karşı tebliğ tarihini takip eden otuz gün içinde idare mahkemesinde
dava açılabilir.” hükmü yer almaktadır.
Madde
hükmü ile bazı ödeme ve işlemler sırasında Bakanlığımıza bağlı tahsil
dairelerine vadesi geçmiş borcun bulunmadığına ilişkin belge aranılması
zorunluluğu getirmeye Maliye Bakanı yetkili kılınmaktadır.
2.
Zorunluluk Getirilen Ödeme ve İşlemler
Maddenin
Maliye Bakanına verdiği yetkiye istinaden;
a)
1/1/2018 tarihinden itibaren uygulanmak üzere,
i) 5018
sayılı Kanuna tabi kamu idareleri ile bu idarelere bağlı döner sermaye işletmelerinin,
kaynağına bakılmaksızın hak sahiplerine (Değişik ibare:RG-3/3/2020-31057)
5.000,- liranın üzerinde;
- Bu
Tebliğ ekinde yer alan liste (EK-11),
-
(EK-11)’de sayılanlar dışında kalan ancak 4734 sayılı Kamu İhale Kanuna göre
mal ve hizmet alımları ile yapım işleri (istisnalar dahil),
- (Danıştay
Onuncu Dairesinin 26/11/2020 tarihli ve Esas No:2018/795; Karar No:2020/5476
sayılı Kararı ile İptal edilen ibare; Danıştay İDDK’nın 16/2/2022 tarihli
E.:2021/1295, K.:2022/470 sayılı Onama kararı ile mezkûr karar kesinleşmiştir.)
-
26/12/1931 tarihli ve 1905 sayılı Menkul ve Gayri Menkul Emval ile Bunların
İntifa Haklarının ve Daimi Vergilerin Mektumlarını Haber Verenlere Verilecek
İkramiyelere Dair Kanun,
-
29/6/2001 tarihli ve 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun,
kapsamında
yapacakları ödemeler sırasında hak sahiplerinin,
ii) 4734
sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamına giren kurumların, mal veya hizmet alımları
ile yapım işleri nedeniyle (Değişik ibare:RG-3/3/2020-31057) 5.000,-
liranın üzerinde yapacakları ödemeler sırasında hak sahiplerinin,
iii) 5018
sayılı Kanuna tabi olmayan ve 4734 sayılı Kanun kapsamında bulunmayan kamu
tüzel kişiliğini haiz kurum ve kuruluşların (meslekî kuruluşlar ve vakıf
yükseköğretim kurumları hariç) mal veya hizmet alımları ile yapım işleri
nedeniyle (Değişik ibare:RG-3/3/2020-31057) 5.000,- liranın
üzerinde yapacakları ödemeler sırasında hak sahiplerinin,
iv) Kanun
(Mülga ibare:RG-13/8/2024-32631) ve diğer mevzuatla nakdi olarak
sağlanan Devlet yardımları, teşvikler ve destekler nedeniyle kurumların (Değişik
ibare:RG-3/3/2020-31057) 5.000,- liranın üzerinde yapacakları
ödemeler sırasında ilgililerin,
v) 492
sayılı Harçlar Kanununa ekli “İmtiyazname, Ruhsatname ve Diploma Harçları”
başlıklı (8) sayılı tarifenin “VI-Meslek erbabına verilecek tezkere, vesika ve
ruhsatnamelerden alınacak harçlar:” bölümünün (16) numaralı alt bölümüne konu,
silah taşıma ve bulundurma vesikaları ile yivsiz tüfek ruhsatnameleri talepleri
(10/7/1953 tarihli ve 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler
Hakkında Kanunun 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (1), (2), (3), (4) ve (6)
numaralı bentleri ile 21/3/1991 tarihli ve 91/1779 sayılı Bakanlar Kurulu
Kararı ile yürürlüğe konulan Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler
Hakkında Yönetmeliğin 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (c)
bentlerinde sayılanların talepleri hariç) üzerine yapılacak işlemler sırasında
ilgililerin,
b) (Ek:RG-5/9/2024-32653)(47)
1/10/2024 tarihinden itibaren
uygulanmak üzere,
- 5018 sayılı Kanuna tabi kamu idareleri
ile bu idarelere bağlı döner sermaye işletmelerinin, mahkeme kararları ve icra
dairelerinin ödeme veya icra emirleri kapsamında 5.000,- liranın üzerinde
yapacakları ödemeler sırasında hak sahiplerinin,
Bakanlığımıza
bağlı tahsil dairelerine vadesi geçmiş borçlarının bulunmadığına ilişkin vadesi
geçmiş borç durumunu gösterir belge aranılması zorunluluğu getirilmiştir.
Ancak;
- Eğitim
ve öğretime yönelik burs ve diğer adlarla yapılan ödemelerde,
- 6183
sayılı Kanunun 70 inci maddesi gereğince haczedilemeyen ödemelerde,
- 6183
sayılı Kanunun 105 inci maddesinde sayılan tabii afetlere maruz kalanlara
yapılan Devlet yardımı, teşvik ve destek ödemelerinde,
- (Değişik
satır:RG-7/7/2022-31889) Kamu kurum ve kuruluşlarının veya bütçelerine
mahalli idarelerin katkıda bulunduğu kuruluşların mahalli idarelere proje ve
faaliyetler karşılığında yaptıkları destek ödemelerinde,
- Spor
Toto Teşkilat Başkanlığı tarafından, her çeşit gençlik ve spor tesisi ile
eğitim ve öğretim kurumlarının yapılması, yaptırılması, kiralanması, onarım ve
bakımlarının yapılması, yarım kalan tesislerin tamamlanması ve tefrişatı için
mahalli idarelere (il özel idareleri, belediyeler ve köyler) verilen mali katkı
kapsamında nakdi olarak yapılacak ödemelerde,
- Su
alımı ödemelerinde,
- Abonelik
ücretleri, posta ve telgraf giderleri, ihale usulü dışında yapılan haberleşme
alımı ödemelerinde,
- İhale
usulü dışında yapılan enerji (yakacak ve elektrik) alımı ödemelerinde,
- (Ek
satır:RG-7/7/2022-31889) Toplu taşıma araçlarıyla personelin taşınması için
yapılan ulaşım kartlarına yönelik ödemelerde,
bu
zorunluluk aranılmayacaktır.
(Ek
paragraf:RG-17/2/2023-32107) Vadesi geçmiş borcun
bulunmadığına ilişkin belge aranılması zorunluluğu, 6/2/2023 tarihinde
Kahramanmaraş’ta meydana gelen depremler nedeniyle 31/7/2023 tarihine kadar (bu
tarih dahil) yapılacak ödemeler için aranılmayacaktır.
3. (Değişik:RG-8/6/2021-31505) 25/11/2020 tarihli ve
7257 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına
Dair Kanunun 3 üncü maddesiyle 4/6/1985 tarihli ve 3213 sayılı Maden Kanununun
24 üncü maddesine eklenen onüçüncü fıkrada, “Bu madde ile 13 üncü madde
kapsamında maden arama ve işletme ruhsatlarının verilmesi, birleştirilmesi,
sürelerinin uzatılması, devir ve intikalleri ile çevreyle uyum bedeli
iadelerine ilişkin müracaatlarda 6183 sayılı Kanunun 22/A maddesi kapsamında
vadesi geçmiş borcun bulunmaması şartı aranır.” hükmüne yer verilmiştir.
Bu hüküm
çerçevesinde, maden arama ve işletme ruhsatlarının verilmesi, birleştirilmesi,
sürelerinin uzatılması, devir ve intikalleri ile çevreyle uyum bedeli
iadelerine ilişkin müracaatlarda, Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünce
6183 sayılı Kanunun 22/A maddesi kapsamında ilgililerden vadesi geçmiş borcun
bulunmadığına ilişkin belge aranılması gerekmektedir.
4. 6183
sayılı Kanunun 22/A maddesi kapsamına girecek amme alacaklarını tür, tutar ve
işlemler itibarıyla topluca veya ayrı ayrı tespit etmeye, zorunluluk getirilen
işlemlerde hangi hallerde bu zorunluluğun aranılmayacağını belirlemeye Maliye
Bakanı yetkili kılınmıştır.
Bu
yetkiye istinaden “vadesi geçmiş borç” olarak madde kapsamına giren amme
alacakları;
i) (Değişik:RG-13/8/2024-32631)
Tür olarak; Bakanlığımıza bağlı tahsil dairelerince tahsil edilen tüm amme
alacakları,
ii) Tutar
olarak; kapsama giren amme alacaklarının toplam (Değişik
ibare:RG-3/3/2020-31057) 5.000,- lirayı aşan tutarı,
şeklinde
belirlenmiştir.
Tahsil
dairelerince vadesi geçmiş borç durumunu gösterir belge tanzimi sırasında,
borçlunun belirlenmiş alacak türlerinden vadesi geçtiği halde ödenmemiş bir
borcu bulunup bulunmadığı araştırılacak ve vadesi geçtiği halde ödenmemiş
borçlar, tutarları ile birlikte talep edilen belgede gösterilecektir.
Vadesi
geçmiş borç durumunu gösterir belge arama zorunluluğu getirilen kurum ve
kuruluşlarca yapılacak ödeme/işlemler sırasında, tahsil dairelerinin verdiği
bilgiye istinaden kapsama giren alacak türlerinin toplam tutarının (Değişik
ibare:RG-3/3/2020-31057) 5.000,- lirayı aşmaması halinde, borcun
bulunmadığı kabul edilerek gerekli ödeme/işlemler yapılacaktır.
Vadesi
geçtiği halde ödenmemiş borç bulunmakla birlikte, yargı mercilerince amme
alacağının takibinin durdurulmasına karar verilmesi veya takibin kanunen
durdurulması gereken diğer hallerde kapsama giren tür ve tutarda borç bulunmasına
rağmen vadesi geçmiş borç durumunu gösterir belge “ödeme/işlem yapılmasına
muvafakat edildiğini” belirten bir ifadeyle tanzim edilerek verilecektir.
Tecil
edilmiş amme alacakları, tecil şartlarına uygun olarak ödendiği müddetçe vadesi
geçmiş borç olarak dikkate alınmayacaktır. Ancak, bu Tebliğin Birinci Kısım,
Dördüncü Bölüm, “I.Tecil” başlıklı bölümünün (9) numaralı alt bölümünün (e)
paragrafında yapılan açıklamalar da dikkate alınarak belge verilecektir.
Vadesi
geçmiş borç durumunu gösterir belge talep eden borçlulara, başvuracakları
tahsil dairesi tarafından, kapsama giren alacak türleri açısından bağlı olunan
veya daha önce mükellefiyet kaydı bulunan tahsil dairelerinden temin edilen
bilgiler de dikkate alınarak belge verilecektir.
Bu Tebliğ
ile tür olarak belirlenen amme alacaklarından mükellefiyet kaydı bulunmayanlar,
herhangi bir tahsil dairesinden söz konusu alacaklardan mükellefiyet
kayıtlarının olmadığına ilişkin belgeyi almaları halinde vadesi geçmiş borç
durumunu gösterir belge aranılmaksızın gerekli ödeme/işlem yapılacaktır.
Bu
belgeler, tanzim edildikleri tarihten itibaren 15 gün geçerlidir.
Gelir
İdaresi Başkanlığınca söz konusu belgelerin elektronik ortamda verilmesi ve
ilgili kamu kurum ve kuruluşlarınca bu belgelerin teyidinin elektronik ortamda
yapılabilmesi halinde aynı esaslar geçerli olacaktır.
Madde
kapsamına giren ödemeyi/işlemi gerçekleştirecek olan kamu kurum ve
kuruluşlarınca, vadesi geçmiş borç durumunu gösterir belgenin Gelir İdaresi
Başkanlığından elektronik ortamda temin edilmesi durumunda, ödemeye/işleme
taraf olandan ayrıca belge talep edilmeyecektir.
(Ek
paragraf:RG-8/6/2021-31505) Vadesi geçmiş borç durumunu gösterir belge
talebinin ve bu belgenin ilgiliye veya ödemeyi/işlemi gerçekleştirecek kurum
veya kuruluşa gönderilmesinin elektronik ortamda yapılması hususunda zorunluluk
getirmeye Gelir İdaresi Başkanlığı yetkilidir.
5. 6183
sayılı Kanunun 22/A maddesi uyarınca vadesi geçmiş borç durumunu gösterir belge
aranılması zorunluluğu getirilen ödeme/işlemler ile ilgili olarak ayrıca
aşağıdaki açıklamaların dikkate alınması gerekmektedir.
5.1. Tebliğin
bu bölümünün (Değişik ibare:RG-5/9/2024-32653)(47) “2/a-i”
ve “2/b” alt bölümlerinde belirtilen ödemeler sırasında;
a) 5018
sayılı Kanuna ekli I, II, III ve IV sayılı cetvellerde belirtilen idareler,
b)
Belediyeler, il özel idareleri ile bunlara bağlı veya bunların kurdukları veya
üye oldukları birlik ve idareler,
c) (a)
ve (b)’de yer verilen kamu idarelerine bağlı döner sermaye işletmeleri,
tarafından
vadesi geçmiş borç durumunu gösterir belgenin aranılması gerekmektedir.
5.2. 4734
sayılı Kanun kapsamına giren kurumların, mal veya hizmet alımları ile yapım
işleri nedeniyle hak sahiplerine yapacakları ödemeler sırasında vadesi geçmiş
borç durumunu gösterir belgenin aranılması gerekmektedir.
4734
sayılı Kanun kapsamında olan idareler Kanunun 2 nci maddesinde aşağıdaki
şekilde belirlenmiştir.
- Genel
bütçe kapsamındaki kamu idareleri ile özel bütçeli idareler, il özel idareleri
ve belediyeler ile bunlara bağlı; döner sermayeli kuruluşlar, birlikler
(meslekî kuruluş şeklinde faaliyet gösterenler ile bunların üst kuruluşları
hariç) ve tüzel kişiler.
- Kamu
iktisadi kuruluşları ile iktisadi devlet teşekküllerinden oluşan kamu iktisadi
teşebbüsleri.
- Sosyal
güvenlik kuruluşları, fonlar, özel kanunlarla kurulmuş ve kendilerine kamu
görevi verilmiş tüzel kişiliğe sahip kuruluşlar (meslekî kuruluşlar ve vakıf
yükseköğretim kurumları hariç) ile bağımsız bütçeli kuruluşlar.
- Yukarıda
belirtilenlerin doğrudan veya dolaylı olarak birlikte ya da ayrı ayrı
sermayesinin yarısından fazlasına sahip bulundukları her çeşit kuruluş,
müessese, birlik, işletme ve şirketler.
- Yapım
ihalelerine münhasır olmak üzere, 15/11/2000 tarihli ve 4603 sayılı Türkiye
Cumhuriyeti Ziraat Bankası, Türkiye Halk Bankası Anonim Şirketi ve Türkiye
Emlak Bankası Anonim Şirketi Hakkında Kanun kapsamındaki bankalar ile bu
bankaların doğrudan veya dolaylı olarak birlikte ya da ayrı ayrı sermayesinin
yarısından fazlasına sahip bulundukları şirketler.
Belirtilen
bu kurumlar, gerek 4734 sayılı Kanun kapsamında (istisnalar dahil) gerekse bu
Kanun dışında yapacakları her türlü mal veya hizmet alımları ile yapım işleri
için yapacakları ödemeler sırasında vadesi geçmiş borç durumunu gösterir
belgeyi arayacaklardır. Ancak, 4603 sayılı Kanun kapsamındaki bankalar ile bu
bankaların doğrudan veya dolaylı olarak birlikte ya da ayrı ayrı sermayesinin
yarısından fazlasına sahip bulundukları şirketler münhasıran yapım ihaleleri
nedeniyle 22/A maddesi kapsamında belge arayacaklardır.
(Ek
paragraf:RG-8/6/2021-31505) Ayrıca, yapım ihalelerine münhasır olmak
üzere 4734 sayılı Kanun kapsamında olan; 11/1/1954 tarihli ve 6219 sayılı
Türkiye Vakıflar Bankası Türk Anonim Ortaklığı Kanununa göre kurulan Türkiye
Vakıflar Bankası T.A.O. ve 11/10/2018 tarihli ve 7147 sayılı Türkiye Kalkınma
ve Yatırım Bankası Anonim Şirketi Hakkında Kanuna göre kurulan Türkiye Kalkınma
ve Yatırım Bankası A.Ş. ile bu bankaların doğrudan veya dolaylı olarak
sermayesinin yarısından fazlasına sahip bulunduğu şirketler ve gerek bu
bankaların birlikte, gerekse 4603 sayılı Kanun kapsamındaki bankalarla birlikte
sermayesinin yarısından fazlasına sahip bulundukları şirketler münhasıran yapım
ihaleleri nedeniyle 6183 sayılı Kanunun 22/A maddesi kapsamında belge
arayacaklardır.
5.3. 5018
sayılı Kanuna tabi olmayan ve 4734 sayılı Kanun kapsamına girmeyen, Tasarruf
Mevduatı Sigorta Fonu ile Kalkınma Ajansları gibi kamu tüzel kişiliğini haiz
kurum ve kuruluşların (meslekî kuruluşlar ve vakıf yükseköğretim kurumları
hariç) mal veya hizmet alımları ile yapım işleri nedeniyle hak sahiplerine
yapacakları ödemeler sırasında vadesi geçmiş borç durumunu gösterir belgeyi
aramaları gerekmektedir.
5.4. 6183
sayılı Kanunun 22/A maddesi uyarınca, kaynağına bakılmaksızın kanun (Mülga
ibare:RG-13/8/2024-32631) ve diğer mevzuatla düzenlenmiş olan ve sadece
nakdi olarak ödenen Devlet yardımları, teşvikler ve destekleri ödeyecek olan
kurum ve kuruluşlarca bu ödemeler yapılmadan önce ilgililerden vadesi geçmiş
borç durumunu gösterir belge aranılacaktır.
Madde
kapsamında zorunluluk getirilen bu tür ödemeleri bankalar aracılığı ile yapan
kurumlar, bu tutarları ilgilisine ödenmek üzere bankaya göndermeden önce vadesi
geçmiş borç durumunu gösterir belgeyi arayacaklardır.
5.5. Tebliğin
bu bölümünün “5.1.”, “5.2.”, “5.3.” ve “5.4.” alt bölümlerinde belirtilen kurum
ve kuruluşların, hak sahiplerine ödeme yapmadan önce vadesi geçmiş borç
durumunu gösterir belgeyi aramaları gerekmektedir.
6183
sayılı Kanunun 22/A maddesinin Maliye Bakanına verdiği “yapılacak ödemelerden
istihkak sahiplerinin amme borçlarının kesilerek ilgili tahsil dairesine
aktarılması zorunluluğu getirme” yetkisine istinaden, Tebliğin bu bölümünün
“4/i” alt bölümünde belirlenen alacak türlerinden yine aynı bölümün “4/ii” alt
bölümünde belirlenen tutarın üzerinde vadesi geçmiş borcun bulunması halinde,
borçlunun talebinin bulunup bulunmadığına bakılmaksızın ödenecek tutardan,
vadesi geçmiş borç durumunu gösterir belgede belirtilen borç tutarını aşmamak
üzere kesinti yapılarak ilgili tahsil dairesi hesabına aktarılması zorunluluğu
getirilmiştir.
Maliye
Bakanlığına bağlı birden fazla tahsil dairesine borcun bulunması durumunda,
kesinti tutarı (Değişik ibare:RG-7/7/2022-31889) en yüksek borç
tutarını bildiren tahsil dairesinin hesabına aktarılacaktır.
Kesinti
tutarının aktarıldığı tahsil dairesi, bu tutarın hak sahibinin borçlarına
mahsup edilmesini sağlayacaktır. Kesinti tutarının tahsil dairelerine olan borç
toplamından az olması halinde, kesinti tutarı tahsil daireleri arasında
garameten taksim edilecektir.
Diğer
taraftan, vadesi geçmiş borç durumunu gösterir belgenin aranılmasını gerektiren
ödemelere ilişkin olarak işçi ücreti alacakları hariç olmak üzere, hak sahibi
tarafından yapılacak her türlü devir, temlik ve el değiştirme, tahsil
dairelerine vadesi geçmiş borcu karşılayacak kısım ayrıldıktan sonra kalan
kısım üzerinde hüküm ifade edecektir.
Dolayısıyla,
hak sahipleri tarafından söz konusu ödemelere ilişkin olarak devir, temlik ve
el değiştirme işlemi yapılmış olsa dahi ödenecek tutardan borç tutarı kadar
kesinti yapılarak ilgili tahsil dairesi hesabına aktarılacaktır.
Ayrıca,
kurum ve kuruluşlarca hak sahiplerine yapılacak ödemeden diğer kamu
idarelerinin alacaklarına karşılık da kesinti yapılması gereken hallerde,
kesinti tutarı tahsil daireleri ile diğer kamu idareleri arasında garameten
taksim edilerek tahsil dairelerine ve ilgili idareye aktarılacaktır.
Öte
yandan, kurum ve kuruluşlarca hak sahiplerine ödenecek tutar üzerine 2004
sayılı Kanun veya 6183 sayılı Kanuna göre haciz tatbik edilmiş olması halinde,
hacze konu tutar düşüldükten sonra kalan tutar, kesintiye esas tutar olarak
dikkate alınacaktır. Ancak, yapılacak ödemelerden kesinti yoluyla tahsil
dairelerine aktarım yapılacak olması, amme alacağının takibine engel teşkil
etmemektedir.
Kesinti
yapan kurum;
- Genel
bütçeli idare ise muhasebe işlem fişinin düzenlendiği tarihte,
- Genel
bütçe dışında bir idare ise kesilen tutarın tahsil dairesi hesaplarına
aktarıldığı tarihte,
ödeme
yapılmış sayılacağından, bu tarihler dikkate alınarak amme alacağına 6183
sayılı Kanunun 51 inci maddesine göre gecikme zammı hesaplanacaktır.
Vadesi
geçmiş borç durumunu gösterir belgenin; 5018 sayılı Kanun kapsamına giren
kurumların muhasebe birimlerince, diğer kurumların ödemeyi yapacak birimlerince
aranılması gerekmektedir. (Ek cümleler:RG-13/8/2024-32631) Ancak,
muhasebe birimlerinin sorumlulukları kalkmamakla birlikte, harcama birimlerince
de bu belge aranılabilir. Harcama birimlerince belgenin aranılması halinde,
geçerlilik süresi de dikkate alınarak bu belgeye göre muhasebe birimlerince
ödeme yapılır.
Amme
alacağına ilişkin kesintiye yönelik yapılan düzenlemeler, münhasıran 6183
sayılı Kanunun 22/A maddesine göre aranılacak vadesi geçmiş borç durumunu
gösterir belge için geçerli olduğundan, muhtelif mevzuat kapsamında tahsil
dairelerince düzenlenecek vadesi geçmiş borcu gösterir belgelerde belirtilen
amme borçları için uygulanmayacaktır.
5.6. Tebliğin
bu bölümünün “2/a-v” alt bölümünde belirtilen işlemler sırasında ilgili
kurumlar vadesi geçmiş borç durumunu gösterir belgeyi arayacaktır. Tebliğin bu
bölümünün “4/ii” alt bölümünde belirlenen tutarın üzerinde vadesi geçmiş borcun
bulunması halinde, ilgililerce talep edilen silah taşıma ve bulundurma
vesikaları ile yivsiz tüfek ruhsatnameleri verilmeyecektir.
5.7. Vadesi
geçmiş borç durumunu gösterir belgenin aranılmasını gerektiren durumlarda, hak
sahiplerinin/ilgililerin tahsil dairesine olan borçlarını ödemesi veya sair
sebeplerle kendisine yapılması gereken ödemenin/işlemin yapılmasını engelleyen
durumun kalkması üzerine, yeni alınacak belgeye göre ilgili kurum ve kuruluşlar
gerekli ödemeyi/işlemi yapabileceklerdir.
6. Bu
Tebliğ ile zorunluluk getirilen vadesi geçmiş borç durumunu gösterir belgeyi
aramadan ödeme yapanlara ve işlem tesis eden kurum ve kuruluşlara, borçlunun
bağlı olduğu takibe salahiyetli tahsil dairesince idari para cezası tatbik
edilecektir.
6.1. (Değişik:RG-8/6/2021-31505)
6183
sayılı Kanunun 22/A maddesi kapsamında uygulanacak idari para cezası tutarları
yıllar itibarıyla aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.
Yıllar
İdari para cezası
tutarı (Lira)
2008
2.000,-
2009
2.240,-
2010
2.289,-
2011
2.465,-
2012
2.717,-
2013
2.928,-
2014
3.043,-
2015
3.350,-
2016
3.536,-
2017
3.671,-
2018
4.000,-
2019
4.949,-
2020
6.066,-
2021
6.618,-
(Ek
satır:RG-7/7/2022-31889) 2022
9.013,-
(Ek
satır:RG-13/8/2024-32631) 2023
20.092,-
(Ek
satır:RG-13/8/2024-32631) 2024
31.837,-
6.2. Bu
Tebliğ ile zorunluluk getirilen vadesi geçmiş borç durumunu gösterir belgeyi
aramadan ödeme yapanlara ve işlem tesis edenlere verilecek idari para cezaları
hakkında 30/3/2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu hükümleri
uygulanacaktır.
5326
sayılı Kanunun 17 nci maddesi gereğince, bu idari para cezası her yıl 213
sayılı Kanunun mükerrer 298 inci maddesine göre belirlenen yeniden değerleme
oranına göre arttırılacaktır.
Buna
göre, vadesi geçmiş borç durumunu gösterir belgeyi aramadan ödeme yapanlara ve
işlem tesis eden kurum ve kuruluşlara, her bir ödeme/işlem için ayrı ayrı olmak
üzere belgenin aranılması gereken yılda uygulanacak olan idari para cezası
tutarı esas alınarak idari para cezası tatbik edilecektir.
6183
sayılı Kanunun 22/A maddesine göre verilen idari para cezasının, ilgilisine
tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde ödenmesi gerekmektedir.
İdari para
cezasına karşı tebliğ tarihini takip eden otuz gün içinde idare mahkemesinde
dava açılması mümkündür.
(Ek
bölüm:RG-23/12/2017-30279)(38) VI. Tahsil Edilen Amme Alacaklarından
Yapılacak Reddiyat Sebebiyle Mahsuplar
6183 sayılı Kanunun 23 üncü maddesinin birinci fıkrasında “Tahsil
edilip de kanuni sebeplerle reddi icabeden amme alacakları, istihkak
sahiplerinin reddiyatı yapacak olan amme idaresine olan muaccel borçlarına
mahsup edilmek suretiyle reddolunur.” hükmü yer almaktadır.
Bu hükme göre, tahsil edildikten sonra kanuni sebeplerle iadesi
gereken amme alacağının, hak sahibinin amme idaresine muacceliyet kazanmış
borcunun bulunması halinde bu borca mahsup edilmek suretiyle red ve iade
edilmesi gerekmektedir.
Diğer taraftan, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık
Sigortası Kanununun 7061 sayılı Kanunun 87 nci maddesi ile değişik 88 inci
maddesinin onaltıncı fıkrasında “6183 sayılı Kanunun 23 üncü maddesine göre
Maliye Bakanlığına bağlı tahsil dairelerince reddiyat yapılması durumunda
anılan maddenin birinci fıkrasına göre yapılacak mahsuptan sonra Kurumun prim
ve diğer alacaklarından muaccel olanlara mahsup yapılır. Kurumun tahsil ettiği
prim ve diğer alacaklardan reddi icap edenler, istihkak sahiplerinin Kuruma
olan muaccel borçlarına mahsubundan sonra Maliye Bakanlığına bağlı tahsil
dairelerine olan muaccel borçlara mahsup edilmek üzere reddolunur. Bu suretle
yapılan ödemelerde, reddedilen tutarın Kuruma ve/veya alacaklı tahsil
dairesinin hesabına geçtiği tarihte ödeme yapılmış sayılır. Bu fıkranın
uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Maliye Bakanlığı ile Kurum tarafından
müştereken belirlenir.” hükmü yer almaktadır.
Bu hükme göre, tahsil edildikten sonra kanuni sebeplerle nakden
reddi icabeden alacaklara ilişkin reddiyatın Maliye Bakanlığına bağlı tahsil
dairelerince yapılacağı hallerde;
- öncelikle borçlunun Maliye Bakanlığına bağlı tüm tahsil
dairelerine olan muaccel borçlarına mahsup yapılması,
- mahsup sonrası kalan bir tutarın bulunması halinde bu tutarın,
borçlunun alacaklı amme idaresi olan Devletin gümrük mevzuatından doğan amme
alacaklarını takiple görevli Gümrük ve Ticaret Bakanlığına bağlı tahsil
dairelerine bulunan muaccel borçlarına mahsup edilmesi,
- bu mahsup sonrasında da iadesi gereken bir tutarın bulunması
halinde borçlunun Sosyal Güvenlik Kurumuna (SGK) olan ve 6183 sayılı Kanuna
göre takip edilen muaccel prim ve diğer borçlarına ödenmek üzere SGK’ya
aktarılması,
gerekmektedir.
Ayrıca, reddiyata konu alacağa ilişkin devir, temlik, el
değiştirme ve haciz işlemleri 6183 sayılı Kanunun 23 üncü ve 5510 sayılı
Kanunun 88 inci maddelerinin yukarıdaki hükümleri uygulandıktan sonra ve nakden
iadeye konu bir tutarın bulunması halinde hüküm ifade edecektir.
Öte yandan, SGK tarafından iade edilecek bir alacağın bulunması
durumunda, SGK muaccel alacaklarına mahsup yaptıktan sonra kalan bir tutar
olması halinde bu tutarı, borçlunun Maliye Bakanlığına bağlı tahsil dairelerine
olan muaccel borçlarına mahsup edilmek üzere ilgili tahsil dairesine
aktaracaktır. Alacaklı tahsil dairesinin birden fazla olması durumunda SGK
tarafından aktarılacak tutar alacaklı tahsil dairelerinden herhangi birisinin
banka hesabına gönderilecektir. Banka hesabına para aktarılan tahsil
dairesince, aktarılan tutar alacaklı tahsil daireleri arasında garameten taksim
edilecektir. Bu suretle yapılan ödemelerde, ödeme tarihi, paranın tahsil
dairesinin hesabına geçtiği tarih olacaktır.
VII. İptal Davaları
(Değişik Başlık:RG-29/6/2008-26921)
1. 6183 sayılı Kanunun
24 ila 31 inci maddelerinde iptal davalarına ilişkin hükümler düzenlenmiştir.
Bu hükümlerle güdülen amaç; amme alacağını ödemeyen borçlunun malı bulunmadığı
ya da borca yetmediği takdirde, amme alacağının tamamının veya bir kısmının
tahsiline imkan bırakmamak amacıyla borçlu tarafından yapılan tek taraflı hukuki
muamelelerle borçlunun amacını bilen veya bilmesi lazım gelen kimselerle
yapılan bütün muamelelerin hükümsüzlüğünü sağlamak ve bu yol ile amme alacağını
tahsil etmektir.
2. 6183 sayılı Kanunun
24 üncü maddesinde, bu Kanuna göre açılan davalara genel mahkemelerde
bakılacağı belirtildiğinden, iptal davalarının, iptali istenen tasarrufun
değerine göre sulh hukuk veya asliye hukuk mahkemelerinde açılması
gerekmektedir.
6183 sayılı Kanunda
iptal davasının mahal olarak nerede açılacağına ilişkin özel bir belirleme
yapılmadığından yetkili mahkeme Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununa göre
belirlenecektir.
3. 6183 sayılı Kanunun
25 inci maddesinde, iptal davasının tarafları ve husumetin kimlere
yöneltileceği sayılmıştır. Buna göre, alacaklı amme idareleri veya alacağın
tahsili ile görevlendirilmiş olan tahsil daireleri tarafından davacı sıfatıyla
açılacak iptal davalarının davalısı; borçlu, borçlu ile hukuki muamelede
bulunanlar veya kendilerine borçlu tarafından ödeme yapılan kimselerle,
bunların mirasçıları ve kötü niyetli üçüncü şahıslar olacaktır.
İptal davalarının
alacaklı amme idarelerinin bu konuda yetkilendirilmiş birimlerince açılacağı
tabiidir.
4. İptal davasının
açılabilmesi için takip konusu amme alacağının ödeme vadesinin gelmiş (muaccel)
olması ve yapılan takip işlemlerine rağmen borçlunun mal varlığından bu
alacağın tahsil edilememiş olması gerekmektedir.
5. 6183 sayılı Kanunun
26 ncı maddesinde; 27, 28, 29 ve 30 uncu maddelerde sözü edilen tasarrufların
vukuu tarihinden 5 yıl geçmesinden sonra bu maddelere dayanılarak dava
açılamayacağı hükme bağlanmıştır. Bu maddede yer alan 5 yıllık süre hak
düşürücü süredir.
Diğer taraftan,
Kanunun ivazsız tasarrufların hükümsüzlüğüne ilişkin 27 nci maddesi ile
hükümsüz sayılan diğer tasarruflarla ilgili 29 uncu maddesinde öngörülen 2
yıllık süreler, amme alacağının ödeme müddetinin başladığı tarihten geriye
doğru kaç yıllık süre içerisinde yapılmış tasarrufların iptalinin
istenebileceğine ilişkin olup, bu maddelere göre açılacak davalarda da hak düşürücü
sürenin hesabında her hal ve takdirde tasarrufun vukuu tarihinden itibaren 5
yıllık sürenin dikkate alınması gerekmektedir.
6. 6183 sayılı Kanunun
31 inci maddesi, iptal davasının kabul edilmesi halinde alacaklı amme idaresi
yararına ne gibi sonuçlar doğuracağını düzenlemektedir.
Bu
düzenlemelere göre, iptal davaları alacaklı amme idaresine alacağını tahsil
olanağı sağlayan nisbi nitelikte kanundan doğan şahsi davalardır. Dava sabit
olduğu takdirde davacı amme idaresi, bu davaya konu teşkil eden mal üzerinde
cebri icra yoluyla alacağını tahsil edebilme hakkını elde eder ve davanın
konusu gayrimenkul ise davalı üçüncü şahıs üzerindeki kaydın düzeltilmesine
mahal olmadan o gayrimenkulün haciz ve satışını isteyebilir.
Anılan madde
uyarınca, tasarruf ve muameleden faydalananlar elde ettiklerini, elden
çıkarmışlarsa takdir edilecek bedelini vermeye mecburdurlar.
VIII. (Değişik:RG-29/6/2008-26921) Limited Şirketlerin Amme
Borçları
1. 6183 sayılı Kanunun 4369 sayılı Kanunla değişik 35 inci maddesi 5766
sayılı Kanunla yapılan düzenlemelere göre “Limited şirket ortakları
şirketten tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen veya tahsil edilemeyeceği
anlaşılan amme alacağından sermaye hisseleri oranında doğrudan doğruya sorumlu
olurlar ve bu Kanun hükümleri gereğince takibe tabi tutulurlar.
Ortağın şirketteki sermaye payını devretmesi halinde, payı
devreden ve devralan şahıslar devir öncesine ait amme alacaklarının
ödenmesinden birinci fıkra hükmüne göre müteselsilen sorumlu tutulur.
Amme alacağının doğduğu ve ödenmesi gerektiği zamanlarda pay
sahiplerinin farklı şahıslar olmaları halinde bu şahıslar, amme alacağının
ödenmesinden birinci fıkra hükmüne göre müteselsilen sorumlu tutulur.” şeklini
almıştır.
2. Maddenin birinci fıkrası hükmüne göre, limited şirket ortakları
şirketten tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen veya tahsil edilemeyeceği
anlaşılan amme alacağından sermaye hisseleri oranında doğrudan doğruya sorumlu
tutulacaklardır.
Limited şirket borçlarından sorumlu olan gerçek veya tüzel kişi ortaklar,
6183 sayılı Kanunun 3 üncü maddesi uyarınca amme borçlusu olup, bu Kanun
hükümlerine göre takip edilecektir.
3. 6762 sayılı Türk Ticaret Kanununun 503 ve müteakip maddelerinde
limited şirketlerin kuruluşu düzenlenmiş, Kanunun 511 inci maddesinde tescil ve
ilan edilecek hususlar arasında; ortakların kimliği ve koymayı taahhüt
ettikleri sermaye miktarları yer almış, 515 inci maddesinde şirket esas
mukavelesinde yapılan her değişikliğin ilk mukavelede olduğu gibi tescil ve
ilan edileceği, 519 uncu maddesinde de pay defterinin tutulacağı, bu deftere;
ortakların ad ve soyadlarının, pay miktarlarının, vukuu bulan ödemelerin,
payların devir ve intikali ve bu hususlarla ilgili değişikliklerin
kaydedileceği hükme bağlanmıştır.
Aynı Kanunun 520 nci maddesi hükmüne göre de ortaklık payının
devri; tescil ve ilan edilmese de noter tasdikli devir sözleşmesi, ortakların
devir işlemine muvafakatı ve devrin pay defterine işlenmesi ile hüküm ifade
etmektedir.
Bu hükümlerin birlikte incelenmesinden de görüleceği gibi, limited
şirket ortaklarının kimliği ve şirketteki sermaye hisselerine ilişkin bilgiler;
şirketin Türkiye Ticaret Sicil Gazetesinde ilan edilen ana sözleşmesinde, bu
sözleşmede yapılan değişikliklerde, pay devrinin tescil ve ilan edilmemiş
olduğu hallerde ise pay defterinde yer almaktadır.
(Ek paragraf:RG-11/9/2013-28762) 14/2/2011
tarihli ve 27846 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan ve 6762 sayılı Türk Ticaret
Kanununu mülga eden 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununun 573 ve müteakip
maddelerinde limited şirketlerin kuruluşu düzenlenmiş, Kanunun 587 nci
maddesinde tescil ve ilan edilecek hususlar arasında; ortakların kimliği ve
koymayı taahhüt ettikleri sermaye miktarları, müdürlerin ve şirketi temsile
yetkili diğer kişilerin kimliği, temsil yetkisinin kullanılma şekli yer almış,
589 uncu maddesinde şirket esas sözleşmesinde yapılan her değişikliğin ilk
sözleşmede olduğu gibi tescil ve ilan edileceği, 594 üncü maddesinde de pay
defterinin tutulacağı, bu deftere; ortakların adlarının, her ortağın sahip olduğu
esas sermaye pay sayısının, esas sermaye paylarının devirleri ve geçişleri
itibari değerlerinin, grupları ve esas sermaye payları üzerindeki intifa ve
rehin haklarının, sahiplerinin adlarının ve adreslerinin bu deftere
kaydedileceği vukuu bulan ödemelerin, payların devir ve intikali ve bu
hususlarla ilgili değişikliklerin kaydedileceği hükme bağlanmıştır.
(Ek paragraf:RG-11/9/2013-28762) 6102
sayılı Kanunun 595 inci maddesinde ortaklık payının devri düzenlenmiş ve madde
hükmüne göre ortaklık payının/esas sermaye payının devri ve devir borcunu
doğuran işlemlerin yazılı şekilde yapılacağı ve tarafların imzalarının noterce
onaylanacağı, şirket sözleşmesinde aksi öngörülmemişse, esas sermaye payının
devri için ortaklar genel kurulunun onayının şart olduğu ve devrin bu onayla
geçerli olacağı, başvurudan itibaren üç ay içinde genel kurul reddetmediği
takdirde devre onay vermiş sayılacağı hükme bağlanmıştır.
(Ek paragraf:RG-11/9/2013-28762) Buna
göre, ortaklık payının devri; tescil ve ilan edilmese de noter tasdikli devir
sözleşmesi, şirket sözleşmesinde aksi öngörülmemişse ortaklar genel kurulunun
onayı bu onayın bulunmadığı halde üç aylık sürenin geçmesi ile hüküm ifade
etmektedir. (Değişik cümle:RG-14/6/2018-30451) Bu durumda ortaklık
payının devredildiği tarih olarak; devrin ortaklar genel kurulu tarafından
onaylanmış veya onaylanmış sayılması halinde onay tarihinin, şirket
sözleşmesinde ortaklık payının devri için ortaklar genel kurulu onayının
aranmadığı durumlarda noter tasdikli devir sözleşmesi tarihinin esas alınması
gerekmektedir.
(Ek paragraf:RG-11/9/2013-28762) Diğer
taraftan, ortaklık payının noter tasdikli devir sözleşmesi ile devredilmesine
rağmen devrin genel kurul tarafından reddedilmesi halinde, ortaklık payı
devredilmemiş sayılacak ve ortağın ortaklık sıfatı devam edecektir.
(Ek paragraf:RG-11/9/2013-28762) Bu
itibarla, limited şirket ortaklarının kimliği ve şirketteki sermaye hisselerine
ilişkin bilgiler; şirketin Türkiye Ticaret Sicil Gazetesinde ilan edilen ana
sözleşmesinde, bu sözleşmede yapılan değişikliklerde, pay devrinin tescil ve
ilan edilmemiş olduğu hallerde ise 6102 sayılı Kanunun 594 üncü maddesine göre
tutulan pay defterinde ya da devrin genel kurul tarafından onaylanmış veya
onaylanmış sayılması halinde noter tasdikli devir sözleşmesinde yer almaktadır.
(Ek paragraf:RG-11/9/2013-28762) Diğer
taraftan, 6102 sayılı Kanun 14/2/2011 tarihinde yayımlanmış ve istisnai
düzenlemeleri hariç olmak üzere 1/7/2012 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Aynı
tarihte yürürlüğe giren 6103 sayılı Türk Ticaret Kanununun Yürürlüğü ve
Uygulama Şekli Hakkında Kanun ile de yeni Türk Ticaret Kanunu hükümlerinin
yürürlüğe girmesi ve uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar belirlenmiştir.
Yapılan düzenlemeler göz önünde bulundurulduğunda, amme alacağının ödenmesinden
6183 sayılı Kanunun 35 inci maddesi çerçevesinde sorumluluğu bulunan ortakların
tespitinde amme alacağının doğduğu ve ödenmesi gerektiği tarihte yürürlükte
bulunan ilgili Kanun hükümleri dikkate alınacaktır. Aynı şekilde ortaklık
payının devri ile ilgili olarak da payın devredildiği tarihte yürürlükte olan
Kanun hükümlerinin uygulanacağı tabiidir.
4. 6183 sayılı Kanunun 35 inci maddesi uyarınca limited şirket
ortakları hakkında takibe geçilebilmesi için, Kanunun 54 ve müteakip
maddelerine göre şirket hakkında yapılan takip muameleleri sonucunda amme
alacağının şirketten tamamen veya kısmen tahsil edilememesi veya tahsil
edilemeyeceğinin anlaşılması gerekmektedir.
5766 sayılı Kanunla 6183 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinde yapılan
değişiklikle;
-Tahsil edilemeyen amme alacağı terimi; “Amme
borçlusunun bu Kanun hükümlerine göre yapılan mal varlığı araştırması sonucunda
haczi kabil herhangi bir mal varlığının bulunmaması, haczedilen mal varlığının
satılarak paraya çevrilmesine rağmen satış bedelinin amme alacağını
karşılamaması gibi nedenlerle tahsil edilemeyen amme alacaklarını,”
-Tahsil edilemeyeceği anlaşılan amme alacağı terimi; “Amme
borçlusunun haczedilen mal varlığına bu Kanun hükümlerine göre biçilen
değerlerin amme alacağını karşılayamayacağının veya hakkında iflas kararı
verilen amme borçlusundan aranılan amme alacağının iflas masasından tahsil
edilemeyeceğinin anlaşılması gibi nedenlerle tahsil dairelerince yürütülen
takip muamelelerinin herhangi bir aşamasında amme borçlusundan tahsil edilemeyeceği
ortaya çıkan amme alacaklarını,”
şeklinde tanımlanmıştır.
Bu düzenleme çerçevesinde limited şirket ortaklarının
sorumluluğuna başvurulmadan önce alacaklı tahsil dairelerince Kanunun 3 üncü
maddesinde yer alan tanımlardaki hususlar dikkate alınmak suretiyle yapılacak
işlemlere dayanılarak amme alacağının şirketten tahsil edilememesi veya tahsil
edilemeyeceğinin anlaşılması gerekmektedir.
5. Kanunun 35 inci maddesinin ikinci fıkrası gereğince, ortağın
şirketteki sermaye payını devretmesi halinde, payı devreden ve devralan
şahıslar devir öncesine ait olan ve devir tarihi itibarıyla ödenmemiş bulunan
amme alacaklarının ödenmesinden birinci fıkra hükmüne göre müteselsilen sorumlu
tutulacaktır.
Buna göre, şirket ortağının payını devretmesi halinde, devreden ve
devralan şahıslar, şirketin devir tarihi itibarıyla vadesi geldiği halde
ödenmemiş borçlarından, Kanunun 35 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca
sermaye hisseleri oranında sorumlu olacaklardır. Ancak bu sorumluluğa
başvurulabilmesi için amme alacağının şirketten tamamen veya kısmen tahsil
edilememiş veya tahsil edilemeyeceğinin anlaşılmış olması gerekmektedir.
6. Kanunun 35 inci maddesinin üçüncü fıkrası gereğince, amme
alacağının doğduğu ve ödenmesi gerektiği zamanlarda pay sahiplerinin farklı
şahıslar olmaları halinde bu şahıslar, amme alacağının ödenmesinden birinci
fıkra hükmüne göre müteselsilen sorumlu tutulacaktır.
Buna göre, şirketten tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen veya
tahsil edilemeyeceği anlaşılan amme alacağının doğduğu ve ödenmesi gerektiği
zamanlarda farklı kişilerin şirket ortağı olması halinde, söz konusu kişilerin
bu amme alacağından müteselsilen sorumlu tutularak, Kanunun 35 inci maddesinin
birinci fıkrası uyarınca sermaye hisseleri oranında takip edilmesi gerekmektedir.
7. Kanunun 35 inci maddesinde yapılan değişiklikler ve bu bölümde
yapılan açıklamalar çerçevesinde limited şirket ortakları hakkında yapılacak
takipte aşağıdaki hususlara dikkat edilecektir.
- Öncelikle şirketten tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen veya
tahsil edilemeyeceği anlaşılan amme alacağının doğduğu ve ödenmesi gerektiği
zamanlarda şirket ortaklarının kimler olduğu ve bu ortakların sermaye
hisseleri; şirket ana sözleşmesi, ana sözleşme değişikliği veya pay
defterindeki kayıtlardan tespit edilecektir.
- Her bir ortağın sermaye hissesine göre takip konusu olan amme
alacağından sorumlu olduğu tutar belirlenecektir.
- Şirketten tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen veya tahsil
edilemeyeceği anlaşılan amme alacağının ödenmesinden sermaye hissesi oranında
sorumlu tutulması gereken ortağın, hissesini devredip devretmediği
araştırılacak, hisse devrinin söz konusu olduğu hallerde, devralan şahsın devir
tarihi itibarıyla vadesi geldiği halde ödenmemiş şirket borçlarından sorumlu
tutulacağı tutar tespit edilecektir.
- Ortaklar hakkında takip muamelesine 6183 sayılı Kanunun 55 inci
maddesine göre tanzim edilecek ödeme emrinin tebliği suretiyle başlanılacaktır.
8. 6762 sayılı Kanunun 540 ıncı maddesinde, aksi kararlaştırılmış
olmadıkça, ortakların hep birlikte müdür sıfatıyla şirket işlerini idareye ve
şirketi temsile mezun ve mecbur oldukları hükme bağlanmıştır. Böyle bir durumda
ortaklar hakkında 6183 sayılı Kanun uyarınca yapılacak takip; 35 inci madde
hükümlerine göre sermaye hisseleri oranında olmayacaktır. Ortakların hepsi
kanuni temsilci sıfatına haiz olacaklarından, haklarındaki takip 6183 sayılı
Kanunun mükerrer 35 inci maddesine göre, amme alacağının tamamından müşterek ve
müteselsil sorumluluk esasına göre yürütülecektir.
(Ek paragraf:RG-11/9/2013-28762) 6102
sayılı Kanunun, limited şirketlerin yönetim ve temsiline ilişkin hükümlerinin
yer aldığı 623 üncü maddesinde ise “(1) Şirketin yönetimi ve temsili şirket
sözleşmesi ile düzenlenir. Şirketin sözleşmesi ile yönetimi ve temsili, müdür
sıfatını taşıyan bir veya birden fazla ortağa veya tüm ortaklara ya da üçüncü
kişilere verilebilir. En azından bir ortağın, şirketi yönetim hakkının ve
temsil yetkisinin bulunması gerekir.
(Ek paragraf:RG-11/9/2013-28762) (2) Şirketin
müdürlerinden biri bir tüzel kişi olduğu takdirde, bu kişi bu görevi tüzel kişi
adına yerine getirecek bir gerçek kişiyi belirler.
(Ek paragraf:RG-11/9/2013-28762) (3) Müdürler, kanunla
veya şirket sözleşmesi ile genel kurula bırakılmamış bulunan yönetime ilişkin
tüm konularda karar almaya ve bu kararları yürütmeye yetkilidirler.”
düzenlemesi yer almaktadır.
(Ek paragraf:RG-11/9/2013-28762) 6102
sayılı Kanuna göre, limited şirketin kanuni temsilcisi, şirket sözleşmesi ile
tayin edilmiş müdür sıfatını taşıyan bir veya birden fazla ortak veya tüm
ortaklar ya da üçüncü kişiler olabilecektir. Ancak üçüncü kişilere şirketin
yönetim ve temsilinin verilebilmesi için ortaklardan en az birinin şirketi
yönetim hakkının ve temsil yetkisinin bulunması gerekmektedir.
(Ek paragraf:RG-11/9/2013-28762) Buna
göre, limited şirket ortakları hakkında 6183 sayılı Kanun uyarınca yapılacak
takip; 35 inci madde hükümlerine göre sermaye hisseleri oranında, 6102 sayılı
Kanun hükümlerine göre tespit edilen kanuni temsilcileri hakkındaki takip ise 6183
sayılı Kanunun mükerrer 35 inci maddesine göre amme alacağının tamamından,
müşterek ve müteselsil sorumluluk esasına göre yürütülecektir.
(Ek paragraf:RG-11/9/2013-28762) Diğer
taraftan, 6102 sayılı Kanun 1/7/2012 tarihinde yürürlüğe girmiş olup amme
alacağının ödenmesinden müşterek ve müteselsil sorumluluğu bulunan kanuni
temsilcilerin tespitinde amme alacağının doğduğu ve ödenmesi gerektiği tarihte
yürürlükte bulunan ilgili Kanun hükümleri dikkate alınacaktır.
9. 6183 sayılı Kanunun “Amme alacaklarının korunması” başlıklı
ikinci bölümünde yer alan teminat isteme, ihtiyati haciz, ihtiyati tahakkuk ve
diğer koruma hükümleri, yeterli şartların varlığı halinde bu tebliğdeki
düzenlemeler dikkate alınarak amme borçlusu sayılan ortak hakkında da uygulanacaktır.
10. 6183 sayılı Kanunun 35 inci maddesinde 4369 sayılı Kanunla
yapılan değişiklik 29.07.1998 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Bu itibarla,
29.07.1998 tarihi ve bu tarihten sonraki dönemlere ait olan amme alacakları,
limited şirketten tahsil imkanı bulunmaması halinde yukarıda belirtilen esaslar
çerçevesinde ortaklardan takip ve tahsil edilecektir. Bu tarihten önceki
dönemlere ait amme alacakları ise ortaklardan kanun değişikliği öncesi
hükümlere göre takip ve tahsil edilecektir.
11. (Değişik:RG-11/9/2013-28762)
6183 sayılı Kanunda değişiklikler yapan 5766 sayılı Kanunun geçici
1 inci maddesinde “Bu Kanunla 6183 sayılı Kanunda yapılan değişiklikler ve
eklenen hükümler, hükümlerin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla tahsil
edilmemiş bulunan amme alacakları hakkında da uygulanır.” hükmü yer almaktadır.
Bu hüküm uyarınca, 6183 sayılı Kanunun 5766 sayılı Kanunla değişik
35 inci maddesindeki değişiklik hükümleri, 5766 sayılı Kanunun yayımlandığı
tarih itibarıyla tahsil edilmemiş bulunan amme alacakları hakkında da
uygulanması gerekmektedir.
Ancak, 5766 sayılı Kanunun geçici 1 inci maddesinin Anayasa
Mahkemesinde dava konusu yapılması neticesinde verilen ve 14/5/2011 tarihli ve
27934 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan karar ile 5766 sayılı Kanunun geçici 1
inci maddesinin yürürlüğünün durdurulmasına, 15/10/2011 tarihli ve 28085 sayılı
Resmî Gazete’de yayımlanan karar ile de anılan maddenin iptaline karar
verilmiştir.
Dolayısıyla, 6183 sayılı Kanunun 35 inci maddesinde 5766 sayılı
Kanunla yapılmış olan düzenlemeler, Anayasa Mahkemesinin iptal kararı
gereğince, 6/6/2008 tarihinden itibaren doğan ve ödenmesi gereken amme
alacakları için uygulanacaktır.
Anayasa Mahkemesinin maddenin iptaline ilişkin kararının
gerekçesinde, 5766 sayılı Kanunun yayımlandığı tarihten önceki dönemlere
ilişkin amme alacaklarının ödenmesine dair ikincil sorumluluk düzenlemelerinde
alacağın doğduğu tarihteki düzenlemelerin esas alınması gerektiği
belirtildiğinden, limited şirketlerin 5766 sayılı Kanunun yayımlandığı 6/6/2008
tarihinden önceki zamanlara ilişkin borçlarından sorumlu tutulacak ortakların
tespitinde alacağın doğduğu dönem esas alınacaktır.
Diğer taraftan, Anayasa Mahkemesinin söz konusu kararı gereğince,
5766 sayılı Kanunla, 6183 sayılı Kanunun 35 inci maddesine eklenen ikinci fıkra
hükmünün ise 6/6/2008 tarihinden itibaren yapılan hisse devirleri esas alınarak
uygulanması gerekmektedir.
IX. (Değişik
başlık:RG-29/6/2008-26921) Kanuni Temsilcilerin Sorumluluğu
1. 6183 sayılı Kanunun
mükerrer 35 inci maddesinde kanuni temsilcilerin sorumlulukları düzenlenmiştir.
Madde başlığında yer alan “kanuni temsilciler” ifadesi; tüzel kişilerin,
küçüklerin ve kısıtlıların kanuni temsilcilerini, tüzel kişiliği olmayan
teşekkülü idare edenleri, yabancı şahıs veya kurumların Türkiye’deki
mümessillerini kapsamaktadır.
6183 sayılı Kanunun 3
üncü maddesinde, Kanunun 1 ve 2 nci maddeleri kapsamına giren alacaklar amme
alacağı olarak tanımlanmış, amme borçlusu veya borçlu teriminin, amme alacağını
ödemek mecburiyetinde olan gerçek ve tüzel kişileri ve bunların kanuni
temsilcilerini veya mirasçılarını ve vergi mükelleflerini, vergi sorumlusunu,
kefili ve yabancı şahıs ve kurumlar temsilcilerini ifade ettiği hükme
bağlanmıştır.
6183 sayılı Kanunun
amme borçlusu saydığı kanuni temsilcilerin kimler olduğu ve sorumluluklarının
şekli Türk Medeni Kanunu, Borçlar Kanunu, Türk Ticaret Kanunu ve ilgili diğer
mevzuatta belirlenmiştir.
Buna göre, ilgili
mevzuatta belirlenen tüzel kişiliği haiz kuruluşlar için ayrıca ticaret
siciline tescil ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ilan edilen ana
sözleşmelerinde ve bu sözleşmelerde aynı usulle yapılan değişikliklerde tayin
edilen kanuni temsilciler, 6183 sayılı Kanunun mükerrer 35 inci maddesi ile
amme alacağının ödenmesinden de sorumlu tutulmuşlardır.
Diğer taraftan,
kanuni temsilcilerin sorumluluğuna ilişkin olarak 213 sayılı Kanunun 10 uncu
maddesinde de aynı içerikte hükümler yer almaktadır.
2.
(Değişik:RG-11/9/2013-28762)
Mülga 6762 sayılı
Kanunun 317 nci maddesinde; “Anonim şirket idare meclisi tarafından idare ve
temsil olunur.” hükmü, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununun 365 inci maddesinde
ise “Anonim şirket, yönetim kurulu tarafından yönetilir ve temsil olunur.
Kanundaki istisnai hükümler saklıdır.” hükmü yer almaktadır. Buna göre, gerek
6762 sayılı gerekse 6102 sayılı Kanunlar gereğince anonim şirketin kanuni
temsilcisi idare meclisi, bir diğer ifade ile yönetim kuruludur.
Mülga 6762 sayılı
Kanunun 317 nci maddesi hükmü genel kuralı belirtmekte, ancak vazifelerin
azalar arasında ne şekilde taksim olunacağı 319 uncu maddede düzenlenmektedir.
Anılan maddede, “Esas
mukavelede idare ve temsil işlerinin idare meclisi azaları arasında taksim
edilip edilmeyeceği ve taksim edilecekse bunun nasıl yapılacağı tespit olunur.
İdare meclisinin en az bir azasına şirketi temsil salahiyeti verilir.
Esas mukavele ile
temsil salahiyetinin ve idare işlerinin hepsini veya bazılarını idare meclisi
azası olan murahhaslara veya pay sahibi olmaları zaruri bulunmayan müdürlere
bırakabilmek için umumi heyete veya idare meclisine salahiyet verilebilir. Bu
gibi kayıtlar bulunmadığı takdirde 317 nci madde hükmü tatbik olunur.” hükmü
yer almaktadır.
Mülga 6762 sayılı
Kanunun 319 uncu madde hükmü, yönetim kuruluna ait olan şirketi temsil ve idare
yetkisinin; esas sözleşme ile yönetim kurulu üyelerinden en az biri veya birden
fazlasına veya esas sözleşmede genel kurula veya yönetim kuruluna verilecek
yetki ile yönetim kurulu üyesi olmaları şartıyla murahhas üyelere veya şirkette
pay sahibi olmasalar bile sorumlu müdürlere devredilebileceğine ilişkindir.
Diğer taraftan, 6102
sayılı Türk Ticaret Kanunu yönetim hakkı ile temsil yetkisini birbirinden
ayırarak 367 nci maddesinde yönetimin devri konusu düzenlenmiş, 370 inci
maddesinde ise şirketin temsil yetkisi “(1) Esas sözleşmede aksi öngörülmemiş
veya yönetim kurulu tek kişiden oluşmuyorsa temsil yetkisi çift imza ile
kullanılmak üzere yönetim kuruluna aittir.
(2) Yönetim kurulu,
temsil yetkisini bir veya daha fazla murahhas üyeye veya müdür olarak üçüncü
kişilere devredebilir. En az bir yönetim kurulu üyesinin temsil yetkisini haiz
olması şarttır.” şeklinde düzenlenmiştir. Söz konusu hüküm esas itibarıyla
mülga 6762 sayılı Kanunun 319 uncu maddesinde yer alan temsil yetkisi ve bu
yetkinin devrine ilişkin benzer hükümleri içermektedir.
6102 sayılı Kanunun
370 inci madde hükmü, aksi kararlaştırılmadıkça temsil yetkisini çift imza
kullanılmak suretiyle yönetim kuruluna, yönetim kurulunun da temsil yetkisini;
yönetim kurulu üyelerinden en az bir veya daha fazla murahhas üyeye veya müdür
olarak üçüncü kişilere devredilebileceğine ilişkindir. Yönetim kurulunun,
temsil yetkisini müdür olarak üçüncü kişilere devredebilmesi için en az bir
yönetim kurulu üyesinin de temsil yetkisinin bulunması şarttır. Ayrıca, 6102
sayılı Kanunun 359 uncu maddesi gereğince anonim şirketin yönetim kurulunun;
esas sözleşme ile atanmış veya genel kurul tarafından seçilmiş bir veya daha
fazla kişiden oluşması gerektiği hükme bağlandığından, anonim şirketin yönetim
kurulunun tek kişiden oluşması halinde, şirketin temsilinde her hal ve takdirde
bu kişinin bulunması gerektiği tabiidir.
Buna göre, 6183
sayılı Kanunun mükerrer 35 inci maddesi uygulamasında kanuni temsilci;
- Mülga 6762 sayılı
Kanuna göre şirket esas sözleşmesi ile temsile yetkilendirilmiş veya kaynağını
esas sözleşmeden alan yetki ile idare meclisi ya da genel kurulca temsil
yetkisi verilmiş kişi veya kişiler,
- 6102 sayılı Kanuna
göre şirket esas sözleşmesi ile atanmış veya genel kurul tarafından seçilmiş
yönetim kurulu üyeleri veya yönetim kurulu üyelerinden en az birinin bulunması
koşuluyla yönetim kurulu tarafından müdür olarak atanmış üçüncü kişiler,
olacaktır.
Burada dikkat
edilmesi gereken önemli bir husus da her iki kanun uygulamasında da temsil
yetkisi verilen kişi ya da kişilerden birinin mutlak surette yönetim kurulu
üyelerinden birisi olmasıdır.
3. (Değişik
ibare:RG-11/9/2013-28762) 6762 sayılı Türk Ticaret Kanununun 323
üncü maddesinde, idare meclisinin şirketi temsile salahiyetli kimseleri tescil
edilmek üzere ticaret siciline bildireceği, temsil salahiyetine müteallik
kararın noterlikçe tasdik edilmiş suretinin de sicil memuruna verilmesinin şart
olduğu hükme bağlanmıştır.
Bu hükme göre;
- Temsil salahiyetine
ilişkin noter tasdikli yetkili organ (yönetim kurulu veya genel kurul) kararı,
- Şirketi temsil
salahiyeti verilen kişilerin kimler olduğu,
hususlarının ticaret
sicilinde tescil ve ilan edilmiş olması gerekmektedir. Aynı Kanunun 38 inci
maddesi gereğince de bu tescilin ilan tarihinden itibaren hüküm ifade edeceği
tabiidir.
(Değişik
ibare:RG-11/9/2013-28762) 6762 sayılı Türk Ticaret Kanununun 321 inci maddesinde,
“Temsile salahiyetli olanlar şirketin maksat ve mevzuuna dahil olan her nevi
işleri ve hukuki muameleleri şirket adına yapmak ve şirket unvanını kullanmak
hakkını haizdirler.
Temsil salahiyetinin
tahdidi, hüsnüniyet sahibi üçüncü şahıslara karşı hüküm ifade etmez. Ancak
temsil salahiyetinin sadece merkezin veya bir şubenin işlerine hasrolunduğuna
veya müştereken kullanılmasına dair tescil ve ilan edilen tahditler
muteberdir...”
hükmü yer almaktadır.
Bu madde ile temsil
salahiyetinin kapsamına işaret edilerek, temsile salahiyetli olanların şirketin
maksat ve mevzuuna dahil olan tüm işleri ve tüm hukuki işlemleri şirket adına
yapmaları gerektiği ve bu salahiyetin kapsam olarak sınırlandırılamayacağı
ifade edilmektedir.
Bu durumda, 6183
sayılı Kanunun mükerrer 35 inci maddesinin uygulamasında, 319 uncu madde
hükmüne göre temsil yetkisi verilen kişi ya da kişilerin kanuni temsilci kabul
edilebilmesi için, şirketin maksat ve mevzuuna dahil olan tüm işlemlerde tam
yetkili olmaları zorunludur.
(Ek
paragraf:RG-11/9/2013-28762) 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununun 371 ve 373
üncü maddelerinde de aynı esaslar benimsenerek düzenleme yapılmıştır.
4. (Değişik
ibare:RG-11/9/2013-28762) 6762 sayılı Türk Ticaret Kanununa ilişkin
yukarıda yer verilen açıklamalar dikkate alınarak, bir anonim şirketin kanuni
temsilcileri;
a) Öncelikle şirket
esas sözleşmesinde yönetim kurulu üyelerinden birinin veya birden fazlasının
şirketi temsile yetkili kılınıp kılınmadığı,
b) Şirketi temsile
yetkili üye esas sözleşmede belirlenmemiş ise sözleşmede yönetim kurulu veya
genel kurula, yönetim kurulu üyesi olması şartıyla murahhas üyeleri veya
şirkette pay sahibi olmayan sorumlu müdürleri temsilci olarak belirleme
konusunda yetki verilip verilmediği,
c) Esas sözleşmede
temsilci belirleme konusunda yetkisi bulunan organ tarafından bu yetki
çerçevesinde temsil salahiyetinin; yönetim kurulu üyelerinden biri veya
birkaçına ya da yönetim kurulu üyelerinden en az biri ile birlikte şirketin
sorumlu müdürü veya müdürlerine devredilip devredilmediği,
hususlarına göre
belirlenecektir.
(Ek
paragraf:RG-11/9/2013-28762) 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununa ilişkin
yukarıda yer verilen açıklamalar dikkate alındığında anonim şirketlerde kanuni
temsilcilerin tespitinde de aynı esaslar dikkate alınacak olup 6102 sayılı
Kanunun yönetim kuruluna verdiği yetki çerçevesinde temsil yetkisinin
devredilip devredilmediği konusu da araştırılacaktır.
Bu hususların
varlığı, ticaret sicili kayıtlarına ve ilanın yapıldığı Türkiye Ticaret Sicili
Gazetesine bakılarak tayin olunacaktır.
5.
(Değişik:RG-11/9/2013-28762)
6762 sayılı Türk
Ticaret Kanununun 319 ve müteakip maddeleri ile 6102 sayılı Kanunun 370 ve
müteakip maddelerine göre temsil yetkisi murahhas azalara veya müdür olarak
üçüncü kişilere bırakılmamış ise yönetim kurulu üyeleri kanuni temsilci
sıfatını taşımaktadır.
Buna göre, amme
alacağının anonim şirket şeklinde örgütlenmiş tüzel kişiliğin mal varlığından
kısmen veya tamamen tahsil edilememesi veya tahsil edilemeyeceğinin anlaşılması
halinde tüzel kişiliğin kanuni temsilcisi konumundaki yönetim kurulu üyelerinin
şahsi malvarlıklarından takip ve tahsili cihetine gidilmeden önce, şirket esas
sözleşmesinin ve ticaret sicili kayıtlarının tetkik olunması, temsil
salahiyetinin aynı zamanda yönetim kurulu üyesi olan murahhas bir veya birkaç
üyeye veya müdür olarak üçüncü kişilere bırakılmış olup olmadığının tespit
edilmesi gerekmektedir.
Yapılacak tespit
sonucunda; şirketi temsil salahiyetinin murahhas üye veya üyeler ile müdür
olarak üçüncü kişilere bırakıldığının anlaşılması halinde amme alacağının
bunlardan takip ve tahsiline gidilmesi, bu durumda diğer yönetim kurulu üyeleri
hakkında işlem yapılmaması icap etmektedir.
Şirket esas
sözleşmesinde bu şekilde bir görevlendirmeye ilişkin herhangi bir kayıt
bulunmaması halinde, 6762 sayılı Kanunun 317 nci maddesi, 6102 sayılı Kanunun
365 inci maddesi hükmü göz önüne alınacak, yönetimde bulunan tüm üyelerin
müşterek ve müteselsil sorumlulukları dikkate alınarak haklarında 6183 sayılı
Kanunun mükerrer 35 inci maddesi uyarınca işlem yapılacaktır.
Diğer taraftan, 6102
sayılı Kanun 1/7/2012 tarihinde yürürlüğe girmiş olup amme alacağının
ödenmesinden müşterek ve müteselsil sorumluluğu bulunan kanuni temsilcilerin
tespitinde amme alacağının doğduğu ve ödenmesi gerektiği tarihte yürürlükte
bulunan ilgili Kanun hükümleri dikkate alınacaktır.
6.
(Değişik.RG-29/6/2008-26921)
5766 sayılı Kanunun 4
üncü maddesiyle 6183 sayılı Kanunun mükerrer 35 inci maddesine “Amme
alacağının doğduğu ve ödenmesi gerektiği zamanlarda kanuni temsilci veya
teşekkülü idare edenlerin farklı şahıslar olmaları halinde bu şahıslar, amme
alacağının ödenmesinden müteselsilen sorumlu tutulur.” hükmü eklenmiştir.
Bu hükme göre, tüzel
kişilerle küçüklerin ve kısıtlıların, vakıflar ve cemaatler gibi tüzel kişiliği
olmayan teşekküllerin mal varlığından tamamen
veya kısmen tahsil edilemeyen veya tahsil edilemeyeceği anlaşılan amme alacağının
doğduğu ve ödenmesi gerektiği zamanlarda farklı kişilerin kanuni temsilci veya
teşekkülü idare edenler olması halinde söz konusu kişiler, amme alacağından
müteselsilen sorumlu tutularak, Kanunun mükerrer 35 inci maddesinin birinci
fıkrası uyarınca takip edilecektir.
7. 6183 sayılı Kanunun
54 ve müteakip maddelerine göre yapılan takip sonucunda amme borçlusunun mal
varlığından tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen veya tahsil edilemeyeceği
anlaşılan amme alacaklarının, yukarıda belirtildiği şekilde tayin olunan kanuni
temsilcilerin mal varlığından tahsil edilmesi gerekmektedir.
(Ek
paragraf:RG-29/6/2008-26921) 5766 sayılı Kanunun 1 inci maddesi ile 6183
sayılı Kanunun 3 üncü maddesine eklenen “tahsil edilemeyen amme alacağı” terimi ile “tahsil edilemeyeceği
anlaşılan amme alacağı” terimlerine ilişkin açıklamalar Tebliğin Birinci
Kısım, İkinci Bölüm VII. Limited Şirketlerin Amme Borçları başlıklı alt
bölümünün (4) numaralı bölümünde yer almaktadır.
(Ek
paragraf:RG-29/6/2008-26921) Amme borçlusu nezdinde sürdürülen takip
işlemleri sonucunda tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen veya tahsil
edilemeyeceği anlaşılan amme alacakları, Kanunun 3 üncü maddesinde yer alan
tanımlardaki hususlar dikkate alınmak suretiyle yapılacak işlemlere dayanılarak
tespit edilecek ve maddede belirtilen hallerden herhangi birinin varlığı
halinde kanuni temsilciler hakkında takip yapılabilmesi için yeterli şartların
oluştuğu kabul edilerek, takip işlemlerine kanuni temsilciler adına 6183 sayılı
Kanunun 55 inci maddesine göre düzenlenecek ödeme emri tebliği suretiyle
başlanılacaktır.
(Ek
paragraf:RG-29/6/2008-26921) Amme borçlusunun birden fazla kanuni
temsilcisi bulunduğu takdirde, ilgili kanunlara göre kanuni temsilcilerin
sorumluluk şekline bakılacak ve müşterek ve müteselsil sorumlu olanlar hakkında
tahsil edilemeyen veya edilemeyeceği anlaşılan amme alacağının tamamı için her
birine ayrı ayrı ödeme emri düzenlenmek suretiyle takibe geçilecektir.
8. (Değişik:RG-29/6/2008-26921)
5766 sayılı Kanunun 4 üncü maddesi ile 6183 sayılı Kanunun
mükerrer 35 inci maddesine “Kanuni temsilcilerin sorumluluklarına dair 213
sayılı Vergi Usul Kanununda yer alan hükümler, bu maddede düzenlenen
sorumluluğu ortadan kaldırmaz.” hükmü eklenmiştir.
Bu hükme göre, 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 10 uncu maddesinde,
kanuni temsilcilerin sorumluluklarına ilişkin hükümlerin düzenlenmiş olması,
Vergi Usul Kanunu kapsamındaki amme alacaklarının takibinin 6183 sayılı Kanunun
mükerrer 35 inci maddesine göre yapılmasına engel teşkil etmeyecektir.
Dolayısıyla Vergi Usul Kanunu kapsamına giren amme alacakları dahil olmak üzere
tüm amme alacakları için mükerrer 35 inci madde uyarınca takip yapılması mümkün
bulunmaktadır.
9. Yeterli şartlar
oluştuğu takdirde 6183 sayılı Kanunun “Amme alacaklarının korunması” başlıklı
ikinci bölümünde yer alan teminat isteme, ihtiyati haciz, ihtiyati tahakkuk ve
diğer korunma hükümlerinin amme borçlusunun yanı sıra amme borçlusu sayılan
kanuni temsilciler hakkında da uygulanması cihetine gidilecektir. Kanuni temsilciler
hakkında sürdürülecek takip işlemlerinde yukarıda açıklanan hususların yanı
sıra, kanuni temsilci sıfatı olmayan şahıslar hakkında mükerrer 35 inci madde
gereğince takip yapılmamasına özellikle dikkat edilecektir.
10. 6183 sayılı Kanunun
35 ve mükerrer 35 inci maddelerinde yer verilen sorumluluklar ile 213 sayılı
Kanunun 10 uncu maddesinde düzenlenen sorumluluk nedeniyle yapılacak takiplerde
ortak ve kanuni temsilcilerin takibinde bir öncelik sıralaması söz konusu
olmadığından, ortaklar ve kanuni temsilciler hakkında yapılacak takiplere aynı
zamanda başlanılması gerekmektedir.
11.
(Ek:RG-29/6/2008-26921) (Değişik:RG-11/9/2013-28762)
6183 sayılı Kanunda
değişiklikler yapan 5766 sayılı Kanunun geçici 1 inci maddesinde “Bu Kanunla
6183 sayılı Kanunda yapılan değişiklikler ve eklenen hükümler, hükümlerin
yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla tahsil edilmemiş bulunan amme alacakları
hakkında da uygulanır.” hükmü yer almaktadır.
Bu hüküm uyarınca,
6183 sayılı Kanunun 5766 sayılı Kanunla değişik mükerrer 35 inci maddesindeki
değişiklik hükümleri, 5766 sayılı Kanunun yayımlandığı tarih itibarıyla tahsil
edilmemiş bulunan amme alacakları hakkında da uygulanması gerekmektedir.
Ancak, 5766 sayılı
Kanunun geçici 1 inci maddesinin Anayasa Mahkemesinde dava konusu yapılması
neticesinde verilen ve 14/5/2011 tarihli ve 27934 sayılı Resmî Gazete’de
yayımlanan karar ile 5766 sayılı Kanunun geçici 1 inci maddesinin yürürlüğünün
durdurulmasına, 15/10/2011 tarihli ve 28085 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan
karar ile de anılan maddenin iptaline karar verilmiştir.
Dolayısıyla, 6183
sayılı Kanunun mükerrer 35 inci maddesinde 5766 sayılı Kanunla yapılmış olan
düzenlemeler, Anayasa Mahkemesinin iptal kararı gereğince, 6/6/2008 tarihinden
itibaren doğan ve ödenmesi gereken amme alacakları için uygulanacaktır.
Anayasa Mahkemesinin
maddenin iptaline ilişkin kararının gerekçesinde, 5766 sayılı Kanunun
yayımlandığı tarihten önceki dönemlere ilişkin amme alacaklarının ödenmesine
dair ikincil sorumluluk düzenlemelerinde alacağın doğduğu tarihteki
düzenlemelerin esas alınması gerektiği belirtildiğinden, asıl amme borçlusunun
5766 sayılı Kanunun yayımlandığı 6/6/2008 tarihinden önceki zamanlara ilişkin
borçlarından sorumlu tutulacak kanuni temsilcilerin tespitinde alacağın doğduğu
dönem esas alınacaktır.
(Mülga alt
bölüm:RG-11/9/2013-28762 – Burada bulunan “IX. Yurt Dışı Çıkış Tahdidi”
adlı alt bölüm başlığıyla birlikte yürürlükten kaldırılmıştır.)
ÜÇÜNCÜ
BÖLÜM
Ödeme
I. Ödeme Zamanı
1. 6183 sayılı Kanunun
37 nci maddesinde, amme alacaklarının özel kanunlarda düzenlenmiş olan ödeme
sürelerinde ödeneceği ve ödeme süresinin son gününün amme alacağının vade günü
olduğu, özel kanunlarında ödeme zamanı tespit edilmemiş amme alacaklarının
Maliye Bakanlığınca belirtilecek usule göre yapılacak tebliğden itibaren bir ay
içinde ödeneceği hükme bağlanmıştır.
Bakanlığımızca bugüne
kadar yapılan düzenlemelerle çeşitli kanunlarda yer alan ve ödeme süresi
gösterilmemiş olan amme alacaklarının ilgililerden hangi usulle tebligat
yapılarak istenileceği belirlenmiş ve belirlenen bu usullere uygun yapılan
tebliğler ile borçlulardan 1 ay içerisinde amme alacağının ödenmesi
istenmiştir.
2. 6183 sayılı Kanunun
37 nci maddesi uyarınca özel kanunlarında ödeme süresi belirtilmemiş idari para
cezalarının talik suretiyle tebliğ edilerek vadelerinin belirlenmesi yönünde
düzenleme yapılmış ise de, 5326 sayılı Kabahatler Kanununun[15] 26 ncı maddesi
ile idari yaptırım kararlarının 7201 sayılı Tebligat Kanununa[16] göre tebliğ
edileceği hüküm altına alındığından, idari para cezalarının tebliğinde aksine
bir düzenleme yapılmadığı sürece Tebligat Kanununun hükümlerinin uygulanması
gerekmektedir. Ancak, idari para cezalarının takip ve tahsili için tahsil
daireleri tarafından yapılacak tebliğ işlemlerinde 6183 sayılı Kanun
hükümlerinin uygulanacağı tabiidir.
3. Adli para cezaları,
açılmış kamu davası neticesinde işlenen suçun niteliğine göre mahkemeler
tarafından verilen mali cezalardır.
5275 sayılı Ceza ve
Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunun 5 inci maddesi gereğince
mahkemeler tarafından verilen ve kesinleşen kararların infazı, Cumhuriyet
Savcılıklarınca yerine getirilmektedir.
Adli para cezalarının
ne şekilde infaz edileceği aynı Kanunun 106 ncı maddesinde düzenlenmiştir.
Kanun maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca, Cumhuriyet Savcıları tarafından
hükümlüye adli para cezasının 30 gün içinde ödenmesi için 5275 sayılı Kanun
hükmüne göre düzenlenmiş ödeme emri tebliğ edilmektedir.
Bu süre içinde adli
para cezasının ödenmemesi halinde, ödenmeyen kısma karşılık gelen gün sayısınca
hükümlü hapsedilmekte, ancak, bu şekilde verilebilecek hapis süresi 3 yılı
geçememektedir.
İnfaz edilen hapsin
süresi, adli para cezasının tamamını karşılamamış olması durumunda, geri kalan
adli para cezası tutarı, Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından tahsil dairesine
gönderilecek mahkeme kararı üzerine, 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre tahsil
dairelerince tahsil edilecektir.
Cumhuriyet
Savcılıklarının, 5275 sayılı Kanun hükmüne göre düzenleyerek tebliğ ettikleri
ödeme yapılmasına davet içerikli “ödeme emrinde” yer verilen 30 günlük ödeme
süresinin son günü vade tarihi olduğundan, tahsil dairesine tahsil edilmek
üzere bildirilen adli para cezaları için yeniden ödeme süresi belirlenmeyecek
ve bu yönde tebligat yapılmayacaktır.
Bu nedenle, tahsil
dairelerince adli para cezalarının takibine 6183 sayılı Kanunun 55 inci
maddesine göre düzenlenecek ödeme emrinin tebliği ile başlanılacaktır.
4. Mevzuatımızda yargı
harçları (karar ve ilam harçları hariç) ile mahkeme giderlerinin kesinleştikten
ne kadar süre sonra ödeneceği hakkında bir hüküm bulunmadığından, bu ilamların
borçlularına daha önce tefhim veya tebliğ edilmiş oldukları da dikkate alınarak
6183 sayılı Kanunun 37 nci maddesiyle Bakanlığımıza verilen yetkiye istinaden 1
aylık ödeme süresinin başlangıcı olacak tebligatın talik süretiyle yapılması
uygun görülmüştür.
Vergi dairelerince
yargı harcı ve mahkeme giderlerine ilişkin harç tahsil müzekkerelerinin
alınmasını müteakip talik suretiyle yapılacak tebliğlerde, borçlunun adı,
soyadı, unvanı, biliniyorsa T.C. kimlik/vergi kimlik numarası, bilinen son
adresi ile amme alacağının tutar ve türünü gösterir bir cetvel 10 gün süreyle
vergi dairesinin ilan koymaya mahsus mahalline asılacaktır. İlanın asılması ve
indirilmesi tutanakla tespit edilecek, söz konusu 10 günlük ilan süresinin
sonunda ilgiliye tebligat yapılmış sayılacaktır. Bu şekilde yapılan tebligat
tarihinden itibaren 1 aylık sürenin son günü, amme alacağının vade tarihi
olacaktır.
5.
(Değişik:RG-11/9/2013-28762)
492 sayılı Harçlar
Kanununun[17] 11/6/2013 tarihli ve 6487 sayılı
Bazı Kanunlar ile 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılması
Hakkında Kanun ile değişmeden önceki 28 inci maddesine göre, karar ve ilam
harçlarında harcın dörtte birinin peşin, geri kalanının ise kararın
verilmesinden itibaren 2 ay içinde ödenmesi gerektiğinden, bu harçların ödeme
süresinin belirlenmesine yönelik bir tebligat yapılmamakta, karar ve ilam
harcının vade tarihi, karar tarihinden itibaren 2 aylık sürenin son günü olarak
kabul edilmekte ve karar ve ilam harçlarının takibine 6183 sayılı Kanunun 55
inci maddesine göre düzenlenecek ödeme emrinin tebliği ile başlanılmakta ve
karar ve ilam harcı ödenmedikçe ilgiliye ilam verilmediğinden tahsil edilmesine
müteakip durum ilgili mahkemeye bir yazı ile bildirilmekteydi.
6009 sayılı ve 6487
sayılı Kanunlar ile 492 sayılı Kanunun 28 inci maddesinde yapılan değişiklikler
sonrası anılan maddenin birinci fıkrasının (a) bendi “Karar ve ilam harçlarının
dörtte biri peşin, geri kalanı kararın tebliğinden itibaren bir ay içinde
ödenir. Şu kadar ki, ölüm ve cismani zarar sebebi ile açılan maddi ve manevi
tazminat davalarında peşin alınan harcın oranı yirmide bir olarak uygulanır.
Bakiye karar ve ilam harcının ödenmemiş olması, hükmün tebliğe çıkarılmasına,
takibe konulmasına ve kanun yollarına başvurulmasına engel teşkil etmez.”
şeklini almıştır.
Buna göre, karar ve
ilam harçlarının peşin ödenmesi gereken kısmından bakiye kalan tutarların ödeme
zamanı mahkeme kararının ilgilisine tebliğinden itibaren bir ay olarak
belirlenmiş olduğundan, mahkemelerce vergi dairelerine gönderilen yazılarda
belirtilen tebligat tarihi esas alınarak hesaplanacak bir aylık sürenin bitim
tarihi bu alacakların vade tarihi olarak kabul edilecektir. Ödeme süresi
içerisinde ödenmeyen karar ve ilam harçlarının takibine 6183 sayılı Kanunun 55
inci maddesine göre düzenlenecek ödeme emrinin tebliği ile başlanılacak ve vade
tarihinden tahsil tarihine kadar geçen süre için gecikme zammı hesaplanacaktır.
Diğer taraftan, 492
sayılı Kanunda 6009 sayılı Kanunla yapılan değişiklik sonrası karar ve ilam
harcının ödenmemiş olması ilgiliye ilam verilmesine engel teşkil etmediğinden,
söz konusu harcın tahsiline ilişkin bilginin ilgili mahkemeye bildirilmesine
gerek bulunmamaktadır.
6. 3213 sayılı Maden
Kanununun[18] 3 üncü maddesinde tanımlanan
madenden Devlet hakkı, işletmelerce birer yıllık dönemler halinde üretilen
madenlerin ocak başı fiyatları üzerinden hesaplanan ve takip eden yılın haziran
ayı sonuna kadar Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığına beyan edilerek tahakkuk
ettirilen ve bu süre içerisinde ödenmesi gereken mali yükümlülüklerdir.
Devlet hakkı, ruhsat
sahibince her yılın haziran ayının sonuna kadar ödenir ve bu sürenin son günü
amme alacağının vade tarihidir.
Ruhsat sahiplerinin,
Devlet hakkını yatırdıklarına dair makbuz suretlerini Enerji ve Tabii Kaynaklar
Bakanlığı Maden İşleri Genel Müdürlüğüne vermeleri gerekmektedir.
Enerji ve Tabii
Kaynaklar Bakanlığına beyan edildiği halde süresinde (vadesinde) ödenmeyen
Devlet hakkının, 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre tahsil edilmesi için bir
yazı ile vergi dairesine bildirilmesi üzerine, vade tarihi olarak Enerji ve
Tabii Kaynaklar Bakanlığınca bildirilen tarih esas alınacak ve bu alacağa vade
tarihinden ödeme tarihine kadar geçen süre için 6183 sayılı Kanuna göre gecikme
zammı hesaplanacaktır.
(Ek
paragraf:RG-23/12/2017-30279) Ayrıca, süresinde tahakkuk ettirilmeyen
Devlet hakkı ve bu alacak üzerinden hesaplanan faizin bir ay içinde ödenmesi
için Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı tarafından borçluya bir tebligat
yapılacaktır. Verilen süre içinde ödenmeyen Devlet hakkı ve faiz alacakları
anılan Bakanlığın bildirimi üzerine ilgili tahsil dairesince, Devlet hakkı
alacağının aslına vade tarihinden tahsil edildiği tarihe kadar geçen süre için
6183 sayılı Kanuna göre gecikme zammı hesaplanarak takip ve tahsil edilecektir.
Devlet hakkının
takibine, ayrıca ödeme süresi verilmeksizin, 6183 sayılı Kanunun 55 inci
maddesine göre düzenlenecek ödeme emrinin tebliği ile başlanılacaktır.
(Mülga
paragraf:RG-23/12/2017-30279) (…)
(Mülga
paragraf:RG-23/12/2017-30279) (…)
7. 2886 sayılı Devlet
İhale Kanununun[19] 75 inci maddesi gereğince tahsili
gereken ecrimisillerin ödeme süresi ilgili Kanunda yer almadığından, Milli
Emlak Müdürlükleri/Emlak Müdürlükleri/Malmüdürlükleri tarafından borçlusuna
tebliğ edilen ecrimisil ihbarnamesinde, eğer düzeltme talebinde bulunulmuş ise
ecrimisil düzeltme ihbarnamesinde, yer alan ödeme süresinin son günü ecrimisil
alacağının vade tarihi olacaktır. Süresinde ödenmeyen ecrimisilin vergi
dairelerince takibi istendiğinde, bu alacak için vergi dairesince yeniden ödeme
süresi verilmeyecek, takip işlemleri 6183 sayılı Kanunun 55 inci maddesine göre
düzenlenecek ödeme emri ile başlatılacaktır. Ecrimisil alacaklarının süresinde
ödenmemesi halinde, 6183 sayılı Kanuna göre gecikme zammı hesaplanacağı
tabiidir.
8. 353 sayılı Askeri
Mahkemeler Kuruluşu ve Yargılama Usulü Kanununun[20] 255 inci
maddesi uyarınca askeri mahkemelerin haciz, istirdat ve tazminata dair
kararları üzerine tahakkuk ettirilecek alacakların muhasebe birimlerine (vergi
daireleri hariç) bildirimi üzerine, bu alacakların ödeme süresine ilişkin
ilgili Kanunda özel bir hüküm yer almadığından, muhasebe birimlerince, bu
alacakların süresinde ödenmemesi halinde gecikme zammına tabi olduğu da belirtilmek
suretiyle, borçlularına alma haberli bir yazı tebliği edilerek 6183 sayılı
Kanunun 37 nci maddesine göre 1 aylık ödeme süresi verilmesi gerekmektedir.
Muhasebe birimlerine süresinde ödenmeyen alacaklar, 6183 sayılı Kanunun 55 inci
maddesine göre düzenlenecek ödeme emrinin tebliği suretiyle takip ve tahsil
edilmek üzere borçlunun ikametgahının bulunduğu yerdeki vergi dairesine
gönderilecektir.
9. 2548 sayılı Ceza
Evleriyle Mahkeme Binaları İnşası Karşılığı Olarak Alınacak Harçlar ve
Mahkumlara Ödettirilecek Yiyecek Bedelleri Hakkında Kanun[21] hükümlerine
göre, mahkumlardan tahsili gereken yiyecek bedellerinin ödeme süresine ilişkin
anılan Kanunda bir hüküm bulunmadığından, bu alacakların süresinde ödenmemesi
halinde gecikme zammına tabi olduğu da belirtilmek suretiyle, borçlularına alma
haberli bir yazı tebliği ile 6183 sayılı Kanunun 37 nci maddesine göre 1 aylık
ödeme süresi verilmesi gerekmektedir.
10. 442 sayılı Köy
Kanununun[22] 45 inci maddesi gereğince köy
parasını usulsüz sarf eden köy muhtarı ve ihtiyar meclisi üyeleri hakkında ilçe
idare kurulları tarafından verilen tazmin kararlarına istinaden tahakkuk
ettirilecek alacaklar ile aynı Kanunun 46 ncı maddesine istinaden mecburi
işleri gördürmeyen ve toplanması isteğe bağlı olmayan paraları toplamayan ve
toplattırmayan köy muhtarı ve ihtiyar meclisi üyelerine köyün bağlı bulunduğu
idare kurulunca verilen ve köy sandığına teslim edilmesi gereken para
cezalarının, 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre takip ve tahsili gerekmektedir.
İlçe idare
kurullarınca tazminine hükmedilen ve köy sandığına ödettirilmesi gereken
köy paraları ile idare kurullarınca verilen karara istinaden tahsili gereken ve
5326 sayılı Kanunun 17 nci maddesi gereğince Genel Bütçe geliri haline gelen
para cezalarının hangi süre içerisinde ödeneceğine ilişkin ilgili Kanunda bir
hüküm mevcut olmadığından, bu alacakların süresinde ödenmemesi halinde gecikme
zammına tabi olduğu da (para cezaları hariç) belirtilmek suretiyle, borçlularına
alma haberli bir yazı tebliği ile 6183 sayılı Kanunun 37 nci maddesine göre 1
aylık ödeme süresi verilmesi gerekmektedir. İdare kurullarınca verilen bu para
cezalarının 5326 sayılı Kanun hükümlerine göre tebliğ edilmesi gerektiği
tabiidir.
442 sayılı Kanundan
kaynaklanan bu alacakların, anılan Kanunda yer alan düzenlemeler nedeniyle
vergi dairelerince takip ve tahsili gerekmektedir.
11. 6762 sayılı Kanunun
35 inci maddesine istinaden kanunen tescili zorunlu olan hususları ticaret
siciline tescil ettirmeyen ilgililer adına hükmolunan para cezaları, adli
nitelikli para cezaları olmakla birlikte inzibati mahiyette olduğundan
bunların, 5275 sayılı Kanun hükümlerine göre tahsili mümkün olmayıp, bu
cezaların, 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre vergi dairelerince takip ve
tahsil edilmesi gerekmektedir. Söz konusu idari para cezalarının ödeme süresi
ilgili Kanunda yer almadığından, borçlularına alma haberli bir yazı tebliği ile
6183 sayılı Kanunun 37 nci maddesine göre 1 aylık ödeme süresi verilmesi gerekmektedir.
Ticaret Sicili
Nizamnamesi hükümleri gereğince, söz konusu para cezalarının tahsil edilip
edilmediğinin ilgili mahkemece bilinmesi gerektiğinden, anılan Kanun uyarınca
hükmolunan para cezalarından vergi dairelerince tahsil edilenlerin (vergi
dairesi alındısının tarih ve numarası da belirtilmek suretiyle) hükmü veren
mahkemeye bildirilmesi icap etmektedir.
(Ek
paragraf:RG-11/9/2013-28762) Söz konusu Nizamname 26/4/2013 tarihli ve
28629 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 11/3/2013 tarihli ve 2013/4478 sayılı
Bakanlar Kurulu Kararına ekli “Ticaret Sicili Tüzüğünün Yürürlükten
Kaldırılmasına Dair Tüzük” ile yürürlükten kaldırılmıştır.
(Ek
paragraf:RG-11/9/2013-28762) Diğer taraftan, 6102 sayılı Türk Ticaret
Kanunun 33 üncü maddesine göre, tescili zorunlu olup da kanuni şekilde ve
süresi içinde tescili istenmemiş olan veya anılan Kanunun 32 nci maddenin
üçüncü fıkrasındaki şartlara uymayan bir hususu haber alan sicil müdürünün,
ilgilileri, belirleyeceği uygun bir süre içinde kanuni zorunluluklarını yerine
getirmeye veya o hususun tescilini gerektiren sebeplerin bulunmadığını ispat
etmeye çağıracağı, sicil müdürünce verilen süre içinde tescil isteminde
bulunmayan ve kaçınma sebeplerini de bildirmeyen kişinin, sicil müdürünün
teklifi üzerine mahallin en büyük mülki amiri tarafından idari para cezasıyla
cezalandırılacağı düzenlenmiş olup, anılan maddeye istinaden kesilen idari para
cezaları hakkında 5326 sayılı Kabahatler Kanunu hükümlerinin uygulanması
gerekmektedir.
12. Bu bölümde yer alan
“alma haberli” tebliğ edilmesi uygun görülen yazılar, 213 sayılı Kanun
hükümlerine göre ilgilisine tebliğ edilecektir.
II. Ödeme Yeri
(Ek:RG-11/9/2013-28762)*
--------------
* 11/9/2013 tarihli
ve 28762 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikle bu tebliğin Birinci
Kısım Üçüncü Bölümünün “I. Ödeme Zamanı” başlıklı bölümünden sonra gelmek üzere
“II. Ödeme Yeri” başlıklı aşağıdaki bölüm eklenmiş ve bölümde yer alan “Ödeme
Şekli”, “Hususi (Özel) Ödeme Şekilleri”, “Ödemenin Mahsup Edileceği Alacaklar”
bölüm başlıklarında yer alan numaralar sırasıyla “III. Ödeme Şekli”, “IV.
Hususi (Özel) Ödeme Şekilleri”, “V. Ödemenin Mahsup Edileceği Alacaklar”
şeklinde teselsül ettirilmiştir.
--------------
6183 sayılı Kanunun
31/5/2012 tarihli ve 6322 sayılı Kanunla değişik 39 uncu maddesinde “Hususi
kanunlarında ödeme yeri gösterilmemiş amme alacakları, borçlunun ikametgahının
bulunduğu yer tahsil dairesine ödenir.
Hususi kanunlarında
ödeme yeri gösterilmiş olsun olmasın borçlunun alacaklı tahsil dairesindeki
hesabı bildirmek şartıyla diğer tahsil dairelerine de ödeme yapılabilir. Bu
fıkra gereğince yapılacak ödemeler tahsildarlara yapılamaz.” hükmü yer
almaktadır.
6183 sayılı Kanunun
39 uncu maddesine göre hususi kanunlarında ödeme yeri gösterilmemiş amme
alacaklarının, borçlunun ikametgâhının bulunduğu yer tahsil dairesine ödenmesi
esastır. Ancak, hususi kanunlarında ödeme yeri gösterilmiş olsun olmasın
borçlunun alacaklı tahsil dairesindeki hesabını bildirmek suretiyle diğer
tahsil dairelerine de ödeme yapması mümkün bulunmaktadır.
III. Ödeme Şekli*
--------------
* 11/9/2013 tarihli
ve 28762 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikle bu tebliğin Birinci
Kısım Üçüncü Bölümünün “I. Ödeme Zamanı” başlıklı bölümünden sonra gelmek üzere
“II. Ödeme Yeri” başlıklı aşağıdaki bölüm eklenmiş ve bölümde yer alan “Ödeme
Şekli”, “Hususi (Özel) Ödeme Şekilleri”, “Ödemenin Mahsup Edileceği Alacaklar”
bölüm başlıklarında yer alan numaralar sırasıyla “III. Ödeme Şekli”, “IV.
Hususi (Özel) Ödeme Şekilleri”, “V. Ödemenin Mahsup Edileceği Alacaklar”
şeklinde teselsül ettirilmiştir.
--------------
1. 6183 sayılı Kanunun
5035 sayılı Kanunla[23] değişik 40 ıncı maddesinde;
- Ödemenin, alacaklı
tahsil dairesinin salahiyetli ve mesul memurları tarafından verilecek makbuz
karşılığı yapılacağı,
- Maliye Bakanlığının
ödemenin özel ödeme şekilleri kullanılmak suretiyle yapılması zorunluluğunu
getirmeye yetkili olduğu, bu yetkinin tahsil daireleri, amme alacağının türü,
ödeme zamanı ve bulunduğu safhalar itibarıyla topluca veya ayrı ayrı
kullanılabileceği,
- Makbuz karşılığı
yapılmayan ödemelerle salahiyetli ve mesul memurlardan başkalarına yapılan
ödemelerin amme alacağına mahsup edilemeyeceği,
- Amme alacaklarının
tahsilinde kullanılan makbuzların şeklini ilgili amme idarelerinin tayin
edeceği,
- Borçluların,
makbuzlarını amme alacağının tahsil zamanaşımı müddeti sonuna kadar saklamaya
ve salahiyetli memurlarca istendiğinde göstermeye mecbur oldukları,
- Makbuzun borçluya
posta ile gönderilmesi gerektiği hallerde posta masrafının alacaklı amme
idaresine ait olduğu,
- Hususi
kanunlarındaki makbuz verilmesinden başka şekillerde yapılan tahsilata ait
hükümlerin mahfuz olduğu,
esaslarına yer
verilmiştir.
2. (Değişik:RG-29/6/2008-26921)
Yukarıda yer verilen hükümlerin Maliye Bakanlığına verdiği yetkiye istinaden;
borçlusu, türü ve uygulamanın başlangıç tarihi aşağıdaki tabloda yer alan amme
alacaklarının yine aynı tabloda yer alan tarihlerden itibaren vergi dairesi
veznelerine nakden veya çekle ödenmesi yerine tahsilata yetkili kılınan
bankalara ödenmesi mecburiyeti getirilmiştir. Dolayısıyla, bankalara
ödenmesi mecburiyeti getirilen amme alacakları, bu mecburiyetin getirildiği
tarihten sonra vergi dairesi veznelerince nakden veya çekle tahsil edilmeyecektir.
No
Amme Borçlusu
Amme Alacağının
Türü
Uygulamanın
Başlangıç Tarihi
1.
Kurumlar vergisi
mükellefi
Kanuni süresinde
beyan edilen kurumlar vergisi
01.01.2008
2.
Kurumlar vergisi
mükellefi
Kanuni süresinde
beyan edilen kurumlar vergisine mahsuben ödenecek geçici vergi
01.01.2008
3.
Kurumlar vergisi
mükellefi
Kanuni süresinde
beyan edilen (sorumlu sıfatıyla beyan edilenler dahil) katma değer vergisi
01.01.2009
4.
Kurumlar vergisi
mükellefi
Kanuni süresinde
beyan edilen kurum stopaj vergisi
01.01.2009
5.
Kurumlar vergisi
mükellefi
Kanuni süresinde
beyan edilen gelir stopaj vergisi
01.01.2009
IV. Hususi (Özel)
Ödeme Şekilleri*
--------------
* 11/9/2013 tarihli
ve 28762 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikle bu tebliğin Birinci
Kısım Üçüncü Bölümünün “I. Ödeme Zamanı” başlıklı bölümünden sonra gelmek üzere
“II. Ödeme Yeri” başlıklı aşağıdaki bölüm eklenmiş ve bölümde yer alan “Ödeme
Şekli”, “Hususi (Özel) Ödeme Şekilleri”, “Ödemenin Mahsup Edileceği Alacaklar”
bölüm başlıklarında yer alan numaralar sırasıyla “III. Ödeme Şekli”, “IV.
Hususi (Özel) Ödeme Şekilleri”, “V. Ödemenin Mahsup Edileceği Alacaklar”
şeklinde teselsül ettirilmiştir.
--------------
1. 6183 sayılı Kanunun
41 inci maddesinde, mükelleflerin vergi borçlarını daha kolay ödemelerini
sağlamak yönünden özel ödeme şekilleri öngörülmüş ve Maliye Bakanlığının tayin
edeceği yerlerde nevilerini belirleyeceği amme alacaklarının bankalar veya
postaneler aracılığıyla ödenebileceği hükme bağlanmıştır.
2. 6183 sayılı Kanunun
41 inci maddesinin Bakanlığımıza verdiği yetkiye istinaden Devlete ait amme
alacaklarını takip ve tahsil ile görevli vergi daireleri adına tahsile yetkili
kılınan bankalarca vergi tahsil alındısı düzenlenmek suretiyle nakden veya
çekle yapılan ödemeler kabul edilmektedir.
Bankalarla yapılmış
bulunan protokoller çerçevesinde, Bakanlığımızın uygun gördüğü amme alacakları,
vergi dairesi adına yetkili kılınmış bankaların yurt genelindeki şubelerine,
vergi tahsil alındısı ile ödenebilmekte ve ödemenin vergi tahsil alındısının
düzenlendiği tarihte yapıldığı kabul edilmektedir.
Ayrıca, tahsilata
yetkili kılınmış bankaların internet bankacılığı ile sunduğu hizmetler arasında
vergi tahsilatının da yer alması halinde, internet bankacılığı ile de ödeme yapılabilmektedir.
Bu takdirde de, ödeme anında banka tarafından vergi tahsil alındısı
düzenlenmekte ve borçlunun banka şubesinden talebi üzerine bu alındı kendisine
teslim edilmektedir.
Diğer taraftan, amme
borçlusunun banka hesabından vergi dairesinin banka hesabına para gönderilmek
suretiyle ödeme yapılması halinde, amme alacağının ödeme tarihi, (Değişik
ibare:RG-8/6/2021-31505) paranın vergi dairesi hesabına geçtiği tarih
olacaktır.
Bankalar tarafından
yapılan tahsilatlara ilişkin bilgiler, elektronik ortamda Gelir İdaresi
Başkanlığına iletilmekte ve bu bilgiler vergi daireleri itibarıyla elektronik
ortamda mükellef hesaplarına işlenmektedir. Dolayısıyla, tahsilata yetkili
kılınmış bankalara vergi tahsil alındısı karşılığında yapılan ödemelerin, amme
alacağına mahsup edileceğine ilişkin herhangi bir tereddüte mahal
bulunmamaktadır.
3. 6183 sayılı Kanunun
41 inci maddesi uyarınca, amme alacaklarının tahsili konusunda Bakanlığımızın
yetkili kıldığı bankaların tahsil ettikleri paraları, tahsil ettikleri tarihten
itibaren azami 7 gün içerisinde Merkez Bankasına aktarmaları zorunlu
bulunmaktadır. Bakanlığımız bu süreyi aşmamak üzere bankalar itibarıyla farklı
süreler tayin etmeye yetkilidir.
4. Amme alacaklarının
tahsiline yetkili kılınan bankalar, tahsil ettikleri paraları Bakanlığımızca
belirlenen sürede Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasına aktarmadıkları takdirde,
söz konusu amme alacağı, ilgili bankadan 6183 sayılı Kanunun 51 inci maddesi
hükmüne göre hesaplanacak gecikme zammı ile birlikte aynı Kanun hükümlerine
göre takip ve tahsil olunacaktır.
5. 6183 sayılı Kanunun
41 inci maddesinin Bakanlığımıza verdiği yetkiye istinaden, PTT Genel Müdürlüğü
ile yapılan protokolle bu tebliğin yayımlandığı tarih itibarıyla;
- 2918 sayılı
Karayolları Trafik Kanununa[24] göre verilen trafik idari para
cezalarının,
- (Değişik:RG-11/9/2013-28762)
6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında
Kanunun[25] 30 uncu maddesine istinaden erişme
kontrollü karayollarından kaçak geçiş yapanlardan aranılan geçiş ücreti ve
idari para cezalarının,
PTT iş
yerlerince PTT alındısı/vergi tahsil alındısı düzenlenmek suretiyle tahsiline
yetki verilmiştir.
(Değişik
paragraf:RG-11/9/2013-28762) (Mülga cümle:RG-23/12/2017-30279) (…) Diğer taraftan,
Devlete ait alacaklardan vergi dairelerince tahsil edilenlerin PTT’ye bağlı
birimler aracılığıyla tahsil edilmesine yetki verildiği takdirde yetki verilen
amme alacakları da bu birimler tarafından tahsil edilebilecektir.
Amme alacaklarının
tahsiline yetkili kılınan PTT iş yerlerinin, tahsil ettikleri paraları Hazine
hesaplarına aktarma süresi azami 10 gündür. Tahsil edilen tutarların
Bakanlığımızca belirlenen sürede Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasına
aktarılmaması halinde, söz konusu amme alacağı PTT’den 6183 sayılı Kanunun 51
inci maddesi hükmüne göre hesaplanacak gecikme zammı ile birlikte aynı Kanun
hükümlerine göre takip ve tahsil olunacaktır.
6. 6183 sayılı Kanunun
41 inci maddesi çizgili çek kullanılmak suretiyle ödemeyi özel ödeme şekilleri
arasında saymıştır. Maddenin Bakanlığımıza verdiği yetkiye istinaden çekle
yapılacak ödemelerde aşağıda belirlenen esaslara göre işlem yapılması uygun
görülmüştür.
a) (Değişik
paragraf:RG-11/9/2013-28762) Çekle yapılacak ödemelerde, Türk Ticaret
Kanunu hükümlerine uygun olarak düzenlenmiş ve 3167 sayılı Çekle Ödemelerin
Düzenlenmesi ve Çek Hamillerinin Korunması Hakkında Kanunu[26] mülga eden
20/12/2009 tarihli ve 27438 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
5941 sayılı Çek Kanununun Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasına verdiği yetkiye
istinaden bu banka tarafından yayımlanan tebliğlerle belirlenmiş şekil ve
esaslara uygun olarak bastırılmış ve kodlaması yapılmış ve bizzat amme borçlusu
tarafından keşide edilerek imzalanmış çekler kabul edilecektir.
Türkiye Cumhuriyet
Merkez Bankasının söz konusu tebliğlerine uygun bir şekilde bastırılmamış veya
kodlaması yapılmamış çekler ile ödeme yapılmak istenildiği takdirde, bu çekler
hiçbir şekilde işleme konulmayarak mükellefe iade edilecek ve ödeme yapılmamış
sayılacaktır.
b) Amme alacaklarına
karşılık düzenlenen çekler tahsil dairesine ve tahsile yetkili kılınmış
bankalara verilecek ve karşılığında vergi dairesi alındısı/vergi tahsil
alındısı alınacaktır.
c) Çeklerin vergi
dairesine veya bankaya verildiği tarihte ya da bundan en çok bir gün önceki
tarihte düzenlenmesi zorunludur. Daha eski tarihli çekler ödemelerde kabul
edilmeyecektir.
d) Çekle yapılan
ödemelerde, kural olarak çekin banka nezdinde bir karşılığının bulunup
bulunmadığı şartı aranılmadığından, amme alacağına karşılık düzenlenen çeklerin
arkalarına bankalarca “Bloke edilmiştir” veya “Karşılığı vardır” şeklinde bir
şerh verilmesine gerek bulunmamaktadır.
Ancak, Bakanlığımızın
gerek gördüğü hallerde, belirlediği amme alacakları için karşılığı bloke
edilmiş çekle ödeme yapılabilecektir.
7. 6183 sayılı Kanunun
44 üncü maddesi gereğince, çizgili çekin tahsil dairesine veya bankaya
verildiği tarihte ödeme yapılmış sayılacaktır. Çeklerin posta yoluyla tahsil
dairesine gönderilmesi halinde ise postaya verildiği tarih değil, tahsil
dairesi kayıtlarına intikal ettiği tarih ödeme tarihi olarak kabul edilecektir.
8. Çekle yapılan
ödemelerde çekin karşılıksız çıkması halinde, (Değişik
ibare:RG-11/9/2013-28762) 5941 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem
yapılacaktır.
Diğer taraftan,
borçlunun tahsil dairesine ibraz ettiği çekin karşılığının bankada mevcut
olmaması halinde, ödeme yapılmamış sayılacağından, borçlu hakkında 6183 sayılı
Kanunun 54 ve müteakip maddeleri uyarınca cebren takip ve tahsil işlemlerine
başlanılması gerektiği tabiidir.
V. Ödemenin Mahsup
Edileceği Alacaklar*
--------------
* 11/9/2013 tarihli
ve 28762 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikle bu tebliğin Birinci
Kısım Üçüncü Bölümünün “I. Ödeme Zamanı” başlıklı bölümünden sonra gelmek üzere
“II. Ödeme Yeri” başlıklı aşağıdaki bölüm eklenmiş ve bölümde yer alan “Ödeme
Şekli”, “Hususi (Özel) Ödeme Şekilleri”, “Ödemenin Mahsup Edileceği Alacaklar”
bölüm başlıklarında yer alan numaralar sırasıyla “III. Ödeme Şekli”, “IV.
Hususi (Özel) Ödeme Şekilleri”, “V. Ödemenin Mahsup Edileceği Alacaklar”
şeklinde teselsül ettirilmiştir.
--------------
1. 6183 sayılı Kanunun
4369 sayılı Kanunla değişik 47 nci maddesinde borçlunun muhtelif borçlarına
karşılık rızaen yaptığı ödemelerle, tahsil dairelerince cebren tahsil olunan
paraların mahsup sırası düzenlenmektedir.
2. Madde ile mahsup
işlemlerinde; gerek rızaen yapılan ödemelerin gerekse cebren tahsil olunan
paraların alacak aslı ve fer’ilerinin tamamını karşılamaması halinde, ödemenin
alacak aslı ve fer’ilerine orantılı olarak mahsup edilmesi esası getirilmiştir.
3. Madde hükmüne göre,
amme borçlusunun ödeme süresi başlamış henüz vadesi geçmemiş borçlarına
karşılık yapacağı ödemeler öncelikle bu alacaklara mahsup edilecektir.
Ödeme süresi başlamış
henüz vadesi geçmemiş alacağın aynı vadeli birden fazla türden olması ve
yapılan ödemenin alacağın tamamını karşılamaması halinde ödemenin mahsubu; borçlunun
talebi doğrultusunda, talep bulunmaması halinde tamamı karşılanabilen alacaktan
başlanarak yapılacaktır.
Diğer taraftan, amme
alacaklarının ödeme zamanları belirli süreleri kapsamaktadır. Amme borçlusu,
borcunu bu sürenin herhangi bir gününde ödeyebilir. Bu husus dikkate alınarak
amme borçlusunun ödeme yaptığı tarihte, vadesi sona erecek borcu bulunmaması
halinde, vadesi geçmiş borçlarına karşılık ödeme yapması mümkündür.
4. Ödeme süresi
başlamış henüz vadesi geçmemiş aynı vadeli alacaklar içinde alacak asıllarının
yanı sıra gecikme faizi gibi fer'i alacakların bulunması halinde kısmi
ödemelerin mahsubunda aşağıda açıklandığı şekilde işlem yapılacaktır.
Ödeme süresi başlamış
henüz vadesi geçmemiş aynı vadeli birden fazla türden alacaklara karşılık
yapılacak kısmi ödemelerde;
-Aynı vadeli
alacakların, örneğin gelir vergisi ve damga vergisi gibi, sadece alacak
asıllarından oluşması halinde, tebliğin yukarıda belirtilen bölümü uyarınca,
-Aynı vadeli
alacakların asli ve fer'i alacaklardan, örneğin gelir vergisi, gecikme faizi,
gelir vergisine bağlı vergi ziyaı cezası, damga vergisi, gecikme faizi ve damga
vergisine bağlı vergi ziyaı cezasından oluşması halinde;
-Gelir vergisi ve
buna ait gecikme faizi bir grup, damga vergisi ve buna ait gecikme faizi ayrı
bir grup, gelir vergisi ve damga vergisine ait cezaların her biri de ayrı ayrı
birer grup olarak dikkate alınacak,
-Söz konusu
gruplardan borçlunun talebi bulunması halinde bu talep doğrultusunda, talep
bulunmaması halinde tamamı karşılanabilen alacak grubundan başlamak üzere,
-Orantı hükmü de göz
önünde bulundurularak,
mahsup yapılacaktır.
5. 6183
sayılı Kanunun 47 nci maddesi hükmüne göre, vadesi geçmiş alacaklar için rızaen
yapılan ödemeler, öncelikle ödemenin yapıldığı takvim yılı sonunda zamanaşımına
uğrayacak alacağa, bu takvim yılı sonunda zaman aşımına uğrayacak alacak birden
fazla ise her birine orantılı olarak yapılacaktır.
Zamanaşımına
uğrayacak alacağa yapılan mahsuptan sonra kalan tutar bulunması veya ödemenin
yapıldığı takvim yılı sonunda zaman aşımına uğrayacak alacağın bulunmaması
halinde yapılan ödeme, vadesi önce gelen ve teminatsız veya az teminatlı olan
alacağa mahsup edilecektir.
Mahsup işleminde, her
bir alacak aslının, fer’ileri ile birlikte tahsil edilmesi gerekmektedir. Ancak
mahsup edilecek tutarın alacak aslı ve fer’ilerinin tamamını karşılamaması
halinde mahsup, alacak aslı ve fer’ilerine orantılı olarak yapılacaktır.
Örnek 1- Ankara Vergi Dairesi
Başkanlığı Ostim Vergi Dairesi mükellefi (A), 26.02.2007 tarihinde borçlarına
karşılık 1.100,00 lira ödemede bulunmuştur. Mükelleften aranılan amme alacağına
ilişkin bilgiler aşağıdaki tablonun 1, 2 ve 3 no’lu sütunlarında
gösterilmiştir. Ödemenin mahsubu, tablonun 4 no’lu sütunundaki gibi
yapılacaktır.
Ödeme Tarihi
İtibarıyla Amme Alacağının
Ödemenin Mahsubu
Türü
(1)
Vadesi
(2)
Tutarı (lira)
(3)
Durumu
(4)
Mahsup (lira)
KDV
26.02.2007
100,00
----
100,00
Gelir V.
31.03.2006
750,00
Teminatsız
750,00
Gecikme zammı
207,51
“
207,51
KDV
26.04.2006
65,00
Teminatlı
----
Gecikme zammı
22,10
“
----
KDV
26.09.2006
80,00
Teminatsız
37,77
Gecikme zammı
10,00
“
4,72
G.
Stp.V.
26.10.2006
40,00
Teminatsız
----
Gecikme zammı
4,00
“
----
Toplam
1.278,61
1.100,00
Görüldüğü gibi
mükellefin ödeme yaptığı 26.02.2007 tarihi, 100,00 lira tutarlı Katma Değer
Vergisi borcunun ödeme süresinin son günüdür. Bu durumda yapılan ödemeden
öncelikle bu alacak tahsil edilecektir.
Mükellefin 2007 yılı
sonunda zamanaşımına uğrayacak borcu olmadığından, vadesi önce gelen 31.03.2006
vadeli teminatsız gelir vergisi ile bu verginin gecikme zammı için toplam
(750+207,51=)957,51 lira mahsup edilecektir.
KDV, gelir vergisi ve
bu verginin gecikme zammına yapılan mahsuplardan sonra (1.100,00–1.057,51=)42,49
lira mahsup yapılabilecek tutar kalacaktır. İzleyen 26.04.2006 vadeli alacak
teminatlı olduğundan, madde hükmüne göre kalan tutar, 26.09.2006 vadeli
teminatsız katma değer vergisine mahsup edilecektir.
Ancak, 42,49 liralık
ödeme 26.09.2006 vadeli alacak aslı ve gecikme zammının tamamını
karşılamadığından mahsup, alacak aslı ve gecikme zammına orantılı olarak
yapılacaktır.
Bunun için öncelikle
borca hesaplanacak gecikme zammı ile bu alacağın asıl ve fer’i toplamı
bulunacaktır.
Gecikme zammı,
26.09.2006 ila 26.02.2007 tarihleri arasındaki 5 aylık süre için aylık % 2,5
oranı esas alınarak %12,5 oranında hesaplanacaktır. Buna göre, gecikme zammı
tutarı 80 X % 12,5 = 10,00 lira, toplam alacak ise 80,00+10,00= 90,00 lira
olacaktır.
Alacak aslı ve
gecikme zammına yapılacak mahsup tutarı aşağıdaki formüle göre bulunacaktır.
Her bir alacak için
yapılacak mahsup tutarı
=
Her bir alacak
tutarı
X
Yapılan ödeme
Toplam alacak
tutarı
Buna göre, 42,49
liranın;
Alacak aslına
mahsup edilecek tutarı
=
80,00 X 42,49
= 37,77 lira
90,00
Gecikme Zammına mahsup edilecek tutarı
=
10,00 X 42,49
= 4,72 lira
90,00
olacaktır.
Mahsuptan sonra kalan
42,23 lira alacak aslı ise vade tarihinden itibaren hesaplanacak gecikme zammı
ile birlikte takip ve tahsil edilecektir.
Örnek 2- İzmir Vergi
Dairesi Başkanlığı Basmane Vergi Dairesi mükellefi (K), vadesi geçmiş borçları
için 11.02.2007 tarihinde 10.000,00 lira ödemede bulunmuştur. Mükelleften
aranılan amme alacağına ilişkin bilgiler aşağıdaki tablonun 1, 2 ve 3 no’lu
sütunlarında gösterilmiştir. Mükellefin ödemenin yapıldığı yıl içerisinde
zamanaşımına uğrayacak borcu yoktur. Mükellefin borçları; 2003 takvim yılı
hesaplarının incelenmesi sonucu kesinleşen kurumlar vergisi ve vergi ziyaı
cezası olmak üzere iki tür asli alacak, gecikme zammı ve gecikme faizi olmak
üzere iki tür fer’i alacaktan oluşmaktadır. Ödemenin mahsubu, 4 no’lu sütundaki
gibi yapılacaktır.
Ödeme Tarihi
İtibarıyla Amme Alacağının
Ödemenin
Mahsubu
Türü
(1)
Vadesi
(2)
Tutarı (lira)
(3)
Durumu
(4)
Mahsup (lira)
Kurumlar V.
25.04.2005
5.000,00
Teminatsız
2.451,96
Gecikme zammı
2.995,89
Teminatsız
1.469,16
Vergi Ziyaı
25.04.2005
5.000,00
Teminatsız
2.451,96
Gecikme zammı
2.995,89
Teminatsız
1.469,16
Gecikme faizi
25.04.2005
4.400,00
Teminatsız
2.157,76*
Toplam
20.391,78
10.000,00
*Mahsup sonucu kalan
tutarın tamamı bu alacağa ayrılmıştır.
Görüldüğü gibi
yapılan 10.000,00 lira ödeme, vadeleri aynı olan asıl alacaklar ve fer’ilerinin
tamamı olan 20.391,78 lirayı karşılamamaktadır. Bu durumda ödemenin mahsubunun
her bir alacak aslı ve fer’ilerine orantılı olarak yapılması gerekmektedir.
Bunun için asıl ve
fer’ileri itibarıyla her bir alacağa yapılacak mahsup tutarının hesaplanmasında
Örnek 1’deki formül kullanılacaktır.
Buna göre, 10.000,00
liranın;
Kurumlar Vergisine
mahsup edilecek tutarı
=
5.000,00 X
10.000,00
= 2.451,96 lira
20.391,78
Kurumlar Vergisinin
Gecikme Zammına mahsup edilecek tutarı
=
2.995,89 X
10.000,00
= 1.469,16 lira
20.391,78
olarak bulunacaktır.
Aynı formül
kullanılarak vergi ziyaı cezasına mahsup edilecek tutar 2.451,96 lira, vergi
ziyaı cezasının gecikme zammına mahsup edilecek tutar 1.469,16 lira olarak
bulunacak, ödemeden geriye kalan 2.157,76 lira gecikme faizine mahsup
edilecektir.
6. 6183 sayılı Kanunun
47 nci maddesi hükmüne göre, amme alacağına karşılık cebren tahsil edilen
paralar önce parayı tahsil eden dairenin artarsa aynı amme idaresinin takibe
iştirak etmiş olan diğer alacaklı tahsil dairelerinin takip konusu alacak aslı
ve fer’ilerine mahsup edilecektir. Tahsil edilen paranın alacak aslı ve
fer’ilerinin tamamını karşılamaması halinde, mahsup, alacak aslı ve
fer’ilerine orantılı olarak yapılacaktır.
Ödeme süresi geçmiş
alacaklar için cebren tahsil muameleleri, ödeme emri tebliği, teminatlı
alacaklarda ise borcun ödenmesi için bildirimde bulunulması ile
başlanılmaktadır.
6183 sayılı Kanunun;
- 55 inci maddesine
göre, ödeme emri ile borçluya; (Değişik ibare:RG-23/12/2017-30279)(39)
15 gün içerisinde borcunu ödemesi ya da borca karşılık mal
bildiriminde bulunması, aksi halde borcun cebren tahsil edileceği ve mal
bildiriminde bulununcaya kadar 3 ayı geçmemek üzere hapis ile cezalandırılacağı
hususu,
- 56 ncı maddesi ile
de karşılığında teminat alınmış olan borcun (Değişik
ibare:RG-23/12/2017-30279)(39) 15 gün içinde
ödenmesi, aksi halde teminatın paraya çevrileceği ve diğer şekillerle cebren
tahsile devam edileceği,
bildirilmektedir.
Bu tebligatlar ile
borçluya yükümlülükleri ve bu yükümlülüklerin yerine getirilmemesi halinde
karşılaşacağı müeyyideler hatırlatılmaktadır.
Borçlunun verilen bu
sürelerde borcunu ödememesi halinde amme alacağı; borçlunun mal bildiriminde
gösterilen veya tahsil dairesince tespit edilen mallarının haczi ve satışı,
teminatlı alacaklarda teminatın paraya çevrilmesi suretiyle tahsil edilecektir.
Bu durum dikkate
alınarak cebren tahsil olunan amme alacaklarının mahsubu, aşağıdaki şekilde
yapılacaktır.
a) Ödeme emri tebliği
veya teminatlı alacaklar için yapılan bildirim üzerine ödemeler
Ödeme emri tebliği
veya teminatlı alacaklar için yapılan bildirim üzerine verilen sürelerde veya
daha sonraki tarihlerde yapılacak ödemeler bu tebligatlarla istenilen
alacaklara mahsup edilecektir. Ödemenin alacak aslı ve fer’ilerini
karşılamaması halinde mahsup alacak aslı ve fer’ilerine orantılı olarak
yapılacaktır.
b) Haciz ve satış
işlemleri sırasında yapılan ödeme ve tahsilatlar
Cebri tahsil
işlemlerinde borçlunun; haciz ve satış işlemlerinin yaratacağı olumsuzlukları
gidermek amacıyla, haciz işlemi sırasında, haciz tarihinden hacizli malın
satışına kadar haczi yapan memura veya tahsil dairesine borcunu tamamen veya
kısmen ödemesi mümkündür. Yapılan bu ödemeler cebren tahsil hükmündedir.
Yapılan hacze rağmen
borç ödenmediği takdirde haczedilen her türlü mal satılarak paraya
çevrilmektedir. Haczedilen malların satışının ne şekilde yapılacağı her malın
özelliğine göre 6183 sayılı Kanunun ilgili maddelerinde düzenlenmiştir. Para,
döviz, teminat mektubu gibi likit kıymetlerin ihale yöntemiyle satılarak paraya
çevrilmesi söz konusu olmadığından, bu kıymetlerin paraya çevrilmesinden,
nakdin tahsil dairesi kayıtlarına intikal etmesi anlaşılacaktır.
Bu şekilde tahsil
olunan paralardan, aynı Kanunun 74 üncü maddesine göre önce ilan, nakil gibi
takip masrafları düşüldükten sonra geriye kalan kısım takip konusu alacak aslı
ve fer’ilerine orantılı olarak mahsup edilecektir.
Örnek 3- İstanbul Vergi
Dairesi Başkanlığı Mecidiyeköy Vergi Dairesi mükelleflerinden (B)’nin vadesi
geçmiş vergi borçları için cebri takibe geçilmiş ve haczedilen bir taşıt
25.02.2007 tarihinde 17.000,00 liraya satılarak, satış bedeli aynı gün tahsil
edilmiştir. Vergi dairesince satış işlemi gerçekleşinceye kadar 62,00 lira
takip gideri yapılmıştır. Mükelleften aranılan amme alacağına ilişkin bilgiler
aşağıdaki tablonun 1 ve 2 no’lu sütunlarında gösterilmiş olup, 17.000,00 lira
tahsilatın mahsubu, 3 no’lu sütunundaki gibi yapılacaktır.
Tahsilat
Tarihi İtibarıyla Amme Alacağının
Tahsilatın Mahsubu
Türü
(1)
Vadesi
(2)
Tutarı
(lira)
(3)
Mahsup
(lira)
Takip Gideri
----
62,00
62,00
Gelir V.
31.07.2005
5.000,00
5.000,00
Gecikme zammı
----
2.579,25
2.579,25
G.Stp.V.
26.08.2005
400,00
400,00
Gecikme
zammı
----
196,01
196,01
KDV
26.09.2005
1.500,00
1.500,00
Gecikme zammı
----
690,03
690,03
KDV
26.10.2005
7.000,00
4.596,24
Gecikme zammı
----
3.010,14
1.976,47
Toplam
20.437,43
17.000,00
Tabloda görüldüğü
gibi, tahsil olunan 17.000,00 liradan öncelikle 62,00 lira takip gideri
düşüldükten sonra kalan tutar mükellefin vadesi önce gelen 31.07.2005 vadeli
gelir vergisi ve buna ilişkin gecikme zammı borcundan başlayarak sırası ile
26.08.2005 vadeli gelir stopaj vergisi, 26.09.2005 vadeli katma değer vergisi
ve bu vergilere ilişkin gecikme zamlarına mahsup edilecektir.
Bu mahsuplardan sonra
yapılan tahsilattan 6.572,71 lira kalacaktır. Ancak, kalan tutar 26.10.2005
vadeli Katma Değer Vergisi ve gecikme zammının tamamını karşılamadığından
mahsup alacak aslı ve gecikme zammına orantılı olarak yapılacaktır.
Bunun için öncelikle
borca uygulanacak gecikme zammı ile bu alacağın asıl ve fer’i toplamı
hesaplanacaktır.
Gecikme zammı,
27.10.2005 ile 25.02.2007 tarihleri arasında geçen süre için 3.010,14 lira
olduğundan, toplam alacak (7.000,00 + 3.010,14=) 10.010,14 lira olacaktır.
Alacak aslı ve
gecikme zammına yapılacak mahsup tutarlarının tespitinde aşağıdaki formül
kullanılacaktır.
Her bir alacak için
yapılacak
mahsup tutarı
=
Her bir alacak
tutarı
X
Yapılan ödeme
Toplam alacak
tutarı
Buna göre, 6.572,71
liranın;
Alacak aslına
mahsup edilecek
tutarı
=
7.000,00 X 6.572,71
= 4.596,24 lira
10.010,14
Gecikme zammına
mahsup edilecek
tutarı
=
3.010,14 X 6.572,71
= 1.970,47
lira
10.010,14
olacaktır.
Ancak, yukarıda
mahsup edilen 8 tür alacaktan sonra arta kalan tutar (17.000,00-15023,53=)
1.976,47 lira olduğundan, 3.010,14 lira gecikme zammı için 1.970,47 lira yerine
1.976,47 lira ayrılacaktır.
Mahsuptan sonra kalan
(7.000,00-4.596,24=)2.403,76 lira alacak aslı vade tarihinden itibaren
hesaplanacak gecikme zammı ile birlikte takip edilmeye devam edilecektir.
7. 6183 sayılı Kanunun
47 nci maddesinde 4369 sayılı Kanunla yapılan değişiklik 01.01.1999 tarihinde
yürürlüğe girmiştir. Dolayısıyla 01.01.1999 tarihinden itibaren rızaen ya da
cebren yapılan tüm tahsilatların mahsubu yukarıdaki esaslara göre
yapılmaktadır.
DÖRDÜNCÜ
BÖLÜM
Tecil,
Tehir, Gecikme Zammı
I. Tecil
A. Kanunun 48 inci
Maddesine Göre Tecil(40)
1. (Değişik:RG-29/6/2008-26921)
5766 sayılı Kanunun 6 ncı maddesiyle 6183 sayılı Kanunun 48 inci maddesinde 01.07.2008
tarihinden geçerli olmak üzere yapılan değişiklik uyarınca, amme alacağının
vadesinde ödenmesi, haciz uygulanması veya haczedilen malın paraya çevrilmesi
hallerinin, amme borçlusunu çok zor duruma düşüreceğinin anlaşıldığı
durumlarda, Kanunun ve alacaklı amme idarelerinin öngördüğü şartlarla, amme
alacağının 36 ayı geçmemek üzere tecil edilerek taksite bağlanabileceği hükmü
yer almaktadır.
2. Tecil, talep
edilmesi halinde alacaklı amme idareleri veya tahsil daireleri tarafından
zorunlu olarak yerine getirilmesi gereken bir işlem değildir.
3. Amme idarelerinin
alacaklarının kanunlarda yer verilen sürelerde ödenmesi (tahsili) esastır.
Ancak, alacaklı amme idareleri, icra takibine başlama ya da icrayı devam
ettirme hallerinin varlığında borçlunun “çok zor” durumda kalacağını öngörür ve
takdir ederlerse maddedeki şartlarla amme alacağını tecil edebilirler.
Tecilin yapılması
sırasında amme alacağının tecil dolayısıyla tehlikeye girmemesi, teminat altına
alınması şartları göz önünde bulundurulacağı gibi, “çok zor” durumun takdirinde
de icra takibine başlanılması ya da takibin devamı halinde borçlunun gelir
kaynaklarının ortadan kalkmasına ya da faaliyetlerinin devamının engellenmesine
sebebiyet verilip verilmediğinin de bir ölçü olarak göz önünde bulundurulması
icap etmektedir.
4. (Değişik:RG-29/6/2008-26921)
Borçludan teminat alınması Kanunda sayılan tecil şartları arasındadır.
Teminatın alınmasında öncelikle 6183 sayılı Kanunun 10 uncu maddesindeki maddi
teminatın aranması, borçlu maddi teminat gösteremediği takdirde 11 inci maddeye
göre şahsi kefaletin, tahsil dairesince uygun görülmesi şartıyla, teminat
olarak kabulü mümkündür.
a) 6183 sayılı Kanunun
48 inci maddesine 01.07.2008 tarihinden geçerli olmak üzere 5766 sayılı Kanunla
eklenen ikinci fıkrada “Şu kadar ki, amme borçlusunun alacaklı tahsil
daireleri itibarıyla tecil edilen borçlarının toplamı ellibin Yeni Türk
Lirasını (bu tutar dahil) aşmadığı takdirde teminat şartı aranılmaz. Bu tutarın
üzerindeki amme alacaklarının tecilinde, gösterilmesi zorunlu teminat tutarı
ellibin Yeni Türk Lirasını aşan kısmın yarısıdır. Bakanlar Kurulu; bu tutarı on
katına kadar artırmaya, yarısına kadar indirmeye, yeniden kanuni tutarına
getirmeye ve alacaklı amme idareleri itibarıyla bu hadler arasında farklı tutar
belirlemeye yetkilidir.” hükmüne yer verilmiştir.
Buna göre; amme
borçlusunun alacaklı tahsil daireleri itibarıyla tecil edilecek borçlarının
toplamının 50.000,- lirayı (bu tutar dahil) aşmaması şartıyla tecil edilecek
borçlar için teminat aranılmayacaktır. Teminat aranılmaksızın yapılacak tecil
ve taksitlendirmelerde, 50.000,- liralık sınır alacaklı amme idarelerinin her
bir tahsil dairesine olan tecile konu borç toplamları dikkate alınarak
belirlenecektir.
Tecil ve
taksitlendirilecek amme alacaklarının toplam tutarının 50.000,- lirayı aşması
durumunda, gösterilmesi zorunlu olan teminat tutarı 50.000,- lirayı aşan kısmın
yarısı olacaktır.
Teminat
aranılmaksızın yapılacak tecil ve taksitlendirmelere ilişkin olarak belirlenen
50.000,- liralık sınır, tecilli borçların toplamı esas alınarak
uygulanacağından, borçlunun tecil edilmiş ve tecil şartlarına uygun olarak
ödeme yaptığı borçları için bu sınır dikkate alınmış ise bu borçlar ödenmediği
sürece yeni tecil taleplerinde dikkate alınmayacaktır.
Amme borçlusunun
teminat aranılmaksızın tecil ve taksitlendirilmiş borçlarının bulunması halinde
borçlu, söz konusu borcunu taksitlendirme şartlarına uygun ödedikten sonra veya
tecil şartlarına uygun ödeme yapılmaması nedeniyle tecilin ihlal edilmiş olması
durumunda ve aynı tahsil dairesine teminatsız tecil uygulamasından
yararlanmadığı başka bir tecilli borcu bulunmadığı takdirde 50.000,- liralık
teminatsız tecil uygulamasından tekrar yararlanabilecektir.
Dolayısıyla, her bir
tahsil dairesince borçlunun tecil edilen borç toplamı 50.000,- liraya
ulaşıncaya kadar borçludan herhangi bir teminat göstermesi istenmeyecektir.
Ancak, tecil edilen borç toplamı 50.000,- lirayı aştıktan sonra ve tecil
şartlarına uygun ödemeler devam ettiği müddetçe borçlu tarafından yapılacak her
yeni tecil talebi sırasında, daha önce tecil edilmiş borçların 50.000,- liralık
kısmı için teminat aranılmamış olması nedeniyle, tecili talep edilen borcun
yarısı değerinde teminat gösterilmesi istenilecektir.
Örnek 1 - Mükellef (A)’nın
Yıldırım Beyazıt Vergi Dairesine 30.000,- lira ve Maltepe Vergi Dairesine de
45.000,- lira borcu bulunmaktadır.
Mükellef (A),
01.07.2008 tarihinde anılan vergi dairelerinden söz konusu borçlarının tecil ve
taksitlendirilmesini talep etmiş, vergi daireleri borcun taksitler halinde
ödenmesini uygun bulmuştur.
Bu durumda,
mükellefin her iki vergi dairesine olan ve tecili uygun görülen borçları, ayrı
ayrı 50.000,- liranın altında kaldığı için vergi dairelerince herhangi bir
teminat aranılmaksızın taksitlendirme yapılacaktır.
Örnek 2 - Mükellef (B),
26.07.2008 tarihinde bağlı bulunduğu vergi dairesine müracaat ederek, 120.000,-
lira borcunun taksitlendirilmesini talep etmiş, vergi dairesi mükellefin
talebini değerlendirmiş ve borcun Ağustos 2008 ayından itibaren 6 ayda 6 eşit
taksitte ödenmesini uygun görmüştür.
Vergi dairesi,
mükelleften taksitlendirilen bu borcu için 50.000,- lirayı aşan kısmın yarısı
olan [(120.000–50.000=) 70.000/2=] 35.000,- lira değerinde teminat göstermesini
isteyecektir.
Örnek 3 - Mükellef (C),
26.08.2008 vadeli 40.000,- lira borcu için aynı tarihte tecil ve taksitlendirme
talep etmiştir. Mükellefin söz konusu borcu Eylül 2008 ayından başlamak ve 8
ayda 8 eşit taksitte ödenmek üzere tecil edilmiştir. Mükellef, mevcut tecilli
borcunu tecil şartlarına uygun ödemeye devam ederken, 26.10.2008 vadeli
30.000,- lira borcu için aynı tarihte tecil ve taksitlendirme talebinde
bulunmuştur. Vergi dairesince mükellefin söz konusu borcu Kasım 2008 ayından
başlamak ve 6 ayda 6 eşit taksitte ödenmek üzere tecil edilmiştir.
Teminat şartı
aranılmaksızın tecil edilebilecek borç tutarı 50.000,- lira olduğundan, vergi
dairesi mükellefin 26.08.2008 vadeli 40.000,- lira borcunu taksitlendirirken
mükelleften herhangi bir teminat istemeyecektir. 26.10.2008 vadeli borç tecil
edilirken 50.000 liralık sınır mükellefin tecilli borçlarının toplamı dikkate
alınarak uygulanacak ve tecil edilen borç toplamı 70.000,- liraya ulaştığından,
yeni tecili talep edilen borcun 10.000,- liralık kısmı için teminat
istenmeyecek, geri kalan kısmının yarısı tutarında [(30.000-10.000=)
20.000/2=10.000 lira] teminat göstermesi istenilecektir.
Örnek 4 - Mükellef (D),
26.09.2008 tarihinde 60.000,- lira borcu için tecil ve taksitlendirme talep
etmiştir. Mükellefin söz konusu borcu Ekim 2008 ayından başlamak ve
6 ayda 6 eşit taksitte ödenmek üzere tecil edilmiştir. Mükellef, mevcut tecilli
borcunu tecil şartlarına uygun ödemeye devam ederken, 26.12.2008 tarihinde
70.000,- lira borcu için tecil ve taksitlendirme talebinde bulunmuştur. Vergi
dairesince mükellefin 70.000,- liralık borcu da Ocak 2009 ayından
başlamak ve 5 ayda 5 eşit taksitte ödenmek üzere tecil edilmiştir.
Teminat şartı
aranılmaksızın tecil edilebilecek borç tutarı 50.000,- lira olduğundan, vergi
dairesi mükellefin 26.09.2008 vadeli 60.000,- lira borcunu taksitlendirirken,
tecil edilen borcun 50.000,- liralık kısmı için herhangi bir teminat istememiş,
50.000,- liranın üzerinde kalan tutarın yarısı olan [(60.000-50.000=)10.000/2=]
5.000,- lira için teminat almıştır.
Borçlu, ilk tecil
talebine istinaden tecil edilen borcu için 50.000,- liralık teminat
aranmaksızın tecil uygulamasından yararlandığından, 26.12.2008 vadeli borç
tecil edilirken borçludan tecili talep edilen borcun yarısı tutarında
(70.000/2=35.000 lira) teminat göstermesi istenilecektir.
b) 01.07.2008
tarihinden geçerli olmak üzere 5766 sayılı Kanunla değişik 6183 sayılı Kanunun
48 inci maddesinin beşinci fıkrasında “Haciz yapılmışsa mahcuz mal, değeri
tutarınca teminat yerine geçer. Tecil edilen amme alacakları ile ilgili olarak
daha önce tatbik edilen ve borcun tamamını karşılayacak değerde olan hacizler,
yapılan ödemeler nispetinde kaldırılır ve buna isabet eden teminat iade edilir.
Ancak, mahcuz malların değeri tecil edilen borç tutarından az, zorunlu teminat
tutarından fazla olması halinde, tatbik edilen hacizler, tecil şartlarına uygun
olarak yapılan ödemeler neticesinde kalan tecilli borç tutarı mahcuz mal
değerinin altına inmediği müddetçe kaldırılmaz. Tecilli borca karşılık alınan
teminat ise, tecil şartlarına uygun olarak yapılan ödemeler neticesinde kalan
tecilli borç tutarının zorunlu teminat tutarının altına inmesi durumunda,
yapılan ödemeler nispetinde kaldırılır.” hükmü yer almaktadır.
Söz konusu hükümde;
-borçlunun daha önce
tahsil dairesince haczedilmiş mallarının, tecil talep edilmesi halinde değeri
tutarınca teminat yerine geçeceğine,
-tahsil dairesince
borçlunun malları üzerine haciz tatbik edildikten sonra borcun tecil edilmesi
halinde, tecil edilen bu borçlar için tatbik edilmiş hacizlerin hangi şartlar
dahilinde kaldırılabileceğine,
-tecil edilen borca
karşılık teminat gösterilmiş olması durumunda, borçlu tarafından gösterilen
teminatların hangi şartlar dahilinde borçluya iade edileceğine,
ilişkin düzenlemelere
yer verilmiştir.
Buna göre, borçlunun
malları üzerine haciz tatbik edildikten sonra borcun tecil edilmesi halinde,
daha önce haczedilmiş malları, tecil ve taksitlendirilen borçları için değeri
tutarınca teminat yerine geçecektir.
Haklarında 6183
sayılı Kanun uyarınca yapılan takip muamelesi sonucunda malları haczedilmiş
amme borçlularından aranılan amme alacaklarının tecil edilmesi durumunda
tecilden önce tatbik edilen ve alacağın tamamını karşılayacak değerde olan
hacizler, yapılan ödemeler nispetinde kaldırılacak ve buna isabet eden
teminatlar bölünebilir nitelikte ise iade edilecektir. Dolayısıyla bu durumdaki
amme alacaklarının tecilinde, teminatsız tecil veya zorunlu teminat tutarı esas
alınarak teminat istenmesi uygulaması söz konusu olmayacaktır.
Borcun tecilinden
önce haczedilmiş malların değeri tecil edilen borç tutarından az, zorunlu
teminat tutarından fazla ise tatbik edilmiş olan hacizler, tecil şartlarına
uygun olarak ödenen taksitler sonucunda kalan borç tutarı, hacizli mal
değerinin altına inmediği sürece kaldırılmayacak, tecil şartlarına uygun olarak
yapılan ödemeler neticesinde kalan tecilli borç tutarı hacizli malın değerinin
altına indikten sonra, yapılan ödemeler nispetinde ve bölünebilir nitelikte
olması şartıyla kaldırılacaktır.
Amme borçlusunun
tecil ve taksitlendirilen borç tutarı teminat aranılmayacak 50.000,- liralık
sınırın altında olsa dahi tecilden önce haciz tatbik edilen hallerde yukarıda
açıklandığı şekilde tatbik edilmiş hacizler yapılan ödemeler nispetinde
kaldırılacaktır.
Borcun tecilinden önce
haczedilmiş malların değeri, tecil edilen borç tutarından ve madde hükmüne göre
istenilmesi gereken zorunlu teminat tutarından az ise haczedilen malların
değeri ile gösterilmesi gereken zorunlu teminat tutarı arasındaki fark kadar
teminat gösterilmesi istenilecektir. Bu durumda yapılan tecillerde istenilecek
zorunlu teminat tutarı belirlenirken 50.000,- liralık sınırın dikkate alınacağı
tabiidir.
6183 sayılı Kanunda
yapılan düzenlemeye göre tecilli borçlar için alınmış teminatların iadesi,
hacizli malların teminat yerine geçtiği durumlar ile haciz uygulaması
olmaksızın teminat alındığı durumlar açısından farklılık göstermektedir.
Tecil ve
taksitlendirmeden önce tatbik edilen hacizler hakkında tesisi gereken işlemler
yukarıda açıklanmıştır.
6183 sayılı Kanun
uyarınca herhangi bir haciz uygulaması olmadan tecil edilen borçlar için alınan
teminatlar; tecil şartlarına uygun olarak yapılan ödemeler sonucunda kalan
tecilli borç tutarının, zorunlu teminat tutarının altına inmesi durumunda
yapılan ödemeler nispetinde ve bölünebilir nitelikte olması şartıyla iade
edilecektir.
Bu hüküm, amme
borçlusunun tecilli borçlarına karşılık gösterdiği teminatların her bir tecil
için ayrı ayrı değerlendirilmesini ve tecil şartlarına uygun yapılan ödemeler
nispetinde teminatların iadesini gerektirmektedir.
Teminatların iade
edilmesi sırasında borçludan tahsili gereken amme alacaklarının tahsil
güvenliğini sağlamak üzere gerekli tedbirlerin alınacağı tabiidir.
Örnek 5 - Mükellef (E)’nin
muhtelif vadeli 100.000,- lira vergi borcu için vergi dairesi, mükellefin
90.000,- lira ve 60.000,- lira değerindeki iki adet gayrimenkulüne haciz tatbik
etmiştir. Mükellef vergi dairesinden borçlarının tecil ve taksitlendirmesini
talep etmiş, anılan vergi dairesince söz konusu borçlar 10 ayda ve 10 eşit
taksitte ödenmek üzere tecil edilmiştir.
Bu örnekte, tecil ve
taksitlendirmeden önce borcun tamamını karşılayacak değerde haciz tatbik
edilmiş olduğundan, zorunlu teminat tutarı belirlenmesi söz konusu olmayacak,
dolayısıyla tatbik edilmiş hacizler tecil yapılmasına rağmen
kaldırılmayacaktır.
Mükellefin, iki
taksiti ödemesi durumunda, kalan tecilli borç tutarı 80.000,- lira olacaktır.
Mükellefin gayrimenkulleri üzerine borcun tecilinden önce tatbik edilen
hacizler, taksit ödemeleri nispetinde kaldırılabileceğinden, kalan 80.000,-
lira ve hesaplanan tecil faizlerinden oluşan borcu, 90.000,- lira değerindeki
gayrimenkulün karşılaması halinde bu gayrimenkul üzerindeki haciz baki kalmak
kaydıyla 60.000,- lira değerindeki gayrimenkul üzerindeki haciz
kaldırılacaktır.
Örnek 6 - Mükellef (F)’nin
900.000,- lira borcu için vergi dairesince 575.000,- lira değerindeki
gayrimenkullerine haciz tatbik edilmiştir. Mükellef vergi dairesinden
borçlarının tecil ve taksitlendirmesini talep etmiş, söz konusu borçlar 18 ayda
ve 18 eşit taksitte ödenmek üzere tecil edilmiştir.
Haczedilen
gayrimenkullerin değeri tecil edilen borç tutarından az, ancak madde hükmüne
göre gösterilmesi zorunlu teminat tutarı olan [(900.000-50.000=) 850.000/2=]
425.000,- liradan fazladır. Bu nedenle mükelleften tecil edilen borçlara
karşılık teminat istenilmeyecektir.
Mükellef, ilk 7
taksit tutarı olan toplam 350.000,- lirayı ödedikten sonra kalan tecilli borç
tutarı (900.000 – 350.000= 550.000 lira) hacizli gayrimenkullerin değeri
olan 575.000,- liranın altına inmesine ve hacizli
gayrimenkullerin değerinin zorunlu teminat tutarı olan 425.000,- liranın
üstünde olmasına rağmen bölünebilir nitelikte olması koşuluyla kaldırılabilecek
haciz tutarı 25.000,- lira olacaktır. Mükellefin tecil şartlarına uygun olarak
yapacağı ödemeler üzerine malları üzerindeki hacizler, bölünebilir nitelikte
olması şartıyla yapılan ödemeler nispetinde kaldırılabilecektir. (Örnekte
tahsili gereken tecil faizi ihmal edilmiştir.)
Örnek 7 - Mükellef (G),
1.500.000,- lira tutarındaki borcu için tecil ve taksitlendirme talep etmiş,
söz konusu borç 12 ayda ve 12 eşit taksitte ödenmek üzere 30.07.2008 tarihinde
tecil edilmiştir.
Mükellef
taksitlendirilen borçları için [(1.500.000-50.000=)1.450.000/2=]
725.000,- lira tutarındaki zorunlu teminatı göstermiştir.
Mükellef vergi
dairesine ilk 7 taksit toplamı olan (125.000 x 7=) 875.000,- lira tutarında
ödeme yapmıştır. Bu durumda, mükellefin kalan tecilli borcu (1.500.000–
875.000=) 625.000,- lira olup, zorunlu teminat tutarı olan 725.000,- liranın
altına inmiş olacağından, zorunlu teminat tutarı ile kalan tecilli borç tutarı
arasındaki (725.000-625.000=) 100.000,- lira değerindeki teminat bölünebilir
nitelikte ise mükellefe iade edilebilecektir. Örnek, tahsili gereken tecil
faizi ihmal edilerek düzenlenmiştir.
Diğer taraftan, haciz
tatbik edilmemiş amme alacaklarının tecili sırasında istenecek zorunlu teminat
tutarının belirlenmesinde hesaplanacak tecil faizleri dikkate alınmamakla
birlikte, teminatların iadesinde ödenmesi gereken tecil faizlerinin de dikkate
alınması gerekmektedir.
c) 5766
sayılı Kanunun 6 ncı maddesiyle 6183 sayılı Kanunun 48 inci maddesinde yapılan
değişikliklerin, 5766 sayılı Kanunun geçici 1 inci maddesi hükmü nedeniyle,
6183 sayılı Kanunun 48 inci maddesinde yapılan değişikliklerin yürürlüğe
gireceği 01.07.2008 tarihinden önce tecil edilmiş bulunan amme alacakları
hakkında da uygulanması mümkün bulunmaktadır.
5. Kanunun tecil için
öngördüğü şartlardan borç ödemede iyi niyet sahibi olma şartına da tecil
taleplerinin değerlendirilmesi sırasında dikkat edilecek, öteden beri borç
ödeme alışkanlığı bulunmayan borçluların önerdikleri ödeme planlarının gerçekçi
olmadığı kanaatına ulaşılan hallerde tecil talepleri, çok zor durumda olmaları
halinde dahi, kabul edilmeyecektir.
6. 6183 sayılı Kanunun
48 inci maddesine göre tecil yapılabilmesi için borçlunun yazılı müracaatı
şarttır. Borçlu bu müracaatı bizzat yapabileceği gibi kanuni temsilcileri veya
bu konuda özel olarak vekalet verilen kişiler marifetiyle de yapabilecektir.
7. Tecil edilen amme
alacaklarının, belirlenen faiz oranı esas alınarak hesaplanan tecil faiziyle
birlikte ödenmesi gerekmektedir.
8. 6183 sayılı Kanunun
48 inci maddesine göre, Devlete ait amme alacaklarında, tecil yetkisini
kullanacak ve bu yetkiyi devredecek olanlar, ilgili bakanlardır.
Tecil yetkisi, il
özel idarelerine ait amme alacaklarında valilere, belediyelere ait amme
alacaklarında ise belediye başkanlarına aittir.
9. Devlete ait olup,
yukarıda yer verilen şartların yanında Bakanlığımız teşkilatınca 6183 sayılı
Kanun uyarınca takip ve tahsil edilen amme alacaklarıyla ilgili olarak
yapılacak tecil ve taksitlendirmenin şartları aşağıda belirtilmiştir.
a) Teşkilata devredilen
tecil ve taksitlendirme yetkisi, devrolunan makamlar tarafından, bulunmamaları
halinde vekilleri tarafından kullanılacaktır.
b) Tecil ve
taksitlendirme yetkisi kullanılırken, yetki devrinde belirlenmiş; sürelere,
tutarlara ve alacak türlerine uygun olarak işlem yapılacak, yetkiyi aşan
talepler yetkili makama bildirilecektir.
c) Tecil ve
taksitlendirme yetkisini kullanacak olan makama gelen talepler; borçlunun
yükümlülüklerinin takibini yapan birimlerin görüşleri de dikkate alınarak
sonuçlandırılacaktır.
d) Tecili ve taksitlendirmeyi
yapacak makamlar, tecil şartlarına göre tayin ettikleri taksitlendirme
şartlarını belirleyeceklerdir. Tayin edilecek şartların borçlu tarafından kabul
edilmesi esastır. Kabul işlemi yazılı olarak yapılabileceği gibi, hazırlanan
ödeme planlarının idarede kalan nüshalarına imza atılmak suretiyle de
yapılabilecektir. Borçlu tarafından kendisine bildirilen tecil ve
taksitlendirme şartları kabul edilmediği takdirde tecil veya taksitlendirme
yapılmayacaktır.
e) (Değişik:RG-29/6/2008-26921)
Tecilin, tecil ve taksitlendirme şartlarının borçlu tarafından kabul
edilmesiyle hüküm ifade ettiği hususu da dikkate alınarak, 01.07.2008
tarihinden itibaren yapılacak müracaatlara dayanılarak yapılan tecillere
uygulanmak üzere, “tecil edilen borç tutarının %10’u ödenmedikçe ilgili
tahsil dairesine borcu bulunmadığını gösteren yazının verilmemesi” tecil
şartı olarak belirlenmiştir. Kendilerine tecil ve taksitlendirme yetkisi
verilmiş olanlar, yaptıkları tecil ve taksitlendirme işlemlerinde getirilen bu
şartı da ihtiva eden örneği ekte yer alan talimat yazısını (Ek-6)
kullanarak tecil talebini sonuçlandıracaklar ve bu talimatta yer alan hususları
borçluya tebliğ edeceklerdir.
f) Borçluların tecil
için yaptıkları müracaat tarihinden, taleplerinin sonuçlandırılmasına kadar
belli bir süre geçebilmektedir. Bu süre içerisinde borçluların taleplerinde
önerdikleri taksit tutarlarını düzenli olarak ödemeleri gerekmekte olup, tecil
taleplerinin kabul edilmesi halinde önerilen taksit tutarlarından süresi geçen
ve ödenmemiş kısmın derhal ödenmesi istenilecektir. (Ek
cümle:RG-29/6/2008-26921) Derhal ödenecek tutarlara, tecil müracaat
tarihinden derhal ödenmesi gereken tutarın ödendiği tarihe kadar geçen süre
için tecil faizi hesaplanacaktır.
g) Tecile yetkili olan
makamlar, tecil yetkilerini kullanırken;
- Borçlu tarafından
daha kısa bir süre önerilmemiş olması halinde, amme alacağının aylık taksitler
halinde taksitlendirilmesi,
- Borçlunun talep
dilekçesinde belirttiği taksit süresinden daha uzun taksit süresi verilmemesi,
- Taksit tutarları
belirlenirken ödemesiz aya yer verilmemesi,
- Taksit tutarlarının
mutlaka eşit olma şartının aranılmaması,
gerekmektedir.
h) Taksitlerin
hesaplanan tecil faiziyle birlikte tahsil edilmesi gerekmektedir. Taksit
tutarları ile hesaplanan tecil faizlerinin tam olarak ödenmemesi, tecilin ihlal
nedenidir.
i) (Değişik:RG-23/12/2017-30279)
Tecil yetkisini kullanan tarafından uygun görülen ödeme planında, taksitlerin
ödeme sürelerinin aylık olarak belirlenmiş olması durumunda, taksitlerin ayın
son gününe kadar ödenmesi gerekmektedir. Ancak, ayın son gününün resmi tatile
rastlaması halinde, tatili izleyen ilk iş günü mesai saati bitimine kadar
ödenebilmesi mümkündür.
j)
(Ek:RG-29/6/2008-26921) Tecil ve taksitlendirme talebinde bulunan amme
borçlusunun tecil edilen borçlarını taksit ödeme sürelerinden önce ödemesi
mümkündür. Bu durumda, erken ödenen tutara, tecil müracaat tarihinden ödemenin
yapıldığı tarihe kadar geçen süre için tecil faizi hesaplanacaktır.
10. (Değişik:RG-13/8/2024-32631)
6183 sayılı Kanunun
48 inci maddesi ile Bakanlığımıza tanınan yetkiye istinaden belirlenen tecil
faiz oranları aşağıda gösterilmiştir.
Genel Tebliğ No.
Uygulama
Dönemi
Yıllık Oran (%)
409
25.01.2000 –
20.12.2000 tarihleri arasında
48
412
21.12.2000 –
30.03.2001 tarihleri arasında
36
416
31.03.2001 –
01.02.2002 tarihleri arasında
72
421
02.02.2002 –
11.11.2003 tarihleri arasında
60
429
12.11.2003 –
03.03.2005 tarihleri arasında
36
434
04.03.2005 –
27.04.2006 tarihleri arasında
30
438
28.04.2006
– 20.11.2009 tarihleri arasında
24
Seri:C Sıra
No:1
21.11.2009
– 20.10.2010 tarihleri arasında
19
Seri:C Sıra
No:2
21.10.2010
– 05.09.2018 tarihleri arasında
12
Seri:C Sıra
No:3
06.09.2018
– 24.10.2019 tarihleri arasında
22
Seri:C
Sıra No:4
25.10.2019
– 29.12.2019 tarihleri arasında
19
Seri:C
Sıra No:5
30.12.2019
– 20.07.2022 tarihleri arasında
15
Seri:C
Sıra No:6
21.07.2022
– 13.11.2023 tarihleri arasında
24
Seri:C
Sıra No:7
14.11.2023
– 20.05.2024 tarihleri arasında
36
Seri:C
Sıra No:8
21.05.2024
tarihinden itibaren
48
11. Tecil faizi oranında
yapılan değişikliklerin tecil işlemlerine yansıtılması, farklı esaslara
bağlanmıştır.
a) Tecil faizi
oranındaki değişikliğin oranın indirilmesine yönelik olması halinde;
- Oran değişikliğinin
yürürlüğe girdiği tarihten önceki müracaatlara dayanılarak tecil edilecek olan
amme alacaklarına müracaat tarihlerinden değişiklik tarihine kadar (bu tarih
hariç) geçen süre için eski tecil faizi oranı, değişiklik tarihinden itibaren
de yeni tecil faizi oranının uygulanması,
- Tecil faizi
oranındaki değişiklikten önce tecil edilmiş ve tecil şartlarına uygun olarak
ödenmekte olan amme alacaklarına yeni tecil faizi oranının yürürlüğe girdiği
tarihe kadar eski tecil faizi oranları, bu tarihten sonra ödenmesi gereken
taksit tutarlarına ise yeni tecil faizi oranlarının uygulanması,
gerekmektedir.
b) Tecil faizi
oranındaki değişikliğin oranın yükseltilmesine yönelik olması halinde;
- Oran değişikliğinin
yürürlüğe girdiği tarihten önce yapılan müracaatlara dayanılarak tecil edilecek
olan amme alacakları ile tecil faiz oranındaki değişiklikten önce tecil edilmiş
ve tecil şartlarına uygun olarak ödenmekte olan amme alacaklarına tecil
şartlarına uygun olarak ödendikleri sürece müracaat tarihlerinden itibaren eski
tecil faiz oranlarının uygulanması,
- Tecil faizi
oranındaki değişikliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce tecil talebinde
bulunulmuş ve talep kabul edilerek tecil edilmiş amme alacaklarına yönelik
tecilin ihlal edilmiş olması ancak, yeni talepler üzerine yeniden tecil
yapılması (tecilin geçerli sayılması) halinde, yeni tecil faizi oranının
yürürlüğe girdiği tarihe kadar eski tecil faizi oranları, bu tarihten sonra
ödenmesi gereken taksit tutarlarına ise yeni tecil faizi oranlarının uygulanması,
gerekmektedir.
Tecilin gerçekleşmesi
üzerine borcu tecil edilen mükelleflere yapılacak bildirimde; faiz oranının
belirlendiği kısmın altı çizilmek suretiyle hangi oranda tecil faizi
ödeneceğine dair gerekli uyarı yapılacaktır.
12. Tecil faizi oranı
yıllık olarak belirlenmektedir. Tecil faizi; basit faiz usulü uygulanarak ve
müracaat tarihinden ödeme tarihine (bu tarihler dahil) kadar geçen günler için,
ödenecek taksit tutarları üzerinden hesaplanacaktır. Amme borçlusunun, vade
tarihinden önce ya da vade tarihinde yaptığı müracaatlar üzerine tecil edilen
amme alacaklarına uygulanacak tecil faizinin hesaplanmasında ise, vade gününe
faiz alınması söz konusu olamayacağından, vade gününü takip eden tarih esas
alınacaktır.
Tecil faizinin
hesaplanmasında kullanılacak basit faiz usulü formülü aşağıda gösterilmiştir.
Tecil
Faizi =
Taksit Tutarı X Yıllık Tecil Faizi Oranı X
Gün Sayısı
36.000
Burada dikkat
edilmesi gereken husus, tecil faizinin borcun tamamı üzerinden değil, her
taksit için öngörülen tutar üzerinden hesaplanacağıdır. Her taksit için gün
sayısının hesaplanmasında yukarıda da belirtildiği gibi, müracaat tarihi esas
alınacak ve ödeme günü dahil geçen gün sayısı belirlenecektir.
Örnek 1- Mükellef (A) tarafından 30.4.2007
vadeli Kurumlar Vergisinden olan 10.000,- lira borcunun
26.4.2007 tarihinde 12 ay süreyle ödenmek üzere tecili talep edilmiştir.
Mükellefin bu talebi incelenmiş ve Mayıs-Haziran-Temmuz-Ağustos ve Eylül 2007
aylarında 5 ayda ve 5 eşit taksitte ödenmek üzere 10.5.2007 tarihinde tecil
edilmiştir. Tecil edilen bu borcun mükellef tarafından 30.5.2007, 28.6.2007,
31.7.2007, 27.8.2007 ve 28.9.2007
tarihlerinde ödenmesi uygun görülmüştür.
30.4.2007 vadeli
Kurumlar Vergisinden olan 10.000,- lira borç için vadesinden önce 26.4.2007
tarihinde tecil talebinde bulunduğundan tecil faizi vade tarihinden (vade
tarihi hariç) itibaren uygulanacaktır.
Tecil faizi
uygulanacak süre
Faiz Hesaplamasına
Esas Olan Tarih
Ödeme Günü
1.Taksit
için
01.05.2007
30.05.2007=30 gün
2.Taksit
için
01.05.2007
28.06.2007=59 gün
3.Taksit için
01.05.2007
31.07.2007=92 gün
4.Taksit için
01.05.2007
27.08.2007=119 gün
5.Taksit için
01.05.2007
28.09.2007=151 gün
Taksit
tutarı 10.000/5= 2.000,- liradır.
Faiz hesabında;
Tecil
Faizi =
Taksit Tutarı X Yıllık Tecil Faizi Oranı X
Gün Sayısı
36.000
formülü
kullanılacaktır.
Buna göre;
1. Taksit için tecil faizi
=
2.000 x 24 x 30
36.000
=
40,00 lira
2. Taksit için tecil faizi
=
2.000 x 24 x 59
36.000
=
78,67 lira
3. Taksit için tecil faizi
=
2.000x 24 x 92
36.000
=
122,67 lira
4. Taksit için tecil faizi
=
2.000 x 24 x 119
36.000
=
158,67 lira
5. Taksit için tecil faizi
=
2.000 x 24 x 151
36.000
=
201,33 lira
olarak
hesaplanacaktır.
Bu mükelleften tecil
faizleriyle birlikte;
1. taksit
=
2.000,-
+
40,-
=
2.040,00 lira
2. taksit
=
2.000,-
+
78,67
=
2.078,67 lira
3. taksit
=
2.000,-
+
122,67
=
2.122,67 lira
4. taksit
=
2.000,-
+
158,67
=
2.158,67 lira
5. taksit
=
2.000,-
+
201,33
=
2.201,33 lira
TOPLAM
10.000,- lira
+
601,34 lira
=
10.601,34 lira
tahsil edilecektir.
Örnek 2- Antalya Kemer Vergi
Dairesi mükelleflerinden (E), 26 Şubat 2007 tarihinde ödemesi gereken 1.030,-
lira Gelir (Stp) Vergisini ve 49,- lira Damga Vergisini ödememiştir.
5 Nisan 2007
tarihinde vergi dairesine giderek toplam borcunu sormuş ve bu borcunu 8
taksitte ödemek istediğini bildirmiştir. Vergi dairesi mükellefin 5 Nisan 2007
tarihi itibarıyla toplam borcunu tespit etmiş ve mükellefin bu borcunu Nisan,
Mayıs, Haziran, Temmuz, Ağustos aylarında olmak üzere 5 taksitte ödemesini
uygun görmüştür.
Öncelikle süresinde
ödenmeyen borca tecil talep tarihine kadar (talep tarihi hariç) geçen süre için
gecikme zammı hesaplanacaktır.
Borcun vade tarihinin
26.02.2007 olması ve taksit talep tarihinin de 05.04.2007 tarihi olması halinde
gecikme zammı 1 ay 9 günlük süre için uygulanacaktır.
Buna göre,
-27.02.2007-26.03.2007
tarihleri arasındaki 1 aylık süre için aylık esasa göre,
-27.03.2007-04.04.2007
tarihleri arasındaki 9 günlük süre için günlük esasa göre,
gecikme zammı
hesaplanacaktır.
-aylık gecikme zammı
oranı = 1x2,5=2,5
-günlük gecikme zammı
oranı= 2,5/100/30=0,000834x9=0.007506
Buna göre,
hesaplanacak gecikme zammı tutarı,
-
27.02.2007-26.03.2007 tarihleri arasındaki 1 aylık süre için aylık esasa göre
(%2,5 x 1.079,00=) 26,98
lira ve
-
27.03.2007-04.04.2007 tarihleri arasındaki 9 günlük süre için
günlük esasa göre
(0,000834 x 9 x
1.079,00=) 8,10 lira,
olmak üzere toplam 35,08
lira olacaktır.
Tecil edilecek toplam
borç = 1.079,00 + 35,08= 1.114,08 liradır.
Mükellefin bu borcunu
24.4.2007, 24.5.2007, 25.6.2007, 24.7.2007 ve 24.8.2007 tarihlerinde beş
taksitte ödediği kabul edildiğinde, tecil faizi aşağıdaki şekilde
hesaplanacaktır.
Borca uygulanan tecil
faizini hesaplamak için, taksit tutarının ve faiz uygulanacak sürenin bulunması
gereklidir. Bu sürenin belirlenmesinde, vadesinden sonra yapılan bir müracaat
olduğundan tecil talep tarihi ile ödeme günü süreye dahil edilecektir.
Taksit Tutarı=
1.114,08/5= 222,81 lira
(Küsuratlar ilk
taksit tutarına ilave edilerek hesaplama yapılmıştır)
Tecil faizi
uygulanacak süre
Talep Tarihi
Ödeme Günü
1.Taksit
için
05.04.2007
24.04.2007=20 gün
2.Taksit
için
05.04.2007
24.05.2007=50 gün
3.Taksit için
05.04.2007
25.06.2007=82 gün
4.Taksit için
05.04.2007
24.07.2007=111 gün
5.Taksit için
05.04.2007
24.08.2007=142 gün
Faiz hesabında;
Tecil Faizi =
Taksit Tutarı X Yıllık Tecil Faizi Oranı X
Gün Sayısı
36.000
formülü
kullanılacaktır.
1. Taksit için tecil faizi
=
226,08 x 24 x 20
36.000
=
3,01 lira
2. Taksit için tecil faizi
=
222 x 24 x 50
36.000
=
7,40 lira
3. Taksit için tecil faizi
=
222 x 24 x 82
36.000
=
12,14 lira
4. Taksit için tecil faizi
=
222 x 24 x 111
36.000
=
16,43 lira
5. Taksit için tecil faizi
=
222 x 24 x 142
36.000
=
21,02 lira
olarak bulunacaktır.
Bu mükelleften tecil
faizleriyle birlikte,
1. taksit
=
226,08
+
3,01
=
229,09 lira
2. taksit
=
222,00
+
7,40
=
229,40 lira
3. taksit
=
222,00
+
12,14
=
234,14 lira
4. taksit
=
222,00
+
16,43
=
238,43 lira
5. taksit
=
222,00
+
21,02
=
243,02 lira
TOPLAM
1.114,08 lira
+
60,- lira
=
1.174,08 lira
tahsil edilecektir.
13)
(Ek:RG-29/6/2008-26921) Tecil ve taksitlendirilmiş borçların tecil şartlarına
uygun ödenmemesi durumunda, tecil ihlal edilmiş sayılacaktır. Tecil şartlarını
ihlal eden borçluların, tecilin geçerli sayılması için tecile yetkili makamlara
yapacakları başvuru üzerine bu makamlarca gerekli değerlendirme yapıldıktan
sonra tecilin geçerli sayılmasına karar verilebilecektir.
Daha evvel tecil
edilen bir borca karşılık yapılan ödemelerin tecilli sayılması ve kalan tutarın
da belirlenen bir plan dahilinde ödenmesine izin verilmesi anlamına gelen
“tecilin geçerli sayılması” uygulamasında, tecil faizi geçerli sayılan tecil
için yapılmış ilk müracaat tarihi esas alınarak hesaplanacaktır.
Tecilin geçerli
sayılması durumunda da tecile yetkili makamların borçlunun ilk müracaat
tarihinden itibaren verilebilecek azami süreyi geçmeyecek şekilde ödeme süresi
vermeleri gerektiği tabiidir.
Örnek 1 - Mükellef (A),
15.04.2008 tarihinde bağlı olduğu vergi dairesine müracaat ederek borçlarını 15
ay süreyle ödemek üzere tecilini talep etmiştir. Vergi dairesi mükellefin
15.04.2008 tarihi itibarıyla (bu tarih hariç) gecikme zammı dahil toplam
60.000,- lira borcu olduğunu tespit etmiş ve söz konusu borcun Mayıs 2008
ayından başlamak üzere 12 ayda 12 eşit taksitte ödenmesini uygun görmüştür.
İlk 4 taksidini ödeme
planına uygun olarak ödeyen mükellef, Eylül 2008 ayında ödemesi gereken 5 inci
taksidini süresinde ödemeyerek tecili ihlal etmiştir. Bağlı bulunduğu vergi
dairesine 05.10.2008 tarihinde müracaat eden mükellef, elinde olmayan
nedenlerle ödeme yapamadığını belirterek tecilinin geçerli sayılmasını ve kalan
borcunun Ekim ayından başlamak üzere 12 ayda eşit taksitler halinde ödenmesine
imkan verilmesini talep etmiştir. Vergi dairesince mükellefin talebi
değerlendirilmiş ve söz konusu borç tecilli sayılarak kalan borcun Ekim 2008
ayından başlamak üzere 10 ayda ve 10 eşit taksitte ödenmesine karar
verilmiştir.
Örnek olayda tecil
ihlaline kadar tüm taksitler tecil faizleri ile birlikte ödenmiştir. Bu nedenle
mükellefin kalan borcu için ödeme tarihlerine göre tecil faizleri
hesaplanacaktır. Mükellefin, Ekim 2008 ayında ödemesi gereken taksidini
20.10.2008 tarihinde ödediği varsayıldığında tecil faizi aşağıdaki gibi
hesaplanacaktır.
Mükellefin talebi
kabul edilerek tecil geçerli sayıldığından, Ekim 2008 ayında ödenmesi geren
taksit için ilk müracaat tarihi olan 15.04.2008 ile ödeme günü olan 20.10.2008
tarihleri arasında geçen süreye;
4.000 x 24 x 189
36.000
=
504,- lira tecil
faizi hesaplanacaktır.
Bu mükellefin,
20.10.2008 tarihinde ödeyeceği taksit tutarı tecil faizi dahil toplam (4.000 +
504=) 4.504,- lira olacaktır.
Örnekte, mükellefin
daha sonra ödeyeceği taksitlere ilişkin tecil faizi hesaplamasına yer
verilmemiş olmakla birlikte bu taksitlerin ödenmesinde de aynı esaslar
dahilinde tecil faizi hesaplanacağı tabiidir.
14. 6183 sayılı Kanunun
48 inci maddesinin son fıkrasında yer alan “Tecil edilen amme alacağının
gecikme zammı tatbik edilmeyen alacaklardan olması halinde, ödenen tecil
faizleri iade veya mahsup edilmez.” şeklindeki hüküm uyarınca, tecil edilen
ancak tecil şartlarına uygun ödenmeyen amme alacağının gecikme zammı
uygulanmayan alacaklardan oluşması halinde bu alacaklar için tecilin bir bedeli
olarak ödenmiş bulunan tecil faizi borçlulara red ve iade edilemeyeceği gibi
borçlarına da mahsup edilmeyecektir.
Ancak, tecil edilen
amme alacağının bir kısmının gecikme zammı uygulanabilecek, bir kısmının da
gecikme zammı uygulanamayacak alacaklardan oluşması ve bu tür tecillerin ihlal
edilmiş olması halinde, ödenen tecil faizlerinden, gecikme zammı
uygulanabilecek alacağa isabet eden kısmı ödenmesi gereken gecikme zammından
mahsup edilecektir.
Örnek 1-
(Değişik:RG-11/9/2013-28762)
Gelir (Stopaj)
Vergisinden 6.000,00 lira, Kurumlar Vergisinden 50.000,00 lira ve Gecikme
Zammından 4.000,00 lira olmak üzere toplam 60.000,00 lira borç tecil edilmiş,
ancak belli bir süre geçtikten sonra tecil ihlal edilmiştir. Tecil süresince
tahsil edilen 30.000,00 liranın 24.000,00 lirası vergi aslından olan borçlara
ait olup ayrıca 10.000,00 lira tecil faizi için ödeme yapılmıştır.
Bu durumda, mahsup
edilecek tecil faizi tutarı aşağıdaki şekilde hesaplanacaktır.
Vergi Aslına İsabet
Eden Tecil Faizi
=
Ödenen Vergi Aslı
Tutarı x Tahsil Edilen Tecil Faizi
Tahsil Edilen
Toplam Borç Tutarı
Vergi Aslına İsabet
Eden Tecil Faizi
=
24.000,00 x
10.000,00
30.000,00
= 8.000,00 lira
Buna göre, 8.000,00
lira tutarındaki tecil faizi, vergi asılları için hesaplanacak gecikme
zammından mahsup edilecektir.
Diğer taraftan,
10.000,00 – 8.000,00 = 2.000,00 lira tecil faizi ise gecikme zammı uygulanmayan
amme alacağına ilişkin olduğundan bu tutar, borçluya red ve iade edilmeyeceği
gibi borçlarına da mahsup edilmeyerek gelir yazılacaktır.
15. 6183 sayılı Kanunun
48 inci maddesinin ikinci fıkrasında “Borcunun tecilini talep eden ancak,
talepleri uygun görülmeyerek reddedilen borçlular söz konusu borçlarını reddin
tebliği tarihinden itibaren idarece 30 gün kadar verilebilecek ödeme süresi
içinde ödedikleri takdirde bu amme alacağı ödendiği tarihe kadar faiz alınmak
suretiyle tecil olunur.” hükmü yer almaktadır.
Hükme göre, tecil ve
taksitlendirme yetkisinde olduğu gibi süreli ret uygulaması da ihtiyaridir.
Alacaklı amme idarelerinin tecile yetkili makamlarınca, tecil taleplerinin süre
verilerek reddedilmesinde hangi esasların uygulanacağının belirlenmesi mümkün
bulunmaktadır.
Tecile yetkili
makamlarca, borçlunun tecil talebinin süre verilerek reddedilmesi yetkisi
devredilebilir.
Süreli ret
uygulamasında amme alacağı aylık taksitler halinde ödeme planına bağlanmamakta
ancak, amme alacağının verilen sürede ödenmiş olması halinde müracaat
tarihinden ödeme tarihine kadar geçen süre için tecil faizi hesaplanmaktadır.
16. Tecil şartlarının
ihlal edilmiş olması, gerekli şartların oluşması halinde daha önce tecil
edilmiş olan alacağın yeniden tecil edilmesine engel teşkil etmemektedir.
17. (Ek:RG-11/9/2013-28762)
(Değişik:RG-23/12/2017-30279) 6183 sayılı Kanunun 48 inci maddesinin
altıncı fıkrası, 18/5/2017 tarihli ve 7020 sayılı Bazı Alacakların Yeniden
Yapılandırılması ile Bazı Kanunlarda ve Bir Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik
Yapılmasına Dair Kanunun 6 ncı maddesiyle yapılan değişiklikle aşağıdaki şekli
almıştır.
“Tecil salahiyetini
kullanacak ve bu salahiyeti devredecek olan makamlar; tecil edilecek amme
alacaklarını tür ve tutar olarak belirlemeye, amme borçlusunun faaliyetine
devam edip etmediğini esas alarak tecil edilecek alacakları tespit etmeye,
tecilde taksit zamanlarını ve diğer şartları tayin etmeye ayrıca 213 sayılı
Kanuna göre Maliye Bakanlığınca ilan edilen mücbir sebep hali kapsamındaki amme
borçlularının, mücbir sebep halinin sona erdiği tarihe kadar ödemeleri gereken
amme borçları ile mücbir sebep nedeniyle ödeme süreleri ertelenen amme
borçlarını faiz alınmaksızın veya yürürlükteki faiz oranından daha düşük faiz
oranıyla tecil etmeye yetkilidir.”
Tecil salahiyetini
kullanacak ve bu salahiyeti devredecek olan makamlar tarafından, Maliye
Bakanlığınca mücbir sebep halinin varlığı ilan edilen hallerde madde ile
tanınan yetki çerçevesinde amme alacakları faiz alınmaksızın veya yürürlükteki
faiz oranından daha düşük faiz oranıyla tecil edilebilecektir.
(Ek:RG-23/3/2018-30369)
B. Kanunun 48/A Maddesine Göre Tecil
1. 18/5/2017 tarihli
ve 7020 sayılı Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile Bazı Kanunlarda ve
Bir Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun
7 nci maddesiyle 6183 sayılı Kanuna vergiye uyumlu mükelleflerin
borçlarının tecili başlıklı 48/A maddesi eklenmiş ve madde 1/1/2018 tarihinden
itibaren vadesi gelen alacaklara uygulanmak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe
girmiştir.
Maddede, Devlete ait
olup Maliye Bakanlığına bağlı tahsil dairelerince takip edilen ve 213 sayılı
Kanun kapsamına giren vergi, resim, harç ve cezalar ile bu alacaklara bağlı
gecikme faizi ve gecikme zammının vadesinde ödenmesi veya haczin tatbiki
veyahut haczolunmuş malların paraya çevrilmesi hallerinin amme
borçlusunu çok zor duruma düşüreceği anlaşıldığı takdirde Kanunun, Bakanlar
Kurulunun ve Maliye Bakanının belirlediği şartlarla tecil başvuru tarihi
itibarıyla vadesi 1 yılı geçmemiş alacakların teciline yönelik hükümlere yer
verilmiştir.
2. Maddeye göre
taksitlendirilebilecek alacaklar, Maliye Bakanlığına bağlı vergi daireleri
tarafından takip edilen ve 213 sayılı Kanun kapsamına giren vergi, resim, harç
ve vergi cezaları ile bu alacaklara bağlı gecikme faizi ve gecikme zammı ile
sınırlı tutulmuştur. Dolayısıyla, bu alacakların dışında kalan amme
alacaklarının bu madde kapsamında tecili mümkün değildir.
Maddeden
yararlanılabilmesi için mükelleflerin tecil başvuru tarihi itibarıyla maddede
yer verilen alacaklardan vadesi 1 yılı geçmiş borcunun bulunmaması
gerekmektedir.
Ancak, Kanunun 48
inci maddesi ile 48/A maddesine göre tecil edilen veya özel kanunlara göre
ödeme planına bağlanan borcun bulunması madde hükmünden yararlanılmasına engel
teşkil etmeyecektir.
3. Maddeden
yararlanılabilmesi için;
a) Tecil başvuru
tarihi itibarıyla aralıksız en az 3 yıl süreyle; ticari, zirai veya mesleki
faaliyetleri nedeniyle yıllık gelir veya kurumlar vergisi mükellefi olunması,
b) Tecil başvuru
tarihinden geriye doğru 3 yıla ait vergi beyannamelerinin kanuni sürelerinde
verilmiş olması (Kanuni süresinde verilen bir beyannameye ilişkin olarak kanuni
süresinden sonra düzeltme amacıyla veya pişmanlıkla verilen beyannameler bu
şartın ihlali sayılmaz.),
c) Kapsama giren
ve başvuru tarihi itibarıyla vadesi 1 yılı geçmemiş borcun, borç ödemede
hüsnüniyet sahibi olunmasına rağmen ödenememiş olması,
şartlarının bulunması
gerekmektedir.
Buna göre, madde
hükmünden ticari, zirai veya mesleki faaliyeti nedeniyle yıllık gelir veya
kurumlar vergisi mükellefi olan borçlular yararlanabilecek ve bu borçluların
tecil başvuru tarihinden geriye doğru 3 yıl içinde verilmesi gereken vergi
beyannamelerinin kanuni süresinde verilmiş olması şartı aranılacaktır.
Maddenin tecil için
öngördüğü şartlardan birisi olan borç ödemede hüsnüniyet sahibi olma şartına da
tecil taleplerinin değerlendirilmesi sırasında dikkat edilecektir. Vergi
kanunlarına uyum, borç ödeme alışkanlığı, vadesi 1 yılı geçmemiş borcun
ödenmeme gerekçeleri gibi hususlar mükellefin borç ödemede hüsnüniyet sahibi
olup olmadığının göstergeleri olacaktır.
4. Tebliğin bu
bölümünün (3) numaralı bölümünde belirtilen şartlara ilave olarak Kanunun
Maliye Bakanına verdiği yetkiye istinaden maddeden yararlanılabilmesi için;
a) Mükellef (tüzel
kişilerde kanuni temsilci) hakkında tecil talep tarihinden önceki 5 yıl içinde
213 sayılı Kanunun 359 uncu maddesine göre kesinleşmiş mahkûmiyet kararının
bulunmaması,
b) Yıllık gelir
vergisi/kurumlar vergisi yönünden faal mükellefiyetin bulunması,
c) Asıl amme
borçlusu olunması,
ç) Tür olarak tecili
uygun bulunan borçların tamamı için tecil talebinde bulunulması,
şartları getirilmiştir.
Buna göre, 213 sayılı
Kanun, 6183 sayılı Kanun ve diğer mevzuatta yer alan sorumluluk düzenlemeleri
nedeniyle asıl amme borçlusu dışında kalan kefiller, şirket ortakları ve kanuni
temsilciler gibi amme borçlusu sayılan kişiler, sorumlu oldukları tutarlar için
madde hükmünden yararlanamayacaklardır.
5. Madde
kapsamında tecil yapılabilmesi için mükellefin bağlı bulunduğu vergi dairesine
yazılı müracaatı şarttır. Mükellef bu müracaatı bizzat yapabileceği gibi kanuni
temsilcileri veya bu konuda özel olarak vekalet verilen kişiler
marifetiyle de yapabilecektir.
6. 48/A maddesinin
üçüncü fıkrasında “Bu madde kapsamında tecil edilen alacaklara, 48 inci maddeye
göre belirlenen oranda faiz tatbik edilir.” hükmü yer almaktadır.
Buna göre, 48/A
maddesi kapsamında tecil edilecek amme alacaklarına Kanunun 48 inci maddesi
kapsamında belirlenmiş olan faiz oranı esas alınarak faiz uygulanacaktır.
Ancak, madde hükmü ile Bakanlar Kuruluna, çok zor durum halinin tespitinde
kullanılacak kriterleri belirleme ve belirlenen kriterlere bağlı
olarak tecil süresini ve faiz oranını farklılaştırma yetkisi verilmiştir.
24/2/2018 tarihli
ve 30342 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 22/1/2018 tarihli ve 2018/11284
sayılı Bakanlar Kurulu Kararına ekli “Karar” ile konuya ilişkin aşağıdaki
belirlemeler yapılmıştır.
a) Söz konusu Bakanlar
Kurulu Kararı (BKK) ile maddeden yararlanacak ticari, zirai ve mesleki
faaliyeti nedeniyle yıllık gelir veya kurumlar vergisi mükellefi olan
borçlular; bilanço esasına göre defter tutanlar, işletme/zirai işletme hesabı
esasına göre defter tutanlar, ticari kazancı basit usulde tespit edilenler ve
serbest meslek kazanç defteri tutanlar şeklinde gruplandırılmak suretiyle çok
zor durum halinin tespitinde kullanılacak kriterler belirlenmiştir.
Çok zor durum halinin
tespiti için yapılacak mali durum analizlerinde, 213 sayılı Kanunun 175 inci ve
mükerrer 257 nci maddelerinin Maliye Bakanlığına verdiği yetkiye
dayanılarak yapılan düzenlemeler esas alınacaktır.
Buna göre;
i)
Bilanço
esasına göre defter tutan yıllık gelir veya kurumlar vergisi mükelleflerinin
çok zor durum halinin tespitinde aşağıdaki mali göstergeler kullanılacaktır.
Nakit
Oranı :
Hazır
Değerler + Menkul Kıymetler
Kısa
Vadeli Yabancı Kaynaklar
Likidite
Oranı :
Dönen
Varlıklar – Stoklar
Kısa
Vadeli Yabancı Kaynaklar
Kaldıraç
Oranı :
Kısa
Vadeli Yabancı Kaynaklar + Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar
Toplam
Varlıklar
ii) İşletme/zirai
işletme hesabı esasına göre defter tutan, ticari kazancı basit usulde tespit
edilen ve serbest meslek kazanç defteri tutan mükelleflerin çok zor durum
halinin tespitinde aşağıdaki mali göstergeler kullanılacaktır.
Nakit
Oranı :
Kasa +
Banka
Kısa
Vadeli Borçlar
Likidite
Oranı :
Kasa +
Banka + Kısa Vadeli Alacaklar
Kısa
Vadeli Borçlar
Kaldıraç
Oranı :
Kısa
Vadeli Borçlar + Uzun Vadeli Borçlar
Toplam
Varlıklar
iii) Mükelleflerin
mali durumlarının değerlendirilmesi sonucu; nakit oranının 0,1 veya 0,1’den
küçük, likidite oranının 0,7 veya 0,7’den küçük ve kaldıraç oranının 0,7 veya
0,7’den büyük olması ve bu şartların bir arada bulunması halinde mükelleflerin
çok zor durumda oldukları kabul edilecektir.
b) 48/A maddesi
kapsamında mükelleflerin çok zor durum derecesinin belirlenmesinde, aşağıdaki
likidite ve kaldıraç oranlarının kullanılması BKK ile uygun görülmüştür.
Likidite
Analizi Tablosu
Kaldıraç
Analizi Tablosu
Derece
(L)
Oran
(X)
Derece
(K)
Oran
(Y)
1
0,7 ≥ X
≥ 0,6
1
0,7 ≤ Y ≤ 0,8
2
0,6
> X ≥ 0,5
2
0,8 < Y ≤ 0,9
3
0,5
> X ≥ 0,4
3
0,9 < Y ≤ 1
4
0,4
> X ≥ 0,3
4
1 < Y ≤ 1,1
5
0,3
> X
5
1,1 < Y
Mükelleflerin,
likidite ve kaldıraç analiz tablolarına göre ayrı ayrı tespit edilen
dereceler toplanarak “Çok Zor Durum Derecesi” bulunacaktır. Bu dereceye göre
azami tecil süresi ile 6183 sayılı Kanunun 48 inci maddesine göre belirlenen
tecil faizinin (Yürürlükteki Tecil Faiz Oranı=TFO) belirli bir yüzdesi esas
alınarak bulunan faiz oranı “Tecil Süresi ve Faiz Oranı Belirleme Tablosu”ndan
tespit edilecektir.
Tecil Süresi ve
Faiz Oranı Belirleme Tablosu
Çok Zor Durum
Derecesi (L+K)
Azami Tecil Süresi
Tecil Faizi Oranı
2 - 3
18 aya kadar
TFO
x 0,75
12 aya kadar
TFO
x 0,7
6 aya kadar
TFO
x 0,65
4 - 5
24 aya kadar
TFO
x 0,7
18 aya kadar
TFO
x 0,6
12 aya kadar
TFO
x 0,5
6 aya kadar
TFO
x 0,4
6 - 7
36 aya kadar
TFO
x 0,7
24 aya kadar
TFO
x 0,6
18 aya kadar
TFO
x 0,5
12 aya kadar
TFO
x 0,4
6 aya kadar
TFO
x 0,3
8 - 9
48 aya kadar
TFO
x 0,6
36 aya kadar
TFO
x 0,5
24 aya kadar
TFO
x 0,4
18 aya kadar
TFO
x 0,3
12 aya kadar
TFO
x 0,2
6 aya kadar
TFO
x 0,1
10
60 aya kadar
TFO
x 0,5
48 aya kadar
TFO
x 0,4
36 aya kadar
TFO
x 0,3
24 aya kadar
TFO
x 0,2
18 aya kadar
TFO
x 0,15
12 aya kadar
TFO
x 0,1
6 aya kadar
TFO
x 0,05
Kanunun 48/A maddesi
kapsamında tecil talebinde bulunan mükelleflerin vermiş oldukları bilgi ve
belgeler değerlendirilerek, nakit, likidite ve kaldıraç oranları tespit
edilecektir. Tecile yetkili makamlar, mükelleflerin vermiş oldukları mali
durumlarını gösteren bilgi ve belgelerin doğruluğunu araştırma yetkisine sahip
olup, bu kapsamda mükelleften ve üçüncü kişilerden ilave bilgi talebinde
bulunabilecektir. Değerlendirmeler sonucunda mükellefin madde hükmünden yararlanması
için gerekli şartların varlığı anlaşıldığı takdirde, çok zor durum derecesine
göre tecil ve taksitlendirme yapılabilecektir.
BKK ile
belirlenen kriterlerden tecil süresi azami süreyi göstermekte olup,
tecile yetkili makamlarca, mükellefin talep ettiği tecil süresinden daha kısa
sürede tecil yapılması mümkündür.
Örnek 1- Mükellef
(H), 29/6/2018 tarihinde gelir (stopaj) vergisinden olan 1.200.000,-
lira borcunun 48/A maddesine göre 18 ay süreyle tecil ve taksitlendirilmesi
amacıyla bağlı olduğu vergi dairesine müracaat etmiştir. Örnekte, gecikme zammı
yerine hesaplanması gereken Yİ-ÜFE tutarı ihmal edilmiştir.
Tecile yetkili makam
tarafından yapılan değerlendirmede tecil başvuru tarihi (29/6/2018) itibarıyla
mükellefin;
- Tecilini talep
ettiği borcun 213 sayılı Kanun kapsamında olduğu ve vadesinden itibaren 1 yılı
geçmediği,
- Ticari kazançtan
dolayı son
BİRİNCİ KISIM — Genel Esaslar
BİRİNCİ BÖLÜM — Kanunun Kapsamı, Terimler, Görevli ve Yetkililer
İKİNCİ BÖLÜM — Amme Alacaklarının Korunması
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM — Ödeme
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM — Tecil, Tehir, Gecikme Zammı
Bu sayfadaki metin bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Bağlayıcı olan, Resmî Gazete’de yayımlanan metindir.