KURUMLAR VERGİSİ GENEL TEBLİĞİ
(SERİ NO: 1)
5422
sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu, 21/6/2006 tarih ve 26205 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
13/6/2006 tarihli ve 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu ile yürürlükten
kaldırılmıştır. 1/1/2006 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere yürürlüğe
giren 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun uygulanmasına ilişkin açıklamalar
bu Tebliğin konusunu oluşturmaktadır.
I- MÜKELLEFİYET
1.
Verginin Konusu
Kurumlar
vergisinin konusu, Kanunun 1 inci maddesinde sayılan kurumlarca elde edilen
kurum kazancıdır. Buna göre, sermaye şirketleri, kooperatifler, iktisadi kamu
kuruluşları, dernek veya vakıflara ait iktisadi işletmeler ile iş
ortaklıklarının kazançları kurumlar vergisine tabidir.
Kurum
kazancı, gelir vergisinin konusuna giren gelir unsurlarından oluşmaktadır.
2.
Mükellefler
Kanunun 2 nci maddesinde, tüzel
kişiliklerinin bulunup bulunmadığına bakılmaksızın, kurumlar vergisine tabi
olan mükelleflerin nitelikleri açıklanmaktadır.
2.1. Sermaye şirketleri
2.1.1. Anonim, limited
ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketler
Kurumlar vergisi
mükelleflerinin büyük çoğunluğunu, ortakların koydukları sermaye ile sınırlı
sorumlulukları bulunan sermaye şirketleri oluşturmakta olup 6762 sayılı Türk
Ticaret Kanunu hükümlerine göre kurulmuş olan anonim, limited
ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketler ile benzer nitelikteki yabancı
kurumlar sermaye şirketidir.
Anonim ve limited şirketlerin kazancının tamamı kurumlar vergisine
tabidir.
Sermayesi paylara
bölünmüş komandit şirketlerin kurumlar vergisi mükellefiyeti komanditer ortağın
hissesine yöneliktir. Vergiye tabi kurum kazancının komanditer ortakların
hissesine isabet eden kısmı kurumlar vergisine, komandite ortaklara isabet eden
kısmı bu ortaklarca beyan edilmek suretiyle gelir vergisine tabi tutulacaktır.
Sermaye şirketleri
bakımından, 5422 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu ile başlayan uygulama bu
Kanunda da varlığını korumaktadır.
Türk Ticaret
Kanununda
ticaret şirketleri arasında sayılmakla birlikte sermaye şirketi mahiyetinde
olmayan kollektif ve adi komandit şirketler kurumlar
vergisi mükellefi değildirler.
2.1.2. Fonlar
Kurumlar Vergisi
Kanununun uygulanmasında, Sermaye Piyasası
Kurulunun düzenleme ve denetimine tabi fonlar ile bu fonlara benzer yabancı
fonlar da sermaye şirketi sayılmaktadır.
Fonların tüzel
kişiliği bulunmamaktadır. Mal varlığı, kurucusunun mal varlığından ayrıdır.
Yatırım ortaklıkları ise anonim şirket şeklinde kurulduklarından sermaye
şirketi olarak kurumlar vergisi mükellefidirler.
2.1.2.1. Sermaye Piyasası Kurulunun
düzenleme ve denetimine tabi fonlar
Fon
kavramı ile ifade edilen oluşumların, Sermaye Piyasası Kanunu ve ilgili mevzuat
çerçevesinde Sermaye Piyasası Kurulunun düzenleme ve denetimine tabi olması
halinde, sermaye şirketi sayılarak kurumlar vergisine tabi tutulması
gerekmektedir.
Sermaye
Piyasası Kurulunun düzenleme ve denetimine tabi başlıca fonlar aşağıdaki
gibidir.
1) Yatırım Fonu: Sermaye Piyasası
Kanunu hükümleri uyarınca tasarruf sahiplerinden toplanan paralarla, tasarruf
sahipleri hesabına riskin dağıtılması ilkesi ve inançlı mülkiyet esaslarına
göre Sermaye Piyasası Kurulunca belirlenen varlıklardan oluşan portföy veya
portföyleri yönetmek amacıyla kurulan mal varlığına yatırım fonu adı verilir.
Fonlar; bankalar, aracı kurumlar, sigorta şirketleri ve kanunlarında engel
bulunmayan emekli ve yardım sandıkları tarafından Sermaye Piyasası Kurulunun
izniyle kurulabilmektedir. Yatırım fonları, içtüzüklerinde belirtilmek
koşuluyla, tahvil ve bono fonu, hisse senedi fonu, sektör fonu, iştirak fonu,
grup fonu, yabancı menkul kıymetler fonu, kıymetli madenler fonu, altın fonu,
karma fon, likit fon, değişken fon, endeks fon, özel fon, serbest yatırım fonu
olarak adlandırılmaktadır. Ayrıca, girişim sermayesi yatırım fonları ve
gayrimenkul yatırım fonları da Kurumlar Vergisi Kanununun uygulanmasında fon
olarak kabul edilecektir.
2)
Emeklilik Yatırım Fonları: 4632
sayılı Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanununun 15 inci
maddesine göre kurulan ve bireysel emeklilik
sisteminde faaliyet göstermek üzere, anılan Kanun ile ihdas edilen emeklilik branşında ruhsat almış şirket olarak
tanımlanan emeklilik şirketi tarafından, emeklilik sözleşmesi çerçevesinde alınan ve katılımcılar adına bireysel
emeklilik hesaplarında izlenen katkıların, riskin dağıtılması ve inançlı
mülkiyet esaslarına göre işletilmesi amacıyla oluşturulan
malvarlığıdır. Bu oluşumlar, anılan Kanunda yer alan amaçlar dışında kullanılamaz ve kurulamazlar.
3) Konut Finansmanı
Fonları: İhraç
edilen ipoteğe dayalı menkul kıymetler karşılığında toplanan paralarla, ipoteğe
dayalı menkul kıymet sahipleri hesabına inançlı mülkiyet esaslarına göre
oluşturulan mal varlığıdır.
4) Varlık Finansmanı
Fonları:
İhraç edilen varlığa dayalı menkul kıymetler karşılığında toplanan paralarla,
varlığa dayalı menkul kıymet sahipleri hesabına inançlı mülkiyet esaslarına
göre oluşturulan mal varlığıdır.
2.1.2.2. Yabancı fonlar
Sermaye Piyasası
Kurulunun düzenleme ve denetimine tabi fonlara benzer yabancı fonlar da sermaye
şirketi sayılarak kurumlar vergisi mükellefi olacaklardır.
2.2. Kooperatifler
Kurumlar Vergisi
Kanununun 2 nci maddesinde
kooperatiflerin, 1163 sayılı Kooperatifler Kanununa veya özel kanunlarına göre
kurulan kooperatifler ile benzer nitelikteki yabancı kooperatifleri ifade
ettiği belirtilmiş, ancak kooperatifler türleri itibarıyla tek tek
sayılmamıştır. Bu çerçevede, hangi türde olursa olsun kooperatifler kurumlar
vergisi mükellefi olarak kabul edilmektedir. Yabancı bir kuruluşun kooperatif
niteliğinde olup olmadığı ise Kooperatifler Kanununun
ilgili hükümlerine göre değerlendirilecektir.
Kooperatifler
Kanununun
1 inci maddesinde kooperatifler aşağıdaki gibi tanımlanmıştır:
“Tüzel kişiliği haiz
olmak üzere ortaklarının belirli ekonomik menfaatlerini ve özellikle meslek
veya geçimlerine ait ihtiyaçlarını işgücü ve parasal katkılarıyla karşılıklı
yardım, dayanışma ve kefalet suretiyle sağlayıp korumak amacıyla gerçek ve
tüzel kişiler tarafından kurulan değişir ortaklı ve değişir sermayeli
ortaklıklara kooperatif denir.”
Dernek veya adi
şirket mahiyetinde olmakla birlikte kooperatif olarak adlandırılan okul
kooperatifleri, Kurumlar Vergisi Kanununun uygulanmasında kooperatif
sayılmamaktadır. Okul kooperatiflerinin 1163 sayılı Kanuna göre veya derneğe
bağlı iktisadi işletme şeklinde kurulmaları durumunda ise hukuki durumlarının
gerektirdiği şekilde kurumlar vergisi mükellefi olarak dikkate alınacağı
tabiidir.
1163 sayılı Kanun
dışında özel kanunlarına göre kurulan kooperatifler de önceden olduğu gibi
kurumlar vergisi mükellefi sayılacaklardır.
2.3. İktisadi kamu kuruluşları
2.3.1. Devlete, il
özel idarelerine, belediyelere, diğer kamu idarelerine ve kuruluşlarına ait
veya bağlı olan ticarî, sınaî ve ziraî işletmeler
İktisadi kamu
kuruluşları, kamu idare ve kuruluşlarına ait veya bağlı olan tüm iktisadi
işletmeleri kapsar. Bu nedenle iktisadi kamu kuruluşları kavramı,
hem kamu iktisadi teşebbüslerini hem de kamu kurum ve kuruluşlarına ait veya
tabi olan veyahut bunlar tarafından kurulan veya işletilen iktisadi kuruluşlar
ile döner sermayeli kuruluşları da kapsamına alır.
Bir iktisadi kamu
kuruluşunun varlığından söz edilebilmesi için kuruluşun;
- Kamu
idareleri veya kamu kuruluşlarına ait veya bağlı olması (ait olma, sermaye
bakımından; bağlı olma ise idari bakımdan bağlılığı ifade eder),
- Sermaye
şirketi veya kooperatif şeklinde kurulmamış olması,
- Ticari, sınai
veya zirai alanda devamlı olarak faaliyette bulunması
gerekmektedir.
İktisadî kamu
kuruluşlarının kazanç amacı gütmemeleri, faaliyetlerinin kanunla verilmiş
görevler arasında bulunması, tüzel kişiliklerinin olmaması, bağımsız
muhasebelerinin ve kendilerine ayrılmış sermayelerinin veya iş yerlerinin
bulunmaması mükellefiyetlerini etkilemeyecektir. Mal veya hizmet
bedelinin sadece maliyeti karşılayacak kadar olması, kâr edilmemesi veya kârın
kuruluş amaçlarına tahsis edilmesi de bunların iktisadî niteliğini
değiştirmeyecektir.
İktisadi kamu
kuruluşunun ticari, sınai veya zirai bir işletme oluşturup oluşturmadığı
hususunda, Tebliğin (2.4) bölümünde yapılan açıklamaların dikkate alınması
gerekmektedir.
2.3.2. Yabancı
devletlere, yabancı kamu idare ve kuruluşlarına ait veya bağlı olan ticarî,
sınaî ve ziraî işletmeler
Yabancı devletlere,
yabancı kamu idare ve kuruluşlarına ait veya bağlı olup sermaye şirketleri ve
kooperatifler dışında kalan ticari, sınai ve zirai işletmeler, iktisadi kamu
kuruluşu olarak kurumlar vergisine tabidir.
Bunların
mükellefiyetlerinin tayini konusunda, kazanç gayesi gütmemeleri, tüzel kişiliklerinin
olmaması, müstakil muhasebeleri ve kendilerine tahsis edilmiş sermayelerinin
veya işyerlerinin bulunmamasının etkisi yoktur.
Yabancı kamu idare ve
kuruluşlarının vergilendirilmesinde yerli iktisadi kamu kuruluşlarının
vergilendirilme ilkeleri geçerli olacaktır.
2.4. Dernek veya
vakıflara ait iktisadi işletmeler
5253 sayılı Dernekler Kanununa göre dernek; kazanç paylaşma dışında,
kanunlarla yasaklanmamış belirli ve ortak bir amacı gerçekleştirmek üzere en az
yedi gerçek veya tüzel kişinin bilgi ve çalışmalarını sürekli olarak
birleştirmek suretiyle oluşturdukları tüzel kişiliğe sahip kişi
topluluklarıdır.
4721
sayılı Türk Medeni Kanununa göre vakıf; gerçek veya
tüzel kişilerin yeterli mal ve hakları belirli ve sürekli bir amaca özgülemeleri
ile oluşan tüzel kişiliğe sahip mal topluluklarıdır.
Kurumlar Vergisi
Kanununun l inci maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendi hükmüne göre, dernek
veya vakıflar (tüzel kişiliği itibarıyla)
kurumlar vergisinin konusu dışında olup bunlara ait iktisadi işletmelerin kurumlar
vergisi mükellefiyeti bulunmaktadır.
Kurumlar
Vergisi Kanununun 2 nci
maddesine göre dernek veya vakıflara ait veya bağlı olup faaliyetleri
devamlı bulunan ve sermaye şirketleri ile kooperatifler dışında kalan ticari,
sınai ve zirai işletmeler ile benzer
nitelikteki yabancı işletmeler, dernek veya vakıflara ait iktisadi işletmeler
olarak tanımlanmıştır. Bu durumda, dernek veya vakıflara ait veya bağlı
olup faaliyetleri devamlı bulunan ticari, sınai ve zirai işletmeler ile benzer
nitelikteki yabancı işletmeler kurumlar vergisi mükellefidirler.
İktisadi işletmenin
belirlenmesinde Kanunun 2 nci
maddesinin beşinci fıkrasında belirlenen koşullar dikkate alınacak olup
işletmelerin belirgin özellikleri bağlılık, devamlılık ve faaliyetin ticari, sınai
veya zirai bir mahiyet arz etmesidir. Diğer bir anlatımla iktisadi işletmenin
unsurları, ticari faaliyetin de temel özelliklerinden olan, bir organizasyona
bağlı olarak piyasa ekonomisi içerisinde bedel karşılığı mal alım-satımı,
imalatı ya da hizmet ifaları gibi faaliyetlerdir. Kanun, bu gibi halleri tek
tek saymak yerine, dernek ya da vakıf tarafından piyasa ekonomisi içerisinde
icra edilen tüm iktisadi faaliyetleri kapsama almıştır.
Dernek veya vakfa ait
bir iktisadi işletmenin varlığından söz edilebilmesi için iktisadi işletmenin;
- Dernek veya
vakfa ait veya bağlı olması (ait olma, sermaye bakımından; bağlı olma ise idari
bakımdan bağlılığı ifade eder),
- Sermaye
şirketi veya kooperatif şeklinde kurulmamış olması,
- Ticari, sınai
veya zirai alanda devamlı olarak faaliyette bulunması
gerekmektedir.
Devamlılık unsuru,
bir hesap dönemi içinde aynı veya ayrı faaliyet alanlarında ticari mahiyet arz
eden işlemlerin birden fazla yapılmasını ifade etmektedir. Aynı hesap döneminde
tek işlem nedeniyle ticari faaliyetin devamlılık unsurunun oluştuğunu kabul
etmek mümkün olmamakla birlikte, faaliyetin organizasyon gerektirmesi veya
amacının ticari olması durumunda devamlılık unsurunun varlığı kabul edilir.
Ticari
organizasyon, sermaye tahsisi, işyeri açılması, personel istihdamı, ticaret
siciline kaydolmak gibi unsur ve şartlardan tümü veya bir kısmı yerine
getirilmek suretiyle belirli şekilde kurulmuş olacaktır. Bu takdirde bu
organizasyon içinde bir takvim yılında veya iki veya üç yılda tek bir işlem yapılmış
olsa dahi ticari faaliyetin varlığı kabul edilecektir.
Örneğin;
-
Bir dernek tarafından (telif ve yayın hakkı elinde bulundurulmak suretiyle) bir
kitabın yayınlanarak satışa sunulması halinde, bir defada yapılmış olsa dahi
piyasaya sunularak birden fazla kişiye pazarlanması nedeniyle devamlılık unsuru
gerçekleşmiş olacaktır. Pazarlama işleminin bir defada herhangi bir dağıtım
şirketi aracılığı ile yapılmış olması da durumu değiştirmeyecektir.
-
Bir dernek tarafından (daha önce herhangi bir şekilde basım ve dağıtımı
yapılmamış) bir kitabın telif ve yayın hakkının satılması halinde iktisadi
işletmeden söz edilemeyecektir.
-
Bir derneğin bir defaya mahsus olmak üzere basımını yaparak satışa sunacağı
kitaptan elde edilecek gelir, devamlı olarak yapılan bir faaliyet sonucu elde
edilmiş sayılacağından, iktisadi işletme oluşacak ve söz konusu gelirler de
kurumlar vergisine tabi tutulacaktır.
-
Bir derneğin nakit varlıklarının bir kısmının, derneğin amaçlarını
gerçekleştirebilmek için ihtiyaç duyduğu gelirleri sağlamak amacıyla menkul
kıymet alımına tahsis edilmesi, daha sonra bu menkul kıymetlerin yıl içinde
farklı tarihlerde birkaç kez elden çıkarılması veya itfa tarihinde neması ile
birlikte tahsil edilmesi durumunda, devamlılık arz eden ticari, sınai ve zirai
bir faaliyetten söz edilemeyeceğinden derneğe bağlı bir iktisadi işletmenin
varlığı söz konusu olmayacaktır. Ancak, söz konusu derneğin, üyelerinden aidat
veya bağış adı altında topladığı ve/veya üyelerin değerlendirilmek üzere
verdikleri paralarla müstakil bir eleman istihdamını gerektirecek boyutta
menkul kıymet alım-satım faaliyetinde bulunması ve münhasıran bu faaliyet için
eleman istihdam edilmesi ticari organizasyonun oluştuğu anlamına gelecektir.
Ekonomik faaliyetin ticari
organizasyonu gerektirmesi ve yılda birden fazla tekrar ettirilmesi veya her
yıl bir defa olmakla beraber müteakip yıllarda ya da birkaç yıl arayla
yapılmasına karşılık periyodik olarak tekrar etmesi durumunda da bu faaliyetin
devamlı olduğunun kabulü gerekmektedir.
Örneğin; aynı
vergilendirme döneminde birden fazla veya birden fazla vergilendirme döneminde
periyodik olarak, ticari bir organizasyon çerçevesinde çay, yemek, tiyatro,
kermes, konser gibi faaliyetlerin düzenlenmesi ve bu faaliyetlerden dolayı
gelir elde edilmesi nedeniyle oluşacak olan iktisadi işletme için kurumlar
vergisi mükellefiyetinin tesis edilmesi gerekecektir.
Yapılan işlemlerin
ticari mahiyet arz etmemesi durumunda, devamlı bir ekonomik faaliyet söz konusu
olmayacaktır.
Örneğin, bir derneğin
üç yıl önce satın aldığı nakil vasıtalarından aynı yıl içinde bir veya bir kaçını elden çıkartması halinde, devamlı surette yapılan
bir iktisadi faaliyetten bahsedilemeyecektir.
Faaliyetin dönemsel
veya mevsimlik olması (havuz ve plaj işletmeciliği gibi), işin niteliği
nedeniyle faaliyetin devamlılığına engel teşkil etmemektedir.
Bütün bu koşulları
taşıyan iktisadi işletmelerin sermaye şirketi veya kooperatif şeklinde
kurulmamaları da şarttır. Aksi halde, dernek veya vakfa ait iktisadi işletme
olarak değil, sermaye şirketi ya da kooperatif olarak müstakilen
vergiye tabi tutulurlar.
Anılan şartları
taşıyan dernek veya vakıfların iktisadi işletmeleri;
- Kazanç gayesi
güdüp gütmediklerine,
- Faaliyetin,
kanunla verilmiş görevler arasında bulunup bulunmamasına,
- Tüzel
kişiliğe sahip olup olmamalarına,
- Bağımsız
muhasebelerinin bulunup bulunmamasına,
- Kendilerine
tahsis edilmiş sermaye veya iş yerlerinin olup olmadığına
bakılmaksızın vergiye tabi
tutulurlar.
Diğer taraftan,
- Satılan mal
veya hizmete ait bedelin sadece maliyeti karşılayacak kadar olması,
- Kâr
edilmemesi,
- Kârın kuruluş
amaçlarına tahsis edilmesi
bunların iktisadi işletme
olma vasfını değiştirmeyecektir.
Kazanç sağlama amacı
olmasa dahi işletmenin konusunun ve faaliyetinin, her türlü mal ve hizmet
satışı ya da bunlara benzer şekillerde olması ve devamlı surette yapılması
durumlarında da dernek veya vakıflara ait iktisadi işletme oluştuğu kabul
edilecektir.
İktisadi işletmenin
tanımı içinde yer alan ve devamlı olarak yapılan ticari, sınai veya zirai faaliyetten söz edebilmek için bu işletmenin
tedavül ekonomisine katılması, başka bir ifadeyle işletmede üretilen veya alınan malların veya
verilen hizmetin bir bedel karşılığı satılmış olması gerekir. Aksi halde
diğer unsurlar var olsa dahi bir iktisadi işletmenin varlığından söz edilemez.
Buna göre dernek veya
vakıfların eğitim ve sağlık gibi bir takım hizmetleri
bir bedel karşılığı olmaksızın yerine getirmeleri halinde, bu faaliyetler dernek
veya vakfa bağlı iktisadi işletme olarak nitelendirilmeyecektir. Ancak, sözü edilen hizmetlerin yerine getirilmesi
için yapılan masrafların hizmet verilenlerden tahsil edilmesi veya bu
kişilerden veya ailelerinden bağış adı altında bir bedel alınması durumunda, bu faaliyetler, dernek veya vakfa ait iktisadi
işletme olarak kabul edilecek ve kurumlar vergisine tabi olacaktır.
Dernek veya vakıflara
ait veya bağlı olarak faaliyet gösteren ve tüzel kişiliği bulunan iktisadi
işletmelerce elde edilen kazançlar üzerinden tarh edilecek kurumlar vergisinin
muhatabı anılan iktisadi işletmelerdir. Ancak, bu işletmelerin ayrı bir tüzel
kişiliklerinin olmaması halinde tarhiyatın muhatabı iktisadi işletmenin ait
veya bağlı olduğu dernek veya vakıf olacaktır.
Bazı dernekler,
Dernekler Kanunu dışında özel kanunlarla da kurulabilmektedir. Hangi şekilde
kurulursa kurulsun yukarıda nitelikleri açıklanan derneklere ait veya bağlı
iktisadi işletmeler, Kurumlar Vergisi Kanunu ile 1/1/2007 tarihinden önce
yürürlüğe giren özel kanunlarda yer alan hükümler çerçevesinde kurumlar
vergisinden muaf tutulmadığı sürece kurumlar vergisinin mükellefidir.
Ayrıca, derneklerin
kamuya yararlı derneklerden sayılması veya vakıflara Bakanlar Kurulunca vergi
muafiyeti tanınmış olması, bunlara bağlı iktisadi işletmelerin
vergilendirilmesine engel teşkil etmemektedir.
Yabancı dernek veya
vakıflara ait olup da sermaye şirketleri ve kooperatifler haricinde kalan
iktisadi işletmelerin vergilendirilmesinde de yukarıda yapılan açıklamalar
geçerli olacaktır.
2.5. İş ortaklıkları
2.5.1. Tanımı ve kapsamı
Kurumlar Vergisi
Kanununun 2 nci maddesinin
yedinci fıkrasında iş ortaklıkları, aynı maddenin diğer fıkralarında yazılı
kurumların kendi aralarında veya şahıs ortaklıkları ya da gerçek kişilerle,
belli bir işin birlikte yapılmasını ortaklaşa yüklenmek ve kazancını paylaşmak
amacıyla kurdukları ortaklıklardan bu şekilde mükellefiyet tesis edilmesini talep
edenler şeklinde tanımlanmıştır.
İş ortaklıkları
kazanç paylaşımı amacıyla kurulan ortaklıklar olup ortaklar, belli bir işin
birlikte yapılmasını yüklenmektedirler.
Şahıs ortaklıkları
veya gerçek kişilerin Kanunun 2 nci
maddesinde sayılanlarla veya Kanunun 2 nci maddesinde
sayılanların kendi aralarında oluşturdukları adi ortaklıklar hakkında,
istenilmesi halinde iş ortaklığı olarak kurumlar vergisi mükellefiyeti tesis
ettirilebilecektir. Bu durumda, mükelleflerce talep edilmesi halinde tüzel
kişiliğinin bulunup bulunmadığına bakılmaksızın iş ortaklıkları, kurumlar
vergisi mükellefi olabileceklerdir.
2.5.2. Unsurları
Kurulacak olan iş
ortaklığının kurumlar vergisi mükellefi sayılabilmesi için en az aşağıdaki
unsurları taşıması gerekir.
- Ortaklardan
en az birisinin kurumlar vergisi mükellefi olması,
- Ortaklığın
belli bir işi sonuçlandırmak üzere yazılı bir sözleşmeyle kurulması,
- İş ortaklığı
konusunun belli bir iş olması,
- Birlikte
yapılacak olan işin belli bir süre içinde gerçekleştirilmesinin öngörülmesi,
- İş ortaklığı
ile işveren arasında bir yüklenim sözleşmesinin olması,
- Tarafların,
müştereken yüklenilen işin belli bir veya birden fazla bölümünden değil,
tamamından işverene karşı sorumlu olmaları,
- İşin
bitiminde kazancın paylaşılması,
- Birlikte
yapılması öngörülen ve müştereken yüklenilen işin bitimi ve Vergi Usul
Kanununda belirtilen mükellefiyetle ilgili ödevlerin tamamının yerine
getirilmesiyle mükellefiyetin sona ermesi.
Yukarıda belirtilen
genel unsurlar dikkate alındığında, her ortağın işin belli bir bölümünün
yapımını yüklendiği konsorsiyumlar iş ortaklığı tanımı dışında kalmaktadır. Bu
tür ortaklıklarda (konsorsiyum) her bir ortağın yapacağı işin yüklenim
sözleşmesinde açıkça belirtilmesi zorunludur. Ancak, yüklenim sözleşmesinde
belirtilmemekle beraber, ortakların kendi aralarında yapacakları sözleşme ile
her bir ortağın yükleneceği işin belirlenmesi ve işveren idarece de bu
sözleşmenin kabulü halinde, bu tür ortaklıklar da "konsorsiyum"
olarak kabul edilecektir.
İş ortaklığı,
devamlılık gösteren ve aynı nitelikte olan iş veya işler için değil, belirli
bir sürede bitecek bir iş için kurulacak ve tam mükellefiyete tabi olacaktır.
Yukarıda sayılan
unsurları taşımak kaydıyla, iş ortaklıkları her türlü iş için kurulabilecektir.
Belli bir iş için
kurulan iş ortaklığında işverenin birden fazla olması, iş ortaklığının da
birden fazla olmasını gerektirmez. Ancak bir işverene karşı birden fazla işin,
yukarıda tanımı yapılan iş ortaklığı çerçevesinde yüklenilmesi halinde her iş,
ayrı bir iş ortaklığının kurulmasını gerektirecektir.
Örneğin; bir
hidroelektrik santrali inşası işi için tek bir iş ortaklığı kurulabilir. Aynı işveren
tarafından söz konusu santral ile bağlantılı elektrik iletim sisteminin
kurulması işi için ayrı bir ihale düzenlendiği takdirde bu iş için ayrı bir iş
ortaklığı kurulması gerekmektedir.
İş ortaklığının
kurumlar vergisi yönünden bağlı olduğu vergi dairesi, ortaklığın kuruluş
mukavelesinde gösterilen merkezinin bulunduğu yer vergi dairesidir. Mukavelede,
ortaklık merkezi belirtilmemiş ise iş merkezinin bulunduğu yer vergi dairesi,
bağlı olduğu vergi dairesi olacaktır.
Belli bir iş için
kurulacak olan iş ortaklığında işin bitim tarihi, taahhüt sözleşmesinde
belirlenen esaslara göre tayin olunacaktır. Ancak, işin bitimi iş ortaklığının
da sona erdiğini göstermez. Bu iş dolayısıyla mükellefiyetle ilgili ödevlerin
tamamının da yerine getirilmesi (Örneğin, tahakkuk eden vergilerin tamamının
ödenmesi) gerekir. Vergisel ödevlerin tamamının ikmal edilmesinden sonra iş
ortaklığı sona ermiş sayılır.
Öte yandan, iş
ortaklıklarının tasfiyesi, Borçlar Kanunundaki adi ortaklıkların dağılmasına
ilişkin hükümlere göre yapılacaktır.
2.5.3. İşin bitiminde
ortaya çıkan zararların durumu
Kurumlar, dilerlerse Borçlar Kanununa göre adi ortaklık veya Kurumlar Vergisi
Kanununa göre iş ortaklığı şeklinde ortaklıklar oluşturarak faaliyet
gösterebilmektedirler.
Adi ortaklıklar,
kurumlar vergisi mükellefi olmamalarına rağmen katma değer vergisi mükellefi
olmaları nedeniyle ayrı defter tutabilmektedirler. Ortaklar ise dönem
sonlarında ortaya çıkan kâr veya zararı, ortaklıktaki hisseleri oranında
paylaşarak kendi hesaplarına dahil etmektedirler.
İş ortaklıkları ise
Kurumlar Vergisi Kanununda ayrı bir kurum olarak değerlendirilmekte ve kurumlar
vergisi mükellefi olarak sayılmaktadırlar. İş ortaklıklarının faaliyetinden
doğan kazanç, kurumlar vergisine tabi tutulmakta ve vergi sonrası kazanç
ortakların hisselerine göre ortaklara dağıtılmaktadır.
Kurumlar vergisi
mükelleflerinin zararlarının, bu mükelleflerin ortaklarınca indirilebilmesi
mümkün olmayıp aynı durum kurumlar vergisi mükellefi iş ortaklıklarının
zararları için de geçerlidir.
3. Tam ve Dar
Mükellefiyet
Kanunun 1 inci
maddesinde sayılan kurumlar, kanuni veya iş merkezlerinin Türkiye’de bulunup
bulunmadığına göre tam mükellefiyet veya dar mükellefiyet esasında
vergilendirilecektir.
Kanuni merkezden
maksat, vergiye tabi kurumların kuruluş kanunlarında, tüzüklerinde, ana
statülerinde veya sözleşmelerinde gösterilen merkezdir. İş merkezi ise iş
bakımından işlemlerin bilfiil toplandığı ve yönetildiği merkezdir.
3.1. Tam mükellefiyet
Kurumlardan, kanuni
veya iş merkezleri Türkiye’de bulunanlar, gerek
Türkiye içinde gerekse Türkiye dışında elde ettikleri kazançların tamamı
üzerinden vergilendirilecektir.
3.2. Dar mükellefiyet
Kanuni ve iş
merkezlerinden her ikisi de Türkiye’de bulunmayanlar, sadece Türkiye’de elde
ettikleri kazançları üzerinden vergilendirilecektir.
3.2.1.
Dar mükellefiyette kurum kazancı
Dar mükellefiyette kurum kazancı aşağıdaki
kazanç ve iratlardan oluşmaktadır:
- Vergi Usul
Kanunu hükümlerine uygun Türkiye’de işyeri olan veya daimi
temsilci bulunduran yabancı kurumlar tarafından bu yerlerde veya bu temsilciler
vasıtasıyla yapılan işlerden elde edilen ticari kazançlar, (Bu şartları
taşısalar bile kurumların ihraç edilmek üzere Türkiye’de satın aldıkları
malları Türkiye’de satmaksızın yabancı ülkelere göndermelerinden doğan
kazançlar, Türkiye’de elde edilmiş sayılmaz. Türkiye’de satmaktan maksat, alıcı
veya satıcının ya da her ikisinin Türkiye’de olması veya satış sözleşmesinin
Türkiye’de yapılmasıdır.)
- Türkiye’de
bulunan zirai işletmeden elde edilen kazançlar,
- Türkiye’de
elde edilen serbest meslek kazançları,
- Taşınır ve
taşınmazlar ile hakların Türkiye’de kiralanmasından elde edilen iratlar,
- Türkiye’de
elde edilen menkul sermaye iratları,
- Türkiye’de
elde edilen diğer kazanç ve iratlar.
Kurumlar Vergisi
Kanununun 3 üncü maddesinde belirtilen anılan kazanç
ve iratlar ile gelir unsurlarının Türkiye’de elde edilmesi ve Türkiye’de daimi
temsilci bulundurulması konularında Gelir Vergisi Kanununun ilgili hükümleri
uygulanacaktır.
Dar mükellef kurum
kazancını oluşturan kazanç ve iratlara ilişkin açıklamalar Tebliğin (22.2)
bölümünde yapılmıştır.
4. Muafiyetler
4.1. Kamu idare ve kuruluşları
tarafından tarım ve hayvancılığı, bilimi, fenni ve güzel sanatları öğretmek,
yaymak, geliştirmek ve teşvik etmek amacıyla işletilen kuruluşlar
Kamu idare ve
kuruluşları tarafından tarım ve hayvancılığı, bilimi, fenni ve güzel sanatları
öğretmek, yaymak, geliştirmek ve teşvik etmek amacıyla işletilen okullar, okul
atölyeleri, konservatuvarlar, kütüphaneler, tiyatrolar, müzeler, sergiler,
numune fidanlıkları, tohum ve hayvan geliştirme ve üretme istasyonları ile
yarış yerleri, kitap, gazete ve dergi yayınevleri ve benzeri kuruluşlar
Kurumlar Vergisi Kanununun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi
kapsamında kurumlar vergisinden muaftır.
Bu muafiyetten
yararlanabilmek için kuruluşun, yukarıda sayılan kamu idare ve kuruluşları
tarafından işletilmesi ve amacının bilim, fen ve güzel sanatlar ile tarım ve
hayvancılığı öğretmek, yaymak, geliştirmek ve teşvik etmek olması
gerekmektedir.
Bentte sayılan
kuruluşların aynı amaçlarla da olsa kamu idare ve kuruluşları dışındaki
kurumlar tarafından işletilmesi halinde söz konusu muafiyet hükmünden
yararlanılamayacaktır.
Kamu idare ve
kuruluşlarından maksat, merkezi yönetim kapsamına dahil olan genel ve özel
bütçeli daireler ile il özel idareleri, belediyeler ve köylerdir.
4.1.1. Okul atölyeleri
Milli Eğitim Bakanlığına
bağlı meslek liseleri ve teknik okulların atölyelerinin döner sermaye
işletmeleri tarafından öğrencilerin teorik bilgilerini pratikte de
kullanabilmelerini sağlamak, el becerilerini arttırmak, müteşebbislik
ruhlarının geliştirilmesine yardımcı olmak gibi eğitime yönelik amaçlar
doğrultusunda işletilmesi halinde söz konusu işletmeler kurumlar vergisinden
muaf olacaktır. Anılan işletmelerde, eğitim öğretim faaliyetleri sonucunda
ortaya çıkan ürünlerin satılmak suretiyle değerlendirilmesi halinde de
muafiyetin kalkması söz konusu değildir.
İşletme
faaliyetlerinde kullanılmak üzere dışarıdan işçi istihdam edilmesi, fason
imalat yaptırılması veya ihale yoluyla iş alınması hallerinde ise okul döner
sermaye işletmesi nezdinde kurumlar vergisi mükellefiyeti tesis ettirileceği
tabiidir.
4.1.2. Otelcilik ve
turizm meslek liseleri uygulama otelleri
Okulların iktisadi
alandaki ticari faaliyetlerinin muafiyet kapsamında değerlendirilmesi mümkün
bulunmamaktadır.
Otel işletmeciliği
işi ticari bir organizasyonu gerektirdiğinden, meslek okulları bünyesinde
faaliyet gösteren uygulama otellerinde okul öğrencilerinin stajlarını yapıyor
olması, otelin iktisadilik vasfını değiştirmemekte ve iktisadi işletme olarak
kurumlar vergisi mükellefiyeti tesis edilmesini gerektirmektedir.
Meslek okullarındaki
öğrenciler, otelcilik ve turizm ile ilgili olarak öğrendikleri bilgileri,
okullarına bağlı uygulama otellerinde veya özel girişimcilere ait otellerde
staj yaparak pratiğe dönüştürmektedirler. Stajın, özel girişimcilere ait
otellerde yapılıyor olması ile meslek okullarına ait uygulama otelleri
bünyesinde yapılıyor olması, teorinin pratiğe dönüşmesi açısından temel bir
farklılık yaratmayacaktır. Ancak söz konusu faaliyetlerin, bünyesinde eğitim
unsurunu da barındırıyor olması, faaliyetin iktisadilik vasfını ortadan
kaldırmadığı için otel işletmeciliğinin kamu kurumu tarafından icra ediliyor
olması, muafiyetten yararlanılmasını gerektirmemektedir.
4.2. Kamu idare ve kuruluşları tarafından
genel insan ve hayvan sağlığını korumak ve tedavi etmek amacıyla işletilen
kuruluşlar
Kamu idare ve
kuruluşları tarafından genel insan ve hayvan sağlığını korumak ve tedavi
amacıyla işletilen hastane, klinik, dispanser, sanatoryum, huzurevi, çocuk
bakımevi, hayvan hastanesi ve dispanseri, hayvan bakımevi, veteriner
bakteriyoloji, seroloji, distofajin
kuruluşları ve benzeri kuruluşlar Kurumlar Vergisi Kanununun 4
üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında kurumlar
vergisinden muaftır.
(Ek paragraf:RG-5/5/2012-28283) 6009 sayılı Kanunla3
anılan bende eklenen parantez içi hüküm uyarınca söz konusu muafiyet kapsamına
giren kuruluşlardan sağlık hizmeti sunanların teşhis ve tedaviye yönelik olarak
birbirlerine yapacakları mal ve hizmet satışları bu muafiyeti ortadan
kaldırmayacaktır. Böylelikle, kamu idare ve kuruluşlarına bağlı sağlık
kuruluşlarının ihtiyaç fazlası mallarının birbirleri arasında devri veya mevcut
kapasiteleri çerçevesinde arz edilebilecek hizmetlerinden birbirlerini
yararlandırmaları muafiyeti etkilemeyecektir.
(Ek paragraf:RG-5/5/2012-28283) 6225 sayılı Kanun4
ile değiştirilen parantez içi hüküm uyarınca, sadece Sağlık Bakanlığına bağlı
hastane, klinik, dispanser, sanatoryum gibi kurum ve kuruluşlar tarafından
Gelir Vergisi Kanununun 70 inci maddesinde belirtilen mal ve hakların
kiralanması işlemleri de söz konusu muafiyeti etkilemeyecektir. Bu kapsamda,
Sağlık Bakanlığına bağlı anılan kurum ve kuruluşlar tarafından kuru mülkiyet
kiralaması veya belli bir süreyle işletme hakkının devredilmesi (kantin
kiralaması vb.) muafiyeti ortadan kaldırmayacaktır.
4.2.1. Vakıf
üniversiteleri bünyesinde faaliyet gösteren sağlık kurumları (Değişik:RG-4/7/2026-33300)
2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 56
ncı maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde,
üniversitelerin ve yüksek teknoloji enstitülerinin genel bütçeye dahil kamu
kurum ve kuruluşlarına tanınan mali muafiyetler, istisna ve diğer mali
kolaylıklardan aynen yararlanacağı; ek 7 nci
maddesinde de vakıflarca kurulan yüksek öğretim kurumlarının 56 ncı maddede yer alan mali kolaylıklardan, muafiyet ve
istisnalardan aynen istifade edecekleri hükümleri yer almakta olup, 2/4/2026
tarihli ve 7577 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 2 nci maddesiyle 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun ek 7 nci maddesine eklenen ve 1/1/2027 tarihinden itibaren
yürürlüğe girecek olan parantez içi hükümle, vakıflarca kurulan yükseköğretim
kurumlarının Kurumlar Vergisi Kanununun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının
(b) bendi kapsamındaki muafiyet hükmünden yararlanamayacağı hükme bağlanmıştır.
Bu çerçevede, genel
insan ve hayvan sağlığını korumak ve tedavi etmek amacıyla vakıf üniversiteleri
bünyesinde faaliyet gösteren ve bedel karşılığında sağlık hizmeti veren ve
iktisadi işletme niteliğinde olan hastane ve benzeri sağlık kurumlarının
(hastane, sağlık uygulama ve araştırma merkezi, poliklinik, tıp merkezi,
diyaliz merkezi ve rehabilitasyon merkezi gibi) 1/1/2027 tarihi itibarıyla
muafiyetleri ortadan kalkacağından, bu tarihten itibaren geçerli olmak üzere
kurumlar vergisi mükellefiyet kayıtlarının tesis edilmesi gerekmektedir.
4.3. Kamu idare ve
kuruluşları tarafından sosyal amaçlarla işletilen kuruluşlar
Kamu idare ve
kuruluşları tarafından sosyal amaçlarla işletilen şefkat, rehin ve yardım
sandıkları, sosyal yardım kurumları, yoksul aşevleri, ceza ve infaz kurumları
ile tutukevlerine ait işyurtları, darülaceze
atölyeleri, öğrenci yurtları, pansiyonları ve benzeri kuruluşlar Kurumlar
Vergisi Kanununun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının
(c) bendi ile kurumlar vergisinden muaf tutulmuştur.
4.3.1. Kamu idare ve
kuruluşları tarafından sosyal amaçlarla işletilen yardım sandıkları
Kamu idare ve
kuruluşları tarafından kurulup yönetilen ve sosyal amaçlarla personelinin
ihtiyaçlarını karşılamak üzere işletilen yardım sandıkları bu kapsamda değerlendirilecektir.
4.3.2. Ceza infaz
kurumları ile tutukevleri bünyesinde oluşturulan işyurtları#
4301 sayılı Ceza İnfaz
Kurumları ile Tutukevleri İş Yurtları Kurumunun Kuruluş ve İdaresine İlişkin
Kanunun 6 ncı maddesinde iş
yurtları; hükümlü ve tutukluların meslek ve sanatlarını koruyup geliştirmek
veya bunlara bir meslek ve sanat öğretmek, bu suretle öğretilen ekonomik
değerleri pazarlamak için ceza infaz kurumları ile tutukevleri bünyesinde
oluşturulan tesis, atölye ve benzeri üniteler olarak tarif edilmiştir.
Bu çerçevede, hükümlü
ve tutukluların meslek ve sanatlarını koruyup geliştirmek veya bunlara bir
meslek ve sanat öğretmek, bu suretle üretilen ekonomik değerleri pazarlamak
için ceza infaz kurumları ile tutukevleri bünyesinde oluşturulan işyurtları kurumlar vergisinden muaftır. Belirtilen amaçlar
dışında faaliyet gösteren iş yurtları ise kurumlar vergisinden muaf değildir.
Örneğin; cezaevi işyurdu bünyesinde bulunan kantin veya otopark
işletmeciliği, hükümlü ve tutukluların meslek ve sanatlarını koruyup
geliştirmek veya bunlara bir meslek ve sanat öğretmek amacı dışında yer alan
faaliyetler olduğundan, söz konusu kantin veya otopark işletmesinin, işyurduna bağlı bir iktisadi işletme olarak kurumlar
vergisi mükellefiyetinin tesis edilmesi gerekir.
--------------------
# Danıştay Dördüncü
Dairesinin 8/4/2008 tarihli ve Esas No. 2007/1589 Karar No. 2008/1275 sayılı
kararı ile bu tebliğin “4.3.2. Ceza infaz kurumları ile tutukevleri bünyesinde
oluşturulan işyurtları” bölümü iptal edilmiştir.
--------------------
_________
(3) 1/8/2010 tarihli ve
27659 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.
(4) 26/4/2011 tarihli ve
27916 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.
4.4. Kamu idare ve
kuruluşları tarafından açılan sergiler, fuarlar ve panayırlar
Kamu idare ve kuruluşları tarafından
yetkili idarî makamların izni ile açılan yerel, ulusal veya uluslararası
nitelikteki sergiler, fuarlar ve panayırlar Kurumlar Vergisi Kanununun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendi kapsamında
kurumlar vergisinden muaftır.
Bu muafiyet, fuar
alanında ticari faaliyet gösteren mükellefleri kapsamamaktadır.
4.5. Genel yönetim
kapsamındaki kamu idarelerine ait kreş ve konukevleri ile askeri
kışlalardaki kantinler
Genel yönetim
kapsamındaki kamu idarelerine ait olup sadece kamu görevlilerine hizmet veren,
kâr amacı gütmeyen ve üçüncü kişilere kiralanmayan kreş ve konukevleri ile
askeri kışlalardaki kantinler Kurumlar Vergisi Kanununun 4
üncü maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi kapsamında kurumlar
vergisinden muaftır.
4.5.1. Kreş ve
Konukevleri
5018 sayılı Kamu Malî
Yönetimi ve Kontrol Kanununun 3 üncü maddesinde genel yönetim kapsamındaki
idareler belirtilmiş olup, buna göre, anılan Kanuna ekli (1), (2) ve (3) sayılı
cetvellerde yer alan idarelere, sosyal güvenlik kurumlarına, mahallî
idarelere (İl özel idaresi ve belediyeler ile bunlara bağlı veya bunların kurdukları
veya üye oldukları birlik ve idareler) ait kreş ve konukevleri, sadece kamu
görevlilerine hizmet vermek, kâr amacı gütmemek ve üçüncü kişilere kiralanmamak
koşuluyla kurumlar vergisinden muaf olacaklardır.
Mülga 5422 sayılı
Kurumlar Vergisi Kanununun uygulanmasında kreş ve konukevlerine ilişkin
muafiyetten sadece genel ve özel bütçeli idareler yararlanabilmekteydi. 5520
sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu ile düzenleyici ve denetleyici kurumlara, sosyal
güvenlik kurumları ile mahallî idarelere ait kreş ve konukevleri de muafiyet
kapsamına alındığından söz konusu işletmeler, 1/1/2006 tarihinden itibaren
kurumlar vergisinden muaftır.
Kreş: Kreş ve gündüz
bakımevleri, 2828 sayılı Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme
Kurumu Kanununun 3 üncü maddesinde, 0-6 yaş grubundaki çocukların bakımlarını
gerçekleştirmek, bedensel ve ruhsal sağlıklarını korumak ve geliştirmek ve bu
çocuklara temel değer ve alışkanlıkları kazandırmak amacıyla kurulan ve yatılı
olmayan sosyal hizmet kuruluşları olarak
tanımlanmıştır. Genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerine ait kreşlerin,
sadece kamu görevlilerine hizmet etmek amacıyla kurulması, kârlılık amacı
gütmemesi ve üçüncü kişilere kiralanmaması koşuluyla kurumlar vergisi
muafiyetinden yararlanması mümkündür.
Konukevi: Genel yönetim kapsamındaki
kamu idarelerine ait olup sadece kamu görevlilerine barınma hizmeti verilen ve
barınmanın gerektirdiği kahvaltı ve yemek gibi zaruri ihtiyaçların karşılandığı
konukevleri kurumlar vergisinden muaftır. Bu nedenle, genel yönetim
kapsamındaki kamu idarelerine ait konukevlerinin amaçları dışında faaliyet
göstermeleri veya kamu görevlileri dışındaki kişi ve kuruluşlara hizmet
vermeleri ve bu durumun devamlılık arz etmesi halinde, bu faaliyetlerin
kurumlar vergisine tabi tutulması gerekmektedir.
Öte yandan,
konukevlerinde berber, kuaför, bar, kafeterya, oyun salonu, çay bahçesi,
pastane, düğün salonu, alakart, fastfood, lokanta, dansing, sauna, yüzme
havuzu, fitness ve spor merkezi ile plaj v.b. yerlerde bir bedel karşılığı verilen hizmetlerin
muafiyet kapsamında değerlendirilebilmesi mümkün değildir.
4.5.2. Askeri
kışlalardaki kantinler
211 sayılı Türk
Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanununun 51 inci maddesinde kışla, askerin
barındırıldığı ve hizmet gördüğü tek bir bina veya toplu halde bulunan muhtelif
binalar ile bunların müştemilatından olan diğer bina ve araziler ile karargah ve askeri kurumlar ile Deniz Kuvvetleri
Teşkilatında bulunan gemiler gibi askeri tesisler olarak tanımlanmıştır.
Aynı Kanunun 106 ncı maddesinde, her kışlada
askerlerin çeşitli ve zaruri ihtiyaçlarının daha ucuz ve kolaylıkla
sağlanmasını temin etmek amacıyla bir kantin kurulacağı, kantinlerin
işletilmesinden elde edilen kârın kışla kumandanının emriyle, ödeneği olmayan
veya ödeneği olup da kafi gelmeyen zaruri ve resmi işlere sarf olunacağı hükme
bağlanmıştır.
Askeri kışlalarda
açılan ve askerlerin zaruri ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla kurulan, kısıtlı
türden malların satışının yapıldığı kantinler, kurumlar vergisinden muaf
tutulacaktır. Bu kantinler, ev ihtiyaçlarının karşılanmadığı, dışarıya satış
yapılmayan ve dolayısıyla iktisadi alanda rekabet eşitsizliği yaratmayacak
şekilde faaliyet gösteren yerlerdir. Bu yerlerde giyecek, buzdolabı, çamaşır
makinesi gibi dayanıklı tüketim malları v.b.
satılması veya dışarıya satış yapılması hallerinde muafiyetten
yararlanılamayacaktır. Ayrıca, askerlerin dışında ailelerinin de ihtiyaçlarını
karşılayan ve askeri kışlaların dışında başka yerlerde faaliyet gösteren
kantinlerin anılan muafiyet hükmünden yararlanması mümkün değildir.
Mülga 5422 sayılı
Kurumlar Vergisi Kanununun 7 nci
maddesinin (13) numaralı bendine göre, genel ve katma bütçeli dairelere ait
olup sadece kamu mensuplarına hizmet veren, kâr amacı gütmeyen ve üçüncü
kişilere kiralanmayan kreş, konukevleri ve bunların kantinleri kurumlar
vergisinden muaf tutulmuştu. Söz konusu muafiyet, 5520 sayılı Kurumlar Vergisi
Kanunu ile 1/1/2006 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere yürürlükten
kaldırıldığından, genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerine ait olsa dahi
askeri kışlalar dışındaki kantinlerin kurumlar vergisine tabi tutulması
gerekmektedir.
4.6. Kanunla kurulan emekli ve yardım
sandıkları ile sosyal güvenlik kurumları
Kanunla kurulan
emekli ve yardım sandıkları ile sosyal güvenlik kurumları, Kurumlar Vergisi
Kanununun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (e)
bendi kapsamında kurumlar vergisinden muaftır.
Anılan muafiyet, özel
bir kanunla kurulmuş olan ve üyelerinden topladığı primleri üyelerine emekli
aylığı ve diğer sosyal yardımları sağlamak amacıyla kullanan emekli ve yardım
sandıkları ile sosyal güvenlik kurumlarına uygulanacaktır.
Bir emekli ya da yardım sandığı ile sosyal
güvenlik kurumunun, kurumlar vergisi muafiyetinden yararlanabilmesi için, tüzel
kişiliğinin yanında ayrıca "kanunla
kurulmuş olma" şartı da aranacaktır.
20/5/2006 tarih ve
26173 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanarak aynı tarihte yürürlüğe giren 5502 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumu
Kanununun geçici 1 inci maddesine göre, T.C. Emekli Sandığı, Bağ-Kur ve Sosyal Sigortalar Kurumu, Kanunun yürürlük
tarihi itibarıyla Sosyal Güvenlik Kurumuna devredildiğinden, anılan Kanuna göre
kurulan Sosyal Güvenlik Kurumu da kurumlar vergisinden muaf olacaktır.
4.7. Yaptıkları iş veya hizmet
karşılığında resim ve harç alan kamu kuruluşları
Yaptıkları iş veya hizmet karşılığında
resim ve harç alan kamu kuruluşları Kurumlar Vergisi Kanununun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi kapsamında
kurumlar vergisinden muaf tutulmuşlardır.
4.8. Özelleştirme
İdaresi Başkanlığı, Özelleştirme Fonu, Toplu Konut İdaresi Başkanlığı ve 5602
sayılı Kanunun 3 üncü maddesiyle tanımlanan ilgili
kurum ve kuruluşlar
(Başlığıyla birlikte değişik:RG-5/5/2012-28283)
Kurumlar Vergisi
Kanununun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (g)
bendinde; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı, Özelleştirme Fonu, Toplu Konut
İdaresi Başkanlığı ve şans oyunları lisans veya işletim haklarını hasılattan
pay verme karşılığında devralan kurumlar hariç 14/3/2007 tarihli ve 5602 sayılı
Şans Oyunları Hasılatından Alınan Vergi, Fon ve Payların Düzenlenmesi Hakkında
Kanunun5 3 üncü maddesinde tanımlanan ilgili kurum ve kuruluşlar
kurumlar vergisinden muaf tutulmuştur. Toplu Konut İdaresi Başkanlığının konut
tedariki ile ilgili iktisadi işletmeleri de muafiyet kapsamındadır.
4.9. Darphane ve Damga Matbaası Genel
Müdürlüğü ile askeri fabrika ve atölyeler
Kurumlar Vergisi
Kanununun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (h)
bendiyle kuruluş amacına uygun işleri ile sınırlı olmak üzere Darphane ve Damga
Matbaası ile askeri fabrika ve atölyeler kurumlar vergisinden muaf tutulmuştur.
4.10. İl özel
idareleri, belediyeler ve köyler ile bunların oluşturdukları birlikler veya
bunlara bağlı kuruluşlar tarafından işletilen işletmeler
İl özel idareleri, belediyeler
ve köyler ile bunların oluşturdukları birlikler veya bunlara bağlı kuruluşlar
tarafından işletilen,
- Kanal, boru
ve benzeri yollarla dağıtım yapan su işletmeleri,
- Belediye
sınırları içinde faaliyette bulunan yolcu taşıma işletmeleri,
- Kesim, taşıma
ve muhafaza işleriyle sınırlı olmak üzere mezbahalar
Kurumlar Vergisi
Kanununun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (ı)
bendi kapsamında kurumlar vergisinden muaf tutulmuştur.
Muafiyet kapsamına
giren su işletmelerinden, şebeke suyunun boru hattı ile dağıtımını yapan
işletmelerin anlaşılması gerekir. Çeşitli kaplara konularak teslimi yapılan su
satışları bu kapsamda değerlendirilmeyecektir.
Taşıma
faaliyetlerinin belediye sınırlarını (büyükşehir belediyesi bulunan yerlerde
büyükşehir belediye sınırlarını) aşacak şekilde yapılması halinde muafiyetten
yararlanılması mümkün değildir. Taşıma faaliyetinin belediye sınırları içinde
olup olmadığı, kalkış ve varış noktalarına bakılarak değerlendirilecek, bu
noktalardan birinin belediye sınırları dışında yer alması halinde muafiyet
hükmünden yararlanılamayacaktır.
Örneğin, Kırıkkale
Belediyesinin belediye sınırları içinde gerçekleştirdiği yolcu taşıma
faaliyetleri muafiyet kapsamında iken, anılan belediyenin Kırıkkale-Ankara
arasında gerçekleştireceği yolcu taşıma faaliyetleri muafiyet kapsamında
değerlendirilemeyecek, bu faaliyet nedeniyle söz konusu yolcu taşıma işletmesi
nezdinde kurumlar vergisi mükellefiyeti tesis edilecektir.
Taşıma faaliyetinin
yük ve eşya taşıması şeklinde gerçekleşmesi halinde, belediye sınırlarının
aşılıp aşılmadığına bakılmaksızın söz konusu taşımacılık işletmesi kurumlar
vergisi mükellefi olacaktır.
İl özel idareleri,
belediyeler ve köyler ile bunların teşkil ettikleri birlikler veya bunlara
bağlı kuruluşlar tarafından işletilen mezbahalar sadece kesim, taşıma ve
muhafaza işleri ile sınırlı olmak üzere muafiyet kapsamında olup, bu idareler
dışındaki kuruluşlarca işletilen mezbahalar nezdinde kurumlar vergisi mükellefiyeti
tesis edilecektir.
_______________
(5) 21/3/2007 tarihli ve
26469 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.
4.11. Köyler veya köy
birlikleri tarafından işletilen işletmeler
Köyler veya köy
birlikleri tarafından köylünün genel ve ortak ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla
işletilen hamam, çamaşırhane, değirmen, soğuk hava deposu ve bağlı oldukları il
sınırı içinde faaliyette bulunmaları şartıyla yolcu taşıma işletmeleri ile
köylere veya köy birliklerine ait tarım işletmeleri Kurumlar Vergisi Kanununun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (i) bendi kapsamında
kurumlar vergisinden muaftır.
Yolcu taşıma
faaliyetinin il sınırlarını aşması durumunda muafiyet söz konusu değildir. Buna
göre, köyler ile bunların birliklerine ait yolcu taşıma işletmelerinin
muafiyetten yararlanabilmesi için bağlı oldukları il sınırı içinde faaliyet
göstermesi, taşımanın eşya ve yük dışında sadece yolcu taşımasına münhasır
olması gerekir.
Mülga 5422 sayılı
Kanunda yer alan il özel idareleri, belediyeler ve köyler ile bunların teşkil
ettikleri birlikler veya bunlara bağlı müesseseler tarafından işletilen soğuk
hava deposu işletmelerine ilişkin muafiyet, 5520 sayılı Kanunla daraltılarak,
sadece köyler ve köy birlikleri tarafından işletilen soğuk hava deposu
işletmeleri ile sınırlandırılmıştır.
4.12. Spor kulüplerinin idman ve spor
faaliyetlerinde bulunan iktisadi işletmeleri ile sadece idman ve spor
faaliyetinde bulunan anonim şirketler
Gençlik ve Spor Genel
Müdürlüğü ile özerk spor federasyonlarına tescil edilmiş spor kulüplerinin
idman ve spor faaliyetlerinde bulunan iktisadi işletmeleri ile sadece idman ve
spor faaliyetlerinde bulunan anonim şirketler, Kurumlar Vergisi Kanununun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (j) bendi kapsamında
kurumlar vergisinden muaftırlar.
Gençlik ve Spor Genel
Müdürlüğü ile özerk spor federasyonlarına tescil edilmiş spor kulüplerinin
idman ve spor faaliyetlerinde bulunan iktisadi işletmelerinin muafiyet
hükmünden yararlanabilmesi için iktisadi işletmenin;
- Gençlik ve
Spor Genel Müdürlüğü ve/veya özerk spor federasyonlarına tescil edilmiş olan
spor kulüplerine ait olması,
-
Faaliyetlerinin sadece idman ve spor faaliyetlerinden ibaret olması
gerekmektedir.
İdman ve spor
faaliyetlerinde bulunan anonim şirketler ise sadece idman ve spor faaliyetinde
bulunmaları kaydıyla kurumlar vergisinden muaf olacaktır.
Öte yandan, transfer
ve bonservis gelirleri, saha reklam gelirleri, maç bileti satışları,
sporcuların formalarına aldıkları reklamlar, maç yayın hakkının satılması
faaliyetleri de idman ve spor faaliyeti kapsamında değerlendirilecektir.
Örneğin; Türkiye
Futbol Federasyonuna tescil edilmiş bir spor kulübünün, idman ve spor
faaliyetlerine bağlı olarak maç bileti satışları, sporcuların formalarına
aldıkları reklamlar, maç yayın hakkının satılması gibi faaliyetleri muafiyet
kapsamında değerlendirilecektir. Ancak, kulübün söz konusu idman ve spor
faaliyetlerinin yanı sıra forma, ayakkabı ve diğer malzeme satışı, otopark,
benzin istasyonu, restoran, otel, büfe ve plaj işletmeciliği yapması durumunda,
idman ve spor faaliyetleri dışındaki faaliyetler ayrı bir iktisadi işletme
olarak kurumlar vergisine tabi tutulacaktır.
4.13.
Kooperatifler
Kooperatifler,
üyelerin meslek ve geçimlerine ait ihtiyaçlarının karşılıklı dayanışma ve
yardımlaşma ile sağlanması esasıyla kurulmaktadırlar. Kurumlar Vergisi
Kanununun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (k)
bendi ile de tüketim ve taşımacılık kooperatifleri dışında kalan kooperatifler
belirli şartlarla kurumlar vergisinden muaf tutulmuşlardır.
4.13.1. Muafiyet şartları
Kooperatiflerin
kurumlar vergisi muafiyetinden yararlanabilmeleri için ana sözleşmelerinde;
-
Sermaye üzerinden kazanç dağıtılmamasına,
-
Yönetim kurulu başkan ve üyelerine kazanç üzerinden pay verilmemesine,
-
Yedek akçelerinin ortaklara dağıtılmamasına,
-
Sadece ortaklarla iş görülmesine
dair hükümlerin bulunması
ve bu kayıt ve şartlara da fiilen uyulması gerekmektedir.
Bu şartlara ana
sözleşmelerinde yer vermeyen ya da yer vermekle beraber bu şartlara fiiliyatta
uymayan kooperatifler, muafiyet hükümlerinden yararlanamayacaktır.
4.13.1.1. Sermaye
üzerinden kazanç dağıtılmaması
Sermaye üzerinden
kazanç dağıtılması sermaye şirketlerine ait bir özelliktir. Kooperatiflerin
elde ettikleri kazancı ortaklarına sermaye paylarına göre dağıtması durumunda,
kooperatiflerin sermaye şirketlerinden farkı kalmayacaktır. Bu nedenle, bir
kooperatifin kurumlar vergisi muafiyetinden yararlanabilmesi için ana
sözleşmesinde sermaye üzerinden kazanç dağıtılmamasına ilişkin hüküm bulunması
ve fiilen de bu hükme uyulması gerekmektedir.
4.13.1.2. Yönetim
kurulu başkan ve üyelerine kazanç üzerinden hisse verilmemesi
Yönetim kurulu başkan
ve üyelerine kazanç üzerinden hisse verilmesi sermaye şirketlerine ait bir
özelliktir. Kooperatiflerin, elde ettikleri kazancı yönetim kurulu başkan ve
üyelerine dağıtması durumunda, kooperatiflerin sermaye şirketlerinden farkı
kalmayacaktır. Bu nedenle, bir kooperatifin kurumlar vergisi muafiyetinden
yararlanabilmesi için ana sözleşmesinde yönetim kurulu başkan ve üyelerine
kazanç üzerinden hisse verilmemesine ilişkin hüküm bulunması ve fiilen de bu
hükme uyulması gerekmektedir.
4.13.1.3. Yedek
akçelerin dağıtılmaması
Kooperatiflerce
ayrılan yedek akçelerin ortakların sermayeye iştirak oranlarına veya kooperatif
ile yaptıkları muamele miktarlarına ya da başka bir esasa göre dağıtılmasına
izin verilmemiştir. Bu nedenle, bir kooperatifin kurumlar vergisi muafiyetinden
yararlanabilmesi için ana sözleşmesinde ayrılan yedek akçelerin ortaklara
dağıtılmamasına ilişkin hüküm bulunması ve fiilen de bu hükme uyulması
gerekmektedir.
4.13.1.4. Sadece
ortaklarla iş görülmesi
Kooperatifler
ortaklarının belirli ekonomik çıkarlarının ve özellikle meslek ve geçimlerine
ait ihtiyaçlarının sağlanıp korunmasını amaçladıkları için faaliyetin normal
olarak sadece ortaklarla sınırlı olması gerekmektedir. Bu nedenle, bir
kooperatifin kurumlar vergisi muafiyetinden yararlanabilmesi için ana
sözleşmesinde sadece ortaklarla iş görülmesine ilişkin hüküm bulunması ve
fiilen de bu hükme uyulması gerekmektedir.
Ortak dışı işlemler,
sadece ortak olmayanlarla yapılan işlemleri değil, ortaklarla kooperatif ana
sözleşmesinde yer almayan konularda yapılan işlemleri de kapsamaktadır.
(Ek
paragraf:RG-23/12/2017-30279) 28/11/2017 tarihli ve 7061 sayılı Bazı Vergi
Kanunları ile Diğer Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunla 5520
sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (k) bendine eklenen ve
1/1/2018 tarihinden itibaren yürürlüğe giren parantez içi hükümle,
kooperatiflerin faaliyetin icrasına tahsis ettikleri ve ekonomik ömrünü
tamamlamış olan demirbaş, makine, teçhizat, taşıt ve benzeri amortismana tabi
iktisadi kıymetleri elden çıkarmalarının ortak dışı işlem sayılmayacağı hüküm
altına alınmıştır.
Örneğin, bir üretim
kooperatifinin amacını gerçekleştirmek üzere kullanmış olduğu iş makinesini,
ekonomik ömrünü tamamladıktan sonra satması ortak dışı işlem olarak
değerlendirilmeyecek ve bu satış işlemi dolayısıyla kooperatif muafiyeti
etkilenmeyecektir.
4.13.1.4.1. Üretim kooperatiflerinde
ortak dışı işlemler
Üretim
kooperatiflerinin, ortaklarından aldığı ürünleri, niteliğinde herhangi bir
değişiklik yapmadan üçüncü kişilere satmaları ortak dışı işlem sayılmamaktadır.
Ortaklardan alınan ürünlerin bir takım işlemlerden
geçirildikten sonra niteliği değiştirilmiş olarak üçüncü kişilere satılması ise
ortak dışı işlem sayılmaktadır.
Örnek 1: Ortaklardan alınan
sütlerin niteliği değiştirilmeksizin üçüncü kişilere satılması ortak dışı işlem
sayılmazken, bu sütlerin işlendikten sonra peynir olarak ortaklara veya üçüncü
kişilere satılması halinde, bu satış işlemi ortak dışı işlem sayılmaktadır.
Örnek 2: Ortaklardan alınan
zeytinlerin ayıklanma ve temizlenme gibi işlemlerle sofralık zeytin haline
getirilerek üçüncü kişilere satılması ortak dışı işlem sayılmazken, bu
zeytinlerin çeşitli işlemlere tabi tutarak zeytinyağı şeklinde ortaklara veya
üçüncü kişilere satılması halinde, bu satış işlemi ortak dışı işlem
sayılacaktır.
Örnek 3: Kooperatiflerin
üçüncü kişilerden satın aldığı üretimde kullanılan girdileri (ilaç, gübre,
tohum gibi) ortaklara vermesi ve bedelin ortakların kooperatife satacakları
ürün bedeli ile ilişkilendirilmesi ortak dışı işlem sayılmayacaktır. Buna göre
bir pancar üretim kooperatifi tarafından üçüncü kişilerden satın alınan gübrenin,
kooperatif ortaklarından satın alınacak pancara ait ürün bedelinden mahsup
edilmek üzere ortaklara dağıtılması, ortak dışı işlem olarak kabul
edilmeyecektir.
4.13.1.4.2. Kredi kooperatiflerinde
ortak dışı işlemler
Kredi
kooperatiflerinin kendi kaynaklarından veya banka, kredi kuruluşu benzeri
üçüncü kişilerden sağladığı fonları, sadece ortaklarına kredi olarak vermesi
halinde, bu faaliyetler ortak dışı işlem sayılmayacaktır. Kredinin, kooperatif
ortağı olmayanlara verilmesi ise ortak dışı işlem olarak kabul edilecektir.
4.13.1.4.3. Yapı kooperatiflerinde
ortak dışı işlemler
Yapı
kooperatiflerinin, arsalarını kat karşılığı vererek işyeri veya konut elde
etmeleri ortak dışı işlem sayılacaktır. Ancak, bu kooperatiflerin, her bir
hisse için bir işyeri veya konut elde etmesi halinde, bu işlem ortak dışı işlem
olarak kabul edilmeyecektir.
Yapı kooperatifi
tarafından inşa edilen işyeri ve konutlarda yaşayan insanların sosyal
ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla sosyal tesislerin kat karşılığı inşa
ettirilmesi de ortak dışı işlem sayılmayacaktır. Bu tesislerin yapımını
müteakip, kooperatif tarafından işletilmesi halinde, işletilmeye başlandığı
tarihte muafiyet şartı ihlal edilmiş sayılacaktır.
Kooperatiflerin konut
inşa etmek üzere kum, çimento, demir v.b. malzeme
satın alması, söz konusu inşaata finansman sağlamak üzere üçüncü kişilerden
kredi temin etmesi de ortak dışı işlem olarak değerlendirilmeyecektir.
İşyeri veya konut
inşa etmek üzere kurulan bir yapı kooperatifinin ortaklarından topladığı
paraları değerlendirerek nemalandırması halinde, söz konusu nemaların Gelir Vergisi Kanununun geçici 67 nci
maddesine göre vergilendirilmiş olması ve ortaklara dağıtılmayarak kooperatif
amaçları doğrultusunda harcanması şartıyla, muafiyet şartları ihlal edilmiş
olmayacaktır.
Kooperatife ait
taşınmazların, ortaklara veya ortak olmayanlara kiraya verilmesi veya
kooperatifin inşa ettiği konut veya işyerlerinin ortaklara dağıtımından sonra
elinde kalan işyeri, konut veya arsaların satılması ortak dışı işlem
sayılacaktır.
Kooperatifin amacını
gerçekleştirmesinden sonra elinde kalan malzeme, alet ve edevatın satılması
ortak dışı işlem olarak değerlendirilmeyecektir.
Öte yandan, bazı
kooperatiflerin ana sözleşmelerinde, “ortakların sosyal, kültürel ekonomik
ihtiyaçlarını karşılamak üzere gerekli tesisleri kurmak, işletmek veya kiraya
vermek ….” hükmü yer alabilmektedir. Ana sözleşmelerinde
söz konusu hüküm olsa dahi fiilen söz konusu tesislerin kurulup bizzat
işletilmesi veya kiraya verilmesi ortak dışı işlem olarak değerlendirilecektir.
Bu hükmün, ana
sözleşmede yer alması tek başına mükellefiyet için yeterli olmayacaktır.
4.13.2. Yapı
kooperatiflerinin muafiyetinde özel şartlar
Yapı
kooperatiflerinde muafiyetten yararlanabilmek için yukarıda belirtilen şartlara
ilaveten;
-
Kuruluşlarından, yapı inşaatlarının sona erdiği tarihe kadar yönetim ve denetim
kurullarında, söz konusu inşaat işini kısmen veya tamamen üstlenen gerçek
kişilerle tüzel kişi temsilcilerine ve Kurumlar Vergisi Kanununun 13 üncü maddesine göre bunlarla ilişkili kişilere
veya işçi işveren ilişkisi bulunan kişilere yer verilmemesi,
-
Yapı ruhsatı ile arsa tapusunun kooperatif tüzel kişiliği adına olması
gerekmektedir.
Buna
göre, yapı kooperatiflerinin muafiyetten yararlanabilmeleri için,
kuruluşlarından inşaatın sona erdiği tarihe kadar yönetim ve denetim
kurullarında, inşaat işini üstlenen gerçek kişilerle tüzel kişi temsilcilerine
veya bunlarla ilişkili kişi kabul edilen kişi ve kurumlara veya bunlarla işçi
ve işveren ilişkisi içinde bulunanlara yer vermemeleri gerekir.
Burada
sözü geçen ilişkili kişi, inşaat işini üstlenen gerçek kişilerle tüzel
kişilerin,
- Ortaklarını,
- Ortaklarının ilgili bulunduğu gerçek
ve tüzel kişileri,
- Ortaklarının idaresi, denetimi veya
sermayesi bakımından doğrudan veya dolaylı olarak bağlı bulunduğu ya da nüfuzu
altında bulundurduğu gerçek ve tüzel kişileri,
-
Ortaklarının eşlerini,
-
Ortaklarının veya eşlerinin üst soyları (usul) ve alt soyları (füruu) ile
üçüncü derece dahil yansoy hısımları ile kayın hısımlarını
kapsamaktadır.
Yapı
kooperatiflerinin yapı ruhsatı veya arsa tapusunun kooperatif tüzel kişiliği
adına bulunmadığı durumlarda da muafiyetten yararlanılması mümkün değildir.
Örneğin, inşaatı üstlenen müteahhit adına düzenlenecek bir yapı ruhsatı, yapı
kooperatifinin muafiyetten yararlanmasını engelleyecektir. (Değişik cümle:RG-22/4/2008-26855) Henüz arsa temini veya
inşaat aşamasına gelmemiş bulunan dolayısıyla, işyeri veya konut teminine
yönelik faaliyeti bulunmayan kooperatifler için bu şartlar aranmayacaktır.
Örneğin, arsa tapusu kooperatif tüzel kişiliğine ait olmakla birlikte, henüz
inşaat aşamasına gelmemiş bulunan konut yapı kooperatifinden inşaat ruhsatına
ilişkin şart aranmayacaktır.
T.C. Başbakanlık
Toplu Konut İdaresi Başkanlığı, konut ihtiyacının karşılanması amacıyla konut
ve arsa üretimi yapmakta olup yapı kooperatifleri, T.C. Başbakanlık Toplu Konut
İdaresi Başkanlığı tarafından tahsis edilen arsa ve araziler üzerine konut veya
işyeri yapabilmekte, ayrıca 1163 sayılı Kooperatifler
Kanununa göre kurulan kooperatif birlikleri veya kooperatifler merkez
birlikleri de kooperatiflere arsa temini veya tahsisinde görevli ve/veya
yetkili olabilmektedirler.
1163 sayılı Kooperatifler Kanununa göre kurulan kooperatif birlikleri
veya kooperatifler merkez birlikleri de anılan Kanun uyarınca kooperatif olarak
değerlendirildiğinden söz konusu arsa ve arazilerin tapusunun veya yapı
ruhsatlarının Toplu Konut İdaresi Başkanlığı veya kooperatif birlikleri ya da
kooperatifler merkez birlikleri adına olması halinde de bahse konu yapı
kooperatifleri, kurumlar vergisi muafiyetinden yararlanabilecektir.
2006 yılının sonuna
kadar Kurumlar Vergisi Kanununun 4 üncü maddesinin
birinci fıkrasının (k) bendinde yazılı şartları sağlayamayan yapı
kooperatiflerinin muafiyeti, 1/1/2006 tarihi itibarıyla sona ermiş
sayılacaktır. Dolayısıyla, bu tarihten önce kurulan yapı kooperatifleri,
31/12/2006 tarihine kadar yukarıda belirtilen muafiyet şartlarını yerine
getirmiş olmaları şartıyla kurumlar vergisinden muaf olacaklardır.
Örneğin; (A) Yapı
Kooperatifinin inşaat işini üstlenen müteahhidin oğlunun kooperatif yönetim
kurulunda bulunması durumunda, yönetim kurulu üyeliğinden 2006 yılı sonuna
kadar ayrılmış olması gerekmektedir. Aksi halde, kooperatifin 1/1/2006
tarihinden geçerli olmak üzere kurumlar vergisi mükellefiyeti tesis
edilecektir.
4.13.3. Kurumlar vergisinden muaf olan
kooperatiflerde ortak dışı işlemlerin vergilendirilmesi (Ek:RG-23/12/2017-30279)
7061 sayılı Kanunla 5520 sayılı Kanunun 4
üncü maddesinin birinci fıkrasının (k) bendine eklenen parantez içi hükümle
1/1/2018 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere, kurumlar vergisinden muaf
kooperatiflerin ortak dışı işlemleri nedeniyle kooperatif tüzel kişiliğine
bağlı ayrı bir iktisadi işletme oluşmuş kabul edileceği, kooperatiflerin bu
iktisadi işletmelerinden ve tam mükellefiyete tabi başka bir kurumun
sermayesine katılımlarından kazanç elde etmelerinin ve bu kazançların daha
sonra ortaklara dağıtılmasının da muafiyete etkisinin olmayacağı ve ortak dışı
işlemlerden elde edilen kazancın vergilendirilmesine ilişkin usul ve esasların
Maliye Bakanlığınca belirleneceği hüküm altına alınmıştır.
Bu suretle kooperatiflerin, 1/1/2018
tarihinden itibaren gerçekleştirecekleri ortak dışı işlemler nedeniyle
muafiyetleri etkilenmeyecek; ancak bu işlemlerden elde edilen kazançlar
kooperatif tüzel kişiliğine bağlı ayrı bir iktisadi işletme nezdinde kurumlar
vergisine tabi tutulacaktır. Dolayısıyla, muafiyete ilişkin diğer şartları
taşıyan kooperatiflerin ortak dışı işlemlerinden elde edilen kazançları
kooperatif tüzel kişiliğine bağlı ayrı bir iktisadi işletme nezdinde kurumlar
vergisine tabi tutulacak, ortak içi işlemlerinden elde edilen kazançlarının
kurumlar vergisine tabi tutulması söz konusu olmayacaktır.
Ortak dışı işlemlerle ilgili olarak
kooperatif tüzel kişiliğine bağlı oluştuğu kabul edilen iktisadi işletme adına
kurumlar vergisi mükellefiyeti tesis edilecektir.
Öte yandan, ortak dışı işlemlerde bulunmaları
nedeniyle 1/1/2018 tarihinden önce kurumlar vergisi mükellefiyeti tesis edilmiş
olan kooperatiflerin, muafiyete ilişkin diğer şartları da taşıyor olmaları
kaydıyla, 1/1/2018 tarihi itibarıyla kurumlar vergisi mükellefiyet kayıtları
sonlandırılacaktır. Bu kooperatiflerin 1/1/2018 tarihinden itibaren
gerçekleştirdikleri ortak dışı işlemlerine ilişkin olarak kooperatif tüzel
kişiliğine bağlı ayrı bir iktisadi işletme nezdinde kurumlar vergisi
mükellefiyeti tesis ettirilmek suretiyle bu işlemlerden elde ettikleri
kazançları vergilendirilecektir.
(Değişik beşinci paragraf:RG-15/2/2019-30687) Kurumlar
vergisinden muaf olan kooperatiflerce, ortak dışı işlemlerden doğan kazancın ve
kurumlar vergisi matrahının tespiti açısından ortak dışı işlem kapsamında
bulunan ve bulunmayan hasılat, maliyet ve gider unsurlarının ayrı ayrı
izlenmesi, ortak dışı işlemlere ait hasılat, maliyet ve gider unsurlarının
diğer işlemlerle ilişkilendirilmemesi ve kooperatif tarafından tutulan
defterlere, bu ayrımı sağlayacak şekilde kaydedilmesi gerekmektedir.
Ayrıca, kurumlar vergisinden muaf olan
kooperatiflerin tam mükellefiyete tabi başka bir kurumun sermayesine
katılımları, iktisadi işletmeleri ile bu kurumlardan kazanç elde etmeleri ve
söz konusu kazançları daha sonra ortaklarına dağıtmaları muafiyetlerini
etkilemeyecektir.
Örnek 1: (A) narenciye üretim kooperatifinin
ortaklarından almış olduğu narenciyeyi niteliğini değiştirmeden üçüncü kişilere
satması ortak dışı işlem sayılmazken, niteliğini değiştirerek reçel olarak
satması durumunda, kooperatif ortak dışı işlem yapmış olacağından, bu işlem
nedeniyle kooperatife bağlı oluşan ayrı bir iktisadi işletme nezdinde bu
işlemden doğan kazançlar kurumlar vergisine tabi tutulacaktır.
Örnek 2: (B) tohum üretim kooperatifi, gıda
ürünleri üreten (K) A.Ş.’nin sermayesinin %20’sine iştirak
etmiş ve bu iştirakinin 2017 hesap dönemine ait kârını 2018 yılı Haziran ayında dağıtması sonucunda 1.500.000.-TL kâr payı
elde etmiştir. (B) kooperatifi elde ettiği bu kâr payının 600.000.-TL’lik
kısmını 2019 yılı içerisinde ortaklarına dağıtmıştır.
(B) tohum üretim kooperatifinin sermaye
şirketine iştirak etmesi, bu iştirakinden kazanç elde etmesi ve elde ettiği bu
kazancı ortaklarına dağıtması kooperatifin muafiyetine etki etmeyecektir. (B)
kooperatifinin başkaca ortak dışı işlemleri nedeniyle iktisadi işletme oluşması
halinde (K) A.Ş.’nin sermayesine katılımından elde
ettiği kazancını iktisadi işletme ile ilişkilendirmesi de söz konusu
olmayacaktır.
4.14. Kredi teminatı sağlamak üzere
kurulmuş olan kurumlar
(Değişik:RG-5/5/2012-28283)
Yabancı ülkeler veya
uluslararası finans kuruluşları ile yapılan malî ve teknik işbirliği
anlaşmaları çerçevesinde yalnızca kredi teminatı sağlamak üzere kurulmuş olup
bu faaliyetlerinden elde ettikleri kazançları teminat sorumluluk fonlarına
ekleyen ve sahip oldukları fonları ortaklarına dağıtmaksızın kredi sağlayan
banka ve kuruluşlara yatıran kurumlar, Kurumlar Vergisi Kanununun 6009 sayılı
Kanunun 43 üncü maddesi ile değiştirilen 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının
(l) bendi kapsamında kurumlar vergisinden muaf tutulmuştur.
Söz konusu kurumun
statüsü, muafiyetten yararlanma açısından önem arz etmemektedir. Bu kurumun,
Kurumlar Vergisi Kanununun 1 inci maddesinde yazılı kurumlar arasında yer
alması yeterlidir. Ancak, sözü edilen kurumların, kuruluş sözleşmelerinde
yalnızca kredi teminatı sağlamak üzere kuruldukları ve faaliyetlerini bu
çerçevede sürdürecekleri, ortaklara kâr payı dağıtmayacakları açıkça yazılı
olacaktır.
Yukarıda açıklanan
şekilde kurulan bu kurumların anılan muafiyetten yararlanabilmeleri için;
· Kurumun, Türkiye
Cumhuriyeti Hükümeti ile yabancı ülkeler veya uluslararası finans kuruluşları
arasında imzalanan mali ve teknik işbirliği
anlaşmaları çerçevesinde faaliyette bulunmak üzere kurulmuş olması,
· Kurumun elde ettiği
kazançların kanuni yükümlülüklerin yerine getirilmesinden sonra kalan tutarının
tamamının teminat sorumluluk fonuna eklenmesi,
· Teminat sorumluluk
fonunun ortaklara dağıtılmaması, sadece kredi temininde teminat sağlamak için
kullanılması,
· Teminat sorumluluk
fonunun kredi sağlayan banka ve kuruluşlarda değerlendirilmesi
şarttır.
Diğer yandan, KOSGEB
vb. kuruluşlar tarafından verilen mali yardımların temini maksadıyla teminat
sağlanması da muafiyeti etkilemeyecektir.
4.15. Bilimsel araştırma ve geliştirme
faaliyetinde bulunan kurum ve kuruluşlar
Sadece bilimsel araştırma ve
geliştirme faaliyetinde bulunan kurum ve kuruluşlar, Kurumlar Vergisi Kanununun
4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (m) bendi
kapsamında kurumlar vergisinden muaf tutulmaktadır.
Bunların, muafiyetten
yararlanmasına ve muafiyetlerinin kaybedilmesine ilişkin şartlar Maliye
Bakanlığınca belirlenir.
4.16. Organize sanayi
bölgeleri ile küçük sanayi sitelerine ait iktisadi işletmeler
Organize sanayi bölgeleri
ile küçük sanayi sitelerinin alt yapılarını hazırlamak ve buralarda faaliyette
bulunanların; arsa, elektrik, gaz, buhar ve su gibi ortak ihtiyaçlarını
karşılamak amacıyla kamu kurumları ve kamu kurumu niteliğindeki meslek
kuruluşları ile gerçek ve tüzel kişilerce birlikte oluşturulan ve kazancının
tamamını bu yerlerin ortak ihtiyaçlarının karşılanmasında kullanan iktisadi
işletmeler Kurumlar Vergisi Kanununun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (n)
bendi kapsamında kurumlar vergisinden muaftır.
Öte yandan, organize
sanayi bölgeleri, tüzel kişilikleri itibarıyla kurumlar vergisinin konusuna
girmemektedirler. Ancak, organize sanayi bölgelerinin, muafiyet kapsamı
dışındaki iktisadi işletmelerinin bulunması halinde, bu iktisadi işletmelerin
kurumlar vergisi mükellefi olup olmayacakları hususu Tebliğin (2.4) bölümünde
yapılan açıklamalar çerçevesinde değerlendirilecektir.
4.17. İhracat
kredileri için kefalet vermek amacıyla kurulan kurumlar (Ek:RG-31/12/2016-29935
3.Mükerrer) (***) (Başlığı ile Birlikte Değişik:RG-28/9/2024-32676)
18/6/2009 tarihli ve 5910 sayılı Türkiye İhracatçılar Meclisi ile İhracatçı
Birliklerinin Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanunun 18 inci maddesi kapsamında;
mal ve hizmet ihracatçılarının finansman ihtiyaçlarının giderilmesine katkı
sağlamak ve teminat yetersizliği içinde olan ihracatçılar lehine kefalet vermek
amacıyla kurulan İhracatı Geliştirme Anonim Şirketi, kuruluş amacına uygun
işleri ile sınırlı olmak üzere, Kurumlar Vergisi Kanununun 4 üncü maddesinin
birinci fıkrasına 7341 sayılı Kanunun 12 nci
maddesiyle eklenen (p) bendi uyarınca kurumlar vergisinden muaf tutulmuştur.
Diğer
taraftan, aynı bentte 7491 sayılı Kanun ile yapılan değişiklikle, katılım
bankalarının ortağı olduğu ve katılım bankacılığı ilke ve esaslarına uygun her
türlü finansman için kefalet vermek amacıyla kurulan Katılım Finans Kefalet
Anonim Şirketi de bu faaliyetleri dolayısıyla kurumlar vergisinden muaf
tutulmuştur.
4.18. Şarta bağlı
muafiyetlerin kaybedilmesi veya kazanılması
Şarta bağlı muafiyet
tanınan kurum ve kuruluşların yıl içinde muafiyet şartlarını kazanmaları veya
kaybetmeleri halinde kurumlar vergisinden muaf olacakları veya kurumlar
vergisine tabi olacakları tarih önem arzetmektedir.
Kurumlar vergisinden
belirli şartlara bağlı olarak muaf tutulan bir kurum veya kuruluşun muafiyet
şartlarını ihlal etmesi halinde, bu şartların ihlal edildiği tarihten itibaren
kurumlar vergisine tabi tutulması, muafiyet şartlarının tekrar kazanılması
halinde ise izleyen hesap dönemi başından itibaren muafiyetten
yararlandırılması gerekmektedir.
Örneğin; muafiyet
şartlarını haiz genel yönetim kapsamındaki kamu idaresine ait (Y) Konukevinin,
17/8/2006 tarihinde kamu görevlileri dışındaki üçüncü kişilere de hizmet
vermesi halinde, anılan Kurumun bu tarihten itibaren geçerli olmak üzere
kurumlar vergisi mükellefiyetinin tesis edilmesi gerekmektedir.
(B) Belediyesine ait
olan ve belediye sınırları dışında da yolcu taşıma faaliyeti bulunan yolcu
taşıma işletmesinin, Belediye Meclisinin 10/10/2006 tarihinde aldığı kararla
yalnızca belediye sınırları dahilinde faaliyet göstermeye başlaması halinde,
söz konusu yolcu işletmesi 1/1/2007 tarihinden itibaren kurumlar vergisi
muafiyetinden yararlanabilecektir.
Muafiyet şartlarını
haiz (Y) Konut Yapı Kooperatifinin, 17/8/2006 tarihinde muafiyet şartlarını
kaybetmesi durumunda, anılan kooperatifin 17/8/2006 tarihinden geçerli olmak
üzere kurumlar vergisi mükellefiyetinin tesis edilmesi gerekmektedir. Öteden
beri kurumlar vergisi mükellefi olan (Z) İşyeri Yapı Kooperatifinin, 21/9/2006
tarihinde muafiyet şartlarını kazanması durumunda ise bu kooperatif, 1/1/2007
tarihinden itibaren kurumlar vergisinden muaf tutulacaktır.
Muafiyet şartlarını
kaybedip mükellef olan bir kooperatifin, ileriki dönemlerde ana sözleşmesinde
gerekli düzenlemeleri yapıp fiilen şartlara uyması halinde tekrar muafiyetten
yararlanabileceği tabiidir.
Şekilsel bir şartın
gerçekleşmesi suretiyle ilk defa muafiyete hak kazanılması halinde ise şekilsel
şartın sağlandığı tarihten itibaren kurumlar vergisinden muaf olunacaktır.
5.
İstisnalar
Kurumlar
vergisinden istisna edilen kurum kazançları, Kurumlar Vergisi Kanununun 5 inci
maddesinin birinci fıkrasında sayılmış olup istisna kazançlara ilişkin
açıklamalar aşağıda yer almaktadır.
5.1. İştirak kazançları istisnası (Değişik:RG-28/9/2024-32676)
Kurumlar
Vergisi Kanununun 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde, iştirak
kazançları istisnası düzenlenmiştir.
Buna göre kurumların;
1) Tam mükellefiyete tabi başka bir kurumun sermayesine katılımlarından elde
ettikleri kazançlar,
2) Tam mükellefiyete tabi başka bir kurumun kârına katılma imkânı veren kurucu
senetleri ile diğer intifa senetlerinden elde ettikleri kâr payları,
3) Tam mükellefiyete tabi girişim sermayesi yatırım fonu katılma payları ile
girişim sermayesi yatırım ortaklıklarının hisse senetlerinden elde ettikleri
kâr payları ve söz konusu katılma paylarının fona iadesinden doğan gelirler ile
bu fonların katılma paylarının Vergi Usul Kanununun 279 uncu maddesi kapsamında
değerlenmesinden kaynaklanan değer artış kazançları,
kurumlar vergisinden istisna edilmiştir.
Ancak, diğer yatırım fonlarının katılma paylarından ve diğer yatırım
ortaklıklarının hisse senetlerinden elde edilen, Kurumlar Vergisi Kanununun 5
inci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendindeki istisnadan yararlanamayan fon
ve ortaklıklardan elde edilenler hariç, kâr payları için bu istisnadan
yararlanılamayacaktır.
Bu maddedeki düzenleme, yalnızca tam mükellefiyete tabi kurumların
sermayelerine iştirak edilmesi suretiyle kurumlarca elde edilen (girişim
sermayesi yatırım ortaklıkları dâhil) kâr payları ile girişim sermayesi yatırım
fonu katılma paylarının fona iadesinden doğan gelirleri kapsamaktadır. Kâr
payını alan kurumun tam veya dar mükellefiyete tabi olmasının istisnanın
uygulanmasında bir önemi bulunmamaktadır.
Dar mükellef bir kurumdan, bir başka ifadeyle kanuni ve iş merkezi Türkiye
dışında bulunan bir kurumdan kâr payı alan kurumlar ise bu bent ile düzenlenen
iştirak kazançları istisnasından yararlanamayacaktır.
Bu istisna ile mükerrer vergilemenin önlenmesi amaçlanmaktadır. İstisnaya konu
kazanç, esas itibarıyla kazancın elde edildiği ilk kurumda kurumlar vergisine
tabi tutulduğundan, kazancın kâr dağıtımı yoluyla intikali sağlanan diğer
kurumlarda da kurumlar vergisine tabi tutulmasının önüne geçilmek istenmiştir.
Tam mükellef bir kurumdan elde edilen iştirak kazancının, bu kurumda genel
vergi rejimi uyarınca vergilenmiş veya kurumlar vergisinden istisna edilmiş
kazançlardan oluşması veya kâr dağıtımına bağlı vergi kesintisinin kapsamı
dışında bırakılmış veya düşük oranda vergi kesintisi yapılmış olması, istisna
uygulamasına engel teşkil etmeyecektir.
Kurucu senetleri ile diğer intifa senetlerinden elde edilen kâr payları da
kazancın elde edildiği ilk kurumda vergilendirilmektedir. Bu şekilde kâr payı
elde eden kurumlarda da mükerrer vergilemenin önüne geçmek için öteden beri
uygulandığı üzere kurucu senetleri ile diğer intifa senetlerinden elde edilen
kâr payları Kanunda iştirak kazançları arasında sayılmıştır. Aksi uygulama,
aynı kazanç üzerinden mükerrer vergi alınma olasılığını ortaya çıkartır ki bu
istisnaya Kurumlar Vergisi Kanununun lafzında da yer verilmek suretiyle konuya açıklık
kazandırılmış olunmaktadır.
Aynı şekilde, Gelir Vergisi Kanununun 75 inci
maddesinin ikinci fıkrasının (3) numaralı bendinde, idare meclisi başkan ve
üyelerine verilen kâr payları menkul sermaye iradı sayılmıştır. Dolayısıyla,
kurumların başka bir kuruma iştirak etmeleri nedeniyle bu kurumun yönetim
kurulunda bulunan temsilcileri vasıtasıyla elde etmiş oldukları kâr payları da
iştirak kazancı istisnasından yararlanabilecektir.
İştirak kazançları istisnası uygulaması açısından, kurumlar vergisi mükelleflerinin
iştirak ettikleri tam mükellef kuruma hangi oranda iştirak ettiklerinin bir
önemi bulunmamaktadır. İştirak oranına bakılmaksızın tam mükellef kurumlardan
elde edilen kâr paylarının tamamı kurumlar vergisinden istisna edilecektir.
Ayrıca, kâr payını elde eden kurumun tam mükellef kuruma belli bir süre iştirak
etme şartı da aranılmamaktadır.
Diğer taraftan, 28/7/2024 tarihli ve 7524 sayılı Kanunun 32 nci maddesiyle yapılan değişiklikle 1/1/2025
tarihinden itibaren elde edilen kazançlara uygulanmak üzere, Kurumlar Vergisi
Kanununun 5 inci maddenin birinci fıkrasının (d) bendinde düzenlenen fon ve
ortaklıkların (emeklilik fonları hariç) bentte öngörülen kazanç istisnasından
yararlanabilmeleri için, taşınmaz gelirlerinin %50’sini dağıtmaları şartı
getirilmiştir. Dolayısıyla, kar dağıtımı şartını sağlayan ve söz konusu
istisnadan faydalanan bu fon ve ortaklıklardan elde edilen kar payları iştirak
kazancı istisnasına konu edilemeyecektir. Kar dağıtımı şartını sağlayamayan ve
söz konusu istisnadan faydalanamayan fon ve ortaklıklardan elde edilen kar
payları ise iştirak kazancı istisnasına konu edilebilecektir.
İstisnadan faydalanamayan fon ve ortaklık kazançlarına ilişkin karın izleyen
dönemlerde dağıtıldığı durumlarda da, kar payını elde
eden kurum tarafından karın elde edildiği dönemde iştirak kazancı istisnasından
yararlanılabilecektir.
Örnek 1: (A) Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı A.Ş., 2025 hesap döneminde,
taşınmazlardan elde ettiği kazançlarının %50’sini dağıtması nedeniyle, 5 inci
maddenin birinci fıkrasının (d) bendi kapsamında istisnadan yararlanmış ve elde
ettiği kazanç üzerinden kurumlar vergisi ödememiştir. Söz konusu döneme ait
kazanç, 2026 yılı Mayıs ayında ortaklara dağıtılmış ve
Ortaklığın hisse senedini elinde bulunduran (B) A.Ş.’ye
1.000.000 TL kar payı ödemesi yapılmıştır.
(B) A.Ş. tarafından elde edilen 1.000.000 TL kar payı
kurum kazancına dahil edilecek ve söz konusu kazanç Ortaklık bünyesinde istisna
nedeniyle kurumlar vergisine tabi tutulmadığından, iştirak kazançları istisnasından
yararlanılamayacaktır.
Örnek 2: (B) Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı A.Ş., 2025 hesap döneminde
elde ettiği kazançlar için kar dağıtımı şartını sağlayamadığından 5 inci
maddenin birinci fıkrasının (d) bendi kapsamında istisnadan yararlanamamış ve
bu kazanç üzerinden %30 kurumlar vergisi ödemiştir. Söz konusu döneme ait
kazanç, 2027 yılında ortaklara dağıtılmış ve Ortaklığın hisse senedini elinde
bulunduran (C) A.Ş.’ye 2.000.000 TL kar payı ödemesi yapılmıştır.
(C) A.Ş.
tarafından elde edilen 2.000.000 TL kar payı kurum
kazancına dahil edilecek ve söz konusu kazanç Ortaklık bünyesinde kurumlar
vergisine tabi tutulduğundan, iştirak kazançları istisnasından
yararlanılabilecektir.
Yatırım
fon ve ortaklıkları, taşınmazlardan elde etmiş olduğu kazancının %50’sini
ortaklarına kar payı olarak dağıtması durumunda,
Kanunun 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi hükmüne göre istisnadan
yararlanabilmekte olup, taşınmazlardan elde etmiş oldukları kazanç üzerinden
Kurumlar Vergisi Kanununun 32/C maddesine göre asgari kurumlar vergisi
ödemeleri gerekmektedir.
Yatırım
fon ve ortaklıklarından kar payı elde eden kurumlar
vergisi mükelleflerinin, kar payı dağıtımına esas kazançları, fon ve ortaklık
bünyesinde genel kurumlar vergisi oranında kurumlar vergisine tabi tutulmadığı
için, elde ettikleri kar payının tamamını iştirak kazançları istisnasına konu
etmeleri mümkün değildir.
Ancak,
yatırım fon ve ortaklıkları tarafından ödenen asgari kurumlar vergisinden,
kurumlar vergisi mükelleflerinin elde ettiği kar
payına isabet eden kısmının tabi olunan kurumlar vergisi oranı dikkate alınarak
hesaplanan kazanç kısmı için iştirak kazancı istisnasından faydalanılması
mümkündür.
Örnek 3: (C)
Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı A.Ş., 2025 hesap döneminde elde ettiği kazancı için
Kanunun 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi kapsamında istisnadan
yararlanmıştır. Ortaklık bu dönemde taşınmazlardan elde etmiş olduğu 5.000.000
TL kazanç üzerinden %10 oranında 500.000 TL asgari kurumlar vergisi ödemiştir.
Ayrıca, Ortaklık taşınmaz gelirlerinin %50’sini ortaklarına dağıtmıştır.
(C)
Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı A.Ş.’nin ortağı (D)
A.Ş., bu Ortaklıktan 1.000.000 TL kar payı elde
etmiştir.
Bu
durumda (D) A.Ş., [(asgari vergi oranı/tabi olunan kurumlar vergisi oranı) x
kar payı geliri] [(10/25)x1.000.000=] 400.000 TL kar
payı gelirini iştirak kazançları istisnasına konu edebilecektir.
5.2. Yurt dışı iştirak kazançları istisnası
Kurumlar Vergisi
Kanununun 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde, kurumların yurt
dışından elde ettikleri iştirak kazançları, belli koşullar altında kurumlar
vergisinden istisna edilmiştir.
İstisnadan
yararlanabilmek için;
- İştirak edilen
kurumun anonim veya limited şirket niteliğinde bir
kurum olması,
- İştirak
edilen kurumun kanuni ve iş merkezinin Türkiye’de bulunmaması,
- İştirak
payını elinde tutan kurumun, yurt dışı iştirakin ödenmiş sermayesinin en az
%10’una sahip olması,
- İştirak
kazancının elde edildiği tarih itibarıyla, iştirak payının kesintisiz olarak en
az bir yıl süre ile elde tutulması,
- İştirak
kazancının (kâr payı dağıtımına kaynak olan kazançlar üzerinden ödenen vergiler
de dahil olmak üzere) iştirak edilen kurumun faaliyette bulunduğu ülke
vergi kanunları uyarınca en az %15 oranında; iştirak edilen yabancı kurumun
esas faaliyet konusunun finansman temini veya sigorta hizmetlerinin sunulması
ya da menkul kıymet yatırımı olması durumunda, iştirak edilen kurumun
faaliyette bulunduğu ülke vergi kanunları uyarınca en az Türkiye’de uygulanan
kurumlar vergisi oranında, gelir ve kurumlar vergisi benzeri toplam vergi yükü
taşıması,
- İştirak
kazancının, elde edildiği hesap dönemine ilişkin kurumlar vergisi beyannamesinin
verilmesi gereken tarihe kadar Türkiye’ye transfer edilmesi
gerekmektedir.
Yurt dışı iştirak
kazançları istisnasından yararlanılabilmesi için yukarıda yer alan şartların
topluca yerine getirilmesi şarttır. İştirak oranı %10’dan fazla olsa dahi süre şartının
gerçekleşmemesi halinde veya bütün şartlar gerçekleşmekle birlikte vergi yükü
şartının gerçekleşmediği durumlarda istisnadan yararlanılabilmesi mümkün
değildir.
5.2.1.
Yurt dışı iştirak kazancı istisnasından yararlanma şartları
5.2.1.1.
İştirak edilen kurumun anonim veya limited
şirket niteliğinde bir kurum olması
Yurt dışı iştirak
kazançları istisnasından yararlanabilmek için iştirak edilen yurt dışındaki
kurumun anonim veya limited şirket niteliğinde bir
kurum olması gerekmektedir. Kurumlar Vergisi Kanunu çerçevesinde kurum olarak
nitelendirilmekle beraber anonim veya limited şirket
niteliğinde olmayan kurumlardan elde edilecek iştirak kazançlarının bu
istisnadan yararlanması mümkün olmayacaktır.
5.2.1.2.
İştirak edilen kurumun kanuni ve iş merkezinin Türkiye’de bulunmaması
Yurt dışı iştirak
kazançları istisnasından yararlanabilmek için iştirak edilen kurumun kanuni ve
iş merkezinin her ikisinin de Türkiye’de olmaması gerekmektedir.
5.2.1.3.
İştirak payını elinde tutan kurumun yurt dışı iştirakin ödenmiş sermayesinin en
az %10’una sahip olması
İştirak payını elinde
tutan kurumun, iştirak kazancını elde ettiği tarih itibarıyla yurt dışı
iştirakin ödenmiş sermayesinin en az %10’una sahip olması gerekmektedir. %10
iştirak oranının, kazancın elde edildiği tarihten geriye doğru kesintisiz
olarak bir yıl süreyle devam ettirilmiş olması da şarttır.
5.2.1.4.
İştirak kazancının elde edildiği tarih itibarıyla, iştirak payının kesintisiz
olarak en az bir yıl süre ile elde tutulması
İştirak payını elinde
tutan kurumun yurt dışı iştirak paylarını, iştirak kazancının elde edildiği
tarih itibarıyla en az bir yıl süreyle ve kesintisiz olarak elde tutması
gerekmektedir.
Rüçhan hakkı
kullanılmak suretiyle veya yurt dışı iştirakin iç kaynaklarından yapılan
sermaye artırımları nedeniyle elde edilen iştirak payları için bir yıllık elde
tutulma süresinin tespitinde, sahip olunan eski iştirak paylarının elde edilme
tarihi esas alınacaktır.
5.2.1.5.
Yurt dışı iştirak kazancının iştirak edilen kurumun faaliyette bulunduğu ülke
vergi kanunları uyarınca en az %15 oranında gelir ve kurumlar vergisi benzeri
toplam vergi yükü taşıması
İştirak
kazançlarının, kâr payı dağıtımına kaynak olan kazançlar üzerinden ödenen
vergiler dahil olmak üzere doğduğu ülke kanunları uyarınca en az %15 oranında
gelir ve kurumlar vergisi benzeri bir vergi yükü taşıması gerekmektedir.
Vergi yükü, yurt
dışındaki iştirakin bulunduğu ülkede ilgili dönemde tahakkuk eden ve kâr payı
dağıtımına kaynak olan kazançlar üzerinden ödenen vergiler de dahil olmak
üzere, toplam gelir ve kurumlar vergisi benzeri verginin, bu dönemde elde
edilen toplam dağıtılabilir kurum kazancı ile tahakkuk eden gelir ve kurumlar
vergisi toplamına oranlanması suretiyle tespit edilecektir.
Dağıtılabilir kurum
kazancının tespitinde, dönem kârından ayrılan karşılıklar ile yedek akçeler,
dağıtılabilir kârın bir unsuru olarak kabul edilecektir. İlgili ülke mevzuatı
uyarınca ayrılması zorunlu olan yedek akçeler de dağıtılabilir kâr olarak
değerlendirilecektir. Diğer taraftan, bulunduğu ülke vergi mevzuatı uyarınca
vergiye tabi kazancın tespitinde gider olarak indirimi kabul edilmeyen
giderlerin, fiilen yapılmış olup dağıtılması mümkün olmadığından, dağıtılabilir
kurum kazancına ilave edilmemesi gerekmektedir.
Yurt dışı iştirak
kazançlarına ilişkin vergi yükünün hesabında, fiili yükün dikkate alınması
gerekmektedir. Kâr dağıtımı, geçmiş yıl kârlarından veya yedeklerden de
yapılabileceği için mükelleflerin, hangi yılın kazancını dağıttıklarına
kendilerinin karar vermeleri gerekmektedir. Dolayısıyla, vergi yükü geçmiş yıl
karlarının veya yedeklerin ilgili olduğu dönemler itibarıyla ayrı ayrı
hesaplanacaktır.
Yurt dışındaki
iştirakin kazancı içinde istisna kazanç unsuru bulunması halinde, kazanca
istisna uygulandıktan sonra bulunan matrah üzerinden hesaplanan vergi, vergi
yükünün tespitinde dikkate alınacaktır. Öte yandan, geçmiş yıl zararlarının
mahsubundan sonra hesaplanan bir verginin çıkmaması veya düşük çıkması
durumunda, zarar mahsubundan sonraki matraha isabet eden vergi tutarı bulunacak
ve bu tutara göre vergi yükünün tespiti yapılacaktır.
Örnek 1: (Y) A.Ş.’nin bir yılı aşkın süreden beri sermayesine %20 oranında
iştirak ettiği televizyon üretimi ve satışı alanında faaliyet gösteren yurt
dışındaki (Z) A.Ş.’nin ticari kazancının 270 birim,
vergiye tabi kazancın tespitinde gider olarak kabul edilmeyen gider tutarının
30 birim, dolayısıyla vergiye tabi kazancının 300 birim olduğunu ve bu kazancın
200 biriminin vergiden istisna olduğunu varsayalım. Aynı zamanda, bu ülkede
vergi oranının %25 olması durumunda, vergiye tabi kurum kazancı [(270+30)-200=]
100 birim olacaktır. Hesaplanacak kurumlar vergisi benzeri vergi ise (100 x
%25=) 25 birim olacak ve bu verginin, dağıtılabilir kazanç olan (270-25=) 245
birim ile hesaplanan kurumlar vergisi olan 25’in toplamı olan 270’e oranlanması
(25/270) sonucu bulunacak vergi yükü %9,26 olacaktır. Dolayısıyla elde edilen
yurt dışı iştirak kazancı, en az %15 oranında gelir ve kurumlar vergisi benzeri
vergi yükü taşımadığından, bu kurumdan elde edilen iştirak kazancının yurt dışı
iştirak kazancı istisnasından yararlanması mümkün olmayacaktır.
Buna karşılık, yurt
dışı iştirakin bulunduğu ülkede söz konusu istisnadan yararlanılmaması halinde,
yurt dışı iştirakin kurum kazancı üzerinden hesaplanan kurumlar vergisi (300 x
%25=) 75 birim olacak ve bu verginin, kurumlar vergisi düşüldükten sonra kalan
dağıtılabilir kazanç olan (270-75=) 195 birim ile hesaplanan kurumlar vergisi
olan 75’in toplamı olan (195+75=) 270 birime oranlanması (75/270) sonucu ortaya
çıkacak olan vergi yükü %27,78 birim olacaktır. Bu durumda, anılan iştirakten
elde edilen iştirak kazançlarının istisnadan yararlanması gerekmektedir.
Örnekte, yurt
dışındaki (Z) Kurumunun kâr payı dağıtması durumunda dağıtılan kâr payları
üzerinden ayrıca vergi kesintisi yapılması söz konusu ise yapılacak vergi
kesintisinin de vergi yükünün hesabında dikkate alınacağı tabiidir.
Ayrıca, ilgili ülkede
istisna kazançlar üzerinden kesinti suretiyle bir vergi ödenmiş olması halinde,
toplam vergi yükünün hesabında ödenen bu verginin de dikkate alınması
gerekmektedir.
Ancak maddede, vergi
yükünün hesabında yurt dışındaki iştirakin bulunduğu ülkede tahakkuk eden ve
kâr payı dağıtımına kaynak olan kazançlar üzerinden ödenen vergilerin dikkate
alınacağı belirtilmiştir. Madde gerekçesinde verilen örnekte de yurt dışı
iştirakin bulunduğu ülkede, kendi kazançları üzerinden tahakkuk eden vergiler,
vergi yükünün hesabında dikkate alınmıştır. Bu nedenle vergi yükü hesaplanırken
iştirak edilen yabancı kurumun bulunduğu ülkedeki tahakkuk eden gelir ve
kurumlar vergisi benzeri vergilerin dikkate alınması gerekmektedir. Söz konusu
kurumun başka ülkelerde ödediği veya kurum kazancının dolaylı olarak Türkiye’ye
transferinde ödenen vergilerin bu hesaplamaya dahil edilmemesi gerekmektedir.
Örnek 2: Yurt dışı iştirakin
ticari bilançosuna göre oluşan kurum kazancının 90 birim, vergiye tabi kazancın
tespitinde gider olarak kabul edilmeyen tutarın 10 birim olması durumunda,
vergiye tabi kazanç 100 birim olacaktır. Bu tutarın 50 birimlik bölümünün
vergiden istisna edilmiş olması ve ilgili ülkedeki kurumlar vergisi oranının da
%15 olması halinde, hesaplanacak kurumlar vergisi [(100–50) x %15=] 7,5 birim
olacaktır. Bu kurumun vergiden istisna edilmiş olan 50 birimlik kazancı
üzerinden %5 oranında vergi kesintisi yapılmıştır. Hesaplanan kurumlar vergisi
ile kesilen verginin (7,5+2,5=10) toplamının, dağıtılabilir kazanç (90–10= 80
birim) ile hesaplanan toplam verginin (10 birim) toplamı olan 90 birime
oranlanması sonucunda (10/90) vergi yükü %11,1 olacaktır.
Bu durumda, her ne
kadar ilgili ülke mevzuatına göre uygulanan nominal vergi oranı %15 olsa da
gerçek vergi yükü %11,1 olacaktır.
Örnek 3: Yurt dışı iştirakin
ilgili ülkedeki kurum kazancı 150.000 birim, istisna kazancı 100.000 birim ise
bu ülkedeki vergiye tabi matrah 50.000 birim olacaktır. Bu matrah üzerinden %10
oranında 5.000 birim vergi tahakkuk ettiği varsayıldığında, bu kazanç
üzerindeki vergi yükü (5.000/150.000) %3,33 olacaktır.
150.000 birim kazancı
olan kurumun, ilgili yılda uygulanacak istisna kazancının bulunmaması ancak,
100.000 birim geçmiş yıl zararının bulunması durumunda tahakkuk eden vergi yine
50.000 birim matrah üzerinden 5.000 birim olacak, ancak bu durumda vergi yükü
(5.000/50.000) %10 olacaktır.
İştirak edilen
kurumun esas faaliyet konusunun, finansal kiralama dahil finansman temini veya
sigorta hizmetlerinin sunulması ya da menkul kıymet yatırımı olması durumunda,
bu kurumdan elde edilen iştirak kazançlarının kurumlar vergisinden istisna
edilebilmesi için kâr payı dağıtımına kaynak olan kazançlar üzerinden ödenen
vergiler dahil olmak üzere faaliyette bulunduğu ülke kanunları uyarınca en az
%15 oranında gelir ve kurumlar vergisi benzeri bir vergi yükü taşıması yeterli
olmayıp en az Türkiye’de uygulanan kurumlar vergisi oranında (%20) veya daha
yüksek oranda gelir ve kurumlar vergisi benzeri toplam vergi yükü taşıması
gerekmektedir.
5.2.1.6.
İştirak kazancının elde edildiği hesap dönemine ilişkin kurumlar vergisi
beyannamesinin verilmesi gereken tarihe kadar Türkiye’ye transfer edilmesi
İştirak
kazançlarının, elde edildiği hesap dönemine ilişkin yıllık kurumlar vergisi
beyannamesinin verilmesi gereken tarihe kadar Türkiye’ye transfer edilmesi
gerekmektedir.
Elde edilen iştirak
kazançlarının elde edildiği dönemde kurum kazancına dahil edilmesi zorunlu olup
bu kazançların kurumlar vergisi beyannamesinin verilme süresinin sonuna kadar
Türkiye’ye transfer edilmeyen kısmı istisnadan yararlanamayacaktır. Türkiye’ye
bu süre içinde transfer edilmeyen yurt dışı iştirak kazançları, daha sonraki
yıllarda Türkiye’ye transfer edilse dahi anılan istisnadan yararlanamayacaktır.
Örneğin, yabancı
kurum tarafından 2006 yılı Şubat ayında kâr dağıtımı
yapılması halinde, bu iştirak kazancı Türkiye’de 2006 yılı kurum kazancına
dahil edilerek, bu hesap dönemine ilişkin kurumlar vergisi beyannamesi ile
beyan edilecek olup söz konusu kazancın beyanname verme süresinin sonuna kadar
Türkiye’ye transfer edilmiş olması şartıyla istisnadan yararlanılabilecektir.
Geçici vergi
dönemleri açısından, iştirak kazançlarının ilgili geçici vergi dönemine ait
beyannamenin verileceği tarihe kadar Türkiye’ye transfer edilmesi halinde, bu
geçici vergi döneminden itibaren istisnadan yararlanılabilmesi mümkün
olacaktır.
Türkiye’ye transfer
edilen yurt dışı iştirak kazançlarının, Türk Lirasına çevrilme zorunluluğu
bulunmamaktadır.
İştirak kazancı,
dağıtıldığı dönemde elde edilmiş sayılacağından, transfer tarihinde ortaya
çıkan olumlu veya olumsuz kur farkları istisna tutarının tespitinde dikkate
alınmayacaktır.
5.2.2.
Yurt dışındaki inşaat işlerinin yapılabilmesi için ilgili ülke mevzuatına göre
ayrı bir şirket kurulmasının zorunlu olduğu durumlarda istisna uygulaması
Yurt
dışındaki inşaat, onarım, montaj işleri ve teknik hizmetlerin yapılabilmesi
için ilgili ülke mevzuatına göre ayrı bir şirket kurulmasının zorunlu olduğu
durumlarda, söz konusu şirketlere iştirak edilmesinden elde edilen kazançlara,
herhangi bir şart aranmaksızın yurt dışı iştirak kazançları istisnası
uygulanacaktır.
Ancak,
yurt dışındaki inşaat, onarım, montaj işleri ve teknik hizmetlerin
yapılabilmesi için ilgili ülke mevzuatına göre kurulan şirketin ana
sözleşmesinde, inşaat, onarım, montaj işleri ve teknik hizmetlerin yapılması
için kurulduğunun belirtilmesi ve fiilen bu amaç dışında faaliyetinin
bulunmaması şarttır. Bu şartları taşımayan veya başka faaliyet konularıyla da
uğraşan şirketlerin bu kapsamda değerlendirilmesi mümkün bulunmamaktadır.
5.2.3. Yurt dışı
iştirakin ödenmiş sermayesinin en az %50’sine sahip olunması durumunda istisna
uygulaması (Ek:RG-28/9/2024-32676)
27/12/2023 tarihli ve 7491 sayılı Kanunun 58 inci maddesiyle Kurumlar Vergisi
Kanununun yurt dışı iştirak kazançları istisnasını düzenleyen 5 inci maddesinin
birinci fıkrasının (b) bendinde 1/1/2023 tarihinden itibaren elde edilen
kazançlara uygulanmak üzere değişiklik yapılmıştır. Söz konusu değişiklikle,
kanunî ve iş merkezi Türkiye’de bulunmayan anonim veya limited
şirket niteliğindeki yabancı kurumların ödenmiş sermayesinin en az %50’sine
sahip olan ve iştirak edilen kurumdan elde edilen kar payı niteliğindeki
kazancı, elde edilen hesap dönemine ilişkin kurumlar vergisi beyannamesinin
verilmesi gereken tarihe kadar Türkiye’ye transfer eden kurumların söz konusu kazançlarının %50’sinin kurumlar vergisinden istisna
edilmesine imkân tanınmıştır.
Bu
istisnadan faydalanılabilmesi için;
-
İştirak edilen şirketin yurt dışında mukim anonim veya limited
şirket statüsünde olması,
-
İştirak edilen şirketin ödenmiş sermayesinin en az %50’sine sahip olunması,
-
Kazancın elde edildiği hesap dönemine ilişkin kurumlar vergisi beyannamesinin
verildiği tarihe kadar Türkiye’ye transfer edilmesi,
şarttır. İstisnadan faydalanılabilmesi için başkaca bir şart
aranmayacaktır.
İstisna
uygulamasına yönelik ödenmiş sermayenin en az %50’sine sahip olma şartı
açısından, iştirak kazancının elde edildiği tarih itibarıyla geçerli olan oran
dikkate alınacaktır.
Söz
konusu kazançların elde edildiği hesap dönemine ilişkin yıllık kurumlar vergisi
beyannamesinin verilmesi gereken tarihe kadar Türkiye’ye transfer edilmeyen
kısmı için anılan istisnadan yararlanılamayacaktır.
Örnek:
(T) A.Ş., yurt dışında bulunan limited şirket
statüsündeki (D) GmbH şirketine, ödenmiş sermayesinin
%70’ine sahip olmak suretiyle 28/11/2022 tarihinde iştirak etmiş ve söz konusu
şirketten 30/6/2023 tarihinde 30.000 Avro kar payı
geliri elde etmiştir. Elde edilen kar payı mükellef
kurum tarafından 5/12/2023 tarihinde Türkiye’ye transfer edilmiştir. Kazancın
elde edildiği hesap dönemi itibarıyla (D) GmbH’nin
bulunduğu ülkede gelir ve kurumlar vergisi benzeri vergi yükü oranı
%5’tir.
Buna
göre, (T) A.Ş.’nin, ödenmiş sermayesinin %50’sinden
fazlasına sahip olduğu yurt dışı mukimi kurumdan elde ettiği iştirak kazancı,
2023 hesap dönemine ilişkin kurumlar vergisi beyannamesinin verilmesi gereken
tarihten önce Türkiye’ye transfer edildiğinden söz konusu kazancın yarısı
kurumlar vergisinden istisna olacaktır.
İştirak edilen yurt
dışı mukim kurumlardan elde edilen iştirak kazançları dolayısıyla yurt dışında
ödenen ve istisna kazanca tekabül eden kurumlar vergisi ve benzeri vergiler,
Türkiye’deki kazançlar üzerinden tarh olunan kurumlar vergisinden mahsup
edilemeyecektir. Diğer taraftan, istisna kapsamında değerlendirilmeyen iştirak
kazancının %50’lik kısmı için yurt dışında ödenen kurumlar vergisi ve benzeri
vergiler ise ilgili hesap döneminin kurumlar vergisi beyannamesi üzerinden
hesaplanan vergiden mahsup edilebilecektir.
5.3.
Tam mükellef anonim şirketlerin yurt dışı iştirak hisselerini elden
çıkarmalarına ilişkin istisna
Kurumlar
Vergisi Kanununun 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi ile kazancın
elde edildiği tarih itibarıyla aralıksız olarak en az bir yıl süreyle nakit
varlıklar dışında kalan aktif toplamının %75 veya daha fazlası, tam mükellef
olmayan anonim veya limited şirket niteliğindeki şirketlerin her birinin sermayesine
en az %10 oranında iştirakten oluşan tam mükellefiyete tabi anonim şirketlerin,
en az 2 tam yıl süreyle aktiflerinde yer alan yurt dışı iştirak hisselerinin
elden çıkarılmasından doğan kurum kazançları, kurumlar vergisinden istisna
edilmiştir.
Buna göre, bentte yer
alan istisnadan sadece belli şartları taşıyan tam mükellefiyete tabi anonim
şirketler yararlanabilecek olup anonim şirketin;
- Yurt dışı
iştiraklerinin anonim veya limited şirket niteliğinde
olması ve bu iştiraklerin Türkiye’de tam mükellef olmaması,
- Yurt dışı
iştirak kazancının elde edildiği tarih itibarıyla; aralıksız olarak en az bir
yıl süreyle nakit varlıklar dışında kalan aktif toplamının %75 veya daha
fazlasının yurt dışı iştirak hisselerinden oluşması ve yurt dışı iştiraklerinin
her birinin sermayesine en az %10 oranında iştirak etmesi
- Satışa konu
iştirak hisselerini, elden çıkarma tarihi itibarıyla en az iki tam yıl (730
gün) süreyle aktifinde tutmuş olması
gerekmektedir.
Dolayısıyla, anonim
şirketin nakit varlıklar dışındaki aktif toplamının %75’i veya daha fazlasının,
en az bir yıl süreyle yurt dışı iştiraklerinden oluşması gerektiği gibi, anonim
şirketin aktifinin %75’ini veya daha fazlasını oluşturan yurt dışı iştiraklerin
her birinin sermayesine, en az bir yıl süreyle, en az %10 oranında iştirak
edilmesi gerekecektir.
Örneğin; Türkiye’de
tam mükellef olan (A) A.Ş.’nin 13/1/2006 tarihi
itibarıyla üç tam yıldır aktifinde bulunan ve aralıksız olarak en az bir yıl
süreyle nakit varlıklar dışındaki aktif toplamının %80’i tam mükellef olmayan
(B), (C) ve (D) anonim veya limited şirket
mahiyetindeki şirketlere iştirakten oluşmaktadır. Söz konusu yurt dışı
iştiraklerinin bilançoda görülen kayıtlı değeri 400.000.- YTL, nakit varlıklar
dışındaki aktif toplamı ise 500.000.- YTL’dir. (A) A.Ş.’nin
bu şirketlerin sermayesine iştirak payları da aşağıdaki gibidir:
-
(B)
Şirketinin sermayesi 500.000.- YTL, (A) A.Ş.’nin
sermaye payı 250.000.- YTL,
-
(C)
Şirketinin sermayesi 200.000.- YTL, (A) A.Ş.’nin
sermaye payı 100.000.- YTL,
-
(D)
Şirketinin sermayesi 1.000.000.- YTL, (A) A.Ş.’nin
sermaye payı 50.000.- YTL’dir.
Bu takdirde, (A)
A.Ş.’nin (D) Şirketindeki sermaye payı %5 olduğundan
ve bu iştirak payı dışındaki iştiraklerin (A) A.Ş.’nin
nakit varlıklar dışındaki aktif toplamına oranı [(250.000+100.000)/500.000=] %70 olacağından, bu kurum istisna uygulaması
için gereken şartları taşımamaktadır. Bu nedenle, yurt dışı iştirak
hisselerinin satışından elde edilecek kazançlar istisnadan yararlanamayacaktır.
Şayet, (A) A.Ş.’nin (D) Şirketi dışında kalan diğer şirketlere iştirak
etmesi nedeniyle, nakit varlıklar dışındaki aktif toplamı %75 şartını taşıyor
olsaydı, (D) şirketine ait iştirak hisselerinin elden çıkarılmasından doğan
kazançlar için de istisnadan yararlanılabilecekti.
Nakit ve benzeri
varlıklar olarak; şirketin kasasında veya bankada bulunan nakit varlıklar,
şirket tarafından alınan çekler, altın, Devlet tahvili, Hazine bonosu, Toplu
Konut İdaresince çıkarılan veya İMKB’de işlem gören hisse senetleri, tahvil ve
bonoların anlaşılması gerekmektedir.
5.4. Emisyon primi kazancı istisnası
Kurumlar Vergisi
Kanununun 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendi ile anonim şirketlerin
gerek kuruluşlarında gerekse sermayelerini artırdıkları sırada çıkardıkları
payların, itibari değerin üzerinde bir bedelle elden çıkarılması halinde oluşan
kazançlar kurumlar vergisinden istisna edilmektedir.
İstisna, anonim şirketlerin portföylerinde bulunan başka
şirketlere ait hisse senetlerinin elden çıkarılmasından sağlanan
kazançları kapsamamaktadır.
5.5. Türkiye’de kurulu fonlar ile yatırım
ortaklıklarının kazançlarına ilişkin istisna
Kurumlar
Vergisi Kanununun 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde;
-
Menkul kıymetler yatırım fonları veya ortaklıklarının portföy işletmeciliğinden
doğan kazançları,
-
Portföyü Türkiye’de kurulu borsalarda işlem gören altın ve kıymetli madenlere
dayalı yatırım fonları veya ortaklıklarının portföy işletmeciliğinden doğan
kazançları,
-
Girişim sermayesi yatırım fonları veya ortaklıklarının kazançları,
-
Gayrimenkul yatırım fonları veya ortaklıklarının kazançları,
-
Emeklilik yatırım fonlarının kazançları,
-
Konut finansmanı fonları ile varlık finansmanı fonlarının kazançları
anılan fon veya ortaklıkların Türkiye’de kurulmuş
olmaları şartıyla kurumlar vergisinden istisna edilmiştir.
Bu
istisna, anılan fon ve ortaklıkların söz konusu kazançları üzerinden kesinti
yoluyla vergi alınmasına engel teşkil etmemektedir.
(Ek paragraf:RG-28/9/2024-32676) 1/1/2025
tarihinden itibaren elde edilen kazançlara uygulanmak üzere 7524 sayılı Kanunun
32 nci maddesiyle yapılan değişiklikle bu istisnadan
faydalanılabilmesi için, fon ve ortaklıkların (emeklilik yatırım fonları hariç)
sahip oldukları taşınmazlardan elde ettikleri kazançların en az %50’sinin, elde
edildiği hesap dönemine ilişkin kurumlar vergisi beyannamesinin verilmesi
gereken ayı izleyen ikinci ayın sonuna kadar kar payı olarak dağıtılması
şarttır. (Ek cümle:RG-24/5/2026-33263) Diğer
taraftan, 1/1/2025 tarihinden itibaren elde edilen kazançlara ilişkin
avans kar paylarının da kar dağıtımının hesaplanmasında dikkate alınacağı
tabiidir. Bu süre içerisinde belirtilen orana kadar karın ortaklara
dağıtılmaması durumunda, istisnadan faydalanılması nedeniyle zamanında tahakkuk
ettirilmeyen vergiler ziyaa uğramış sayılacaktır.
(Ek paragraf:RG-28/9/2024-32676) Yatırım
fon ve ortaklıklarının, ticari mal niteliğinde olanlar dahil sahip oldukları
taşınmazlardan elde ettikleri kazançlardan; taşınmaz alım satım kazançları,
kira gelirleri, taşınmaza dayalı hakların devir ve temlikinden elde edilen
kazançlar, taşınmaz inşaat projelerinden elde edilen gelirler, taşınmaz işletme
gelirleri gibi doğrudan taşınmazlardan elde ettikleri kazançlarının anlaşılması
gerekmektedir.
(Ek paragraf:RG-28/9/2024-32676) Kar
dağıtımına konu kazanç, bahse konu taşınmazlardan elde edilen kazançlara
yönelik olup bu gelirler dışındaki kazançların dağıtım zorunluluğu
bulunmamaktadır. Kar dağıtım şartının sağlanmaması durumunda, taşınmaz
gelirleri dahil tüm gelirler için istisnadan yararlanılamayacaktır.
(Ek paragraf:RG-24/5/2026-33263) Kar
dağıtımına esas taşınmaz kazancı hesaplanırken, taşınmazlardan elde
edilen hasılattan, bu faaliyet nedeniyle yüklenilen gider ve maliyet
unsurlarının düşülmesi sonucu bulunacak kazanç dikkate alınacaktır.
Taşınmazlara ilişkin faaliyetin veya toplamda tüm faaliyetlerin zararla
sonuçlanması halinde, istisna uygulamasında kar dağıtımı şartının söz konusu
olmayacağı tabiidir.
(Ek paragraf:RG-24/5/2026-33263) Öte
yandan, taşınmazlara ilişkin faaliyetlerin karla, diğer faaliyetlerin ise zararla
sonuçlanması ve toplam kazancın taşınmazlardan elde edilen kazançtan düşük
olması halinde, kazancın yarısının dağıtılması istisna açısından yeterli
sayılacaktır.
Örnek 1: (A)
Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı A.Ş. 2025 yılında taşınmazlardan 1.000.000 TL kar
elde etmiş olup, Ortaklığın diğer faaliyetleri ise 600.000 TL zararla
sonuçlanmıştır. Böylece anılan Ortaklığın 2025 yılında, (1.000.000 – 600.000)
400.000 TL kazancı bulunmaktadır. (Kar dağıtımına konu edilecek tutarın
tespitinde kanuni yedek akçeler ihmal edilmiştir.) Buna göre, (A) Gayrimenkul
Yatırım Ortaklığı A.Ş.’nin 2025 yılı kazancının
yarısı olan (400.000 x %50) 200.000 TL’nin dağıtımı, istisnanın uygulanması
için yeterlidir.
(Ek paragraf:RG-24/5/2026-33263)
Taşınmazlara ilişkin faaliyetler ile bu kapsama girmeyen işlerin birlikte
yürütülmesi halinde müşterek genel giderlerin, bu faaliyetler ile ilgili olarak
cari yılda oluşan maliyetlerin birbirine oranı esas alınarak dağıtılması
gerekmektedir.
(Ek paragraf:RG-24/5/2026-33263) Taşınmaz
faaliyetleri ile bu kapsama girmeyen faaliyetlerde müştereken kullanılan
tesisat, makine ve ulaştırma vasıtalarının amortismanlarının ise
bunların her bir işte kullanıldıkları gün sayısına göre dağıtımının yapılması
gerekmektedir. Hangi işlerde ne kadar süreyle kullanıldığı tespit edilemeyen
sabit kıymetlere ilişkin amortismanlar, müşterek genel giderlerle birlikte
dağıtıma tabi tutulacaktır.
Örnek 2: (B)
Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı A.Ş.’nin 2025
yılında taşınmaz faaliyetine ilişkin maliyeti 9.000.000 TL, diğer faaliyetleri
nedeniyle oluşan maliyeti 1.000.000 TL’dir. Ortaklığın müşterek genel giderleri
ise 500.000 TL’dir. Bu durumda kar dağıtımına esas taşınmaz kazancı, [500.000 x
(9.000.000 / 10.000.000)] 450.000 TL müşterek genel gider dikkate alınmak
suretiyle tespit edilecektir.
(Ek paragraf:RG-28/9/2024-32676) Kazancın
öngörülen süreden sonra dağıtıldığı durumlarda anılan istisnadan
yararlanılamayacaktır.
(Ek paragraf:RG-28/9/2024-32676) (Değişik
paragraf:RG-24/5/2026-33263) Faaliyet alanı gereği portföyüne veya aktifine
taşınmaz dahil edemeyen ve inşaat projeleri yapamayan fon ve
ortaklıkların bahse konu gelirleri bulunmayacağından, bu fon ve ortaklıklar
için kar dağıtımı şartının aranmayacağı tabiidir. Öte yandan, herhangi bir
şekilde taşınmaz kazancı elde eden fon ve ortaklıkların istisnadan
yararlanabilmesi için, söz konusu kazançlar bakımından kar dağıtımı şartı
aranacaktır.
(Ek paragraf:RG-28/9/2024-32676) (Değişik
paragraf:RG-24/5/2026-33263) Dağıtılması gereken kazancın tespitinde,
kurumların Türk Ticaret Kanunu uyarınca ayırması zorunlu olan kanuni yedek
akçeler dikkate alınabilecek ve taşınmaz gelirlerine isabet eden kanuni yedek
akçe tutarı düşüldükten sonraki kazancın %50'si dağıtıma konu edilecektir.
Karın sermayeye eklenmesi kar dağıtımı sayılmadığından, kar paylarının
sermayeye eklenmesi suretiyle kar dağıtım şartının sağlanması söz konusu
değildir. Sermaye piyasası mevzuatına göre belirlenen net dağıtılabilir kar
esas alınarak kar dağıtımı yapılması gerekmektedir. Ancak net dağıtılabilir
karın, Vergi Usul Kanununa göre tutulan kayıtlar kapsamında tespit edilen kar
tutarını aşmaması gerekir. Sermaye piyasası mevzuatına göre belirlenen net
dağıtılabilir karın, Vergi Usul Kanununa göre tutulan kayıtlar kapsamında
tespit edilen kardan daha düşük olması halinde, sermaye piyasası mevzuatına
göre belirlenen net dağıtılabilir karın dikkate alınacağı tabiidir.
Örnek 3: (C)
Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı A.Ş.’nin 2025
yılında taşınmazlardan elde ettiği kazancı 8.000.000 TL’dir. Sermaye piyasası
mevzuatı uyarınca Ortaklığın net dağıtılabilir karı 7.000.000 TL; Vergi Usul
Kanununa göre tutulan kayıtlara göre belirlenen net dağıtılabilir karı ise
5.000.000 TL’dir. Buna göre ilgili mevzuatında aksi bir durum olmadıkça,
Ortaklığın net dağıtılabilir karı olarak 5.000.000 TL esas alınacak ve bu
tutarın, tamamının taşınmazlardan elde edilen kazanç kabul edilmek suretiyle
istisnadan yararlanmak için yarısının dağıtılması gerekecektir.
(Ek paragraf:RG-28/9/2024-32676) Fon ve
ortaklıklar 213 sayılı Kanunun mükerrer 298 inci maddesi uyarınca mali
tablolarını enflasyon düzeltmesine tabi tutmakta, ancak anılan Kanunun geçici
33 üncü maddesi hükmü uyarınca, 2024 ve 2025 hesap dönemlerinde, enflasyon
düzeltmesinden kaynaklanan kar veya zararları kurumlar vergisi matrahının
tespitinde dikkate alamamaktadır. Ancak dönem karı, enflasyon düzeltmesi
sonucuna göre belirlenmektedir.
(Ek paragraf:RG-28/9/2024-32676) Bu
bağlamda, söz konusu dönemlerde dağıtılması gereken kazancın tespitinde,
enflasyon düzeltmesi sonucu bulunan kazancın dikkate alınması gerekmektedir.
(Değişik ibare:RG-24/5/2026-33263) Örnek 4: (D)
Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı A.Ş., 2025 yılında menkul kıymet gelirlerinden
10.000.000 TL, aktifine kayıtlı taşınmazlardan elde ettiği; taşınmaz satış
kazancı 30.000.000 TL, taşınmaz kira geliri 10.000.000 TL, olmak üzere toplamda
50.000.000 TL kazanç elde etmiştir. Bu durumda (D) Gayrimenkul Yatırım
Ortaklığı A.Ş.’nin, aktifine kayıtlı taşınmazlardan
elde etmiş olduğu 40.000.000 TL kazancın %50’si olan 20.000.000 TL’yi, 2025
yılına ilişkin kurumlar vergisi beyannamesinin verilmesi gereken ayı izleyen
ikinci ayın sonuna kadar kar payı olarak ortaklarına
dağıtması şart olup, söz konusu tutarı dağıtması halinde 50.000.000 TL ortaklık
kazancının tamamı 5 inci maddenin birinci fıkrasının (d) bendi uyarınca
kurumlar vergisinden istisna edilecektir. (Kar dağıtımına konu edilecek tutarın
tespitinde kanuni yedek akçeler ihmal edilmiştir.)
(Ek paragraf:RG-28/9/2024-32676)
Belirtilen sürede kar dağıtımı şartının sağlanmaması durumunda ise (D)
Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı A.Ş., 2025 hesap döneminde elde etmiş olduğu
toplam 50.000.000 TL kazancının tamamı için istisnadan yararlanamayacaktır.
(Ek paragraf:RG-28/9/2024-32676) Bu
durumda, 2025 hesap dönemine ilişkin kurumlar vergisi beyannamesinde
istisnadan; faydalanılmaması halinde yapılması gereken bir işlem olmayacak,
faydalanılması halinde ise zamanında tahakkuk ettirilmeyen vergiler vergi
dairesince vergi ziyaı cezası kesilmek suretiyle tarh
edilecek ve gecikme faizi uygulanmak suretiyle tahsil edilecektir.
5.5.1. Menkul kıymetler yatırım fonları veya ortaklıklarının portföy
işletmeciliğinden doğan kazançları
Türkiye’de
kurulu menkul kıymetler yatırım fonları ile menkul kıymetler yatırım
ortaklıklarının portföy işletmeciliğinden doğan kazançları kurumlar vergisinden
istisna edilmiştir.
Fon veya
ortaklık portföyünde, döviz veya dövize
endeksli kıymetlerin bulunması, istisnanın uygulanmasına engel teşkil
etmeyecektir.
5.5.2. Portföyü Türkiye’de kurulu borsalarda işlem gören altın ve
kıymetli madenlere dayalı yatırım fonları veya ortaklıklarının portföy
işletmeciliğinden doğan kazançları
Kurumlar
Vergisi Kanununun 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinin (2)
numaralı alt bendi ile Türkiye’de kurulan ve portföyü de Türkiye’de kurulu
borsalarda işlem gören altın ve kıymetli madenlere dayalı yatırım fonları veya
ortaklıklarının portföy işletmeciliğinden doğan kazançları kurumlar vergisinden
istisna edilmiştir.
Dolayısıyla, bu alt
bent kapsamına giren kazançların belirlenmesinde, kazancı elde eden fon ve
ortaklıkların portföy yapısına bakılacaktır. Fon portföyünün en az %51’ini
devamlı olarak;
- Türkiye’de
kurulu borsalarda işlem gören altın ile altına dayalı sermaye piyasası
araçlarına yatırmış fon ve ortaklıklar "Altın fonu veya ortaklığı",
- Türkiye’de
kurulu borsalarda işlem gören altın ve diğer kıymetli madenler ile bu madenlere
dayalı sermaye piyasası araçlarına yatırmış fon ve ortaklıklar ise
"Kıymetli madenler fonu veya ortaklığı"
olarak kabul edilecektir.
Görüleceği
üzere, söz konusu fonların veya ortaklıkların anılan alt bent kapsamında
değerlendirilebilmesi için portföyü oluşturan altın, kıymetli madenler ile bu
madenlere dayalı sermaye piyasası araçlarının Türkiye’de kurulu borsalarda
işlem görmesi şarttır.
5.5.3. Girişim sermayesi yatırım fonları veya ortaklıklarının
kazançları
Türkiye’de
kurulu girişim sermayesi yatırım fonları veya ortaklıklarının kazançları,
kurumlar vergisinden istisna edilmiştir.
5.5.4. Gayrimenkul yatırım fonları veya ortaklıklarının kazançları
Türkiye’de
kurulu gayrimenkul yatırım fonları veya ortaklıklarının kazançları kurumlar
vergisinden istisna edilmiştir.
(Ek paragraf:RG-1/12/2017-30257)
29/4/1992 tarihli ve 3794 sayılı Sermaye Piyasası Kanununda Değişiklik
Yapılmasına, Bankalar Kanununun Bir Maddesinin Değiştirilmesine ve 35 Sayılı
Kanun Hükmünde Kararnamenin Bazı Maddelerinin Yürürlükten Kaldırılmasına Dair
Kanun ile mülga 28/7/1981 tarihli ve 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanununda
yapılan değişikliklerle gayrimenkul yatırım ortaklıklarının kurulabilmesine
imkan sağlanmıştır.
(Ek paragraf:RG-1/12/2017-30257)
25.6.1992 tarihli ve 3824 sayılı Bazı Vergi Kanunlarında Değişiklik Yapılması
Hakkında Kanunla mülga 5422 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 8 inci maddesinin
birinci fıkrasının (12) numaralı bendinde yapılan değişiklikle gayrimenkul
yatırım fonları veya ortaklıklarının kazançları kurumlar vergisinden istisna
edilmiştir.
(Ek paragraf:RG-1/12/2017-30257)
Mülga 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanununun 3794 sayılı Kanunla
değişik 32, 35 ve 36 ncı maddeleri çerçevesinde
22/7/1995 tarihli ve 22351 sayılı Resmî Gazete’de
yayımlanan “Gayrimenkul Yatırım Ortaklıklarına İlişkin Esaslar Tebliği (Seri:
VI, No: 7)”nin “Tanım” başlıklı 3 üncü maddesinde
gayrimenkul yatırım ortaklıkları, Tebliğin 16 ncı
maddesinde belirtilen gayrimenkuller ve gayrimenkule dayalı sermaye piyasası
araçlarından oluşan portföyü işleten ve gayrimenkule dayalı projelere yatırım
yapan sermaye piyasası kurumları olarak tanımlanmıştır. Söz konusu Tebliğin
“Faaliyet Esasları” başlıklı 16 ncı
maddesine göre gayrimenkul yatırım ortaklıkları;
– Gayrimenkule
dayalı sermaye piyasası araçlarına (gayrimenkul sertifikası ve konut kredileri
karşılığında ihraç edilen varlığa dayalı menkul kıymetler gibi),
– Bina,
arsa ve araziden oluşan gayrimenkullere,
– İlgili
mevzuat uyarınca gerekli izinleri alınmış, projesi hazırlanmış, inşaata
başlayabilmesi için gerekli belgelerin tam ve doğru olduğu (anılan Tebliğin Ek
1 inci maddesinde belirtilen) ekspertiz şirketlerince onaylanmış gayrimenkule
dayalı projelere ve
– Kira geliri
elde etmek amacıyla, bitmiş veya asgari %50'si tamamlanmış gayrimenkullere
yatırım yapabilir, gayrimenkuller üzerinde intifa
hakkı kurabilir ve bu hakkı kullanabilirler.
(Ek paragraf:RG-1/12/2017-30257) 8/11/1998
tarihli ve 23517 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan
“Gayrimenkul Yatırım Ortaklıklarına İlişkin Esaslar Tebliği (Seri: VI, No: 11)”
ile Gayrimenkul Yatırım Ortaklıklarına İlişkin Esaslar Tebliği (Seri: VI, No:
7) yürürlükten kaldırılmıştır.
(Ek
paragraf:RG-1/12/2017-30257) Gayrimenkul Yatırım
Ortaklıklarına İlişkin Esaslar Tebliği (Seri: VI, No: 11)’nin
“Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesinde gayrimenkul yatırım ortaklığı; anılan
Tebliğ ile belirlenmiş usul ve esaslar dahilinde, gayrimenkullere, gayrimenkule
dayalı sermaye piyasası araçlarına, gayrimenkul projelerine, gayrimenkule
dayalı haklara ve sermaye piyasası araçlarına yatırım yapabilen, belirli
projeleri gerçekleştirmek üzere adi ortaklık kurabilen ve Tebliğde izin verilen
diğer faaliyetlerde bulunabilen sermaye piyasası kurumları olarak tanımlanmıştır.
(Ek paragraf:RG-1/12/2017-30257) 5422
sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu, 5520 sayılı Kanun ile yürürlükten kaldırılmış,
gayrimenkul yatırım fon veya ortaklıklarının kazançlarına ilişkin istisna
düzenlemesi, 5520 sayılı Kanunun 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (d)
bendinin (4) numaralı alt bendinde aynen korunmuştur.
(Ek paragraf:RG-1/12/2017-30257) Mülga
2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu çerçevesinde hazırlanarak 29/1/2009 tarihli
ve 27125 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan “Altyapı
Gayrimenkul Yatırım Ortaklıklarına İlişkin Esaslar Tebliği (Seri: VI, No: 24)”
ile “Altyapı Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı” özel bir tür yatırım ortaklığı
olarak düzenlenmiştir.
(Ek paragraf:RG-1/12/2017-30257)
6/12/2012 tarihli ve 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanununun 48 inci ve 49 uncu
maddelerine dayanılarak hazırlanan III-48.1 sayılı “Gayrimenkul Yatırım
Ortaklıklarına İlişkin Esaslar Tebliği” 28/5/2013 tarihli ve 28660 sayılı Resmî
Gazete’de yayımlanmış ve söz konusu Tebliğin 51 inci
maddesiyle “Gayrimenkul Yatırım Ortaklıklarına İlişkin Esaslar Tebliği (Seri:
VI, No: 11)” yürürlükten kaldırılmıştır.
(Ek
paragraf:RG-1/12/2017-30257) III-48.1 sayılı Gayrimenkul
Yatırım Ortaklıklarına İlişkin Esaslar Tebliğinin 4 üncü maddesine göre
gayrimenkul yatırım ortaklığı, anılan Tebliğ ile belirlenmiş usul ve esaslar
dahilinde, gayrimenkuller, gayrimenkul projeleri, gayrimenkule dayalı haklar,
sermaye piyasası araçları ve Kurulca belirlenecek diğer varlık ve haklardan
oluşan portföyü işletmek amacıyla paylarını ihraç etmek üzere kurulan ve 6362
sayılı Kanunun 48 inci maddesinde sınırı çizilen faaliyetler çerçevesinde olmak
kaydı ile bu Tebliğde izin verilen diğer faaliyetlerde bulunabilen sermaye
piyasası kurumudur.
(Ek
paragraf:RG-1/12/2017-30257) 23/1/2014 tarihli ve 28891
sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
III-48.1.a sayılı “Gayrimenkul Yatırım Ortaklıklarına İlişkin Esaslar
Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ” ile altyapı gayrimenkul yatırım
ortaklıklarına ilişkin düzenlemeler III-48.1 sayılı Gayrimenkul Yatırım
Ortaklıklarına İlişkin Esaslar Tebliğine ilave edilmiş; aynı Resmî Gazete’de yayımlanan III-48.4 sayılı “Altyapı Gayrimenkul
Yatırım Ortaklıklarına İlişkin Esaslar Tebliği (Seri: VI, No: 24)’nin Yürürlükten Kaldırılmasına Dair Tebliğ” ile Altyapı
Gayrimenkul Yatırım Ortaklıklarına İlişkin Esaslar Tebliği (Seri: VI, No: 24)
yürürlükten kaldırılmıştır.
(Ek paragraf:RG-1/12/2017-30257) Söz
konusu değişiklikler sonrasında III-48.1 sayılı Gayrimenkul Yatırım Ortaklıklarına
İlişkin Esaslar Tebliğinde yer alan düzenlemelere göre altyapı gayrimenkul
yatırım ortaklıkları, münhasıran altyapı yatırım ve hizmetlerinden oluşan
portföyü işletmek amacıyla kurulan veya dönüşen şirketler olup, altyapı yatırım
ve hizmetleri ile ilişkili olmayan gayrimenkuller, gayrimenkul projeleri ve
gayrimenkule dayalı haklara yatırım yapamamaktadırlar. Diğer taraftan, anılan
Tebliğ kapsamındaki gayrimenkul yatırım ortaklıklarının da ana faaliyet
konularına ilişkin gayrimenkul veya gayrimenkul projelerine bağlı olarak
yürütülen ve arızi nitelik taşıyanlar hariç olmak üzere, altyapı yatırım ve
hizmetleri ile bunlar kapsamındaki varlık ve haklara yatırım yapamayacakları
düzenlenmiştir.
(Ek paragraf:RG-1/12/2017-30257) III-48.1
sayılı Tebliğde münhasıran altyapı yatırım ve hizmetlerinden oluşan portföyü
işletecek gayrimenkul yatırım ortaklıkları için asgari çıkarılmış sermaye ve öz
sermaye şartına, kuruluş ve dönüşümü takip eden belli bir süre içinde payların
halka arz edilmesine veya nitelikli yatırımcılara satılma zorunluluğuna,
yapılacak yatırımlarla ilgili asgari şartlara ilişkin ayrıntılı ve gayrimenkul
yatırım ortaklıklarından ayrışan düzenlemeler yapılmıştır.
(Ek
paragraf:RG-1/12/2017-30257) Bu kapsamda, gayrimenkul yatırım
fon veya ortaklıklarının kazançlarına yönelik olarak 1992 yılında 3824 sayılı
Kanunla yapılan değişiklikle ihdas edilen ve 5520 sayılı Kurumlar Vergisi
Kanununun 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinin (4) numaralı alt
bendinde de aynen korunan istisna düzenlemesi, esas itibarıyla gayrimenkuller,
gayrimenkul projeleri ve gayrimenkule dayalı haklardan oluşan bir portföyü
işleten gayrimenkul yatırım fon veya ortaklıklarının kazançlarını
kapsamaktadır. Söz konusu gayrimenkul yatırım fon veya ortaklıklarının
portföylerini oluştururken, Sermaye Piyasası Kurulunun belirlediği
gayrimenkullere, gayrimenkul projelerine ve gayrimenkule dayalı haklara yatırım
yapma zorunluluk oranından kalan kısmını mevduat, katılma hesabı, repo, iştirak
ve belirlenen diğer varlık ve haklardan oluşturmaları istisna uygulanmasına
engel teşkil etmeyecektir.
(Ek paragraf:RG-1/12/2017-30257) Portföyü,
yukarıda belirtilen gayrimenkul yatırım fon veya ortaklıklarından farklı
olarak, altyapı yatırım ve hizmetleri gibi diğer varlık ve haklardan oluşan
yatırım fon veya ortaklıklarının kazançlarının Kanunun 5 inci maddesinin
birinci fıkrasının (d) bendinin (4) numaralı alt bendi kapsamında istisnaya
konu edilmesi mümkün değildir. Bu fon veya ortaklıkların, sermaye piyasası
mevzuatına göre kurulmuş olmaları ya da unvanlarında “Gayrimenkul Yatırım Fonu”
veya “Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı” ibarelerinin bulunması, bunların anılan
istisnadan faydalanmasını sağlamayacaktır.
5.5.5. Emeklilik yatırım fonlarının kazançları
Türkiye’de
kurulu emeklilik yatırım fonlarının kazançları kurumlar vergisinden istisna
edilmiştir.
5.5.6. Konut finansmanı fonları ile varlık finansmanı fonlarının
kazançları
Türkiye’de
kurulu konut finansmanı fonları ile varlık finansmanı fonlarının kazançları
kurumlar vergisinden istisna edilmiştir.
5.6.
Taşınmaz ve iştirak hisseleri ile kurucu senetleri, intifa senetleri, rüçhan
hakları ile girişim sermayesi yatırım fonları katılma paylarının satış kazancı
istisnası (Değişik başlık:RG-28/9/2024-32676)
5.6.1.
Kurumlar Vergisi Kanununun yayım tarihinden önce gerçekleşen satış işlemlerinde
istisna uygulaması
Kurumlar
Vergisi Kanununun 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde,
taşınmazlar ve iştirak hisseleri ile kurucu senetleri, intifa senetleri ve
rüçhan haklarının satışından doğan kazançlara
ilişkin istisna düzenlenmektedir. İstisnanın amacı, kurumların bağlı
değerlerinin ekonomik faaliyetlerde daha etkin bir şekilde kullanılmasına
olanak sağlanması ve kurumların mali bünyelerinin güçlendirilmesidir. Bu bentte
belirtilen koşulların sağlanması halinde, kurumların en az iki tam yıl süreyle
aktiflerinde yer alan taşınmazlar ve iştirak hisseleri ile aynı süreyle sahip
oldukları kurucu senetleri, intifa senetleri ve rüçhan haklarının satışından
doğan kazançların %75’lik kısmı kurumlar vergisinden istisna edilmektedir.
5520 sayılı Kurumlar
Vergisi Kanununun 37 nci
maddesinde, Kanunun 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinin yürürlük
tarihi, Kanunun yayım tarihi olan 21/6/2006 tarihi olarak belirlenmiş ve bu
tarih itibarıyla da mülga 5422 sayılı Kanunun 8 inci maddesinin (5) ve (12)
numaralı bentleri yürürlükten kalkmış bulunmaktadır.
Dolayısıyla,
taşınmazlar ve iştirak hisseleri (kurucu senetleri ve intifa senetleri dahil)
ile rüçhan haklarının 21/6/2006 tarihinden önce satışından elde edilen
kazançlar için 5520 sayılı Kanunun geçici 1 inci maddesinin onuncu fıkrası
uyarınca, mülga 5422 sayılı Kanunun 8 inci maddesinin
(5) ve (12) numaralı bentlerinde yer alan hükümler uygulanacaktır.
Her ne kadar, 5520
sayılı Kanunun 36 ncı
maddesiyle, mülga 5422 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu ile ek ve değişiklikleri
yürürlükten kaldırılmış olsa da 5520 sayılı Kanunun geçici 1 inci maddesinin
onuncu fıkrasında, “Bu Kanunun yürürlüğünden önceki dönemler itibarıyla 5422
sayılı Kanun hükümlerinin uygulanmasına devam olunur.” hükmü yer almaktadır.
Bu itibarla, söz
konusu istisna hükmünün yürürlüğünün Kanunun yayım tarihi olarak belirlenmiş
olması, 1/1/2006 tarihi ile 21/6/2006 tarihleri arasında mülga 5422 sayılı
Kurumlar Vergisi Kanununun 8 inci maddesinin (5) ve (12) numaralı bentlerinin
uygulanmasına engel teşkil etmeyecektir.
5520 sayılı Kanunun 37 nci maddesi ile Kanunun diğer
bazı maddelerinin de yürürlük tarihleri farklı belirlenmiştir. Örneğin, 13 ve
35 inci maddelerin yürürlük tarihi 1/1/2007 olarak öngörülmüştür. Dolayısıyla
Kanunun bütün maddeleri 1/1/2006 tarihinde yürürlüğe girmediğinden, maddelerin
yürürlük tarihine göre, mülga 5422 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanacağı
dönemlerin belirlenmesi gerekmektedir. Yani;
- Taşınmazların
ve iştirak hisseleri (kurucu senetleri ve intifa senetleri dahil) ile rüçhan haklarının satış kazancı istisnasında,
21/6/2006 tarihine kadar, mülga 5422 sayılı Kanunun 8 inci maddesinin (5) ve (12) numaralı bentleri,
-
“Transfer
fiyatlandırması yoluyla örtülü kazanç dağıtımı” başlıklı 13 üncü maddenin
uygulanmasında, 1/1/2007 tarihine kadar, mülga 5422 sayılı Kanunun 17 nci maddesi,
-
“Muafiyet,
istisna ve indirimlerin sınırı” başlıklı 35 inci maddenin uygulanmasında,
1/1/2007 tarihine kadar, mülga 5422 sayılı Kanunun mükerrer 45 inci maddesi
uygulanacaktır.
Öte yandan, 21/6/2006
tarihinden önce gerçekleşen taşınmazlar ve iştirak hisseleri satışında, mülga
5422 sayılı Kanunun 8 inci maddesinin (12) numaralı bendi uygulanacağından,
satıştan elde edilen kazancın tamamı, anılan
maddede yer alan şartlar dahilinde istisnadan yararlanacaktır. Dolayısıyla,
istisnanın uygulanabilmesi için kazancın sermayeye ilave edilmesine karar
verilmesi, sermayeye ilave edilme işleminin satışın yapıldığı yılı izleyen
ikinci takvim yılının sonuna kadar gerçekleştirilmesi ve diğer şartların yerine
getirilmesi gerekmektedir. Söz konusu tarihten önce gerçekleşen rüçhan
haklarının satışında da mülga 5422 sayılı Kanunun 8 inci maddesinin (5)
numaralı bendinin uygulanacağı tabiidir.
5.6.2.
Kurumlar Vergisi Kanununun yayım tarihinden sonra gerçekleşen satış
işlemlerinde istisna uygulaması
Kurumlar Vergisi
Kanununun yayım tarihi olan 21/6/2006 tarihinden sonra gerçekleşecek
taşınmazlar ve iştirak hisseleri ile kurucu senetleri ve intifa senetlerinin
satışlarında doğan kazançlara anılan Kanunun 5 inci maddesinin birinci
fıkrasının (e) bendinde yer alan hükümler uygulanacaktır. Buna göre, bentte yer
alan şartlar dahilinde elde edilen kazançların %75’i istisna kazanç olarak
dikkate alınacak olup kalan kısım ise vergilendirilecektir.
(Ek
paragraf:RG-23/12/2017-30279) 7061 sayılı Kanunun 89 uncu maddesinin
birinci fıkrasının (a) bendiyle 5520 sayılı Kanunun 5 inci maddesinin birinci
fıkrasının (e) bendinin birinci cümlesi değiştirilmiş olup söz konusu
değişikliğin yürürlüğe girdiği 5/12/2017 tarihinden itibaren (bu tarih dahil)
yapılan taşınmaz satışlarından elde edilen kazancın %50’lik kısmına istisna
uygulanacak; bu tarihten önce yapılan taşınmaz satışlarından elde edilen
kazancın ise %75’lik kısmı istisna uygulamasına konu edilebilecektir.
(Ek paragraf:RG-5/5/2012-28283) (Mülga:RG-31/12/2016-29935
(3.Mükerrer)
(Değişik
dördüncü paragraf:RG-28/9/2024-32676) Diğer taraftan, 7456
sayılı Kanunun 19 uncu maddesiyle Kurumlar Vergisi Kanununun 5 inci maddesinin
birinci fıkrasının (e) bendinde değişiklik yapılmış ve kurumların taşınmaz
satışlarından elde ettikleri kazançlarının kurumlar vergisinden istisna
edilmesine yönelik uygulamaya son verilmiştir. Öte yandan, aynı Kanunun 22 nci maddesiyle Kurumlar Vergisi
Kanununa eklenen geçici 16 ncı madde ile de 15/7/2023
tarihinden önce kurumların aktifinde yer alan taşınmazlar için taşınmaz satış
kazancı istisnasına yönelik hükümlerin uygulanmaya devam edileceği ancak söz
konusu istisna oranının %25 olacağı hükmüne yer verilmiştir.
(Ek paragraf:RG-28/9/2024-32676) Buna göre, 15/7/2023
tarihinden önce kurumların aktiflerinde yer alan taşınmazların bu tarihten
sonraki satışlarından elde edilen kazançlar için Kurumlar Vergisi Kanununun 5
inci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinin 7456 sayılı Kanunla yapılan
değişiklik öncesi (istisna oranı hariç) hükümleri uygulanacak olup aşağıdaki
açıklamalara göre işlem tesis edilecektir.
5.6.2.1. İstisnadan
yararlanacak olanlar
Söz konusu istisna
hükmünden, dar mükellef kurumlar da dahil olmak üzere, tüm kurumlar vergisi
mükellefleri yararlanabilecektir.
_____________
(6) 25/2/2011 tarihli ve
27857 1. Mükerrer sayılı Resmî Gazete’de
yayımlanmıştır.
5.6.2.2. İstisnanın
uygulanmasına konu olacak iktisadi kıymetler
5.6.2.2.1.
Taşınmazlar
İstisnaya
konu olan taşınmazlar, Türk Medeni Kanununda
“Taşınmaz” olarak tanımlanan ve esas niteliği bakımından bir yerden başka bir
yere taşınması mümkün olmayan, dolayısıyla yerinde sabit olan mallardır.
Bunlar Türk Medeni Kanununun 704 üncü maddesinde;
- Arazi,
- Tapu siciline
ayrı sayfaya kaydedilen bağımsız ve sürekli haklar,
- Kat mülkiyeti
kütüğüne kayıtlı bağımsız bölümler
olarak sayılmıştır.
Elden çıkarılacak
taşınmazlardan doğacak kazancın, bu istisna uygulamasına konu olabilmesi için
taşınmazın Türk Medeni Kanununun 705 inci maddesi
gereğince kurum adına tapuya tescil edilmiş olması gerekmektedir. Bu nedenle,
ilgili kurum adına tapuya tescili yapılmamış bir binanın satışından doğan
kazanca bu istisna uygulanmayacaktır.
Fiiliyatta cins
tashihinin kurum adına tapuya tescilinin yapılmasında çeşitli nedenlerle
gecikmeler olabilmektedir. Bu gibi durumlarda, taşınmazın işletme aktifinde iki
yıl süreyle bulunup bulunmadığının, tespitinde, işletmede iki yıldan fazla
süreyle sahip olunarak fiilen kullanıldığının, yapı inşaatı ruhsatı, vergi
dairesi tespiti veya resmi kurum kayıtlarından birisi ile tevsik edilebilmesi
mümkün olabilecektir.
Örneğin; organize
sanayi bölgeleri tarafından verilen tahsis belgesine istinaden veya çeşitli
nedenlerle iki yıldan fazla süreyle fiilen kullanılan ancak, tapuda kurum adına
henüz tescil edilmemiş bir taşınmazın tahsis belgesine dayanılarak veya
zilyetliğin devri suretiyle satılması durumunda bir taşınmaz satışından
bahsedilemeyeceğinden istisna uygulanmayacak, ancak, iki tam yıl kullanıldığı
yukarıda yer alan açıklamalar çerçevesinde tevsik edilen taşınmazın tapuda
kurum adına tescil edildikten sonra satılması halinde, satıştan elde edilen
kazançlar bu istisna kapsamında değerlendirilecektir.
Taşınmaz tanımına,
taşınmazın bütünleyici parçası niteliğinde olan unsurları da girecektir.
Bütünleyici parça, Türk Medeni Kanununun 684 üncü
maddesinde, “Bir şeye malik olan kimse, o şeyin bütünleyici parçalarına da
malik olur. Bütünleyici parça, yerel âdetlere göre asıl şeyin temel unsuru olan
ve o şey yok edilmedikçe, zarara uğratılmadıkça veya yapısı değiştirilmedikçe
ondan ayrılmasına olanak bulunmayan parçadır.” şeklinde tanımlanmıştır.
Taşınmaz tanımına,
taşınmazın eklentisi niteliğinde olan unsurlar girmeyecektir. Eklenti, Türk Medeni Kanununun 686 ncı
maddesinde; “Bir şeye ilişkin tasarruflar, aksi belirtilmedikçe onun
eklentisini de kapsar. Eklenti, asıl şey malikinin anlaşılabilen arzusuna veya
yerel âdetlere göre, işletilmesi, korunması veya yarar sağlaması için asıl şeye
sürekli olarak özgülenen ve kullanılmasında birleştirme, takma veya başka bir
biçimde asıl şeye bağlı kılınan taşınır maldır. Eklenti, asıl şeyden geçici
olarak ayrılmakla bu niteliğini kaybetmez." şeklinde tanımlanmıştır.
İstisna
uygulaması sabit üretim vasıtası niteliğindeki makineler açısından
değerlendirildiğinde, makinelerin sökülmesi gerektiği zaman bina tahrip olacak
veya zarar görecek ise bu makineler binanın bütünleyici parçası olarak kabul
edilecektir. Aynı şekilde, bina ile birlikte bir bütün oluşturan ve birbirinden
ayrılmaları halinde istenilen faydayı sağlamayacak durumda olan makineler de
binanın bütünleyici parçasıdır. Bunlara örnek olarak transformatörler,
kazanlar, zemine raptedilen türbinler sayılabilir.
Taşınmazlarla
birlikte satışa konu olan ve o taşınmazın bütünleyici parçası sayılan şeylerin
satışından elde edilen kazançlar da istisna kapsamında değerlendirilecektir.
Ancak, taşınmazın zeminine veya duvara sabitlenmiş olmakla birlikte münferiden
veya toplu olarak sökülüp satılması mümkün olan ve bu takdirde işletmenin sınai
olma vasfını değiştirmeyen ve üretimi de aksatmayan makine ve benzeri aletler
bütünleyici parça niteliğinde değerlendirilemeyeceğinden bunların satışından
doğan kazanç, istisnadan yararlanamayacaktır.
Öte yandan,
makinelerin taşınmazdan bağımsız olarak satılması halinde, mütemmim cüz olma
vasıfları kalmayacağından, bunların satışı menkul mal satışı olarak kabul
edilecektir.
5.6.2.2.2. İştirak
hisseleri, kurucu senetleri ve intifa senetleri
Maddede yer alan
"iştirak hisseleri" deyimi, menkul değerler portföyüne dahil hisse
senetleri ile ortaklık paylarını ifade etmektedir.
Bunlar,
- Anonim
şirketlerin ortaklık payları veya hisse senetleri (Sermaye Piyasası Kanununa
göre kurulan yatırım ortaklıkları hisse senetleri dahil),
- Limited
şirketlere ait iştirak payları,
- Sermayesi
paylara bölünmüş komandit şirketlerin komanditer ortaklarına ait ortaklık
payları,
- İş ortaklıkları
ile adi ortaklıklara ait ortaklık payları,
-
Kooperatiflere ait ortaklık payları
olarak sıralanabilir.
Sermaye Piyasası
Kurulunun düzenleme ve denetimine tabi fonların katılma belgeleri ise iştirak
hissesi olarak değerlendirilmeyecektir.
Mülga
5422 sayılı Kanunun uygulanmasında, kurucu senetleri ile diğer intifa
senetlerinin elden çıkarılmasından doğan kazançlar anılan Kanunun 8 inci
maddesinin (12) numaralı bendine göre kurumlar vergisinden istisna
edilmekteydi. 5520 sayılı Kanunda yapılan düzenlemeyle konuya Kanunun lafzında
da yer verilmek suretiyle uygulamaya açıklık kazandırılmıştır.
5.6.2.2.3.
Rüçhan hakları
Anonim şirketler ile eshamlı
komandit şirketlerin sermaye artırımına gitmeleri durumunda, bu şirketlerin hisse senetlerini aktifinde bulunduran
kurumlar, bedelli veya bedelsiz olarak yapılan bu sermaye artırımına
katılabilecekleri gibi yeni hisse senedi rüçhan hakkı kuponlarını (öncelikli
alım hakkı) başkalarına da satabilmektedirler. Söz konusu rüçhan haklarının
satışından elde edilen kazançların %75’i istisnadan yararlanabilecektir.
5.6.2.2.4. Girişim
sermayesi yatırım fonları katılma payları (Ek:RG-28/9/2024-32676)
Sermaye piyasası
mevzuatına göre girişim sermayesi yatırım fonları, nitelikli yatırımcılardan
katılma payı karşılığında toplanan para ya da iştirak paylarıyla, pay sahipleri
hesabına, inançlı mülkiyet esaslarına göre, girişim sermayesi yatırımlarından
oluşan portföyü işletmek amacıyla kurulan ve tüzel kişiliği bulunmayan mal
varlığı olarak tanımlanmaktadır.
Buna göre, Sermaye
Piyasası Kurulundan izin alarak faaliyette bulunan girişim sermayesi fonlarının
katılma paylarının satışından elde edilecek kazançların %75’i, bu bölümde
öngörülen diğer şartların da sağlanması kaydıyla kurumlar vergisinden istisna
edilecektir.
5.6.2.3.
İstisna uygulamasına ilişkin şartlar
5.6.2.3.1.
İki tam yıl süre ile aktifte bulundurulma
İstisna uygulamasına
konu olacak taşınmazlar ve iştirak hisseleri ile kurucu senetleri, intifa
senetleri ve rüçhan haklarının en az iki tam yıl (730 gün) süreyle kurumun
aktifinde yer alması, diğer bir ifadeyle kurumun bu değerlere iki tam yıl
süreyle bilfiil sahip olması gerekmektedir.
Örneğin; 2 Şubat 2005
tarihinde iktisap edilmiş ve aktife alınmış bir taşınmazın, 2 Şubat 2007
tarihinden sonra (bu tarih dahil) satılması ve diğer şartların da gerçekleşmesi
halinde bu satıştan doğan kazanç kurumlar vergisinden istisna edilecektir.
(Ek paragraf:RG-5/5/2012-28283) (Mülga:RG-31/12/2016-29935
3.Mükerrer)
5.6.2.3.1.1. Bedelsiz
olarak veya rüçhan hakkı kullanılmak suretiyle elde edilen hisse senetlerinde
iktisap tarihi
Kurumların mevcut
hisse senetleri dolayısıyla ellerinde bulunan rüçhan hakkı kuponları karşılığında
itibari değeriyle yeni hisse senedi iktisap etmeleri halinde, yeni iktisap
edilen söz konusu hisse senetleri açısından iktisap tarihi olarak, eski hisse
senetleri ya da iştirak hissesinin iktisap tarihi esas alınacaktır. Aynı durum,
iştirak edilen kurumun nedeni ne olursa olsun yapmış olduğu sermaye artışı
dolayısıyla bedelsiz olarak iktisap edilen hisse senetleri açısından da geçerli
olacaktır.
Bunun dışında, rüçhan
hakkı dolayısıyla itibari değerinden farklı bir değerle hisse senedi iktisap
edilmesi durumunda; bu hisse senetlerinin iktisap tarihi olarak, eski hisse
senetleriyle ilişkilendirilmeksizin, fiilen kurumun aktifine girdikleri tarih
esas alınacaktır.
5.6.2.3.1.2. Devir ve
bölünme hallerinde iktisap tarihi
Kurumlar Vergisi
Kanununun 19 ve 20 nci
maddeleri kapsamında gerçekleştirilen devir, tam ve kısmi bölünme hallerinde,
devir veya bölünme suretiyle devralınan taşınmazlar, iştirak hisseleri, kurucu
senetleri ve intifa senetleri ile rüçhan haklarının iktisap tarihi olarak,
devir alınan veya bölünen kurumdaki iktisap tarihi esas alınacaktır.
5.6.2.3.1.3. İnşa
halindeki binalarda 2 yıllık sürenin tespiti
Kurumlar tarafından,
inşaatı henüz tamamlanmayan, fiilen kullanma imkanı da
bulunmayan binaların satılması halinde; kurum aktifinde iki tam yıl kayıtlı
olması koşuluyla, sadece binanın arsasının satış kazancına tekabül eden kısmı
kurumlar vergisinden istisna olacaktır.
Ancak, arsa üzerinde
inşa edilen ve aktife kaydedilen binanın, kurum adına tapuya tescil edilerek
satılması halinde, satılan binanın iki yıllık aktifte bulundurulma süresinin
başlangıç tarihi olarak, inşaatın tamamlandığı ve bina olarak kullanılmaya
başlandığı tarih esas alınacaktır.
5.6.2.3.1.4. Aynı
kuruma ait iştirak hisselerinin iktisabında 2 yıllık sürenin tespiti
Kurumlar vergisi
mükelleflerinin, aynı kuruma ait değişik tarihler itibarıyla iktisap ettikleri
iştirak hisselerinin bir kısmını satmaları durumunda, söz konusu iştirak
hisselerinin iki tam yıl aktifte yer alma şartını sağlayıp sağlamadığının
tespitinde ilk giren ilk çıkar (FİFO) yönteminin kullanılması gerekmektedir.
5.6.2.3.1.5.
Sat-kirala-geri al işlemine veya kira sertifikası ihracına konu edilen
taşınmazların üçüncü kişilere satışında 2 yıllık sürenin tespiti (Ek:RG-31/12/2016-29935 3.Mükerrer)
21/11/2012 tarihli
ve 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu
kapsamında geri kiralama amacıyla ve sözleşme sonunda geri alınması şartıyla,
kurumlar tarafından finansal kiralama şirketleri, katılım bankaları ile
kalkınma ve yatırım bankalarına devredilen taşınmazların kiracı tarafından
üçüncü kişilere satışında, aktifte bulundurma süresinin hesabında, bu taşınmazların
sat-kirala-geri al işlemi dolayısıyla finansal kiralama şirketi, katılım
bankaları, kalkınma ve yatırım bankalarının aktifinde bulunduğu süreler de
dikkate alınır.
Aynı
şekilde, 6/12/2012 tarihli ve 6362 sayılı Sermaye
Piyasası Kanunu kapsamında kira sertifikası ihracı amacıyla varlık kiralama
şirketlerine devredilen taşınmazların kaynak kuruluş tarafından üçüncü kişilere
satışında, aktifte bulundurma süresinin hesabında, bu taşınmazların kira
sertifikası ihracı amacıyla varlık kiralama şirketinin aktifinde bulunduğu
süreler de dikkate alınır.
Örnek: (A) A.Ş.’nin 6/6/2016 tarihinde
iktisap ederek aktifine aldığı taşınmazı, şirketin finansman ihtiyacı
dolayısıyla 23/9/2016 tarihinde (B) Kalkınma Bankası A.Ş.’ye
geri kiralama amacıyla ve sözleşme sonunda geri alınması şartıyla
devredilmiştir. (B) Kalkınma Bankası A.Ş. bu taşınmazı 7 yıllığına (A) A.Ş.’ye geri kiralamıştır. (B) Kalkınma Bankası A.Ş.
sözleşme süresi sonunda bu taşınmazı 25/9/2023 tarihinde
(A) A.Ş.’ye geri satmıştır.
(A) A.Ş.
bu taşınmazını 8/12/2023 tarihinde (C) Ltd. Şti.’ne satmıştır.
(A) A.Ş.’nin 6/6/2016 tarihinde iktisap etmiş olduğu
taşınmazın (C) Ltd. Şti.’ne satışında istisna uygulanırken, 2 tam
yıl aktifte yer alma şartının sağlanıp sağlanamadığının tespitinde bu
taşınmazın (B) Kalkınma Bankası A.Ş.’nin aktifinde bulunduğu süre de dikkate
alınacaktır. Buna göre, (A) A.Ş.’nin finansman temini amacıyla
sat-kirala-geri al işlemine konu ettiği taşınmazını 8/12/2023 tarihinde (C) Ltd. Şti.’ne satışında istisna uygulaması açısından
iki tam yıllık aktifte yer alma şartının sağlanıp sağlanamadığının tespitinde
6/6/2016 ile 8/12/2023 tarihleri arasındaki süre dikkate alınacaktır.
5.6.2.3.2. Satış
kazancının fon hesabında tutulması
Taşınmazlar ve iştirak
hisseleri ile kurucu senetleri, intifa senetleri ve rüçhan haklarının satışında
kazanç, satış işlemi ile birlikte doğacağından, satış işlemi ister peşin
isterse vadeli olarak yapılmış olsun istisna, satışın yapıldığı dönemde
uygulanacaktır.
(Ek:RG-20/11/2008-27060)
Bu
değerlerin satışından elde edilecek kazancın istisnadan yararlanan kısmının,
pasifte özel bir fon hesabına alınması ve satışın yapıldığı yılı izleyen
beşinci yılın sonuna kadar söz konusu fon hesabında tutulması gerekmektedir. Bu
çerçevede, fon hesabına alınma işleminin, satışın yapıldığı yılı izleyen hesap
döneminin başından itibaren kazancın beyan edildiği döneme ait kurumlar vergisi
beyannamesinin verildiği tarihe kadar yapılması gerekmektedir. Dolayısıyla,
istisnadan yararlanacak olan kazanç tutarı, satışın yapıldığı dönemin genel
sonuç hesaplarına yansıyacak olup kurumlar vergisi beyannamesinin ilgili
satırında gösterilmek suretiyle istisnadan yararlanılabilecektir. Anılan
istisnadan geçici vergi dönemleri itibarıyla da yararlanılması mümkün olup
belirtilen süre zarfında söz konusu kazancın fon hesabına alınmaması durumunda,
kurumlar vergisi beyannamesinde istisnadan yararlanılabilmesi mümkün olmadığı
gibi geçici vergi dönemleri itibarıyla yararlanılan istisna nedeniyle zamanında
tahakkuk etmeyen vergilerden kaynaklanan vergi ziyaı
cezası ve gecikme faizinin ayrıca aranacağı tabiidir. Fon hesabına alınan
kazanç tutarının mükelleflerce sermayeye ilavesi mümkün bulunmaktadır. Ancak,
fon hesabına alınan kazanç tutarının sermayeye ilave dışında, beş yıl içinde
başka bir hesaba nakledilmesi, işletmeden çekilmesi veya dar mükellef
kurumlarca ana merkeze aktarılması ya da kurumun tasfiyesi halinde, istisna
uygulanması nedeniyle zamanında tahakkuk etmeyen vergiler, vergi ziyaı cezası ve gecikme faizi ile birlikte tahsil
edilecektir.
İstisna,
satış kazancının %75’ine uygulandığından, kazancın tamamının fon hesabına
alınma şartı bulunmayıp, sadece istisnadan yararlanan kazanç kısmının söz
konusu fon hesabına alınması yeterlidir.
Öte
yandan, istisna uygulamasında mükelleflerin kazancın belli bir kısmı için
istisnadan yararlanabilmeleri mümkün bulunmaktadır. İstisnadan kısmen
yararlanılması halinde, yararlanılmayan bu kazanç tutarı için sonraki yıllarda
istisnadan yararlanılabilmesi mümkün değildir. İstisnadan yararlanması
öngörülen kazanç kısmının fon hesabına alınan kazanç kısmından büyük
olamayacağı da tabiidir. (Ek cümle:RG-23/12/2017-30279)
5/12/2017 tarihinden itibaren yapılan taşınmaz satışlarından elde edilen
kazancın ise %50’lik kısmına istisna uygulanacağından, bu tarihten itibaren
yapılan taşınmaz satışlarına ilişkin olarak kazancın sadece istisnaya konu
edilen %50’lik kısmı fon hesabına alınacaktır.
Örnek 1: 5 Mayıs 2007
tarihinde taşınmaz satışından 200.000.- YTL kazanç elde edilmiş ve bu kazanç
tutarının %75’i olan 150.000.- YTL için 2007 yılı geçici vergi dönemlerinde ve
yıllık kurumlar vergisi beyannamesinde istisnadan yararlanılmıştır. İstisnadan
yararlanılan bu tutarın pasifte özel bir fon hesabına alınması ve fon hesabında
bulunan bu tutarın 31/12/2012 tarihine kadar da sermayeye ilave dışında başka
bir hesaba aktarılmaması veya işletmeden çekilmemesi gerekmektedir.
Peşin satışlarda
olduğu gibi vadeli satış halinde de satıştan doğan kazanç kısmının %75’i, beş
yıl süreyle özel bir fon hesabında tutulmak şartıyla satışın yapıldığı dönemde
istisnadan yaralanabilecektir. Ancak, satış bedelinin tamamının, satışın
yapıldığı yılı izleyen ikinci takvim yılının sonuna kadar tahsil edilmesi
şarttır. Bu süre içinde tahsil edilmeyen satış bedeline isabet eden istisna
nedeniyle zamanında tahakkuk ettirilmeyen vergiler, vergi ziyaı
cezası ve gecikme faizi ile birlikte tahsil edilecektir. Bu nedenle,
mükelleflerin istisna uygulayabilecekleri kazanç tutarını doğru olarak
belirlemeleri gerekmektedir.
Örnek 2: Maliyet bedeli
200.000.- YTL olan bir taşınmaz, 2007 yılında 1.000.000.- YTL’ye vadeli olarak
satılmıştır. Satışa ilişkin tahsilat 2007 yılında 300.000.- YTL, 2008 yılında
300.000.- YTL, 2009 yılında 300.000.- YTL ve 2010 yılında 100.000.- YTL olarak
gerçekleştirilecektir. Ancak kurum, kazancın %75’ini (800.000 x %75 = 600.000.-
YTL) 2007 yılı içinde özel bir fon hesabına almış bulunmaktadır.
2010 yılında tahsil
edilen 100.000.- YTL’ye isabet eden [(100.000 x %80) x %75=] 60.000.- YTL
kazanç kısmı için istisnadan yararlanılabilmesi mümkün
bulunmamaktadır. Bu kazanç tutarına istisna uygulanmış olması halinde,
istisnaya konu olan 60.000.- YTL nedeniyle 2007 hesap dönemine ilişkin olarak
tahakkuk etmesi gereken kurumlar vergisi (geçici vergi dahil) vergi ziyaına uğramış olacağından vergi aslı, vergi ziyaı cezası ve gecikme faizi ile birlikte tahsil
edilecektir.
2007 yılı
beyannamesinin verilmesi sırasında, mükellef kurum tarafından, satıştan elde
edilen kazanç 800.000.- YTL olmasına rağmen, istisna kazanç tutarının [(900.000
x %80) x %75=] 540.000.- YTL olarak uygulanması halinde, vergi ziyaının varlığından bahsedilemeyecektir.
(Ek:RG-23/12/2017-30279)
Örnek 3:
Maliyet bedeli 300.000.-TL olan bir taşınmaz, 2018 yılında 1.000.000.-TL’ye
vadeli olarak satılmıştır. Satışa ilişkin tahsilat 2018 yılında 300.000.-TL,
2019 yılında 300.000.-TL, 2020 yılında 200.000.-TL ve 2021 yılında 200.000.-TL
olarak gerçekleştirilecektir. Ancak kurum, kazancın %50’sini (700.000 x %50 =
350.000.-TL) satışın yapıldığı yılı izleyen yılın başında özel bir fon hesabına
almış bulunmaktadır.
2021 yılında tahsil
edilen 200.000.-TL’ye isabet eden [(200.000 x %70) x %50=] 70.000.-TL kazanç
kısmı için istisnadan yararlanılabilmesi mümkün bulunmamaktadır. Bu kazanç
tutarına istisna uygulanmış olması halinde, istisnaya konu olan 70.000.-TL
nedeniyle 2018 hesap dönemine ilişkin olarak tahakkuk etmesi gereken kurumlar
vergisi (geçici vergi dahil) vergi ziyaına uğramış
olacağından vergi aslı, vergi ziyaı cezası ve gecikme
faizi ile birlikte tahsil edilecektir.
2018 yılı
beyannamesinin verilmesi sırasında, mükellef kurum tarafından, satıştan elde
edilen kazanç 700.000.-TL olmasına rağmen, istisna kazanç tutarının [(800.000 x
%70) x %50=] 280.000.-TL olarak uygulanması halinde, vergi ziyaının
varlığından bahsedilemeyecektir.
5.6.2.3.3. Fon
hesabında tutulan kazançların işletmeden çekilmemesi
İstisna
uygulamasında, satışın yapıldığı yılı izleyen beşinci yılın sonuna kadar
pasifte özel bir fon hesabında tutulması gereken kazançların, beş yıl içinde
fon hesabından başka bir hesaba (sermayeye ilave hariç) nakledilmesi,
işletmeden çekilmesi, dar mükellef kurumlar tarafından yurt dışına transfer
edilmesi veya bu süre içinde işletmenin tasfiyeye girmesi halinde, bu işlemlere
tabi tutulan kazanç kısmı için uygulanan istisna dolayısıyla zamanında tahakkuk
ettirilmeyen vergiler, Vergi Usul Kanunu uyarınca vergi ziyaı
cezası ve gecikme faizi ile birlikte alınacaktır.
Fon hesabında tutulması
gereken süreden, satışın yapıldığı yılı izleyen beşinci yılın sonuna kadar olan
sürenin anlaşılması gerekmektedir. Kazancın sermayeye ilave edilmesi durumunda
da aynı süre geçerli olacaktır.
Bu istisnanın amacı kurumların sermaye yapılarının güçlendirilmesi,
finansman sıkıntılarının giderilmesi ve bağlı değerlerinin ekonomik
faaliyetlerinde daha etkin bir
şekilde kullanılmasına imkan sağlamak ve işletmelerin
finansal bünyelerini güçlendirmektir. Tasfiyeye giren şirketlerde ise böyle bir
amacın olamayacağı açıktır. Bu nedenle, istisna uygulamasında satışın yapıldığı
yılı izleyen beşinci yılın sonuna kadar tasfiyeye girilmiş olması halinde, fon
hesabında tutulması gereken kazancın işletmeden çekildiği kabul edilecektir.
Örnek 1: Kurum (A)’nın iki yıldan uzun süre aktifinde bulunan taşınmazı
15/10/2006 tarihinde satılmış, satış sonrası oluşan kazancın %75’i de bir fon
hesabına alınmıştır. İstisnadan yararlanılabilmesi için söz konusu hesapta
bulunan tutarın 31/12/2011 tarihinden önce fon hesabından çekilmemesi ve aynı
şekilde bu tarihten önce de işletmenin tasfiyeye girmemiş olması gerekmektedir.
Kurumlar Vergisi
Kanunu uyarınca gerçekleşecek devir ve tam bölünme hallerinde, söz konusu fon
hesabının, devralan kurumların bilançolarına aynen aktarılması gerekeceğinden,
bu işlem işletmeden çekiş olarak değerlendirilmeyecektir.
Örnek
2:
Kurum (A) iki yıldan uzun süre aktifinde bulunan taşınmazı 5/10/2006 tarihinde
satmış ve satıştan doğan kazancın %75’i istisna uygulamasına konu edilmiştir.
Kurum (A) tarafından özel bir fon hesabına alınan kazanç, 31/12/2011 tarihinden
önce başka bir hesaba (sermayeye ilave hariç) nakledilemeyecek veya işletmeden
çekilemeyecek ya da dar mükellef kurumlar tarafından yurt dışına transfer
edilemeyecektir. Aynı şekilde bu süre içinde işletmenin tasfiyeye girmemiş
olması da gerekmektedir.
Kurum
(A)’nın 20/6/2009 tarihinde Kurum (B) ile devir
suretiyle birleşmesi halinde fon hesabı, mukayyet değeri ile Kurum (B)’ye
devredileceğinden, Kurum (A) bünyesinde yapılacak herhangi bir işlem
bulunmamaktadır. Kurum (B) tarafından söz konusu fon hesabının 31/12/2011
tarihinden önce sermayeye ilave dışında başka bir hesaba nakledilmesi,
işletmeden çekilmesi veya kurumun tasfiyeye girmesi halinde bu işlemlere tabi
tutulan kazanç kısmı için zamanında tahakkuk ettirilmeyen vergiler vergi ziyaı cezası ve gecikme faizi ile birlikte alınacaktır.
Öte yandan, fon
hesabında tutulan kazancın beş yıl içinde veya beş yıl geçtikten sonra
işletmeden çekilmesinin kâr dağıtımı sayılacağı tabiidir.
5.6.2.3.4. Menkul
kıymet veya taşınmaz ticareti ile uğraşılmaması
Menkul kıymet veya
taşınmaz ticareti ve kiralanmasıyla uğraşan kurumların bu amaçla ellerinde
bulundurdukları istisna kapsamındaki değerlerin satışından elde ettikleri
kazançlar istisna kapsamı dışındadır.
İstisna uygulaması
esas itibarıyla bütün kurumlar için geçerlidir. Ancak, faaliyet konusu menkul
kıymet veya taşınmaz ticareti ve kiralanması olan kurumların bu amaçla iktisap
ettikleri ve ellerinde tuttukları kıymetlerin satışından elde ettikleri kazançlar
için istisnadan yararlanmaları mümkün değildir.
Satışa konu edilen
kıymetlerin iki tam yıl kurum aktifinde kayıtlı olması da durumu
değiştirmeyecektir. Aynı durum, satmak üzere taşınmaz inşaatı ile uğraşan
mükellefler açısından da geçerlidir. Ancak, taşınmaz ticareti ile uğraşan
mükelleflerin faaliyetlerinin yürütülmesine tahsis ettikleri taşınmazların
satışından elde ettikleri kazançlara istisna uygulanabilecek; taşınmaz
ticaretine konu edilen veya kiralama ya da başka surette değerlendirilen taşınmazların
satış kazancı ise istisnaya konu edilmeyecektir.
Örnek 1: Bir inşaat
şirketinin şirket merkezi olarak kullanılmak üzere inşa etmiş olduğu bir
binayı, en az iki tam yıl süre ile kullandıktan sonra satması halinde, bu
satıştan doğan kazanç için istisna uygulanabilecektir. Şirketin satmak amacıyla
inşa etmiş olduğu veya satın aldığı binaların satışından elde ettiği kazançlar
için söz konusu istisna uygulanmayacaktır.
Örnek 2: İnşaat faaliyetinde
bulunan bir şirketin satın aldığı arsayı iki tam yıl geçtikten sonra satması
halinde ya da faaliyet konusu alış veriş merkezleri inşaa etmek veya kiraya vermek olan şirketin bu amaçla inşa
ettiği taşınmazları iki tam yıl geçtikten sonra satması halinde, şirketin bu
istisnadan yararlanması söz konusu olmayacaktır.
Örnek 3: Bir inşaat
şirketinin inşa etmiş olduğu binanın bir kısmını otopark olarak, diğer bir
kısmını işyeri olarak kiraya vermesi, kalan kısmını ise şirket faaliyetlerinde
kullanması halinde, şirket faaliyetinde kullandığı kısmın satılmasından elde
edilen kazanç istisnaya konu olabilecek, diğer kısımlar istisnadan
yararlanamayacaktır.
Örnek 4: Esas faaliyeti
taşınmaz ticareti ve kiralaması olmayan bir şirketin, atıl
olarak durmakta olan bir taşınmazını kiraya verdikten iki tam yıl sonra söz
konusu taşınmazı satması halinde taşınmazın elden çıkarılmasından doğan
kazancın istisnadan yararlanması mümkün bulunmaktadır.
Aynı şekilde, menkul
kıymet ticareti ile uğraşan mükelleflerin, iştirak amaçlı olmayıp ticari amaçla
elde tuttukları iştirak hisselerinin satışından elde edilen kazançlar da elde
tutulma süresine bakılmaksızın istisna kapsamı dışında bulunmaktadır.
Öte yandan, menkul
kıymet ticareti ile uğraşan mükelleflerin doğrudan veya dolaylı olarak diğer
şirketlerin yönetimine ve ortaklık politikalarının belirlenmesine katılmak
üzere edindiği ortaklık payları istisna uygulamasına konu olabilecektir.
5.6.2.3.4.1. Kooperatiflerin
durumu
Yapı
kooperatiflerinin de önceki bölümlerde yapılan açıklamalar çerçevesinde söz
konusu istisnadan yararlanabilmesi mümkündür. Ancak, istisna edilen kazancın
özel bir fon hesabında tutulması, hiç bir şekilde
ortaklara dağıtılmayarak kooperatif amaçları doğrultusunda kullanılması
gerekmektedir.
Bu açıklamalar
çerçevesinde, diğer kooperatiflerin yapacakları işlemlerden doğan kazançlar da
kurumlar vergisinden istisna edilebilecektir.
İstisna uygulaması
bakımından ortakların bir veya birden fazla konut veya işyeri sahibi olmasının
bir önemi bulunmamaktadır. Diğer taraftan, kooperatiflerin amaçlarını
gerçekleştirdikten sonra kalan fazla arsa veya konutu elden çıkarmaları halinde
de doğan kazanç istisnaya konu olabilecektir.
5.6.2.3.4.2. Holding
şirketlerin durumu
Türk
Ticaret Kanununa
göre, gayesi esas itibarıyla başka işletmelere iştirakten ibaret olan holding
şirketlerin (aktiflerinde iştirak amacıyla iktisap edildiği ve elde tutulduğu
ispat ve tevsik edilen iştirak hisseleri hariç olmak üzere) iştirak
hisselerinin satışından doğan kazançlar için istisna uygulanması söz konusu
olmayacaktır.
Bu
çerçevede, şirketlerin iktisap ettikleri diğer şirketlere ait hisse senetlerini
veya ortaklık paylarını, Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği uyarınca
"11-Menkul Kıymetler" veya "24-Mali Duran Varlıklar"
gruplarındaki hesaplarda izlemeleri gerekmektedir. Kısa vadeli fiyat
değişimlerinden yararlanarak kâr elde etmek amacıyla, geçici bir süre elde
tutulmak üzere alınan hisse senetleri veya ortaklık payları "11-Menkul
Kıymetler" grubundaki hesaplarda izlenmektedir. Holding şirketlerin söz
konusu hesapta izlenmesi gereken hisse senetleri veya ortaklık paylarının
bulunması halinde, bunların satışından doğan kazançlar, istisnadan
yararlandırılmayacaktır. Ancak, holding şirketlerin "24-Mali Duran
Varlıklar" grubundaki hesaplarda izlemesi gereken iştirak hisselerinin
satışından doğan kazançların ise diğer şartların da sağlanmış olması halinde,
sözü edilen istisnadan yararlanabileceği tabiidir.
Ancak,
holding şirketlerin esas faaliyeti taşınmaz ticareti olmadığından bu
şirketlerin aktifinde yer alan taşınmazların satışından elde edilen kazançları
dolayısıyla istisnadan yararlandırılmaları gerekmektedir.
5.6.2.4. Diğer
hususlar
5.6.2.4.1.
Taşınmazlar ile iştirak hisselerinin para karşılığı olmaksızın devir ve
temliki, trampası ve kamulaştırılması
İstisna
uygulanabilmesi için taşınmazlar ile iştirak hisselerinin satılması ve bu
işlemden bir kazanç elde edilerek, satan kurumun mali yapısında bir iyileşmenin
olması gerekmektedir. Bu nedenle, söz konusu aktif kalemlerin para karşılığı
olmaksızın devir ve temliki, trampası gibi işlemler istisna kapsamına
girmemektedir.
Kat karşılığında arsa
devrinde olduğu gibi, bir mal veya hakkın başka bir mal veya hak ile
değiştirilmesini ifade eden trampa işlemlerinde de söz konusu istisna hükmü
uygulanmayacaktır.
Bu tür kıymetlerin
mevcut borçlar karşılığında rızaen veya icra yoluyla
devredilmesi işlemleri ile kamulaştırma işlemleri ise kurumların finansman
olanaklarını artıracağından istisna uygulaması kapsamında değerlendirilmesi
gerekmektedir.
Düzenleme uyarınca,
satış bedelinin satışın yapıldığı yılı izleyen ikinci takvim yılının sonuna
kadar tahsil edilmesi gerektiğinden ve kamulaştırma işlemleri ile ilgili özel
bir belirleme yapılmadığından, kamulaştırma işlemlerinde satış bedeline ilişkin
uyuşmazlıkların maddede yer alan iki yıllık tahsil süresi içinde
sonuçlandırılarak, varsa ek olarak alınan bedelin %75’inin (Ek
ibare:RG-23/12/2017-30279) , 5/12/2017 tarihinden itibaren yapılan
taşınmaz satışlarında ise %50’sinin de (geç ödeme dolayısıyla alınan faiz
ve benzeri unsurlar hariç) bu süre içinde fon hesabına aktarılması şartıyla,
uyuşmazlığın son bulduğu dönemde istisnadan yararlanılabilmesi mümkün
bulunmaktadır.
İstisna
uygulamasında, her şeyden önce satış bedelinin nakit olarak tahsil edilmesi
gerekmektedir. Nakit olarak tahsil edilmese de her an nakde dönüştürülmesi
kolay altın, Devlet tahvili, Hazine bonosu, Toplu Konut İdaresince çıkarılan
veya İMKB’de işlem gören hisse senetleri, tahvil ve bonolar ile de tahsil
edilebilmesi mümkündür. Ancak, bu kıymetlerin en geç iki yıllık tahsil süresinin
sonuna kadar nakde dönüştürülmesi gerekir.
5.6.2.4.2. Satış
vaadi sözleşmesi ile satışı öngörülen taşınmazların durumu
Bazen
taşınmazlar, satış vaadi sözleşmesi suretiyle ileride alım satıma konu
olabilmektedir. Taşınmazlarda, mülkiyetin devri tapuya tescil ile
gerçekleşeceğinden satış vaadi sözleşmeleri ile tahsil olunan bedeller
dolayısıyla istisnanın uygulanması mümkün değildir.
5.6.2.4.3. Bedelsiz
olarak elde edilen hisse senetlerinin satışından sağlanan kazançların durumu
Sermaye yedekleri
kullanılmak suretiyle sermaye artırımında bulunulması neticesinde sermaye
artırımı nedeniyle verilecek bedelsiz hisse senetlerinin, bu şirkete iştirak
edenler yönünden aktif ve pasiflerinde bir artışa neden olmaması gerekir.
Dolayısıyla, bedelsiz hisse senetleri nedeniyle aktifte tutulan hisselerin
sadece adedi değişecek, bedelinde değişme olmayacaktır.
Dönem kârından
ayrılan yedekler kullanılmak suretiyle sermaye artırımında bulunulması halinde
ise bu işlem sonucu ortaklara bedelsiz hisse senedi verilmesi ile fiilen kâr
payı dağıtılması arasında fark bulunmamaktadır. Her iki halde de ortaklar,
kurum bünyesinde oluşan kârlar üzerinde tasarrufta bulunma imkanına sahip
olmaktadır. Dolayısıyla, kâr yedeklerinden karşılanan sermaye artırımları
sonucunda ortaklarca bedelsiz iştirak hissesi iktisap edilmesi durumunda,
alınan bu iştirak hisseleri nominal bedelle iştirak hesaplarında izlenecek ve
iştirak kazançları istisnası nedeniyle kurumlar vergisine tabi tutulmayacaktır.
İştirak edenler
yönünden bedelsiz olarak elde edilen hisse senetlerinin satışından doğan
kazançların %75’i de maddede yer alan şartlar dahilinde kurumlar vergisinden
istisna edilecektir.
5.6.2.4.4. Grup
şirketleri arasındaki işlemlerin durumu
İstisnanın temel
amacı, kurumların mali yapılarının güçlendirilmesinin teşviki olduğundan,
ekonomik açıdan şirketlere ilave imkân sağlamayan işlemler istisna kapsamı
dışında kalacaktır.
Grup şirketlerinin
her birinin ayrı tüzel kişilikleri bulunduğundan, her bir şirketin söz konusu
istisnadan yararlanabilmesi mümkündür.
Ancak, satış
işleminin istisnanın amacına aykırı olarak işletmeye nakit girişi olmaksızın
gerçekleştirilmesi halinde istisna uygulanmayacaktır.
Ayrıca, bağlı
ortaklığın yapacağı sermaye artırımı sonucu doğacak sermaye taahhüdüne karşılık
olmak üzere taşınmazların veya iştirak hisselerinin ayni sermaye olarak bağlı
ortaklığa devredilmesi halinde, bağlı değer başka bir bağlı değere (iştirak
hissesine) dönüşmüş olacağından söz konusu istisnadan yararlanılamayacaktır.
5.6.2.4.5. Kazancın
hesaplanması, kur farkı ve vade farklarının durumu
Vergi Usul Kanunu
uyarınca vergiyi doğuran olayın gerçek mahiyeti esas olduğundan, istisna
kazancın hesaplanmasında, muvazaa hali ve örtülü kazanç dağıtımı hükümleri
saklı kalmak kaydıyla, fiili satış bedeli esas alınacaktır. Bunun dışında
çeşitli ölçüler dikkate alınarak, fiilen gerçekleşen satış fiyatının altında
veya üstünde bir istisna tutarının hesaplanması söz konusu olmayacaktır.
Satış kazancı, satış
işlemi ile birlikte oluşacağından istisna, satışın yapıldığı dönemde
uygulanacaktır. İstisna kapsamındaki değerlerin satışından kaynaklanan
alacaklar için alınan faiz, komisyon ve benzeri gelirler, istisna kazancın
tespitinde dikkate alınmayacaktır. Aynı şekilde, satış bedelinin döviz
cinsinden belirlenmesi durumunda ortaya çıkan kur farklarının da istisna
kazancın tespitinde dikkate alınması mümkün bulunmamaktadır. Döviz üzerinden
veya vadeli olarak gerçekleşen satışlarda, yabancı paraların ya da alacakların
değerlemesinden kaynaklanan unsurlar vergi matrahının tespitinde gelir veya
gider unsuru olarak dikkate alınacaktır.
Örneğin; işletme
aktifinde 1.000.000.- YTL maliyet bedelli taşınmaz, 10 Temmuz 2006 tarihinde
1.500.000 ABD Doları bedelle vadeli olarak satılmıştır.
Satış bedelinin,
500.000 ABD Doları peşin olarak alınmış olup
- 500.000 ABD
Doları 10 Temmuz 2007,
- 500.000 ABD
Doları da 10 Temmuz 2008 tarihinde tahsil edilecektir.
(Satış tarihindeki
döviz kuru; 1 ABD Doları = 1,5.- YTL olarak varsayılmıştır.)
Buna göre,
Satış bedeli ...................
1.500.000 x 1,5
= 2.250.000.- YTL
Satış kazancı .................
2.250.000 – 1.000.000
= 1.250.000.- YTL
İstisna kazanç tutarı .... 1.250.000
x %75
= 937.500.- YTL
Fona alınacak kazanç
tutarı, 937.500.- YTL olacaktır.
Döviz üzerinden
yapılan bu satışta, yabancı paraların ya da alacakların değerlemesinden
kaynaklanan artış veya azalışlar istisna kazanç tutarını etkilemeyeceği gibi
fonda tutulan kazanç tutarını da değiştirmeyecektir.
5.7. Bankalara , finansal kiralama ya da finansman
şirketlerine(1) veya TMSF’ye borçlu
durumda olan kurumlar ile bankalara tanınan istisna
5.7.1. Bankalara , finansal kiralama ya da finansman
şirketlerine(2) borçları nedeniyle kanuni takibe alınmış veya TMSF’ye borçlu durumda olan kurumlar ile bunların
kefillerine ve ipotek verenlere tanınan istisna
Kurumlar Vergisi
Kanununun 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi ile bankalara borçları
nedeniyle kanuni takibe alınmış veya Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonuna borçlu
durumda olan kurumlar ile bunların kefillerinin ve ipotek verenlerin sahip
oldukları taşınmazlar, iştirak hisseleri, kurucu senetleri ve intifa senetleri
ile rüçhan haklarının, bu borçlara karşılık bankalara veya bu Fona devrinden
sağlanan hasılatın bu borçların tasfiyesinde kullanılan kısmına isabet eden
kazançların tamamı kurumlar vergisinden istisna edilmiştir.
Bu istisnadan yararlanacak
olan kurumların, bankalara borçları nedeniyle 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu
hükümleri uyarınca kanuni takibe alınmış olması veya TMSF’ye
borçlu durumda olmaları gerekmektedir.
İstisnadan, banka
borçları nedeniyle kanuni takibe alınmış veya TMSF’ye
borçlu durumda olan kurumlar ile bu kurumların, kurumlar vergisi mükellefiyeti
bulunan kefilleri veya bu kurumlar adına ipotek veren kurumlar vergisi
mükellefleri yararlanabileceklerdir.
İstisnaya konu olan
kıymetler ise taşınmazlar, iştirak hisseleri, kurucu senetleri ve intifa
senetleri ile rüçhan haklarıdır.
Öte yandan,
istisnadan yararlanabilecek kazanç, söz konusu kıymetlerin borçlara karşılık
olmak üzere, bankalara veya TMSF’ye satışından veya
diğer şekilde devrinden sağlanan hasılatın, bu borçların tasfiyesinde
kullanılan kısmına isabet eden tutarla sınırlı olacaktır.
Örneğin; (A) A.Ş.,
(B) Bankasından 100.000.- YTL tutarında kredi kullanmış olup bu krediye
karşılık iştiraki olan (C) Ltd. Şti.’nin bir yıl süre
ile aktifinde kayıtlı bulunan 200.000.- YTL maliyet bedelli taşınmazı ipotek
olarak göstermiştir. Kredi vadesinde ödenmediğinden söz konusu borç, (B)
Bankası tarafından kanuni takibe alınarak ipotek konusu taşınmaz 300.000.-
YTL’ye icra yoluyla satılmış ve faiz dahil 150.000.- YTL kredi alacağı tahsil
edilmiş bulunmaktadır. Görüleceği üzere, (C) Ltd. Şti.’nin
işlemden elde ettiği kazanç tutarı 100.000.- YTL olmakla beraber, banka
borcunun tasfiyesinde kullanılan kısım satış hasılatının %50’sidir.
Dolayısıyla, taşınmaza ilişkin satış kazancının sadece 50.000.- YTL’si (C) Ltd.Şti. tarafından istisna kazanç olarak
gösterilebilecektir.
İstisna
uygulamasında, bankalara veya TMSF’ye borçlu durumda
olan kurumlar ile bunların kefillerinin ve ipotek verenlerin, bu borçlara
karşılık bankalara veya bu Fona devrettikleri söz
konusu aktif kıymetlerin en az iki yıl elde bulundurma şartı olmadığı gibi
kazancın belli bir süreyle özel bir fon hesabında tutulma şartı da
bulunmamaktadır.
Kanunun 5 inci
maddesinin birinci fıkrasının (e) ve (f) bentlerinde yer alan istisnalardan
birlikte yararlanılabilmesi mümkün bulunmamaktadır. Kurumlar, söz konusu
istisna hükümlerindeki şartları taşımaları kaydıyla tercihlerini serbestçe
belirleyebileceklerdir.
(Ek
paragraf:RG-23/12/2017-30279) 7061 sayılı Kanunun 89 uncu maddesinin
birinci fıkrasının (b) bendiyle 5520 sayılı Kanunun 5 inci maddesinin birinci
fıkrasının (f) bendinde yapılan değişiklikle finansal kiralama veya finansman
şirketlerine borçları nedeniyle kanuni takibe alınmış kurumlar ile bunların
kefillerinin ve ipotek verenlerin sahip oldukları taşınmazlar, iştirak
hisseleri, kurucu senetleri ve intifa senetleri ile rüçhan haklarının, bu
borçlara karşılık finansal kiralama ya da finansman şirketlerine devrinden
sağlanan hasılatın bu borçların tasfiyesinde kullanılan kısmına isabet eden
kazançların tamamı istisna kapsamına alınmıştır.
(Ek paragraf:RG-23/12/2017-30279) Buna göre, söz konusu
değişikliğin yürürlüğe girdiği 1/1/2018 tarihinden itibaren taşınmazlar,
iştirak hisseleri, kurucu senetleri ve intifa senetleri ile rüçhan haklarının
bent kapsamında finansal kiralama ve finansman şirketlerine devrinden doğan
hasılatın bu borçların tasfiyesinde kullanılan kısmına isabet eden kazançların
tamamına kurumlar vergisi istisnası uygulanacaktır. Finansal kiralama işlemlerinde,
finansal kiralama konusu anılan varlıkların finansal kiralama şirketince 6361
sayılı Kanunun 33 üncü maddesi hükümleri çerçevesinde üçüncü kişilere satışı
veya kiracının temerrüdü sebebiyle kanuni takipteki finansal kiralama
alacakları karşılığında tarafların karşılıklı mutabakatıyla finansal kiralama
konusu anılan varlıklara ilişkin her türlü tasarruf hakkının kiralayana devri
dolayısıyla kiracı nezdinde doğan kazançlar istisna kapsamında
değerlendirilmeyecektir.
5.7.2. Bankalara , finansal kiralama ya da finansman
şirketlerine(3) tanınan istisna uygulaması
Bentte yer alan
“banka” kavramından, 5411 sayılı Bankacılık Kanununa tabi bankaların (Ek ibare:RG-23/12/2017-30279) ; “finansal kiralama ve
finansman şirketleri’’ kavramlarından ise 6361 sayılı Kanun kapsamında
faaliyette bulunan finansal kiralama şirketleri ile finansman şirketlerinin
anlaşılması gerekmektedir.
Bankaların, kanuni
takibe alınmış alacakları nedeniyle iktisap ettikleri taşınmazlar, iştirak
hisseleri, kurucu senetleri ve intifa senetleri ile rüçhan haklarının
satışından doğan kazançların ise %75’lik kısmı kurumlar vergisinden istisna
edilmiştir. (Ek cümle:RG-23/12/2017-30279) 7061
sayılı Kanunun 89 uncu maddesinin birinci fıkrasının (b) bendiyle 5520 sayılı
Kanunun 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinde yer alan %75 oranının
taşınmazlar için %50 olarak uygulanmasına ilişkin yapılan değişikliğin
yürürlüğe girdiği 5/12/2017 tarihinden itibaren (bu tarih dahil) yapılan
taşınmaz satışlarından elde edilen kazancın ise %50’lik kısmına istisna
uygulanacaktır. Bu tarihten önce bankalarca yapılan taşınmaz satışlarından elde
edilen kazancın %75’lik kısmı istisna uygulamasına konu edilebilecektir.
(Ek paragraf:RG-23/12/2017-30279) Finansal kiralama
veya finansman şirketlerinin kanuni takibe alınmış alacakları nedeniyle
1/1/2018 tarihinden itibaren iktisap ettikleri; taşınmazların satışından doğan
kazançların %50’lik kısmı, iştirak hisseleri, kurucu senetleri ve intifa
senetleri ile rüçhan haklarının satışından doğan kazançların ise %75’lik kısmı
kurumlar vergisinden istisna olacaktır.
(Ek paragraf:RG-23/12/2017-30279) Öte yandan, finansal
kiralama şirketlerince 6361 sayılı Kanun kapsamında yapılan finansal kiralama
işlemlerinde, kiracının temerrüdü sebebiyle kanuni takipteki finansal kiralama
alacakları karşılığında tarafların mutabakatıyla, kiralayanın her türlü
tasarruf hakkını devir aldığı finansal kiralama konusu taşınmazların finansal
kiralama şirketlerince üçüncü kişilere satışından doğan kazançların %50’lik
kısmına da istisna uygulanacaktır.
Örnek 1: (A) Finansal Kiralama
Şirketi (C) A.Ş.’ye ait olan taşınmazı (B) A.Ş.’ye finansal kiralama suretiyle kiralamak üzere
3/1/2018 tarihinde 9.000.000.-TL bedelle satın almış ve söz konusu taşınmazı 10
yıllığına (B) A.Ş.’ye 10.000.000.-TL kira ödemesi
karşılığında kiralamıştır.
(Ek paragraf:RG-23/12/2017-30279) 2.000.000.-TL’si
anapara ve 400.000.-TL’si faiz olmak üzere toplam 2.400.000.-TL kira ödemesi
yapıldıktan sonra, kiralama süresinin üçüncü yılında mali zorluklar nedeniyle
finansal kiralama bedellerini ödeyemeyen (B) A.Ş. temerrüde düşmüştür. Daha
sonra söz konusu taşınmaz rayiç değeri olan 11.000.000.-TL bedel dikkate
alınmak suretiyle ve tarafların karşılıklı mutabakatıyla (A) Finansal Kiralama
Şirketinin tasarrufuna bırakılmıştır. Kiralama süresinin üçüncü yılında
tahakkuk ettiği halde ödenmeyen kira bedelleri 500.000.-TL anapara, 80.000.-TL
faiz olmak üzere toplam 580.000.-TL’dir. (A) Finansal Kiralama Şirketi bu
taşınmazı 3/3/2021 tarihinde (D) Ltd. Şti.’ne
12.000.000.-TL bedelle satmıştır.
(Ek paragraf:RG-23/12/2017-30279) Finansal kiralamaya
konu taşınmazın sözleşmeden kaynaklanan tüm tasarruf haklarının (B) A.Ş.
tarafından (A) Finansal Kiralama Şirketine devri işleminde taşınmaz devri söz
konusu olmadığından, (B) A.Ş. açısından bu işlemden elde edilen kazanca ilişkin
olarak istisna uygulanabilecek bir tutar da bulunmamaktadır.
(Ek paragraf:RG-23/12/2017-30279) Öte yandan,
tarafların karşılıklı mutabakatı sonucu 11.000.000.-TL bedel dikkate alınmak suretiyle
(A) Finansal Kiralama Şirketince tüm tasarruf hakları devralınan söz konusu
taşınmazın (D) Ltd. Şti.’ne satılması nedeniyle doğan
satış kazancının %50’lik kısmına kurumlar vergisi istisnası uygulanabilecektir.
Bankaların (Ek ibare:RG-23/12/2017-30279) , finansal kiralama ya da
finansman şirketlerinin bu şekilde iktisap ettikleri söz konusu kıymetlerin
satışında da iki tam yıl süreyle aktifte bulundurma şartı olmadığı gibi
kazancın belli bir süreyle özel bir fon hesabında tutulma şartı da bulunmamaktadır.
Bu tür iktisaplar
dışında kalan ve çeşitli nedenlerle iktisap edilmiş olan bu tür kıymetlerin
satışından doğan kazançların istisnadan yararlanıp yararlanmayacağı hususunda
ise Kurumlar Vergisi Kanununun 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi
uyarınca yapılan açıklamaların dikkate alınması gerekmektedir.
5.8. Yurt dışı şube
kazançları
Kurumlar Vergisi
Kanununun 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi ile kurumların yurt
dışında bulunan iş yerleri veya daimi temsilcileri
aracılığıyla elde ettikleri kurum kazançları, belli şartlar altında kurumlar
vergisinden istisna edilmiştir.
Yurt dışında bulunan
iş yerleri veya daimi temsilciler aracılığıyla elde
edilen kurum kazançlarının;
- Doğduğu ülke
vergi kanunları uyarınca en az %15 oranında gelir ve kurumlar vergisi benzeri
toplam vergi yükü taşıması,
- Elde edildiği
hesap dönemine ilişkin yıllık kurumlar vergisi beyannamesinin verilmesi gereken
tarihe kadar Türkiye’ye transfer edilmiş olması,
- İştirak edilen
şirketin ana faaliyet konusunun, finansal kiralama dahil finansman temini,
sigorta hizmetlerinin sunulması veya menkul kıymet yatırımı olması durumunda,
bu kazançların doğduğu ülke vergi kanunları uyarınca en az Türkiye’de uygulanan
kurumlar vergisi oranında (%20) gelir ve kurumlar vergisi benzeri toplam vergi
yükü taşıması
gerekmektedir.
Bu bent
uyarınca toplam vergi yükü, Tebliğin (5.2.1.5) bölümünde yer alan açıklamalara
göre tespit edilecektir.
5.9. Yurt dışında yapılan inşaat,
onarım, montaj işleri ile teknik hizmetlerden sağlanan kazançlarda istisna
Kurumlar Vergisi
Kanununun 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (h) bendi ile yurt dışında
yapılan inşaat, onarım, montaj işleri ile teknik hizmetlerden sağlanarak
Türkiye’de genel sonuç hesaplarına aktarılan kazançlar, herhangi bir koşula
bağlanmaksızın kurumlar vergisinden istisna edilmiştir.
Kurumlar Vergisi
Kanununun 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (g) bendinde, kurumların yurt
dışında bulunan işyerleri veya daimi temsilcileri
aracılığıyla elde ettikleri kazançlar, maddede belirtilen tarihe kadar
Türkiye’ye transfer edilmiş olmak ve en az %15 oranında gelir ve kurumlar
vergisi benzeri vergi yükü taşımak koşuluyla vergiden istisna edilmiştir.
Benzer şekilde,
anılan fıkranın (h) bendi ile de yurt dışında bulunan işyerleri veya daimi temsilcileri aracılığıyla yapılan ve yurt dışında
vergilendirilen inşaat, onarım, montaj işleri ile teknik hizmetlerden sağlanan
kazançların (vergi yükü oranına bakılmaksızın), ayrıca yurt içinde de
vergilendirilmesinin önüne geçilmesi amacıyla bu kazançlar kurumlar vergisinden
istisna edilmiştir.
(Ek paragraf:RG-5/5/2012-28283) Teknik hizmetler esas
itibariyle inşaat, onarım ve montaj işleriyle ilgili olarak yürütülen planlama,
projelendirme, mimarlık ve mühendislik, etüd,
fizibilite, harita tasarım, metraj, keşif, idari ve teknik şartname ile ihale
dosyası hazırlama, ihale değerlendirme, mesleki kontrollük, inşaat kontrollüğü,
tasarım kontrollüğü, işletmeye alma danışmanlığı, proje ve yatırım yönetimi ve
benzeri hizmetleri kapsamaktadır.
Teknik hizmetlerden
elde edilen kazançların da anılan istisnadan yararlanabilmesi için bu işlerin
yurt dışında bulunan işyerleri veya daimi temsilciler
aracılığıyla yapılması; yurt dışında ayrıca bir işyeri veya daimi temsilci olmadan
yapılan teknik hizmetlerin, hizmet ihracatı olarak değerlendirilmesi
gerekmektedir. Ayrıca, teknik hizmetlerin yurt dışındaki inşaat, onarım ve
montaj işlerine bağlı olarak yapılma şartı bulunmamaktadır.
İnşaat,
onarım ve montaj işlerinin yurt dışında gerçekleştirilmesi için bir işyeri
bulunması gerekirken, bu işlere bağlı teknik hizmetlerin yurt dışında herhangi
bir işyeri olmaksızın Türkiye’den gerçekleştirilebilmesi de mümkün
olabilmektedir. Proje hazırlanması gibi teknik hizmetler, inşaat ve onarma
işinin tamamlayıcı bir unsuru olmasına karşın; kurumların yurt dışında devam
eden bir inşaat ve onarma işi olmadığı ya da ayrıca bir işyeri veya daimi temsilci bulundurulmadığı durumlarda, bu faaliyetin
ihracat olarak değerlendirilmesi gerekmekte olup yurt dışındaki inşaat işine
bağlı olarak Türkiye’de yapılan teknik hizmetlerden sağlanan kazançların bu
istisnadan yararlandırılması mümkün bulunmamaktadır. Dolayısıyla, kurumların
yurt dışında bir inşaat ve onarım işi varsa, buna bağlı teknik hizmetler ister
Türkiye’de isterse yurt dışında yapılsın, elde edilen kazançlar istisnadan
yararlanabilecektir. Kurumların yurt dışında yaptıkları bir inşaat ve onarım
işinin bulunmaması halinde ise ancak yurt dışında bir işyeri veya daimi temsilci aracılığıyla yaptıkları teknik hizmetlerden
elde edilen kazançlar istisnadan yararlanılabilecektir.
Bu istisnanın
uygulanması açısından, yurt dışında yapılan inşaat, onarım, montaj işleri ile
teknik hizmetlerden sağlanan kazançların Türkiye’ye getirilmesi zorunluluğu
bulunmamaktadır. Söz konusu kazançların Türkiye’de genel sonuç hesaplarına
intikal ettirilmesi istisnadan yararlanılması için yeterlidir.
Öte
yandan, yurt dışındaki şubelerden elde edilen kazançların genel sonuç
hesaplarına intikal ettirilmesinde, faaliyette bulunulan yabancı ülkenin
mevzuatına göre hesap döneminin kapandığı tarih itibarıyla ilgili ülke mevzuatına göre tespit edilen faaliyet sonucu,
Türkiye’de de aynı tarih itibarıyla genel sonuç hesaplarına
kaydedilecektir. Bu hususun Türkiye’de genel
sonuç hesaplarına intikal ettirilmesinde, kazancın kambiyo mevzuatına göre
fiilen Türkiye’ye getirilmesinin herhangi bir etkisi olmayacaktır.
Faaliyette bulunulan yabancı ülkede kazanca tasarruf edilebilmesi yeterlidir.
Türkiye’de
genel sonuç hesaplarına intikal ettirilen kazanç, hesaplara intikal ettirilmesi
gereken tarihte T.C. Merkez Bankasının o gün
için tespit ve ilan ettiği döviz alış kurlarıyla değerlendirilecektir. T.C. Merkez Bankasınca tespit ve ilan olunmayan yabancı
paralarda ise Maliye Bakanlığının Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre
tespit ve ilan ettiği kurlar dikkate alınacaktır.
Yurt dışı faaliyet
sonucunda elde edilen kazançlar elde edildiği dönem itibarıyla, Türkiye’de
ilgili olduğu geçici vergi matrahının tespitinde de dikkate alınacaktır.
Örneğin;
Türkiye’de 1 Temmuz – 30 Haziran özel hesap dönemini kullanan bir kurumun, yurt
dışında yaptığı inşaat işlerine ilişkin olarak tabi olduğu hesap dönemi ilgili
ülke mevzuatına göre takvim yılıdır. Buna göre, bu şirketin yurt dışı
şubesinin, 2006 takvim yılına ilişkin kazancı, Türkiye’de 31/12/2006 tarihi
itibarıyla elde edilmiş sayılacağından, 1/7/2006 – 30/6/2007 özel hesap
döneminin ikinci geçici vergi dönemi matrahının tespitinde dikkate alınması
gerekmektedir.
5.9.1. Yurt dışında
yapılan inşaat işleri nedeniyle, işin tamamlanmasından sonra ödenen faiz ve kur
farklarının durumu
Yurt dışında yapılan
inşaat işlerinde kullanılmak üzere alınmış krediler için, inşaat işlerinin sona
erdirilmesinden sonra ödenmesi gereken faiz ve kur farkları, yabancı ülkede
bunları ödeyecek bir işletmenin kalmaması ve bu işe ilişkin olarak elde edilen
hasılatın yurt dışındaki inşaata harcanan kredi tutarı kadar kısmının
Türkiye’ye getirilmesi halinde, söz konusu kredi Türkiye'deki merkezin bir
borcu haline gelmekte ve merkez tarafından ödenmesi zorunluluğu ortaya
çıkmaktadır. Bu kredilere ilişkin olarak yurt dışındaki inşaat işlerinin sona
ermesinden sonra doğan kur farkı ve faizler, merkezdeki kurum için ticari
kazancın elde edilmesi ve idamesi için yapılmış bir gider niteliğinde
olduğundan, genel esaslar çerçevesinde kurum kazancının tespitinde dikkate
alınabilecektir.
5.9.2. Yurt dışında
yapılan inşaat işleri nedeniyle, merkez ve şube arasındaki cari hesapların
değerlemesi
Yurt dışında yapılan
inşaat işleri ile ilgili olarak Türkiye’deki merkez ile yurt dışındaki işyeri
arasında ortaya çıkan ilişkilerde yurt dışındaki işyerine Türkiye’den fatura
kesilmek suretiyle yapılan ve o işyerinde maliyet veya gider olarak kabul
edilen mal ve hizmet hareketleri ile yurt dışındaki işyeri ile Türkiye’deki
merkez arasındaki para hareketlerinin ayrı ayrı hesaplarda izlenmesi ve
değerlemenin buna göre yapılması gerekmektedir.
Yurt dışındaki
işyerine merkez tarafından fatura düzenlenmek suretiyle ihraç olunan emtia ile
yurt dışına yönelik olarak fatura düzenlenmek suretiyle yapılan hizmetlerden
doğan dövize bağlı alacak ve borçların aynen mal veya hizmet ihracından doğan
alacak ve borçlarda olduğu gibi değerlemeye tabi tutulacağı ve değerleme
farklarının vergi matrahının tespitinde dikkate alınacağı tabiidir.
Türkiye’de bulunan
merkez ile yurt dışındaki işyeri arasında gerçekleşen diğer para
hareketlerinden doğan alacak ve borçların ise gerçek bir alacak ve borç
niteliği taşımadığı açıktır. Bu nedenle, söz konusu para hareketlerine dayalı
cari hesap bakiyelerinin değerlemesine gerek bulunmamaktadır.
5.9.3. Geçici olarak
ihraç edilen makine ve teçhizatın Türkiye’ye ithalinde değerleme
Tam mükellef
kurumların aktiflerinde yer alan makine ve teçhizatları, yurt dışında yapılan
inşaat işleri ile ilgili olarak yurt dışına geçici olarak ihraç etmeleri
halinde, geçici olarak ihraç edilen ve işin bitiminde Türkiye’ye getirilen
makine ve teçhizat ile ilgili olarak Türkiye’de amortisman ayrılmasına son
verilecek; işin bitiminde söz konusu makine ve teçhizatların
Türkiye’ye ithalinde ise amortisman uygulaması kaldığı yerden devam edecektir.
5.9.4. Türkiye’deki
merkez genel giderlerinden yurt dışında yapılan inşaat işlerine pay verilmesi
Türkiye’deki merkez
genel giderlerinden, yurt dışında yapılan inşaat işlerine pay verilmesi
gerekiyor ise yurt dışında gider kaydedilen bu payların Türkiye’de gider
kaydedilmesi mümkün olmayacaktır.
5.9.5. Yurt dışında
yapılan
inşaat, onarım, montaj işleri ile teknik hizmetlerden sağlanan kazanç veya
hasılatın Türkiye’ye döviz olarak getirilmesi halinde doğacak kur farklarının
durumu
(Ek bölüm:RG-5/5/2012-28283)
İstisna
uygulamasında, yurt dışında yapılan inşaat, onarım, montaj işleri ile teknik
hizmetlerden sağlanan kazançların Türkiye’ye getirilmesi şart değildir. Bu
kazançlar, Türkiye’ye getirilmese dahi istisna uygulamasına konu
edilebilecektir. Öte yandan, bu kazançların Türkiye’ye getirilmesi durumunda
oluşacak kur farklarının ne şekilde değerlendirileceği aşağıda açıklanmıştır.
5.9.5.1. Yurt dışında
tamamlanmış işlere ilişkin kazançların Türkiye’ye getirilmesi halinde kur
farklarının durumu
İstisna uygulamasına
konu olan ve yurt dışında yapılıp tamamlanan işlerden doğan kazancın Türkiye’ye
getirilmesi halinde, söz konusu yabancı paraların değerlemesinden kaynaklanan
kur farklarının istisna kazançla ilişkilendirilmesi mümkün değildir.
5.9.5.2. Yurt dışında
devam etmekte olan işlere ilişkin hasılatın Türkiye’ye getirilmesi halinde kur
farklarının durumu
Yurt dışında
yapılmakta olan işlerden elde edilen hasılatın Türkiye’ye döviz olarak
getirilmesi halinde, anılan işlerin tamamlandığı geçici vergilendirme dönemine
kadar söz konusu yabancı paraların değerlemesinden kaynaklanan kur farkları
istisna kapsamında değerlendirilebilecektir.
Bununla birlikte söz
konusu uygulamada yurt dışında gerçekleştirilen her bir işin bağımsız olarak
değerlendirileceği tabiidir.
5.10. Eğitim tesisleri, özel kreş ve
gündüz bakımevleri ile rehabilitasyon merkezlerinin işletilmesinden elde edilen
kazançlara ilişkin istisna (Değişik başlık:RG-31/12/2016-29935
3.Mükerrer)
5.10.1. İstisnanın
kapsamı
Kurumlar Vergisi
Kanununun 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendi ile eğitim ve öğretim
işletmelerine tanınan kazanç istisnası;
- 625 sayılı
Özel Öğretim Kurumları Kanunu kapsamında yer alan okul öncesi eğitim,
ilköğretim, özel eğitim ve orta öğretim özel okullarının işletilmesinden elde
edilen kazançlar ile
-
(Ek
ibare:RG-31/12/2016-29935 3.Mükerrer) 633 sayılı Aile ve Sosyal Politikalar
Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname kapsamında
yer alan özel kreş ve gündüz bakımevlerinin işletilmesinden elde edilen
kazançlar ve
- Bakanlar
Kurulunca vergi muafiyeti tanınan vakıflara veya kamu yararına çalışan
derneklere bağlı rehabilitasyon merkezlerinin işletilmesinden elde edilen
kazançlara
uygulanacaktır.
İstisna kapsamında
yer alan;
Okul Öncesi Eğitim
Okulu,
1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanununun 19, 20 ve 21 inci maddelerine göre
kurulan ve mecburi ilköğretim çağına gelmemiş çocukların eğitimini sağlayan
okulları,
İlköğretim Okulu, 1739 sayılı Kanunun
22-25 inci maddelerinde belirtilen ve 6-14 yaşlarındaki çocukların eğitim ve
öğretimini sağlayan okulları,
Orta Öğretim
Okulları,
1739 sayılı Kanunun 26-30 uncu maddelerinde belirtilen ve ilköğretime dayalı,
en az üç yıllık öğrenim veren genel, mesleki ve teknik öğretim okullarını,
Özel Eğitim Okulları, engelliler için
açılan okul öncesi, ilköğretim ve ortaöğretim okullarını,
(Ek ibare:RG-31/12/2016-29935 3.Mükerrer) Kreş, 633 sayılı Kanun Hükmünde
Kararname ve ilgili mevzuat çerçevesinde kurulan ve 0-24 aylık çocuklara hizmet
veren kuruluşları,
(Ek ibare:RG-31/12/2016-29935
3.Mükerrer) Gündüz Bakımevi, 633
sayılı Kanun Hükmünde Kararname ve ilgili mevzuat çerçevesinde kurulan ve 25-66
aylık çocuklara hizmet veren kuruluşları,
Rehabilitasyon
Merkezleri,
2828 sayılı Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Kanunu ve ilgili mevzuat
çerçevesinde kurularak faaliyet gösteren ve bedensel, zihinsel ve ruhsal
özürleri nedeniyle normal yaşamın gereklerine uyamama durumunda olan kişilerin,
fonksiyon kayıplarını gidermek ve toplum içinde kendi kendilerine yeterli
olmasını sağlayan beceriler kazandırmak veya bu becerileri kazanamayanlara
devamlı bakmak üzere kurulan sosyal hizmet kuruluşlarını
ifade etmektedir.
(Değişik paragraf:RG-31/12/2016-29935 3.Mükerrer) İstisna, okulların eğitim-öğretim, merkezlerin rehabilitasyon faaliyetlerinden, kreş ve gündüz
bakımevlerinin ise bu hizmetlerinden elde edilen kazançlarına uygulanacaktır.
Dolayısıyla, eğitim tesisleri, kreş ve gündüz bakımevleri ile rehabilitasyon merkezlerinde
yer alan büfe, kantin, kafeterya, kitap satış yeri gibi tesislerin gerek bizzat
işletilmesinden gerekse kiraya verilmesinden elde edilen kazançlara istisna
uygulanması söz konusu değildir. Yemek ve konaklama hizmetlerinin okul, kreş ve
gündüz bakımevi bünyesinde verildiği ve bu hizmetlere ilişkin bedelin okul,
kreş ve gündüz bakımevi ücretine dahil olduğu durumlarda, elde edilen kazanç
herhangi bir ayrıma tabi tutulmaksızın istisna uygulamasına konu olacak olup
yemek hizmetinin dışarıdan satın alınması istisna uygulanmasına engel teşkil
etmeyecektir.
Yukarıda
belirtilenlerin dışında kalan, öğrencileri istedikleri derslerde yetiştirmek,
bilgi düzeylerini yükseltmek amacıyla faaliyet gösteren dershaneler ile
kişilerin sosyal, kültürel ve mesleki alanlarda bilgi, beceri, yetenek ve
deneyimlerini geliştirmek veya serbest zamanlarını değerlendirmek üzere
faaliyet gösteren özel öğretim kurumları (üniversiteye veya liselere hazırlık,
bilgisayar, sürücü, dans, bale, mankenlik ve spor kursları gibi) ile öğrenci
etüt eğitim merkezlerinin işletilmesinden elde edilen kazançlar hakkında istisna
uygulanmayacaktır.
Bakanlar Kurulunca
vergi muafiyeti tanınan vakıflara veya kamu yararına çalışan derneklere bağlı
rehabilitasyon merkezi dışındaki sağlık tesislerinin işletilmesinden elde
edilen kazançlara anılan istisnanın uygulanması söz konusu değildir.
5.10.2. Yararlanma
koşulları
5.10.2.1.
Eğitim-öğretim kazançlarına ilişkin istisna
Özel eğitim ve
öğretim kurumlarının söz konusu istisnadan yararlanabilmesi için bu kurumların
1/1/2006 tarihinden itibaren faaliyete geçmiş olmaları gerekmektedir. 1/1/2004 - 31/12/2005 tarihleri arasında faaliyete geçen özel
okullarla ilgili olarak, mülga 5422 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu hükümlerinin
uygulanacağı tabiidir.
(Değişik paragraf:RG-31/12/2016-29935 3.Mükerrer) Mükellefler, Milli
Eğitim Bakanlığınca kendilerine verilen kurum açma izin belgesiyle, faaliyete
geçtikleri hesap döneminden itibaren söz konusu istisnadan
yararlanabileceklerdir. Mükelleflerin, söz konusu istisnadan yararlanmak için
ayrıca Maliye Bakanlığına başvurmalarına gerek bulunmamaktadır
5.10.2.2.
Rehabilitasyon merkezlerine ilişkin istisna
Rehabilitasyon
merkezlerinin istisnadan yararlanabilmesi için bu merkezlerin 1/1/2006
tarihinden itibaren faaliyete geçmiş olmaları gerekmektedir. 1/1/2004 - 31/12/2005 tarihleri arasında faaliyete geçen
rehabilitasyon merkezleri ile ilgili olarak, mülga 5422 sayılı Kurumlar Vergisi
Kanunu hükümlerinin uygulanacağı tabiidir.
Rehabilitasyon
merkezlerinin kazançlarına istisna uygulanabilmesi için bu merkezlerin Bakanlar
Kurulunca vergi muafiyeti tanınan vakıflar ile kamu yararına çalışan derneklere
bağlı olması gerekmektedir.
Ayrıca, söz konusu
vakıf ve derneklerin senedinde veya tüzüğünde, vakıf veya derneğin amaçları
arasında genel insan sağlığına ilişkin kurumlar kurulması ve işletilmesiyle
ilgili hükümlerin bulunması gerekmektedir.
(Değişik paragraf:RG-31/12/2016-29935 3.Mükerrer) Bakanlar Kurulunca
vergi muafiyeti tanınan vakıflar ile kamu yararına çalışan dernekler ilgili
Bakanlıkça kendilerine verilen kurum açma izin belgesiyle, faaliyete geçtikleri
hesap döneminden itibaren söz konusu istisnadan yararlanabileceklerdir.
Mükelleflerin, söz konusu istisnadan yararlanmak için ayrıca Maliye Bakanlığına
başvurmalarına gerek bulunmamaktadır.
5.10.2.3.
Kreş ve gündüz bakımevlerine ilişkin istisna (Ek:RG-31/12/2016-29935
3.Mükerrer)
Kreş ve
gündüz bakımevlerinin söz konusu istisnadan yararlanabilmesi için bu kurumların 1/1/2017 tarihinden itibaren faaliyete geçmiş
olmaları gerekmektedir. Bu tarihten önce faaliyete geçen kreş ve gündüz
bakımevlerinin işletilmesinden doğan kazançlar için anılan istisnadan
yararlanılması mümkün bulunmamaktadır.
Mükellefler,
Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığınca kendilerine verilen kurum açma izin
belgesiyle, faaliyete geçtikleri hesap döneminden itibaren söz konusu istisnadan
yararlanabileceklerdir. Mükelleflerin, söz konusu istisnadan yararlanmak için
ayrıca Maliye Bakanlığına başvurmalarına gerek bulunmamaktadır.
5.10.3. İstisnanın
süresi
Kurumlar Vergisi
Kanununda yapılan anılan düzenleme 1/1/2006 tarihinden geçerli olmak üzere
yürürlüğe girmiş olduğundan, 1/1/2006 tarihinden itibaren faaliyete geçen okul
ve rehabilitasyon merkezlerinin kazançları, faaliyete geçilen dönemden itibaren
beş hesap dönemi kurumlar vergisinden istisna olacaktır.
Kurum açma izin
belgesinin daha önceki bir tarihi taşıması, istisna uygulamasının süresini
değiştirmez. Örneğin, kurum açma izin belgesini 2006 yılında alan bir
işletmenin Eylül 2007 tarihinde faaliyete geçmesi halinde, bu okulun
işletilmesinden elde edilen kazançlara 2007 - 2011
vergilendirme dönemlerinde istisna uygulanacaktır.
(Ek paragraf:RG-31/12/2016-29935 3.Mükerrer) Kreş ve
gündüz bakımevlerine ilişkin düzenleme ise 1/1/2017 tarihinden
itibaren faaliyete geçen özel kreş ve gündüz bakımevleri açısından geçerli
olmak üzere yürürlüğe girmiş olduğundan, 1/1/2017 tarihinden itibaren faaliyete
geçen kreş ve gündüz bakımevlerinin kazançları, faaliyete geçilen dönemden
itibaren beş hesap dönemi boyunca kurumlar vergisinden istisna olacaktır.
5.10.4. İstisna süresi
içinde yeni okul, kreş ve gündüz bakımevi veya merkez yapılması (Değişik
başlık:RG-31/12/2016-29935 3.Mükerrer)
Eğitim öğretim
işletmeleri ile rehabilitasyon merkezleri kazanç istisnasından yararlanan
mükelleflerin, işletilen okul ve merkezlere ilave olarak yeni okul veya merkez
açmaları durumunda, yeni açılan okul veya merkezden elde edilen kazanç, istisna
uygulaması açısından ayrı bir birim olarak değerlendirilecektir. (Ek cümle:RG-31/12/2016-29935 3.Mükerrer) Aynı şekilde, kreş
ve gündüz bakımevlerine ilişkin olarak kazanç istisnasından yararlanan
mükelleflerin, işletilen kreş ve gündüz bakımevlerine ilave olarak yeni kreş ve
gündüz bakımevi açmaları durumunda, yeni açılan kreş ve gündüz bakımevi,
istisna uygulaması açısından ayrı bir birim olarak değerlendirilecektir. (Değişik
cümle:RG-31/12/2016-29935 3.Mükerrer) Diğer bir
ifadeyle, istisna uygulaması okul, kreş ve gündüz bakımevi veya merkez bazında
yapılacaktır.
Örneğin; Ankara’da
2006 yılında bir ilköğretim okulunu işletmeye başlayan Kurum (A)’nın, 2007 yılında İstanbul’da da bir ilköğretim okulu
açması halinde, bu iki okuldan elde edilen kazançlara ilişkin istisna ayrı ayrı
uygulanacaktır. Dolayısıyla, Ankara’daki okuldan elde ettiği kazanç, 2006 - 2010 yıllarında, İstanbul’da faaliyete geçen okuldan
elde edilen kazanç ise 2007 - 2011 yıllarında istisnadan yararlanacaktır.
İstisna uygulaması
açısından, mükelleflerin kayıtlarını farklı yıllarda faaliyete geçen
işletmelerinden elde edilen kazançları ayrı ayrı tespit etmeye imkan verecek şekilde tutmaları gerekmektedir.
Diğer taraftan, 625
sayılı Kanun ve ilgili mevzuat çerçevesinde yeni bir okul açılışı olarak
tanımlanmayan, mevcut okul kapasitesinin genişletilmesi veya başka bir binaya
taşınılması hallerinde istisna uygulaması söz konusu olmayacaktır. (Ek cümle:RG-31/12/2016-29935 3.Mükerrer) Aynı şekilde, 633
sayılı Kanun Hükmünde Kararname ve ilgili mevzuat çerçevesinde yeni bir kreş ve
gündüz bakımevi olarak tanımlanmayan, mevcut kreş ve gündüz bakımevinin
kapasitesinin genişletilmesi veya başka bir binaya taşınılması hallerinde
istisna uygulaması söz konusu olmayacaktır.
5.10.5. İstisnadan
yararlanan işletmenin satılması veya devredilmesi
Eğitim ve öğretim
istisnasından yararlanan mükelleflerin bu işletmeleri başka bir kuruma
devretmeleri halinde, devralan kurum istisnadan beş hesap dönemi değil,
faydalanılmayan dönem kadar yararlanacaktır. Örneğin; (A) Anonim Şirketi 2006
yılı içinde faaliyete geçen bir özel okulu, 2008 yılında (B) Limited Şirketine
devretmiştir. Bu durumda, (B) Limited Şirketince istisnaya ilişkin şartların
yerine getirilmesi halinde, bu özel okul işletmesinden 2008, 2009 ve 2010
yıllarında elde ettiği kazançlar kurumlar vergisinden istisna edilecektir.
Devreden kurum ise söz konusu okuldan, devir tarihine kadar elde ettiği
kazançlar için istisnadan yararlanabilecektir.
5.11. Risturn
istisnası (Değişik:RG-23/12/2017-30279)
7061 sayılı Kanunla
5520 sayılı Kanunun 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (i) bendinde yapılan
ve 1/1/2018 tarihinde yürürlüğe giren değişiklikle, kooperatif ortaklarının
yönetim gideri karşılığı olarak ödedikleri paralardan harcanmayarak iade edilen
kısımlar ile tüketim kooperatiflerinin, ortaklarının kişisel ve ailevi gıda ve
giyecek ihtiyaçlarını karşılamak için satın aldıkları malların değerine göre
hesapladıkları risturnlara ilişkin kurumlar vergisi
istisnası korunmuş; münhasıran üretim ve kredi kooperatiflerine tanınan risturn istisnası, Kanunun 4 üncü maddesinde yer alan
kooperatif muafiyetine ilişkin olarak yapılan düzenleme çerçevesinde
yürürlükten kaldırılmıştır.
Buna göre, ortaklarla
1/1/2018 tarihinden önceki dönemlerde yapılan işlemler dolayısıyla üretim ve
kredi kooperatiflerinin hesapladığı risturnlar
kurumlar vergisi istisnasından faydalanabilecektir.
5.11.1. Yönetim
gideri karşılığı olarak ödenen paralardan harcanmayarak ortaklara dağıtılan
kısımlar
Bütün kooperatifler
için ortakların yönetim gideri karşılığı olarak ödedikleri paralardan
harcanmayarak ortaklara iade edilen kısımlar, risturn
istisnasından yararlanacaktır. Yönetim gideri olarak ödenen paraların risturn sayılabilmesi için kooperatif tarafından üyelere
iade edilmesi gerekmektedir. İade nakden olabileceği gibi hesaben
de olabilir.
5.11.2.
Tüketim kooperatiflerinde risturn istisnası
Tüketim
kooperatiflerinde, ortakların kişisel ve ailevi gıda ve giyecek ihtiyaçlarını
karşılamak için satın aldıkları malların değerine göre hesaplanan risturnlar kurumlar vergisinden istisna edilmiştir.
Buna
göre, tüketim kooperatiflerinde, ortakların satın aldığı malların kıymetine
göre hesaplanan risturnların istisnadan
yararlanabilmesi için satın alma fiilinin, "kişisel ve ailevi gıda ve
giyecek ihtiyaçlarını karşılama" amacına dayalı olması gerekmektedir.
Kooperatiflerin ortaklarına bu maddelerin dışında sattıkları mallardan
(elektrikli ev aletleri, halı, mobilya v.b.)
sağladıkları kazançlar kurumlar vergisine tabi tutulacaktır.
Ortaklarla yapılan
muamelelerden doğan kazancın, şahsi ve ailevi gıda ve giyecek türü mallara
ilişkin olan kısmının ayrımında, bu tür mallara ilişkin olarak ortaklarla
yapılan iş hacminin, kooperatifin bu kapsama girmeyen işlemlere ait iş hacmi de
dahil olmak üzere genel iş hacmine oranı esas alınacaktır.
5.11.3. Tarımsal
üretici birliklerinde risturn istinası *(4)
(Ek bölüm:RG-5/5/2012-28283)
6009 sayılı Kanunla
Kurumlar Vergisi Kanununun 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (i) bendi ile
yapılan düzenlemeye göre, 29/6/2004 tarihli ve 5200 sayılı Tarımsal Üretici Birlikleri
Kanununa7 göre kurulan birliklerin üyeleri ile yaptıkları muameleler
hakkında da risturnlara ilişkin hükümler uygulanır.
5.11.4. Diğer
hususlar *(4)
Kurumlar Vergisi Kanununun
5 inci maddesinin birinci fıkrasının (i) bendinin ikinci paragrafında, “Bu risturnların ortaklara dağıtımı, kâr dağıtımı sayılmaz. Risturnun nakden veya aynı değerde mal ile ödenmesi
istisnanın uygulanmasına engel değildir.”, üçüncü paragrafında ise “Ortaklardan
başka kimselerle yapılan işlemlerden doğan kazançlar ile ortaklarla ortaklık
statüsü dışında yapılan işlemlerden doğan kazançlar hakkında risturnlara ilişkin istisna hükmü uygulanmaz.” hükmü yer
almaktadır.
____________
(7) 6/7/2004 tarihli ve
25514 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.
* 5/5/2012 tarihli ve
28283 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanan Kurumlar Vergisi Genel Tebliği (Seri No: 6)’nın
7 nci maddesi ile, “5.11.4. Kredi kooperatiflerinde risturn istisnası” başlıklı bölümden sonra gelmek üzere
“5.11.5. Tarımsal üretici birliklerinde risturn
istinası” başlıklı bölüm eklenmiş, sonraki bölüm numarası buna göre teselsül
ettirilmiştir.
Risturn istisnası, yalnızca
ortaklarla ortaklık statüsü kapsamında yapılan işlerden kaynaklanan kazançlarla
ilgilidir. Bundan dolayı, ortaklarla yapılan işlerden doğan kazançlarla,
ortaklardan başka kimselerle yapılan işlerden doğan kazançların ayrılması gerekmektedir.
Ayırma işleminde, ortaklarla yapılan iş hacminin genel iş hacmine oranı esas
alınacaktır. Burada öncelikle, ortaklarla ortaklık statüsüne göre yapılan
yıllık iş hacmi saptanacak, daha sonra bu tutar, ortaklık dışındaki kişilerle
yapılan iş hacmi de dahil olmak üzere kooperatifin yıllık genel iş hacmine
oranlanacaktır. Bu şekilde hesaplanan risturnların
ortaklara dağıtılması halinde, dağıtılan bu kârlar ortaklar açısından kâr
dağıtımı olarak değerlendirilmeyeceğinden, kazanç ve kâr dağıtımı niteliğinde
sayılmayan bu tutarların kâr dağıtımına bağlı vergi kesintisine tabi tutulması
veya ortaklarca gelir vergisi beyannamesi ile beyanı da söz konusu
olmayacaktır.
5.12.
Diğer kanunlarda yer alan istisnalar
Kurumlar
Vergisi Kanununun 35 inci maddesinde, diğer kanunlardaki
muafiyet, istisna ve indirimlere ilişkin hükümlerin, kurumlar vergisi
bakımından geçersiz olduğu; kurumlar vergisi ile ilgili muafiyet, istisna ve
indirimlere ilişkin hükümlerin, ancak bu Kanuna, Gelir Vergisi Kanununa ve
Vergi Usul Kanununa hüküm eklenmek veya bu kanunlarda değişiklik yapılmak
suretiyle düzenleneceği ve uluslararası anlaşma hükümlerinin saklı olduğu hüküm
altına alınmış olup bu hüküm 1/1/2007 tarihinden itibaren yürürlüğe girmiştir.
Diğer taraftan,
Kanunun geçici 1 inci maddesinin dokuzuncu fıkrasında, “Bu Kanunun
yürürlüğünden önce kurumlar vergisine ilişkin olarak başka kanunlarda yer alan
muafiyet, istisna ve indirimler bakımından 35 inci madde hükmü uygulanmaz.”
hükmü yer almaktadır.
Buna göre, 31/12/2006 tarihi itibarıyla yürürlükte olan
özel kanunlardaki istisnalar 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun
uygulanmasında da geçerli olacak, bu
tarihten sonra yürürlüğe girecek özel kanunlarda yer alacak kurumlar vergisine
ilişkin istisnalar ise kurumlar vergisi bakımından geçersiz sayılacaktır.
1/1/2007 tarihinden itibaren, kurumlar vergisi ile ilgili istisnalara
ilişkin hükümler, ancak Kurumlar Vergisi
Kanununa, Gelir Vergisi Kanununa veya Vergi Usul
Kanununa hüküm eklenmek veya bu kanunlarda değişiklik yapılmak suretiyle
yapılacaktır.
Bu çerçevede, diğer kanunlarda yer alan ve özellik arz
eden bazı istisna uygulamalarına ilişkin açıklamalar aşağıda yer almaktadır.
5.12.1. Türk
uluslararası gemi siciline kayıtlı gemilerin işletilmesinden ve devrinden elde
edilecek kazançlara ilişkin istisna
5.12.1.1. Yasal düzenleme ve istisnanın kapsamı
4490 sayılı Türk Uluslararası Gemi Sicili Kanunu ile 491
sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 5266 sayılı Kanunun 3 üncü
maddesiyle değişik 12 nci maddesinin birinci fıkrasında, "Bu
Kanun uyarınca oluşturulan Türk Uluslararası Gemi Siciline kayıtlı gemilerin ve
yatların işletilmesinden ve devrinden elde edilen kazançlar, gelir ve kurumlar
vergileriyle fonlardan istisnadır." hükmü yer almaktadır.
Bu hükme
göre, 4490 sayılı Kanunla oluşturulan Türk Uluslararası Gemi Siciline kayıtlı
gemilerin ve yatların işletilmesinden elde edilen kazançlar, faaliyetin gelir
vergisi mükelleflerince (dar mükellefler dahil) yapılması halinde gelir vergisinden, kurumlar vergisi mükelleflerince (dar mükellefler dahil) yapılması
halinde kurumlar vergisinden; Türk Uluslararası Gemi Siciline kayıtlı gemilerin
devrinden elde edilecek kazançlar da gelir
ve kurumlar vergisinden istisna olacaktır.
Bu istisna, gerçek ve tüzel kişilerin Türk Uluslararası
Gemi Siciline kayıt ettirdikleri gemilerin ve yatların
işletilmesinden ve devrinden elde ettikleri kazançları ile sınırlıdır. Ancak,
Türkiye’de inşa edilen gemi ve yatlardan anılan Sicile kayıtlı olanların
işletilip işletilmediğine bakılmaksızın devrinden elde edilen kazançlar da istisna kapsamında değerlendirilecektir.
(Ek fıkra:RG-11/2/2017-29976)
Ayrıca, 18/1/2017 tarihli ve 6770 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli
Sandığı Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik
Yapılmasına Dair Kanunla 4490 sayılı Kanunun 12 nci maddesine
ikinci fıkrasından sonra gelmek üzere; “Birinci ve ikinci fıkra hükümleri, gemi
ve yatların, Türk Uluslararası Gemi Sicilinden terkin edilerek bir başka sicile
kaydedilmek üzere veya sair suretlerle devri aşamasında da
uygulanır. Ancak, bu Kanunun 4 üncü maddesinin
birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca Türk Uluslararası Gemi Siciline
kaydedilen gemilerin, bu sicilden terkin edilerek başka bir sicile kaydedilmek
üzere veya sair suretlerle devri halinde, bunların en az altı ay süreyle Türk
Uluslararası Gemi Siciline kayıtlı olarak işletilmiş olması şartı aranır.”
hükümlerini içeren üçüncü fıkra eklenmiştir.
(Ek fıkra:RG-11/2/2017-29976) Bu kapsamda, Türk
Uluslararası Gemi Siciline kayıtlı gemi ve yatların 6770 sayılı Kanunun
yürürlüğe girdiği 27/1/2017 tarihinden itibaren bu sicilden terkin
edilerek başka bir sicile kaydedilmek üzere veya başka suretlerle devrinden
doğan kazançlar için de bu istisnadan yararlanılabilecektir. Öte yandan,
yurt dışından ithal edilerek 4490 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci
fıkrasının (c) bendi uyarınca Türk Uluslararası Gemi Siciline kaydedilen
3.000 DWT’nin (yolcu gemileri ile özel
maksatlı, özel yapılı gemilerde ise 300 grostonun) üzerindeki gemilerin, bu
sicilden terkin edilerek başka bir sicile kaydedilmek üzere veya sair
suretlerle devrinden elde edilecek kazançların gelir ve kurumlar vergisinden
istisna edilebilmesi için, en az altı ay süreyle Türk Uluslararası Gemi
Siciline kayıtlı olarak işletilmiş olmaları şartı aranacaktır.
Türk
Uluslararası Gemi Siciline kayıtlı gemilerin ve yatların otel veya restoran
işletmeciliğinde (yüzer otel veya restoran) kullanılması durumunda bu faaliyet
gemi işletmeciliği faaliyeti kapsamında değerlendirilemeyeceğinden, elde edilen
kazançların söz konusu istisnalardan yararlandırılması mümkün değildir.
5.12.1.2. İstisna
kazanç tutarının tespiti
İstisnanın
uygulanabilmesi için gemilerin işletilmesinden ve devrinden elde edilen
hasılattan, bu faaliyetlere ilişkin giderlerin düşülmesi suretiyle istisna
kazancın tespiti gerekir.
Türk Uluslararası
Gemi Siciline kayıtlı gemilerin işletilmesi sonucunda zarar
doğması halinde, bu zararın diğer faaliyetlerden elde edilen kazançlardan
indirilmesi mümkün değildir. Aynı şekilde, gemiye ait amortisman ve itfa
payları da dahil olmak üzere bu faaliyet için yapılan giderler, istisna kapsamı
dışında elde edilen kazançlardan indirilemeyecektir.
Münhasıran Türk Uluslararası Gemi Siciline kayıtlı
gemilerle yapılan deniz taşımacılığı faaliyetlerinden elde edilen kazançlar ile
bu gemilerin devrinden doğan kazançlar istisnaya konu olacağından, anılan faaliyetler nedeniyle doğan alacaklara ilişkin kur farkı
ve vade farkı gelirlerinin kurumlar vergisinden istisna edilmesi mümkün
bulunmaktadır.
Öte yandan, anılan sicile kayıtlı gemilerle yapılan deniz taşımacılığı ile
bu gemilerin devrine ilişkin faaliyetlerle ilişkili olmaksızın elde edilen kur
farkı, vade f
Bu sayfadaki metin bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Bağlayıcı olan, Resmî Gazete’de yayımlanan metindir.