SALTANATI
SENİYYE ŞEHBENDERLERİNE DAİR
NİZAMNAMEİ
DAHİLİDİR
Kabul
Tarihi : 1 Haziran 1298
Yayımlandığı
Düstur : Tertip: 1 Cilt: 2 (Zeyl) Sayfa: 192
BİRİNCİ KISIM
Şehbenderhanelerin sureti teşekkülü
BİRİNCİ FASIL
Şehbender memurları
Bend
1 – Heyeti
şehbenderi biri muvazzaf diğeri fahri (bila maaş) olmak üzere iki nevidir.
Bend
2 – Muvazzaf
şehbenderler üç sınıfa münkasimdir birincisi başşehbender ikincisi şehbender
üçüncüsü şehbender vekili veyahud kançelarya memurudur.
Bend
3 – Muvazzaf
ve fahri şehbenderlerin kaffesi ba iradei şahane nasb ve tayin olunur.
Muvazzaf
şehbenderlerin tabai devleti aliyeden bulunmaları ve ticaretle meşgul
olmamaları meşrutdur.
Bend
4 – Muvazzaf
şehbenderlere mikdarı muayyen maaş ve mahalli memuriyetlerinin ehemmiyetine
göre münasib mikdar (Allokasyon) tahsisat ita olunacakdır.
Bend
5 – Şehbenderlerin
maaşları bervechizir tayin olunur.
(Mülga
fıkra: 18/5/1929 tarih ve 1452 sayılı Tevhidi maaşat Kanunu.)
Şehbenderlerin
maaşları mahalli memuriyetlerine vusulleri tarihinden itibaren mah bemah tediye
edilir.
Şehbenderliğe
tayin olunan memur mahalli memuriyetine gitmek emrini aldığı günden itibaren
iki haftaya kadar Dersaadetden hareketle doğruca mahalli memuriyetine gitmeğe
mecbur olup aksi takdirinde on yedinci bendde gösterilen cezaya düçar
olacaktır.
Bend
6 – Her
şehbenderhanenin ve bazı kançelarya memurlarının tahsisatı seneviyeleri yirmi
dokuzuncu bendde muharrer tahmata melfuf işaretile murakkam cedveli mahsusunda
gösterilecekdir.
İşbu
tahsisatı seneviye bir memurun mahalli memuriyetine vusulü tarihinden itibaren
mah bemah ita olunur.
Bend
7 – (Değişik: 12 Kanunuevvel 1302 tarihli irade ile)
Bombay
ve Batavya Şehbenderlikleri müstesna olmak üzere şehbenderlere azimet ve
avdetlerinde verilecek harcırah alacakları maaşın bir misli olacaktır. Mahalli
memuriyetleri Asya kıtasında bulunan şehbenderlere
olmiktar harcırahın ademi kifayeti anlaşıldığı halde nihayet maaşlarının
iki mislini tecavüz etmemek üzere Hariciye Nezaretince miktarı tezyid
olunabilir.
Bend
8 – Bir
şehbenderin memuriyetde iken vefatı takdirinde familyasının memleketine iadesi
hükümeti seniyeye aid olacak ve fakat bunun için edilecek masarif müteveffaya
verilecek harcırah mikdarını tecavüz etmiyecekdir.
Bend
9 – Bir
mahalde müceddeden bir şehbenderhane tesis olundukda nasbolunacak şehbendere
masarifi tefrişiye olmak üzere maaşının bir misli ita olunacakdır.
Bend
– 10 (Değişik:12 Kanunuevvel l302 tarihli irade ile)
Tahsisat
dahilinde verilip şehbenderler tarafından tesviyesi lazımgelen masarif, evvela:
Kançalariya masarifi. Saniyen: Kançalariyada müstahdem memurin ve kavas ve
hademe maaşatı. Salisen: Araba ve sandal masarifatından ibarettir.
Bend
11 – Hükümeti seniye tarafından kabul ve ita olunacak
masarif
Evvela
şehbenderhane icarı
Saniyen
sancak ve arma bahası
Salisen
posta ve telgraf ücretleri
Resmi mektub ve paket ve telgraf
için
Rabian
yirmi dokuzuncu bendde muharrer talimatda tayin olunan haddı tecavüz etmemek
üzere mühtacin tabaaya iane ve bunların memleketlerine iadeleri için muktazi
olan masarif.
Hamisen
şehbenderin merbut olduğu sefareti seniyeden veyahud nezareti hariciyeden
bilistizan ruhsatı mahsuse ile edilecek masarif sairei acileden ibaretdir.
Bend
12 – (Değişik: 10 Teşrinisani 1302 tarihli irade ile)
Şehbenderlik
selkine duhul, nezareti hariciye umuru şehbenderi müdüriyeti marifetile şeraiti
mevzuası mucibince icra olunacak müsabakat imtihanile vukubulacakdır. Şehbenderlik
memuriyetleri müdüriyeti mezküre tarafından tanzim edilen takrir üzerine
nezareti hariciyenin tasvib ve intihabile icra olunacakdır. Mektebi sultanide
ikmali tahsil edib yedlerinde şehadetnameleri olarak hariciye nezaretinde
müstahdem bulunan veyahud istihdam olunmak üzere mukayyed ve mülazim olanlar
işbu müsabakat imtihanına duhul hakkını haizdirler.
Mektebi
mülkiye şehadetnamesini haiz olanlar nizamnamei mahsusu mucibince müsabakat
imtihanına girmeksizin sefaret kitabetlerile şehbenderliklere intihab
olunurlar.
Bend
13 – Şehbenderlerin azli veya diğer mahalle nekli
memuriyetleri bairadei seniye icra olunur.
Bend
14 – Şehbenderlerin terfi memuriyetleri intihab ile
bairadei şahane icra olunur.
Bend
15 – Muvazzaf şehbenderlerin tekaüdlük maaşı memurini
sairei mülkiye hakkında olan nizamnamede musarrah esbab ve şeraite tevfikan ita
olunur.
Bend
16 – Şehbenderler muharebe vukuu veyahud sair esbabı
mücbire zuhuru veyahud nezareti hariciyece muvakkaten bir memuriyetde istihdam
olunmaları lazımgelmesi gibi bila ihtiyar bulundukları memuriyeti terk ve tatil
etdikleri takdirde hariciye nezaretinin emri tahtında bulunacaklarından
maaşları yine kendilerine ita olunacak ve fakat onuncu bendde gösterilen
şehbenderhane masarifi vekalet edecek zata vekalet edecek kimse bulunmadığı
halde hükümeti seniyeye aid olacakdır.
Bend
17 – Şehbenderler hakkında icra olunacak mücezatı
inzibatiye şunlardır:
Evvela
tevbih.
Saniyen
bir aydan bir seneye kadar azli muvakkat ile maaşının kısmen veya külliyen
kat'ı.
Salisen
memuriyetden affı.
Şu
tadad olunan mücazatdan birine düçar olan şehbenderlerin nevi cezası umuru
şehbenderi müdüriyetinde bulunan memurin defterlerine işaret olunacakdır.
Bend
18 – Tevbih cezası hariciye nazırı tarafından tahriren icra
olunduğu gibi azli muvakkat cezası dahi nezareti hariciyenin rey ve kararile
olur memuriyetden af cezası nezareti müşarüleyhanın kararile bairadei şahane
icra olunur.
Bend
19 – On yedinci bendde gösterilen birinci ve ikinci nevi
ceza evvela ifayi vazifede tekasül veyahud hilafı memuriyet veya hüsnü inzıbata
karşı hareket edenler ve saniyen sıfatı memuriyetine yakışmıyacak bir meslek
ihtiyar eyliyenler haklarında icra olunur memuriyetden af cezası evvela tevbih
cezasını müstelzim olan kabahati tekrarda temerrüd eden ve saniyen ifayi
vazifede itiyadı tekasül veya vezaifi memureyi ağır suretle ihlal edecek
harekete tasaddi eyliyenler hakkında caridir.
Vezaifi
memureyi ağır suretle muhil addolunan harekatın başlıcaları evvela umuru
memureye müteferri esrarı ketmü ihfa etmemek saniyen kuyudatın vazı aslisini
tağyir etmek veya umuru hesabiyede sahtekarlık irtikab eylemek (sahtekarlık
için mehakimi cezaiyede kanunen edilecek cezanın buna taalluku olmıyacakdır)
salisen bilvasıta veya bilavasıta ticaretle meşgul olmak hususlarıdır.
Bend
20 – Mevaddı cinaiye veya tedibiyeden birile mahküm olmuş
veyahud müddeti nizamiyenin inkızası veya cünha imaratının fıkdanı sebeblerile
cezadan kurtulmuş olan şehbenderler memuriyetlerinden affolunurlar.
Bend
21 – On dokuzuncu bendin birinci ve ikinci maddelerine
tevfikan hilafı memuriyet hareket eden şehbender amiri tarafından muvakkaten
azledilebilecek ve keyfiyet hariciye nezaretine ihbar edilecektir. Muvakkaten
azledilen memur mesleki müttehazı üzerine izahat vermek ister ise maiyetinde
bulunduğu sefareti seniye veyahut nezareti hariciyeden ruhsat taleb edecekdir.
Bend
22 – Memuriyetde bulunan her şehbendar bulunduğu mahallin
mensub olduğu devlet nezdine terhis olunmuş olan sefareti seniyeye merbutdur.
Bulundukları mahallin mensub olduğu devlet nezdinde sefaret bulunmıyan
şehbenderler hariciye nezareti maiyetinde bulunurlar.
Bend
23 – Şehbenderlerin mercileri olan sefareti seniyelerle
teati edecekleri muhaberat:
Evvela
hükümeti mahalliye ile bir nihayete isale muvaffak olamadıkları ihtilafatdan.
Ve
saniyen havzai idareleri dahilinde zuhure gelen ve derhal veya bilahare
sefareti seniyenin müdahalesini istilzam edecek olan vukuatı ticariye ve
siyasiyeden.
Ve
salisen işbu nizamnamede münderic bulunmıyan ve kendilerince daii tereddüd ve
iştibah olan halatı sairei nagehzuhurdan ibaretdir.
Bend
24 – Şehbenderlerin hariciye nezaretile teati edecekleri
muhaberat: Evvela hükümeti seniye devairi resmiyesinden birine taalluku bulunan
masalihdir.
Ve
saniyen veladet ve vefiyat ve münakehat ve veraset ve seyrisefain işlerinden.
Ve
salisen politika umuru müstacele ve mühimmesinden ibaretdir.
İKİNCİ FASIL
Vilayet ve liva
Bend
25 – Başşehbenderin hakkı kazasını muhit olan daireye
vilayet denir.
Bir
şehbenderin hakkı kazasını muhit olan daireye liva denir.
Şehbender
vekilinin hakkı kazası bir şehbenderin havzai memuriyetini havi olan liva
dahilindedir. Şehbenderlerin dairei memuriyetleri olan vilayet ve livalar yirmi
dokuzuncu bendde muharrer talimata melfuf (2) işaretile murakkam cedvelde tayin
olunacakdır.
İşbu
cedvelde icra olunacak her türlü tadilat sefareti seniyelerin teklifi ve
nezareti hariciyenin emrile olacakdır.
Bend
26 – Bir vilayet veya livada resen memur olan şehbender
maiyetinde bulunan bilcümle memurların amiridir. Bunların her halde emirlerine
itaatla mükellefdirler.
Bend
27 – Şehbender vekilleri resen memur olacakları gibi
Şehbenderhan maiyet memuriyetinde dahi istihdam olunacaklardır.
Bend
28 –
Maiyet memuriyetinde bulunan şehbender vekili başşehbender veya şehbender
nezareti tahtında ifayı memuriyet ekliyecek ve vekaleti zamanında yirmi
dokuzuncu bendde zikrolunan talimatda gösterildiği vechile kendi mes'uliyeti
tahdında şehbenderhaneye gelen evrakı imza edecekdir.
ÜÇÜNCÜ FASIL
Şehbenderlerin vezaifi memureleri
Bend
29 – Şehbenderler tebaa hakkında idarei memuriyetine
müteallik ve mukavelat muharrirliğine aid vezaifi ifa ve tebaanın veladet ve
vefiyat ve münakehata dair işlerini rü'yet eyler.
İşbu
vezaifin teferruatına dair icabeden talimatı hariciye nezareti tarafından
bittanzim şehbenderlere gönderilecekdir.
Bend
30 – Şehbenderler muahedat ve muhavelat ahkamının tamamii
icrasına ve hükümeti seniye menafiinin himayesine ve Devleti aliye sancağına
riayet edilmesine dikkat ve itina edeceklerdir.
Bend
31 – Şehbenderler ticaret ve sanayi ve sıhhati umumiye gibi
bir sureti mahsusada menfaati ammeye müteallik kaffei malümat ve ıttılaatlarını
hükümeti seniyeye ita edeceklerdir işbu maksadın hususü için hükümeti mahalliye
ve muteberanı ehali ve düveli ecnebiye konsolosları ile münasebatı mütemadiyede
bulunacaklardır.
Bend
32 – Şehbenderler politika mecalisi hafiyelerinin harekat
ve ilkaatını memaliki şahanenin istirahati umumiyesine taallüku bulunduğu
derecede tahkik ve tecessüs eyliyecekleri ve sair cihetlerce mazarrat ve
tehlikesi mütevatir ve müssellem olan eşhas bulunduğu takdirde onların dahi
ef'al ve harekatını tecessüs eyliyeceklerdir.
Umuru
memuresinin işbu ciheti nazikesini ifa için icabı takdirinde hafiye memuru
istihdam eyliyecekler ise de bu babda ruhsatı mahsusa ve mebaliği lazimeyi
evvelemirde maiyetinde bulundukları sefareti seniyeden taleb eyliyeceklerdir.
Bend
33 – Şehbenderler matbuatı mahalliyeye dikkati mütemadiye
icrasile zatı şevketsimat hazreti padişahiye ve hükümeti seniyelerine karşı
neşriyatı muzirrede bulunanların tedibleri için hükümeti mahalliyeye lisanı
münasib ile ihtaratı lazımeyi ifa edecekler ve fakat maiyetinde bulundukları
sefareti seniyeden evvelce istizan etmedikce bu makule türrehat ilanına cür'et
eden matbuat aleyhine mehakimde ikamei dava edemiyeceklerdir.
Bend
34 – Şehbenderlerin merbut oldukları sefareti seniye
canibinden ruhsat olmadıkca matbuatı mevgutei mahalliye ile zuhur edecek
mücadelelere iştirak etmeleri kat'iyyen memnudur.
Bend
35 – Sefareti seniye canibinden mezuniyet olmadıkca iane
defteri açmak ve iane toplamak hususi şehbenderler için kat'iyyen memnudur.
Bend
36 – Gazetelerin devleti aliye aleyhine derc ve
neşretdikleri ehemmiyetli bendler türkçe veya fransızcaya tercüme olunarak
şehbenderhanenin mercii olan sefareti seniyeye ve ehemmiyeti pek ziyade ise
doğrudan doğruya nezareti hariciyeye gönderilecektir.
Bend
37 – Şehbenderler tebai saltanatı seniyeye muavenet ve
sahabet ve tebaanın vikayei menfaatlerine sarfı makderet ve adat ve nizamatı
beldenin müsaadesi derecesinde tebaa üzerine icrayi hükümet ederler.
DÖRDÜNCÜ FASIL
Şehbenderhanelerin teftişi
Bend
38 – 39 – (Muaddel: 15 Eylül 1318; Mülga: 18/12/1329 tarihli talimatname ile.)
İKİNCİ KISIM
Muhasebe
Faslı münferid
Şehbenderler
tarafından ahzolunacak rüsum ve bunun sureti istifası
Bend
40 – Muvazzaf veya fahri şehbender memurları tarafından
verilecek veya imza edilecek evrakı resmiyenin kaffesine ahzolunan resim mikdarını
mübeyyin hariciye nezareti canibinden peyderpey gönderilecek pullardan
yapışdırılacakdır.
Bend
41 – Şehbenderler tarafından verilen veya imza edilen
evrakı resmiyenin pul yapışdırılmamış ise asla hüküm ve itibarı olmıyacakdır.
Bu makule pulsuz evrakdan dolayı alakadar olanlara terettüb eden zarar ve
ziyandan şehbender mes'ul olacak ve bundan maada ehemmiyeti maslahata göre
balada beyan olunan mücazata düçar olacakdır.
Bend
42 – (Değişik: 12 Kanunuevvel 1302 tarihli irade ile)
Pullar
altı nevi olub birincisi 50 ikincisi 20 üçüncüsü 10 dördüncüsü 5 kuruş ve
beşincisi 20 para kıymet irae edecek ve altıncısı sıfır işaretini muhtevi
olarak meccanen veya bila masarif verilen evrakı resmiyeye yapışdırılacakdır.
Bir pul kıymetinin nısfı mukabilinde yarım pul istimali caiz değildir.
Bend
43 – Muvazzaf veya fahri şehbenderler istimal etdikleri
pulların hesabını her üç ayda hariciye nezaretine irsal eyliyecekler ve istimal
olunmıyan pulları her altı ayda nezareti müşarileyhaya iade edeceklerdir tarafı
nezaretden dahi yeniden pul gönderilecekdir.
Bend
44 – Şehbenderler verdikleri pasaport ve tasdikname vesair
evrakı matbua hariciye nezareti canibinden irsal olunacakdır.
Bend
45 – (Mülga: 23/6/1927-1143/3 md.)
Bend
46 – Tarife ilanı her şehbenderhanenin kançalaryasının
duvarına talik olunacakdır.
Bend
47 – Kançalaryada bulunan memur tarafından tarifeden fazla
resim ahzedilmesine şehbenderler dikkat edecekler ve tarifede musarrah olmıyan
evrakı resmiye meccanen verilib derhal nezareti hariciyeye ihbarı keyfiyet
eyliyeceklerdir.
Bend
48 – Zabıtname ve saire gibi şehbenderlerin tanzim
edecekleri varakai resmiye her satırı on iki hecaden ve her sahifesi yirmi
satırdan ibaret olmak üzere iki sahife itibar olunmuşdur iki sahife hitamında
be'd olunan diğer varaka için tam resim ahzolunur türkce tanzim olunan varaka
yirmi satır olmak üzere bir sahife itibar olunur.
Bend
49 – Husus (vaksiyon) müddeti üç saatdir müddeti
muayyeneden evvel hitam bulan husus için tam resim ahzolunur.
Bend
50 – Husus esnasında tanzim olunan zabıtname müsveddeleri
için bir güna resim ahzolunmıyacakdır.
Bend
51 – İstinsah etdirilen evrakı resmiyenin her biri için
suret harcı istifa olunur.
Bend
52 – Adat ve nizamatı belde iktizasınca ayrıca tediyesi
lazımgelen mağaza ücreti ve hekim ve rü'yeti hesab ve ehli hibre masarifi gibi
şeyler şehbenderler tarafından verilen evrak için ahzolunan rüsum dahilinde
değildir.
Bend
53 – Memuriyeti mahsusa ile veyahud bir töhmet ve cinayt
vukununda icrayi istintak için aldığı emir üzerine mahalli memuriyetinden
diğer mahalle azimet eden şehbenderlere verilmesi lazımgelen harcırah ile orada
ikameti müddetinde vukubulacak masarif hükümeti seniye tarafından ita edilecek
ve ahvali sairede harcırah alakadar olanlar tarafından peşin olarak
verilecekdir.
Bend
54 – Müstediyat üzerine verilecek evrakı resmiyeden tarife
mucibince ahzı lazımgelen rüsumun bervechi peşin istifasını talebe
şehbenderlerin hakkı olacakdır.
Bend
55 – Şehbenderhanelerin masarifi mukannenesi tenzil
olundukdan sonra fazla hasılat her üç ayda en yakın ve ehven tarikle hariciye
nezaretine gönderilecekdir.
Bend
56 – Masarifat defterleri ihticaca salih senedat ile
beraber her üç ayda hariciye nezaretine irsal olunacakdır.
Bend
57 – (Birinci fıkra Mülga: 9/12/1933 - 2349/1 md.)
(Değişik:
12/12/1302 tarihli irade ile) Nizamı dairesinde sabit
olacak posta ve telgraf ücretleri ve talimatda münderic şeraite tevfikan
memleketlerine iade edilecek muhtacini fıkara için olacak masraflar devlete aid
olacak hasılatdan ve hasılat yok ise tarafı devletden tesviye kılınacakdır.
ÜÇÜNCÜ KISIM
Fahri şehbenderhanelere dairdir
Faslı münferid
Fahri şehbenderler hakkında ahkamı
mahsusa
Bend
58 – Fahri şehbenderler başşehbender ve şehbender ve
şehbender vekillerinden ibaretdir.
Bend
59 – Fahri şehbenderlerin maaşları olmayıb elli yedinci
bendde mezkür cedvelde tayin olunan mikdar akçe hasılatdan ahzutevkif
edeceklerdir.
Bend
60 – Fahri şehbenderler mercileri olan sefareti seniyenin
teklifi üzerine bairadei şahane nasbolunur fahri şehbenderler yerliden veya
tebaai ecnebiye muteberatından intihab olunarak ticaretle mesgul olabilirler
fakat bunların bulundukları mahalden diğer memlekete nakli memuriyetleri caiz
olamaz fahri şehbenderler imtihan edilmiyeceklerdir.
Bend
61 – Fahri şehbenderler kançelarya masarifini kendileri
tesviye etmeğe mecburdurlar. Yalnız memleketlerine iade olunacak muhtacini
tebaanın masraflarile posta ve telgraf ücretleri hükümeti seniye namına olarak
hasılatdan tesviye edilir.
Bend 62
– Fahri
başşehbenderler mukim oldukları memleketde bulunan sefareti seniyeye merbut
olup fahri şehbenderler dahi silsilei meratib kaidesine tevfikan muvazzaf baş
şehbender ve bunun fıkdanı halinde fahri başşehbender maiyetinde bulunurlar.
Fahri şehbender vekilleri muvazzaf şehbender ve bunun fıkdanı takdirinde fahri
şehbender maiyetin de bulunurlar.
Bend
63 – Fahri şehbenderlerin memuriyetleri lağvedilir ise bir
güna tazminat taleb etmeğe hakları olamaz.
Bend
64 – Fahri şehbenderlerin izharı iflas eder veya kanunen
mahküm bulunur ise memuriyetlerinde istihdamları caiz olunmaz.
Bend
65 – Fahri şehbenderler sıfatı resmiyeyi haiz olmak üzere
memur veya vekil nasbedemezler.
Bend
66 – Bir haftadan ziyade mahalli memuriyetinden gaybubet
edecek olan şehbenderler sırasile amirlerine müddeti gaybubetlerini ihbar
edecekler ve kendilerine vekalet eden zatı dahi bildireceklerdir.
Vekalet
eden zat fakat bir sureti gayri resmiyede tebaai şahaneyi himaye edebilir.
Bend
67 – Fahri şehbenderler yirmi dokuzuncu bendde muharrer
talimata melfuf (4) işaretile murakkam cedvel mucibince mezun oldukları masarif
ile şehbenderhane hasılatını mübeyyin nezareti hariciyeye her üç ayda bir
defter irsal edeceklerdir.
Bend
68 – İşbu fasılda muharrer on bir bend ile tadil olunmıyan
ve muvazzaf şehbenderlere dair olan ahkamı sairenin kaffesi fahri şehbender
hakkında dahi cari olacakdır.
Ahkamı umumiye
Bend
69 – Şehbender memurlarına elyevm verilmekde olan maaşlar
beşinci bendde tayin olunan maaş mikdarından dun ise ileride haddı muayyenine
iblağ edilmek üzere halile ibka olunacakdır.
Bend
70 – Bir şehbender memuru her ne nam ve suretle olur ise
olsun velev ki müteaddid memuriyeti bulunsun iki ve daha ziyade yerden maaş
alamıyacakdır.
Bend –
Bir
mahalde müceddeden bir şehbenderhane küşadında memur olacak şehbendere
verilecek maaş mikdarı beşinci bendin ahkamına tevfikan tayin olunacakdır.
BİRİNCİ KISIM — Şehbenderhanelerin sureti teşekkülü
İKİNCİ KISIM — Muhasebe
ÜÇÜNCÜ KISIM — Fahri şehbenderhanelere dairdir
Bu sayfadaki metin bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Bağlayıcı olan, Resmî Gazete’de yayımlanan metindir.