BİLGİ TEKNOLOJİLERİ VE İLETİŞİM KURULU
KARARI
Karar Tarihi : 08.04.2025
Karar Sayısı : 2025/İK-SRD/95
Gündem Konusu : Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite
Pazarları Analizi - Kamuoyu Görüşü Alınmasına
İlişkin Doküman
KARAR : Sektörel Rekabet Dairesi Başkanlığının
hazırladığı takrir ve ekleri incelenmiştir.
Pazar Analizi Yönetmeliği'nin 5'inci maddesinin beşinci fıkrasının (ç) bendinde yer
alan, "1 (Bir) aydan az olmamak üzere belirlenecek bir süre zarfında Rekabet Kurumu ve
kamuoyu görüşlerine başvurur ve bu görüşleri Kurumun internet sitesinde yayımlayabilir."
hükmü gereği Ek'te sunulan Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarlarına yönelik olarak
hazırlanan Kamuoyu Görüşlerinin Alınmasına İlişkin Pazar Analizi Dokümanı'nın; görüşü
alınmak üzere Rekabet Kurumuna gönderilmesi ve kamuoyu görüşüne başvurulması için
Kurum internet sayfasında 1 (bir) ay süre ile yayımlanması hususlarına karar verilmiştir.
1/1
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
PAZAR ANALİZİ ÇALIŞMALARI
TOPTAN VE PERAKENDE
TAHSİSLİ KAPASİTE PAZARLARI
Kamuoyu Görüşü
Alınmasına İlişkin Doküman
BİLGİ TEKNOLOJİLERİ VE İLETİŞİM KURUMU
Nisan 2025, ANKARA
Ref: 2025.EU2020M2.1
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
İÇİNDEKİLER
1. GİRİŞ ................................................................................................................................. 4
2. PAZARLAR KAPSAMINDA DEĞERLENDİRİLEN HİZMETLER ............................. 8
3. İLGİLİ PAZAR TANIMI ................................................................................................. 16
3.1 İlgili Ürün/Hizmet Pazarı ......................................................................................... 18
3.1.1 Toptan ve perakende pazarların arz ve talep ikameleri .................................... 21
3.1.1.1 Talep yönlü ikame ....................................................................................... 21
3.1.1.2 Arz yönlü ikame .......................................................................................... 30
3.2 İlgili Coğrafi Pazar ................................................................................................... 31
3.3 İlgili Pazar Tanımı .................................................................................................... 33
4. İLGİLİ PAZARDA DÜZENLEME GEREKSİNİMİ ...................................................... 35
4.1 Birinci Kriter ............................................................................................................ 36
4.2 İkinci Kriter .............................................................................................................. 38
4.3 Üçüncü Kriter ........................................................................................................... 40
5. REKABET SEVİYESİNİN ANALİZİ ............................................................................ 42
5.1 Pazar Payları ............................................................................................................. 43
5.1.1 Tahsisli Kapasite Taşıma Pazarları .................................................................. 44
5.1.2 Tahsisli Kapasite Sonlandırma Pazarları .......................................................... 49
5.2 Kolayca Tekrarlanamayan Altyapıların Kontrolü .................................................... 52
5.3 Ölçek ve Kapsam Ekonomileri ................................................................................ 53
5.4 Potansiyel Rekabet ................................................................................................... 53
5.5 Dengeleyici Alıcı Gücü ............................................................................................ 54
5.6 İleriye Yönelik Değerlendirmeler ............................................................................ 55
6. ETKİN PİYASA GÜCÜNE SAHİP İŞLETMECİLERİN BELİRLENMESİ ................. 56
7. EPG’YE SAHİP İŞLETMECİLERE GETİRİLEBİLECEK YÜKÜMLÜLÜKLER ...... 57
7.1 Erişim Yükümlülüğü ................................................................................................ 59
7.2 Şeffaflık Yükümlülüğü ............................................................................................. 59
7.3 Ayrım Gözetmeme Yükümlülüğü ............................................................................ 60
7.4 Referans Erişim ve/veya Arabağlantı Tekliflerinin Yayımlanması Yükümlülüğü .. 63
7.5 Tarife Düzenlemelerine Tabi Olma Yükümlülüğü .................................................. 64
7.6 Hesap Ayrımı ve Maliyet Muhasebesi Yükümlülüğü .............................................. 65
7.7 Ortak Yerleşim ve Tesis Paylaşımı Yükümlülüğü ................................................... 66
8. SONUÇ ............................................................................................................................ 69
1
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
ŞEKİL LİSTESİ
Şekil 1: Geleneksel Tahsisli Kapasite Topolojisi ....................................................................... 9
Şekil 2: Geleneksel Kısmi Tahsisli Kapasite Referans Modeli ................................................ 10
Şekil 3: Geleneksel Omurga Tahsisli Kapasite Hizmeti .......................................................... 11
Şekil 4: Katman 2 ve Katman 3 VPN Hizmeti ......................................................................... 15
Şekil 5: Perakende İl İçi YKD, NN ME ve VPN Toplam Uç Sayıları .................................... 30
Şekil 6: Perakende İller Arası YKD, NN ME ve VPN Toplam Uç Sayıları ............................ 30
Şekil 7: Perakende İller Arası Toplam Uç Sayısı Pazar Payları .............................................. 45
Şekil 8: Perakende İller Arası Toplam Kapasite Pazar Payları ................................................ 45
Şekil 9: Perakende İller Arası Toplam Gelir Pazar Payları ...................................................... 46
Şekil 10: Toptan İller Arası Toplam Uç Sayısı Pazar Payları .................................................. 46
Şekil 11: Toptan İller Arası Toplam Kapasite Pazar Payları ................................................... 47
Şekil 12: Toptan İller Arası Toplam Gelir Pazar Payları ......................................................... 47
Şekil 13: Perakende İl İçi Toplam Uç Sayısı Pazar Payları ..................................................... 49
Şekil 14: Perakende İl İçi Toplam Kapasite Pazar Payları ....................................................... 50
Şekil 15: Perakende İl İçi Toplam Gelir Pazar Payları ............................................................ 50
Şekil 16: Toptan İl İçi Toplam Uç Sayısı Pazar Payları .......................................................... 51
Şekil 17: Toptan İl İçi Toplam Kapasite Pazar Payları ............................................................ 51
Şekil 18: Toptan İl İçi Toplam Gelir Pazar Payları .................................................................. 52
2
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
TABLO LİSTESİ
Tablo 1: Toptan YKD ve NN ME İl İçi Tarife Karşılaştırması ............................................... 22
Tablo 2: Toptan YKD ve NN ME İller Arası Tarife Karşılaştırması ....................................... 22
Tablo 3: Toptan YKD ve NN G.SHDSL İl İçi Tarife Karşılaştırması ..................................... 23
Tablo 4: Toptan YKD ve NN G.SHDSL İller Arası Tarife Karşılaştırması ............................ 23
Tablo 5: Toptan YKD ve Fiberlink İl İçi Tarife Karşılaştırması ............................................. 23
Tablo 6: Toptan YKD ve Fiberlink İller Arası Tarife Karşılaştırması ..................................... 24
Tablo 7: Toptan Kısmi YKD ve Kısmi ME İl İçi Tarife Karşılaştırması ................................ 24
Tablo 8: Toptan Omurga YKD ve Omurga ME İl İçi Tarife Karşılaştırması .......................... 25
Tablo 9: Toptan Omurga YKD ve Omurga ME İller Arası Tarife Karşılaştırması ................. 25
Tablo 10: Perakende YKD ve NN ME İl İçi Tarife Karşılaştırması ........................................ 26
Tablo 11: Perakende YKD ve NN ME İller Arası Tarife Karşılaştırması ............................... 26
Tablo 12: Perakende YKD ve TTVPN ME İl İçi Tarife Karşılaştırması ................................. 27
Tablo 13: Perakende YKD ve TTVPN ME İller Arası Tarife Karşılaştırması ........................ 27
Tablo 14: Perakende YKD ve TTVPN G.SHDSL İl İçi Tarife Karşılaştırması ...................... 28
Tablo 15: Perakende YKD ve TTVPN G.SHDSL İller Arası Tarife Karşılaştırması .............. 28
Tablo 16: Perakende YKD ve NN G.SHDSL İl İçi Tarife Karşılaştırması ............................. 28
Tablo 17: Perakende YKD ve NN G.SHDSL İller Arası Tarife Karşılaştırması ..................... 29
Tablo 18: Perakende YKD ve Fiberlink İl İçi Tarife Karşılaştırması ...................................... 29
Tablo 19: Perakende YKD ve Fiberlink İller Arası Tarife Karşılaştırması ............................. 29
Tablo 20: 3 Adet İller Arası Bağlantı için Alternatif İşletmeci PoP Sayıları ........................... 49
Tablo 21: İller Arası Bağlantılar için TTN Listesi ................................................................... 58
3
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
1. GİRİŞ
Ülkemiz elektronik haberleşme sektöründe etkin rekabetin tesisi ve korunması amacıyla ilgili
elektronik haberleşme pazarlarına1 yönelik pazar analizlerinin yapılması ve bu pazarlardaki etkin
piyasa gücüne (EPG) sahip işletmecilerin belirlenerek birtakım yükümlülüklere tabi kılınması
yürürlükte bulunan mevzuatın bir gereğidir.
Kurumumuz tarafından 2006 yılında, toptan ve perakende kiralık devrelere yönelik ilgili
pazarların tanımlanması ve EPG’ye sahip işletmecilerin belirlenmesine ilişkin yapılan birinci tur
pazar analizi çalışmaları tamamlanmış ve Resmî Gazete’de ilan edilen 17.03.2006 tarihli ve
26111 sayılı karar ile Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketi (Türk Telekom), EPG’ye sahip
işletmeci olarak belirlenmiştir.
Pazar analizi çalışmalarının ikinci turu 2009 yılında gerçekleştirilmiş ve bunun sonucunda
07.01.2010 tarihli ve 2010/DK-10/19 sayılı Kurul Kararı ile toptan seviyede kiralık devrelere
ilişkin pazarlarda, 07.01.2010 tarihli ve 2010/DK-10/18 sayılı Kurul Kararı ile perakende kiralık
devrelere ilişkin pazarlarda Türk Telekom EPG’ye sahip işletmeci olarak belirlenmiştir.
2013 yılında gerçekleştirilen üçüncü tur pazar analizleri kapsamında, 12.04.2013 tarihli ve
2013/DK-SRD/189 sayılı Kurul Kararı ile; Türk Telekom, toptan ve perakende seviyede ülke
genelinde sunulan kiralık devre sonlandırma pazarı ile toptan ve perakende seviyede ülke
genelinde sunulan kiralık devre taşıma pazarında EPG’ye sahip işletmeci olarak belirlenmiş ve
belirli yükümlülüklere2 tabi kılınmıştır. Bunun akabinde Türk Telekom’a getirilen kısmi kiralık
devre yükümlülüğü kapsamında sunulan hizmetlerde uç bazlı noktadan noktaya metro ethernet
hizmeti kullanılmadığından bahisle, söz konusu hizmetin kısmi kiralık devre hizmetlerinde
kullanılması ve omurga kiralık devre hizmeti sundurulmasına ilişkin bir işletmeci talebinin,
Kurumumuzca muhtelif nedenlerle reddedilmesini3 müteakiben, bahse konu Kurumumuzun ret
işlemi, E.1358 sayılı dosya kapsamında Ankara 9. İdare Mahkemesi’nin 28.04.2014 tarihli ve
K.2014/352 sayılı Kararı ile iptal edilmiştir. Bu çerçevede, anılan Mahkeme Kararının gereğinin
sağlanması amacıyla ilgili pazar analizinin yenilenmesi ihtiyacı doğmuştur.
Bu kapsamda yapılan dördüncü tur pazar analizi çalışmaları neticesinde hazırlanan 2015.6.1
Referans Numaralı Toptan ve Perakende Kiralık Devreler Pazar Analizi Dokümanı (Kamuoyu
Görüşlerinin Alınmasına İlişkin Doküman) 13.03.2015 tarihine kadar askıda kalmak üzere
13.02.2015 tarihinde Kurum internet sitesinde yayımlanmıştır. İlgili dokümana ilişkin
Kurumumuza iletilen görüşler 2015.6.2 referans numaralı Toptan ve Perakende Kiralık Devreler
Pazar Analizi Dokümanı’nda (Kamuoyu Görüşlerini İçeren Doküman) değerlendirilmiş olup
toptan ve perakende kiralık devreler pazarında EPG’ye sahip işletmecilerin ve bu işletmecilere
getirilecek yükümlülüklerin belirlenmesine ilişkin hazırlanan 2017.6.3 referans numaralı Toptan
ve Perakende Kiralık Devreler Pazar Analizi Dokümanı (Nihai Pazar Analizi Dokümanı)
06.04.2017 tarihli ve 2017/DK-SRD/117 sayılı Kurul Kararı ile Kurumumuz internet sitesinde
yayımlanmıştır. Söz konusu Karar ile Türk Telekom, toptan ve perakende seviyede ülke
genelinde sunulan kiralık devre sonlandırma pazarı ile toptan ve perakende seviyede ülke
1 İşbu doküman kapsamında geçen “pazar” ve “piyasa” kavramları aynı anlamda kullanılmaktadır.
2 Toptan ve Perakende Kiralık Devreler Nihai Pazar Analizi Dokümanı s. 81-83.
https://www.btk.gov.tr/uploads/pages/slug/tpkiralikdevre-pa-nd-2013-1.pdf
3 Haziran 2013’te tesis edilen söz konusu işlemde pazar analizi sürecinin henüz tamamlandığı dikkate alınmış, ayrıca
kısmi kiralık devre niteliği taşıyan mevcut tarife ve ürün çeşitliliğine vurgu yapılmıştır.
4
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
genelinde sunulan kiralık devre taşıma pazarında EPG’ye sahip işletmeci olarak belirlenmiş olup
belirli yükümlülüklere4 tabi kılınmıştır. Bu çerçevede Türk Telekom,
(i) toptan seviyede;
• Erişim (kısmi kiralık devre/ME devre hizmeti ve omurga kiralık devre/ME devre
hizmeti de dâhil ilgili ürün/hizmet pazarı kapsamında olduğu değerlendirilen toptan
ürünleri kapsayacak şekilde),
• Ayrım gözetmeme,
▪ İlgili pazarda yeni sunulacak toptan ürünlere/hizmetlere ilişkin teknik bilgilerin,
hizmet sunumuna ilişkin koşul ve şartların (tarifeler dâhil) ve hâlihazırda
sunulan hizmetlere ilişkin yapılacak teknik değişikliklerin, aksi Kurul tarafından
belirtilmediği sürece, yürürlüğe girmeden en az 2 ay öncesinde kamuoyuna
duyurulması,
▪ İlgili pazarda daha önce sunulmaya başlanılan toptan ürün/hizmetlere ilişkin
yapılacak tarife değişikliklerinin veya kampanyaların, aksi Kurul tarafından
belirtilmediği sürece, yürürlüğe girmeden en az 1 ay öncesinde kamuoyuna
duyurulması,
▪ Hizmet seviyesi taahhüdü ile hizmet seviyesi taahhütlerine uyulmaması halinde
uygulanacak cezai şart ve yaptırımlar ile hizmet seviyesi taahhütlerine ilişkin
işletmeci bazında (her bir başvuru için) gerçekleşme değerlerini içeren temel
performans göstergelerinin, aksi Kurul tarafından belirtilmediği sürece, üçer (3)
aylık dönemler için müteakip ayın sonuna kadar Kuruma gönderilmesi,
• Şeffaflık,
▪ Temel performans göstergelerinin işletmeci bazındaki hizmet türlerine ilişkin
ortalama değerlerinin, işletmeciler arasında kıyas yapılabilmesine imkân
tanıyacak şekilde, aksi Kurul tarafından belirtilmediği sürece, üçer (3) aylık
dönemler için müteakip ayın sonuna kadar hazırlanarak kendi internet sayfası
üzerinden bir sonraki döneme kadar kamuoyu ile paylaşılması,
• Referans erişim teklifleri hazırlama ve yayımlama,
▪ Kurumumuz tarafından onaylanacak hizmet seviyesi taahhütleri ile bu
taahhütlerin yerine getirilmemesi durumunda uygulanacak cezai şart ve
yaptırımlara referans erişim teklifinde yer verilmesi,
• Tarife kontrolüne (maliyet esaslı tarife belirleme) tabi olma,
• Hesap ayrımı ve maliyet muhasebesi ve
• Ortak Yerleşim ve Tesis Paylaşımı
(ii) perakende seviyede ise;
• Tarife kontrolüne tabi olma ve
• Hesap ayrımı ve maliyet muhasebesi
yükümlülüklerine tabi kılınmıştır.
4 Toptan ve Perakende Kiralık Devreler Nihai Pazar Analizi Dokümanı s. 79-80.
https://www.btk.gov.tr/uploads/pages/elektronik-haberlesme-sektorunde-pazar-analizleri/ek-1-tp-kiralikdevre-
pa-nd-2017.pdf
5
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
Beşinci tur pazar analizi çerçevesinde hazırlanan işbu kamuoyu görüşü alınmasına ilişkin
doküman ile en son 06.04.2017 tarihli ve 2017/DK-SRD/117 sayılı Kurul Kararı ile onaylanan
toptan ve perakende kiralık devreler pazarının tekrar analiz edilmesi amaçlanmaktadır. Bu
çerçevede, öncelikle Avrupa Birliği (AB) mevzuatında Avrupa Komisyonu’nun (Komisyon) 18
Aralık 2020 tarihli ve 2020/2245/EU sayılı Tavsiye Kararı5 (Tavsiye Kararı) incelenmiş olup
bahse konu dokümanda öncül düzenlemeye tabi pazarlar arasında yer alan toptan tahsisli
kapasite pazarının kapsamı, söz konusu Tavsiye Kararı’nın Açıklayıcı Notu’nda6 (Açıklayıcı
Not) “Tahsisli kapasite pazarı, tahsisli bir kapasite sağlayan kiralık devrelerin sonlandırma
bölümlerini içermektedir.” şeklinde açıklanmıştır. Bu ifadeden de görüldüğü üzere, toptan
tahsisli kapasite pazarının ülkemizde düzenlenmekte olan toptan kiralık devreler pazarının bir
parçası olan toptan kiralık devre sonlandırma pazarına karşılık geldiği anlaşılmaktadır. Bu
kapsamda, Komisyon’un bahse konu kararı, bir tavsiye kararı niteliğinde olup üye ülkeler
Tavsiye Kararı’nda yer almayan bir pazarı ya da başka herhangi bir pazarı üçlü kriter testine tabi
tutarak düzenleyebilmektedir7. Nitekim, ülkemizde kiralık devreler için toptan sonlandırma
pazarının yanı sıra toptan taşıma, perakende taşıma ve perakende sonlandırma pazarları ülkemiz
şartları dikkate alınarak üçlü kriter testine tabi tutulmakta ve buna göre düzenlenmeye devam
edilmektedir. Bu çerçevede, ülkemizde düzenlenmekte olan kiralık devreler pazarları Tavsiye
Kararı’yla uyumlu olacak şekilde “Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları” olarak
adlandırılmıştır8.
Pazar Analizi Yönetmeliği’nin9 “Pazar analizi süreci” başlıklı 5’inci maddesinin beşinci
fıkrasının (ç) bendi çerçevesinde kamuoyu görüşü alınmasına yönelik hazırlanan işbu
dokümanda, “Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları”na yönelik ilgili pazar tanımı,
düzenleme gereksinimi analizi, rekabet seviyesi analizi ile bu pazarda EPG olduğu tespit edilen
işletmeciye/işletmecilere ve bu işletmeciye/işletmecilere getirilmesi gerekli olduğu
değerlendirilen yükümlülüklere ilişkin Kurumumuz görüş ve değerlendirmelerine yer
verilmektedir.
Kamuoyu görüşünün alınmasına ilişkin süre xx.xx.xxxx tarihinde başlayacak olup bu
dokümanda yer alan değerlendirmelere yönelik yorumlar ve öneriler xx.xx.xxxx tarihine kadar
yazılı olarak ve e-posta ile aşağıda belirtilen adreslere iletilebilecektir. Yapılan
değerlendirmelerle ilgili olarak her türlü yorum ve öneriye açık olunmakla birlikte, pazar analizi
çalışmalarında geri dönüşlerden azami şekilde istifade edilebilmesi için her bir yorumun veya
önerinin dokümanda yer alan ilgili soru numarası referans gösterilerek yazılması gerekmektedir.
Soruların cevaplanması aşamasında karşılaşılabilecek tereddütlerin açığa kavuşturulması için
aşağıda yer alan e-posta adresi aracılığı ile irtibat kurulabilir.
5 Commission Recommendation (EU) 2020/2245 of 18 December 2020 on relevant product and service markets
within the electronic communications sector susceptible to ex-ante regulation in accordance with Directive (EU)
2018/1972 of the European Parliament and of the Council establishing the European Electronic Communications
Code.
6 SWD(2020) 337, Commission Staff Working Document, Explanatory Note accompanying the document
(2020/2245/EU, Commission Recommendation on Relevant Markets), s. 57.
7 Commission Recommendation (EU) 2020/2245 of 18 December 2020 on relevant product and service markets
within the electronic communications sector susceptible to ex-ante regulation in accordance with Directive (EU)
2018/1972 of the European Parliament and of the Council establishing the European Electronic Communications
Code, s. 2-4.
8 İşbu doküman kapsamında geçen “tahsisli kapasite” ve “kiralık devre” kavramları aynı anlamda kullanılmaktadır.
9 27.11.2012 tarihli ve 28480 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Pazar Analizi Yönetmeliği
6
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu, Eskişehir Yolu
Adres
10. km No: 276 Çankaya, Ankara
E-posta srdbilgi@btk.gov.tr
Alınan yorum ve önerilerin analiz edilmesini müteakip Kurumumuz, toptan ve perakende tahsisli
kapasite pazarlarına ilişkin değerlendirmelerini gözden geçirecek ve kamuoyu görüşlerini de
içeren bir doküman yayımlayacaktır. İdari işlemlerin açıklığı gereği, söz konusu dokümanda
görüş gönderen tarafların isimleri de yer alacaktır. Bu bakımdan, gönderilecek cevaplarda
tarafların gizli kalmasını istedikleri ticari sır niteliğindeki kısımların belirtilmesinde fayda
görülmektedir.
Kamuoyu görüşünün alınmasına ilişkin bu dokümanın ilerleyen bölümlerinde aşağıda yer alan
konulara değinilmektedir:
• 2’nci bölümde, “Tahsisli Kapasite Hizmeti”nin kapsamı ve özellikleri hakkında
açıklamalara yer verilmektedir.
• 3’üncü bölümde, “Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları”nın ilgili ürün pazarı
ile ilgili coğrafi pazar boyutlarını kapsayacak şekilde ilgili pazar tanımına ilişkin
değerlendirmeler yapılmaktadır.
• 4’üncü bölümde, ilgili pazarda düzenleme gereksinimine ilişkin değerlendirmelere yer
verilmektedir.
• 5’inci bölümde, ilgili pazarda rekabet seviyesi analizine ve hangi
işletmecinin/işletmecilerin EPG’ye sahip olduğu tespitine yer verilmektedir.
• 6’ncı bölümde, ilgili pazarda EPG’ye sahip olduğu tespit edilen işletmeciye/işletmecilere
getirilmesi gerekli olduğu düşünülen yükümlülükler açıklanmaktadır.
• 7’nci bölümde, ilgili pazar analizi çerçevesinde EPG’ye sahip işletmeci/işletmeciler ve
bu işletmeciye/işletmecilere getirilen yükümlülükler özetle ifade edilmektedir.
7
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
2. PAZARLAR KAPSAMINDA DEĞERLENDİRİLEN HİZMETLER
Bu bölümde toptan ve perakende tahsisli kapasite taşıma ve sonlandırma pazarları kapsamında
sunulan hizmetlerden bahsedilecektir.
Tahsisli kapasite hizmetleri, alternatif işletmeciler tarafından kendi altyapılarının kurulumu ve
elektronik haberleşme hizmetlerinin üçüncü kişilere sunumu için toptan seviyede talep
edilebildiği gibi bireysel ya da kurumsal kullanıcılar tarafından kendi ihtiyaçlarının karşılanması
amacıyla perakende seviyede de talep edilebilmektedir. Bu anlamda ilgili ürün pazarı
tanımlanmasında genel olarak toptan ve perakende tahsisli kapasite ayrımı yapılmaktadır.
Avrupa Komisyonu’nun Tavsiye Kararı’nın Açıklayıcı Notu’nda:
“Kiralık devrelerin karakteristik ürün özellikleri, bağlantıların ve kapasitenin tahsis
edilmiş olması ve bu bağlantılar üzerinden simetrik hızlar sağlanmasıdır.”
olarak ifade edilmektedir10. Bu çerçevede, tahsisli kapasite hizmetleri;
• Tahsisli bağlantı ve kapasite sağlama
• Simetrik bağlantı
özelliklerini aynı anda içermektedir.
Ayrıca, yine Açıklayıcı Not’ta aşağıda belirtilen bazı yüksek kalite kriterlerinin toptan seviyede
önemli olduğu ifade edilmektedir11:
• Hizmet seviyesi taahhüdü dâhil her durumda garantili elverişlilik ve yüksek kaliteli
hizmet, kesintisiz müşteri desteği, kısa arıza ıslah zamanları ve yedekleme,
• Kurumsal kullanıma uygun yükleme hızları ve çok düşük sıkıştırmayı sağlayacak şekilde
yüksek kalite şebeke yönetimi,
• Coğrafi yoğunluğa ve bireyselden ziyade kurumsal kullanıcıların dağılımına göre
tanımlanan noktalarda şebekeye erişim imkânı
Tahsisli kapasite hizmetlerinin sunumunda devrenin sonlanacağı lokasyonlarda sonlandırma
ekipmanı olarak geleneksel arayüz veya alternatif arayüz kullanılabilmektedir12. Geleneksel
arayüz kullanılan veri iletim hizmetleri Zaman Bölmeli Çoklama (Time Division Multiplexing,
TDM), Eşzamanlı Sayısal Sıradüzen (Synchronous Digital Hierarchy, SDH) ve/veya Dalga
Boyu Bölmeli Çoklama (Wavelength Division Multiplexing, WDM) gibi devre anahtarlamalı
şebekeler üzerinden sunulmaktadır. Diğer taraftan alternatif arayüz kullanılarak sunulan veri
iletim hizmetleri Eşzamansız İletim Modu (Asynchronous Transfer Mode, ATM) veya Ethernet
gibi paket anahtarlamalı şebekeler üzerinden sunulmaktadır.
İlgili pazarın tanımlanabilmesi için öncelikle veri iletim hizmet türlerine ilişkin bilgilere yer
verilmektedir. Bu kapsamda, geleneksel tahsisli kapasite, geleneksel kısmi tahsisli kapasite,
geleneksel omurga tahsisli kapasite, ATM, Çerçeve Anahtarlama (Frame Relay, FR), Metro
Ethernet (ME), kısmi ME, omurga ME, Küresel Yüksek Veri Hızlı Sayısal Abone Hattı
10 SWD(2020) 337, Commission Staff Working Document, Explanatory Note accompanying the document
(2020/2245/EU, Commission Recommendation on Relevant Markets), s. 58.
11 SWD(2020) 337, Commission Staff Working Document, Explanatory Note accompanying the document
(2020/2245/EU, Commission Recommendation on Relevant Markets), s. 58.
12 Ofcom, Business Connectivity Market Review, Annexes 1-22, 2018-2019.
8
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
(Global.standard High-Bit-Rate Digital Subscriber Line, G.SHDSL), Aktif Ethernet veya
Genişletilmiş Erişimli Pasif Optik Şebeke (Passive Optical Network with Extended Reach,
xPON) teknolojileri, Asimetrik Sayısal Abone Hattı (Asymmetric Digital Subscriber Line,
ADSL) ve Sanal Özel Şebeke (Virtual Private Network, VPN) hizmetlerine ilişkin açıklamalar
aşağıda yer almaktadır.
a) Geleneksel Tahsisli Kapasite Hizmeti
Geleneksel tahsisli kapasite hizmetinin sunumunda kullanılan erişim teknolojisi, talep edilen
bant genişliğine ve erişim ortamına (bakır/fiber kablo, radyo link, vb.) göre değişiklik
göstermekte olup söz konusu hizmet TDM, SDH ve WDM teknolojileri kullanılarak
sunulabilmektedir. Hem toptan hem de perakende seviyede sunulabilen bir hizmet olan
geleneksel tahsisli kapasite hizmetinde kullanılan devrelerin her iki ucu da kullanıcı
lokasyonunda sonlanmaktadır.
TDM teknolojisi ile birden çok sinyal birleştirilerek tek bir veri hattı üzerinden
gönderilebilmekte, yine karşı uca konulacak bir TDM cihazı sayesinde bu sinyaller birbirinden
ayrılabilmektedir. TDM şebekesiyle, kullanıcılara iki nokta arasında 300-64.000 bit/sn ve nx64
Kbit/sn bant genişliklerine sahip, müşteriye özel, sürekli kurulu, sayısal ve çift yönlü iletim hattı
sağlanabilmektedir. Diğer taraftan, 2 Mbit/sn ve daha yüksek bant genişliğine sahip devrelerin
sunumunda SDH/WDM teknolojisi kullanılmaktadır.
Şekil 1: Geleneksel Tahsisli Kapasite Topolojisi
İşletmeci Santrali
Kullanıcı
Taşıma Şebekesi
Erişim Şebekesi
Sonlandırma Cihazı
Bakır kablo kullanılarak sunulan geleneksel tahsisli kapasite hizmetinde kullanıcının trafiği,
kullanıcı lokasyonundaki modem ve bakır kablo aracılığıyla erişim şebekesi üzerinden santrale
bağlanmakta; trafik, santralden bant genişliğine göre bakır kablo veya fiber optik kablo bağlantısı
kullanılarak taşıma şebekesi üzerinden karşı ucun bağlı olduğu santrale taşınmaktadır. Kullanıcı
trafiği, karşı ucun bağlı olduğu santral ile kullanıcı binası arasında bakır/fiber kablo veya radyo
link kullanılarak taşınmakta ve karşı uçtaki sonlandırma cihazı ile irtibatlandırılmaktadır.
Fiber optik kablo üzerinden sunulan geleneksel tahsisli kapasite hizmetinde ise kullanıcı
lokasyonu ile santral arasında fiber optik kablo bağlantısı kullanılmaktadır. Söz konusu bağlantı
üzerinden taşınan kullanıcı trafiği, devrenin her iki ucundaki kullanıcının SDH/WDM
teçhizatları kullanılarak sonlandırılmaktadır.
b) Geleneksel Kısmi Tahsisli Kapasite Hizmeti
Noktadan noktaya veri iletim hizmetlerinin sunumunda kullanılan devrelerin her iki ucu da
kullanıcı lokasyonunda sonlanmaktadır. Diğer taraftan geleneksel kısmi tahsisli kapasite
hizmetinde, devrenin bir ucu kullanıcı lokasyonunda diğer ucu ise yükümlü (erişim sağlayan)
işletmeci trafik teslim noktasında13 (TTN) olabilmektedir. Geleneksel kısmi tahsisli kapasite
13 Kısmi ve omurga tahsisli kapasite hizmetlerinin sunumuna ilişkin TTN’lerin listesi mevcut şebeke yapısı ve
işletmecilerin rekabet seviyesi dikkate alınmak suretiyle ilgili referans teklif kapsamında belirlenecektir.
9
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
hizmetleri, son kullanıcılara erişimde yükümlü işletmeci altyapısının alternatif işletmeciler
tarafından etkin olarak kullanılmasına olanak sağlamaktadır. Sadece toptan seviyede sunulabilen
bir hizmet olan geleneksel kısmi tahsisli kapasite hizmeti kapsamında aynı ildeki birden çok
bağlantı, trafiğin alternatif işletmeciye teslim edileceği yükümlü işletmeci TTN’sine kadar,
yükümlü işletmeci şebekesi kullanılarak taşınmaktadır. Söz konusu trafik, yükümlü işletmecinin
geleneksel kısmi tahsisli kapasite hizmeti sunduğu TTN’de alternatif işletmeci cihazına teslim
edilebilmekte ya da omurga tahsisli kapasite hizmeti ile irtibatlandırılabilmektedir. Alternatif
işletmeciler yükümlü işletmecinin söz konusu TTN’si ile kendi varlık noktaları (Point of
Presence, PoP) arasında altyapı kurarak veya başka işletmecilerden temin ederek, trafiği
yükümlü işletmeci tesisleri dışında yer alan PoP’larına taşıyabilmektedirler. Geleneksel kısmi
tahsisli kapasite hizmeti, geleneksel tahsisli kapasite hizmetlerinin sunumunda kullanılan bütün
erişim teknolojileri üzerinden sunulabilmektedir.
Geleneksel kısmi tahsisli kapasite hizmeti, bir ucu işletmeci/işletmeci abonesinde, ikinci ucu ise
birinci uç ile aynı ilde yer alan TTN’de aynı ya da farklı işletmeciye ait sistem/cihazda sonlanan
(veya aynı TTN’deki yükümlü işletmeciden alınan işletmeci omurga devresi ile irtibatlanan)
geleneksel tahsisli kapasite hizmeti olarak tanımlanabilmektedir.
Bu kapsamda, yükümlü işletmeci TTN’sinde ortak yerleşim (OY) yapan alternatif işletmeciler,
ortak yerleşim noktasındaki sistem/cihazlarıyla yükümlü işletmeci lokasyonu dışında bulunan
PoP’ları arasında geleneksel kısmi tahsisli kapasite hizmeti kullanarak da bağlantı
yapabilmektedir.
Geleneksel kısmi tahsisli kapasite hizmetinin ücretlerine ilişkin olarak yürürlüğe konulan
Komisyon’un 2005/268/EC sayılı Tavsiye Kararı’nda14 “kısmi kiralık devre”; “bir işletmecinin
yükümlü işletmecinin şebeke bağlantı noktasında (veya yakınında) bulunan trafik teslim noktası
ile müşteri lokasyonu arasında tahsis edilmiş devre” şeklinde tanımlanmaktadır. Komisyon’un
toptan seviyede sunulan geleneksel kısmi tahsisli kapasite hizmetinin ücretlerine ilişkin Tavsiye
Kararı’na esas teşkil eden dokümanda geleneksel kısmi tahsisli kapasite hizmetine yönelik
referans modeline de yer verilmekte olup bahse konu dokümanda belirtilen geleneksel kısmi
tahsisli kapasite hizmetine ilişkin referans topoloji aşağıda görülmektedir.
Şekil 2: Geleneksel Kısmi Tahsisli Kapasite Referans Modeli
Yukarıdaki şekilde belirtilen geleneksel kısmi tahsisli kapasite referans modelinde;
• PoP: Alternatif işletmecilerin varlık noktasını,
• i: Nakil devresini,
• PoI: Yükümlü işletmeci ile alternatif işletmeci arasında trafik teslimi yapılan noktayı,
14 Commission Recommendation of 29 March 2005 on the provision of leased lines in the European Union -Part 2
- pricing aspects of wholesale leased lines part circuits. https://eur-lex.europa.eu/legal-
content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32005H0268&from=EN
10
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
• A: Alternatif işletmeci/alternatif işletmeci müşterisi trafiğinin toplandığı PoI'nin bulunduğu
yükümlü işletmeci TTN’sini,
• a: Yükümlü işletmecinin TTN’leri arasındaki bağlantıyı (çok kısa mesafeli kısmi tahsisli
kapasitelerde söz konusu bağlantı olmayabilir),
• B: Alternatif işletmeci/alternatif işletmeci müşterisi ile bağlantı yapılan yükümlü işletmeci
TTN’sini (çok kısa mesafeli kısmi tahsisli kapasitelerde A TTN’si ile aynı olabilmektedir),
• b: Alternatif işletmeci/Alternatif işletmeci müşterisine lokal bağlantıyı,
• C: Alternatif işletmeci/Alternatif işletmecinin müşterisini
göstermektedir.
Komisyon’un anılan Tavsiye Kararı’nda geleneksel kısmi tahsisli kapasite hizmetinin
arabağlantı, veri iletimi ve genişbant erişim gibi hizmetlere altyapı sağlayan özel bir toptan
tahsisli kapasite türü olduğu belirtilmektedir. Bu kapsamda, geleneksel kısmi tahsisli kapasiteler
alternatif işletmeciler tarafından farklı kullanıcılara ait trafiğin yükümlü işletmeci şebekesi
kullanılarak belirli bir noktada toplanıp kendi şebekelerine taşınması ve/veya arabağlantı trafiği
teslimi gibi amaçlarla kullanılmaktadır.
c) Geleneksel Omurga Tahsisli Kapasite Hizmeti
Sadece toptan seviyede sunulabilen bir hizmet olan geleneksel omurga tahsisli kapasite hizmeti,
yükümlü işletmecinin trafik teslim noktalarında15 (TTN) farklı hizmetler için (arabağlantı, veri
akış erişimi, yerel ağın paylaşıma açılması, transmisyon vs.) alternatif işletmecinin trafiğinin
yükümlü işletmeci TTN’leri16 arasında taşınmasını konu edinmektedir. Dolayısıyla geleneksel
omurga tahsisli kapasite hizmeti söz konusu TTN’ler arasındaki bağlantı ve ilgili tesisler içinde
yükümlü işletmeci sistemi ile alternatif işletmeci sistemi arasındaki nakil bağlantılarını
içermekte ancak lokal alanda son kullanıcıyla bağlantısını içermemektedir.
Şekil 3: Geleneksel Omurga Tahsisli Kapasite Hizmeti
Yukarıdaki şekilde sunulan geleneksel omurga tahsisli kapasite modeline göre;
• A ve B: Alternatif işletmeci trafiğinin toplandığı ve OY’nin bulunduğu yükümlü işletmeci
TTN’lerini,
• OY: Alternatif işletmecinin ortak yerleşim yaptığı ve yükümlü işletmeci ile alternatif
işletmeci sistemleri arasında trafik teslimi yapılan noktayı,
15 Kısmi ve omurga tahsisli kapasite hizmetlerinin sunumuna ilişkin TTN’lerin listesi mevcut şebeke yapısı ve
işletmecilerin rekabet seviyesi dikkate alınmak suretiyle ilgili referans teklif kapsamında belirlenecektir.
16 Kısmi ve omurga tahsisli kapasite hizmetlerinin sunumuna ilişkin TTN’lerin listesi mevcut şebeke yapısı ve
işletmecilerin rekabet seviyesi dikkate alınmak suretiyle ilgili referans teklif kapsamında belirlenecektir.
11
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
• T: A ve B TTN’leri arasında omurga şebekesi üzerinden taşınan trafiğin geçtiği transit
santralleri
göstermektedir.
Bu çerçevede,
Şekil 3: Geleneksel Omurga Tahsisli Kapasite Hizmeti
’teki topolojiye göre geleneksel omurga tahsisli kapasite hizmeti, geleneksel arayüzle omurga
şebekesi üzerinden A ve B TTN’lerindeki OY alanlarında bulunan işletmeci sistemleri arasında
trafiğin taşınmasını kapsamaktadır.
Öte yandan, söz konusu hizmetin yükümlü işletmeci TTN’leri arasında sunulması gerekmekte
olup geleneksel omurga tahsisli kapasite hizmeti, her iki ucu da ilgili referans teklifte
belirlenecek TTN’lerin herhangi ikisinde konumlandırılmış alternatif işletmeci sistemleri
arasında devre bazlı taşıma hizmetine imkân sağlamaktadır.
Geleneksel omurga tahsisli kapasite hizmeti kapsamında alternatif işletmecinin trafiği, yeterli
bant genişliği sağlayabilecek bakır veya fiber kablo bağlantısı (TDM/SDH/DWDM şebekesi
üzerinden) kullanılarak iki TTN arasında taşınmaktadır. Bu çerçevede, söz konusu hizmet ile
alternatif işletmecilerin, üzerinden hizmet sundukları yükümlü işletmeci TTN’leri arasında etkin
bir şebeke yapısı kurması için tahsisli kapasite ihtiyacı karşılanmaktadır.
ç) ATM Hizmeti
ATM bir hücre anahtarlama ve çoklama teknolojisi olup devre anahtarlama ve paket
anahtarlamanın avantajlı yönlerini birleştiren bir yapıya sahiptir. Ses, veri ve görüntü gibi farklı
yapısal özelliklere sahip trafikler, aynı platform üzerinden taşınmaktadır.
d) FR Hizmeti
FR, ses iletimi gibi analog sinyalleşmeleri gerçekleştirmek amacıyla geliştirilen bir paket
anahtarlama teknolojisidir. FR’de iletim, sanal devre olarak adlandırılan yollar üzerinden
yapılmakta olup FR hizmeti sadece düşük bant genişliğine ihtiyaç duyulan noktadan çok noktaya
uygulamalarda kullanılmaktadır.
e) ME Hizmetleri
Günümüzde fiber optik kablo kullanımının yaygınlaşması, yüksek bant genişliği gerektiren
hizmetlerin sunulmasına imkân sağlamaktadır. Yerel ağ iletişiminde kullanılan Ethernet
teknolojisi, Ethernet anahtar (switch) teknolojilerinin gelişmesi ve fiber altyapıların
yaygınlaşması ile birlikte fiber optik kablolar üzerinden geniş alan iletişiminde de kullanılmaya
başlanmıştır. ME, Ethernet protokolleri ile fiber optik kablo bağlantıları üzerinden veri iletimi
hizmetlerinin sunulmasında kullanılan şebeke olarak tanımlanabilmektedir.
12
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
Ethernet protokolleri ile noktadan noktaya, noktadan çok noktaya ve çok noktadan çok noktaya
bağlantı yapılabilmektedir. Bu kapsamda, noktadan noktaya bağlantılarda kullanıcı
lokasyonlarında bulunan ekipmanlar arasında veri iletimi için işletmeci şebekesi üzerinde
mantıksal olarak sanal bağlantı(lar) tanımlanmaktadır. Kullanıcı trafiği, tanımlanan sanal
bağlantılar üzerinden transfer edilmektedir.
Toptan ve perakende olarak sunulabilen bir hizmet olan ME’de kullanıcı binası ile işletmeci
santrali arasındaki bağlantı fiber optik kablo kullanılarak sağlanmaktadır. Kullanıcı teçhizatı
ME şebekesi arayüzü ile irtibatlandırılmakta, kullanıcının trafiği kullanıcı lokasyonundaki
teçhizat kullanılarak fiber optik kablo bağlantısı üzerinden santrale aktarılmaktadır. Söz konusu
kullanıcı trafiği, santralde Çoklu Protokol Etiket Anahtarlama (Multi Protocol Label Switching,
MPLS) şebekesi ile irtibatlandırılmaktadır. Kullanıcı trafiği MPLS şebekesi kullanılarak diğer
ucun bağlı olduğu santrale kadar taşınmaktadır. Karşı ucun bağlı olduğu santral ile kullanıcı
arasındaki bağlantı fiber optik kablo bağlantısı ile yapılmaktadır. ME hizmetleri; TDM, SDH
ve WDM teknolojileri ile sunulan geleneksel tahsisli kapasite hizmetinden farklı olarak,
ethernet teknolojileri üzerinden uç bazlı olarak sunulmaktadır. ME hizmetlerinde indirme ve
yükleme hızları birbirine eşittir, bu nedenle bu hizmetler simetrik bant genişliğine sahiptir.
ME hizmetlerinin sunumunda iki nokta arasında kullanıcı trafiğinin iletimi için kullanıcı
lokasyonlarında ME şebeke arayüzü kullanılmakta olup söz konusu kullanıcı trafiği Ethernet
paketleri ile taşınmaktadır.
f) Kısmi ME Hizmeti
Sadece toptan seviyede sunulabilen bir hizmet olan kısmi ME sunumunda bir uç kullanıcı
lokasyonunda, diğer uç ise yükümlü işletmeci trafik teslim noktasında17 (TTN) bulunmakta
olup ME hizmetindeki gibi kısmi ME hizmetinde de kullanıcı binası ile yükümlü işletmeci
TTN’si arasındaki bağlantı fiber optik kablo kullanılarak sağlanmaktadır. Kısmi ME hizmeti
kapsamında kullanıcı trafiği, gerekli durumlarda diğer uç olarak belirtilen TTN’e kadar da
MPLS şebekesi kullanılarak taşınmaktadır. Benzer kurguya sahip olan ve TDM, SDH ve WDM
teknolojileri ile sunulan geleneksel kısmi tahsisli kapasite hizmetinden (Şekil 2:
Geleneksel Kısmi Tahsisli Kapasite Referans Modeli
18) farklı olarak, kısmi ME hizmeti Ethernet teknolojileri üzerinden uç bazlı olarak
17 Kısmi ve omurga tahsisli kapasite hizmetlerinin sunumuna ilişkin TTN’lerin listesi mevcut şebeke yapısı ve
işletmecilerin rekabet seviyesi dikkate alınmak suretiyle ilgili referans teklif kapsamında belirlenecektir.
18 Geleneksel kısmi tahsisli kapasite hizmeti için geleneksel arayüz kullanılırken, kısmi ME hizmeti için Ethernet
teknolojisi kullanılmaktadır. Bu farklılık dışında Şekil 2: Geleneksel Kısmi Tahsisli Kapasite Referans Modeli
13
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
sunulmaktadır. Kısmi ME hizmetinde indirme ve yükleme hızları birbirine eşittir, bu nedenle
bu hizmet simetrik bant genişliğine sahiptir.
Bu kapsamda kısmi ME hizmeti, bir ucu işletmeci/işletmeci abonesinde, ikinci ucu ise birinci
uç ile aynı ilde yer alan TTN’de aynı ya da farklı işletmeciye ait sistem/cihazda sonlanan (veya
aynı TTN’deki yükümlü işletmeciden alınan işletmeci omurga devresi ile irtibatlanan) ME
devreler olarak tanımlanabilmektedir.
Kısmi ME hizmeti, alternatif işletmeciler tarafından genellikle yükümlü işletmecinin fiber
altyapısının ulaştığı kullanıcılar ile ilgili TTN arasındaki fiber bağlantılarda kullanılmaktadır.
Bahse konu hizmet, bu bağlantılar üzerinden belirli bir noktada toplanan farklı trafik türlerini
ve birden fazla kullanıcı trafiğini bir arada alternatif işletmecilerin kendi şebekelerine
taşıyabilmesine veya veri/arabağlantı trafiğinin teslimine imkân sağlamaktadır.
g) Omurga ME Hizmeti
Sadece toptan seviyede sunulabilen bir diğer hizmet olan omurga ME hizmeti, yükümlü
işletmecinin trafik teslim noktalarında19 (TTN) farklı hizmetler için (arabağlantı, VAE, YAPA,
transmisyon vs.) ortak yerleşim yapan alternatif işletmecinin trafiğinin Ethernet teknolojisi ile
TTN’ler arasında taşınmasını konu edinmektedir. Dolayısıyla omurga ME hizmeti TTN’ler
arasındaki bağlantı ve ilgili tesisler içinde yükümlü işletmeci sistemi ile alternatif işletmeci
sistemi arasındaki nakil bağlantısını içermekte, ancak lokal alanda son kullanıcıyla bağlantısını
içermemektedir.
Öte yandan, söz konusu hizmetin yükümlü işletmecinin TTN’leri arasında sunulması
gerekmekte olup ilgili referans teklifte belirlenecek TTN’lerin herhangi ikisinde
konumlandırılmış alternatif işletmeci sistemleri arasında taşıma hizmetine imkân sağlamaktadır.
Bu çerçevede,
Şekil 3: Geleneksel Omurga Tahsisli Kapasite Hizmeti
’deki temsili model her iki hizmet için geçerlidir.
19 Kısmi ve omurga tahsisli kapasite hizmetlerinin sunumuna ilişkin TTN’lerin listesi mevcut şebeke yapısı ve
işletmecilerin rekabet seviyesi dikkate alınmak suretiyle ilgili referans teklif kapsamında belirlenecektir.
14
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
’teki20 topolojiye benzer olarak; Ethernet teknolojisi ile simetrik sunulan ve uç bazlı hizmet olan
omurga ME hizmeti de omurga şebekesi üzerinden A ve B TTN’lerindeki OY alanlarında
bulunan işletmeci sistemleri arasında trafiğin taşınmasını kapsamaktadır.
Omurga ME hizmeti kapsamında alternatif işletmecinin trafiği, yüksek bant genişliği sunabilen
fiber optik kablo bağlantısı (MPLS şebekesi üzerinden) kullanılarak iki TTN arasında
taşınmaktadır. Bu çerçevede, söz konusu hizmet ile alternatif işletmecilerin, yükümlü
işletmeciye ait ve üzerinden hizmet sundukları TTN’ler arasında etkin bir şebeke yapısı kurması
için tahsisli kapasite hizmeti ihtiyacı karşılanmaktadır.
ğ) G.SHDSL Hizmetleri
xDSL (Digital Subscriber Line, Sayısal Abone Hattı) teknolojileri, kullanıcıların santral ile
bağlantısını sağlayan mevcut bakır telefon hattı üzerinden ses ve veri iletiminin aynı anda
yapılabilmesine imkân sağlamaktadır. xDSL’de veri iletimi için kullanıcı lokasyonuna sayısal
modem kurulumu gerekmektedir. Toptan ve perakende olarak sunulabilen ve uç bazlı bir hizmet
olan G.SHDSL hizmetlerinde indirme ve yükleme hızları birbirine eşittir, bu nedenle bu hizmet
simetrik bant genişliğine sahiptir.
xDSL erişim teknolojisi kullanılarak sunulan G.SHDSL veri iletim hizmetlerinde bir çift bakır
kablo kullanılmakta ve hizmetlerin sunumu kullanıcı ile işletmeci santrali arasında bakır kablo
bağlantısı üzerinden gerçekleştirilmektedir. G.SHDSL hizmetleri için uçlar arasında sanal
devreler kullanıldığından güvenli iletime olanak sağlamaktadır.
h) Aktif Ethernet/xPON Teknolojileri ile Sunulan Hizmetler
Aktif Ethernet veya xPON teknolojileri ile sunulan hizmetlerde, fiber optik kablo altyapısı
kullanılmaktadır. Söz konusu hizmetler, eve veya binaya kadar fiber (Fiber to the home/building,
FTTH/B) altyapısı üzerinden Aktif Ethernet veya xPON teknolojileri ile hem toptan hem
20 Geleneksel omurga tahsisli kapasite hizmeti için geleneksel arayüz kullanılırken, omurga ME hizmeti için
Ethernet teknolojisi kullanılmaktadır. Bu farklılık dışında
Şekil 3: Geleneksel Omurga Tahsisli Kapasite Hizmeti
’teki temsili model her iki hizmet için geçerlidir.
15
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
perakende olarak sunulabilmekte olup bu teknolojiler ile sunulan tahsisli kapasite hizmetlerinde
indirme/yükleme hızları birbirine eşittir, bu nedenle simetrik bant genişliğine sahiptir.
ı) ADSL Hizmeti
Tahsisli kapasiteler ile benzer özelliğe sahip bir diğer hizmet ADSL üzerinden sunulan veri
iletimi hizmetidir. Sabit telefonlar için kullanılan bakır teller üzerinden yüksek hızlı veri ve
görüntü iletimini aynı anda sağlayabilen bir DSL teknolojisidir. ADSL hizmetinde
indirme/yükleme hızları eşit olmamakta ve asimetrik bir kapasite sağlanmaktadır. Bu teknolojide
indirme hızı, yükleme hızından daha yüksektir.
i) VPN Hizmeti
VPN hizmeti, kullanıcının özel şebekesine, kullanıcının IP şebekesi dâhil kamuya açık şebekeler
üzerinden güvenli olarak bağlanmasına olanak sağlayan bir hizmet olarak tanımlanabilmektedir.
VPN’de kullanıcı trafiği, diğer kullanıcı trafiklerinin de taşındığı ortak fiziksel devreler ile sanal
bir bağlantı üzerinden iletilmektedir. Bununla birlikte, VPN hizmeti kapsamında yönlendirme
ve şifreleme yapılarak kullanıcı trafiği internet trafiğinden ayrıştırılmakta ve güvenli bir şekilde
taşınmaktadır. VPN hizmeti sunumunda, şebeke üzerinde her kullanıcı için ayrı VPN alanları
oluşturulmakta ve bu alanlarda kullanıcılara ait uç bağlantılar tanımlanmaktadır. Bu kapsamda,
veri iletimi için kullanıcılara sanal, güvenli ve birbirinden bağımsız bağlantılar
oluşturulmaktadır.
Birden fazla VPN hizmeti çeşidi olmakla birlikte, işbu pazar analizi kapsamında incelenen VPN
hizmeti (site-to-site VPN) genellikle farklı kullanıcıların birbirleriyle VPN aracılığıyla
kullanıcının farklı yerlerdeki şubelerinin merkeze bağlanmasında kullanılmakta olup VPN
işlemini gören iki uçta da VPN arayüzü bulunması gerekmektedir. Bu kapsamda değerlendirilen
VPN hizmeti, Açık Sistemler Arabağlantısı (Open Systems Interconnection, OSI) modelinin veri
iletim katmanı olan 2’nci katmanı (Katman 2) ve ağ katmanı olan 3’üncü katmanı (Katman 3)
üzerinden sunulabilmekte olup her iki katmanda da veri, işletmecilerin MPLS şebekesi üzerinden
taşınabilmektedir (Şekil 4: Katman 2 ve Katman 3 VPN Hizmeti
). Katman 2 VPN bağlantısında, işletmeci tarafından sanal bir özel ağ (Virtual Private LAN
Service-VPLS) oluşturularak birbirine uzak müşteri şubeleri, MPLS şebekesi üzerinden aynı
Yerel Alan Ağında (Local Area Network, LAN) çalışıyormuş gibi gösterilmekte olup veri,
Ethernet protokolüyle taşınmaktadır. Ayrıca işletmeci, Katman 2 seviyesinde veriyi taşırken
müşteri trafiğini yönlendirmemektedir. Katman 3 VPN bağlantısında ise kullanıcı tarafından
belirlenen İnternet Protokolü (Internet Protocol, IP) adresleri arasında haberleşme yapılmakta
olup veri, IP paketleriyle iletilmektedir. Katman 3 VPN’de müşteri ağ yönetimi işletmeci
tarafından yapılmakta olup diğer bir ifade ile işletmeci tarafından müşteri trafiği
yönlendirilmektedir. Böylece, müşteri için önemli maliyet tasarrufu sağlanmakta ve müşterinin
operasyonel süreçleri kolaylaştırılmaktadır.
16
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
Şekil 4: Katman 2 ve Katman 3 VPN Hizmeti
VPN hizmetinde son kullanıcının talebine göre verilerin iletileceği farklı varış noktaları
seçilebilmektedir. VPN hizmetinin ilk sunumu aşamasında kullanıcıların noktadan noktaya
bağlantı tanımlaması yapması gerekmemekte, hizmet kullanılırken ihtiyaca göre kolay ve esnek
bir şekilde ayarlama yapılabilmektedir. VPN hizmeti noktadan çok noktaya, çok noktadan çok
noktaya güvenli bağlantılarda kullanılmaktadır. VPN hizmetinde MPLS şebekesine erişim için
ATM, FR, ME, G.SHDSL ve ADSL gibi farklı erişim teknolojileri kullanılabilmekte olup VPN
hizmeti, hem simetrik hem de asimetrik şekilde uç bazlı olarak sunulabilmektedir.
SORU 1: Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları Analizi kapsamında incelenen
hizmetlere ve hizmetlere ilişkin bilgilere katılıyor musunuz? Belirtilen hizmetlerin dışında söz
konusu pazar analizinde değerlendirilmesinin gerekli olduğunu düşündüğünüz başka hizmetler
var mıdır?
17
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
3. İLGİLİ PAZAR TANIMI
İlgili pazarın tanımlanması, rekabetçi kısıtların sistematik biçimde ifade edilmesi ve pazar analizi
sürecinde yer alan sonraki aşamalara temel teşkil etmesi açısından önem taşımaktadır. Toptan ve
perakende seviyede sunulan tahsisli kapasite hizmetlerinde ilgili pazar tanımının yapılması, ilgili
pazara ilişkin olarak sağlanan ve/veya satın alınan ürün ve hizmetler (ilgili ürün pazarı) ile ürün
ve hizmetlerin sağlandığı ve/veya satın alındığı pazar (ilgili coğrafi pazar) olmak üzere iki temel
unsurun belirlenmesi ile başlamaktadır.
5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu’nun (EHK) 3’üncü maddesinde ve Pazar Analizi
Yönetmeliği’nin “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde ilgili
pazar, “ülkenin tümünde veya bir bölümünde sunulmakta olan belirli bir elektronik haberleşme
hizmeti ve onunla yüksek derecede ikame edilebilen diğer elektronik haberleşme hizmetlerinden
oluşan pazar” olarak tanımlanmaktadır. Bu itibarla ilgili pazarın, hem coğrafi boyut (ilgili
coğrafi pazar) hem de söz konusu pazarın konusunu oluşturabilecek ürün/hizmetlerin (ilgili ürün
pazarı) ikame edilebilirliği temelinde tanımlanması gerekmektedir.
İkame edilebilirlik, hizmet/altyapı sağlayıcılara veya tüketicilere göre ürünlerin birbirlerinin
yerine geçebilmelerinin ölçütüdür. Bu kapsamda, ilgili pazarın tanımlanmasında öncelikle talep
ve arz yönlü ikame olanakları incelenmektedir. İlgili pazarda bir ürünün diğer ürünlerle ikame
olup olmadığı, başka bir deyişle ilgili pazar tanımına dâhil olup olmadığı, söz konusu ürünün
ilgili pazarda yer alan ürünler ile hem talep hem de arz yönlü ikame olması şartlarını bir arada
yerine getirmesine bağlıdır.
Talep yönlü ikame ilgili pazarın toptan ya da perakende seviyede bir pazar olmasına göre,
işletmecilerin ve/veya son kullanıcıların diğer ikame ürünlere yönelmesi ile oluşmaktadır.
Benzer bir yöntem coğrafi sınırların belirlenmesinde de kullanılmaktadır. Pazar sınırları son
kullanıcıların yakın ikame ürünlere ulaşabileceği coğrafi alanları içerecek şekilde
genişletilmektedir.
Arz yönlü ikamede ise işletmecilerin kayda değer ek maliyetlere ve risklere katlanmak zorunda
kalmadan üretimlerini kısa dönemde başka ürünlere kaydırıp kaydıramadıkları; ayrıca ilgili
pazarda hizmet sunan herhangi bir işletmecinin verdiği hizmeti başka bir işletmecinin de
sağlayıp sağlayamadığı değerlendirilmektedir.
Arz ve talep ikamesinin değerlendirilmesi aşamasında, uygulanabilir olduğu durumlarda
varsayımsal tekel testi de dâhil olmak üzere, çeşitli yöntemlere başvurulabilmektedir.
Varsayımsal tekel testi kapsamında, varsayımsal tekel niteliğindeki bir işletmecinin “geçici
olmayan, küçük fakat belirgin bir fiyat artışı”21 uygulamasına karşın, kârlılığını engelleyecek
derecede satışları düşmeyen ürün veya hizmet, başka bir ürün veya hizmet tarafından ikame
edilebilir değilse ayrı bir pazar olarak değerlendirilmesi gerekmektedir. Diğer tüm iktisadi
varsayımlar gibi oldukça idealize edilmiş koşulları sembolize eden varsayımsal tekel testi,
sonuçları itibarıyla incelemeye konu olan ilişkilerin hangi temelde işlediğini göstermesi
açısından pratikte uygulanabilir bir ölçüt olarak değerlendirilebilmektedir.
Yukarıda da ifade edildiği üzere, tahsisli kapasite hizmetinden yararlanan müşterilere göre söz
konusu hizmet toptan ve perakende olarak ayrıştırılmakta olup işbu pazar analizi dokümanında
21 İngilizce karşılığı “Small but Significant and Non-transitory Increase in Price (SSNIP)” olan varsayımsal tekel
testi kapsamında genellikle yüzde beş ile on arasındaki fiyat artışları ifade edilmektedir.
18
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
toptan ve perakende tahsisli kapasite pazarları analiz edilmektedir. Bu çerçevede, toptan tahsisli
kapasite pazarı, altyapı sağlayıcı bir işletmecinin diğer işletmecilere kendi altyapılarını kurmaları
ve/veya üçüncü kişilere hizmet sunmaları amacıyla sağlamış olduğu tahsisli kapasite
hizmetlerini içermektedir. Diğer taraftan, perakende tahsisli kapasite pazarı, son kullanıcılara
kendi ihtiyaçlarını karşılayabilmesi amacıyla sunulan tahsisli kapasite hizmetlerini içermektedir.
Tahsisli kapasite hizmetlerinin sunulması sırasında genellikle uzun mesafeli bağlantılarda,
öncelikle düşük kapasiteli devrelerin trafiği belirli toplama noktalarında birleştirilmekte, daha
sonra ise devrenin diğer ucunun sonlanacağı lokasyona yakın toplama merkezine kadar yüksek
kapasiteli devreler üzerinden taşınmaktadır. Müteakiben, toplama merkezinde trafik tekrar
ayrıştırılmakta ve devrenin sonlanacağı lokasyona iletilmektedir. Bu yapı özellikle iller arası gibi
uzun mesafeli bağlantılarda kullanılmaktadır. Diğer taraftan, il içi iki noktanın bağlantısında
mesafeye de bağlı olarak kaynakların etkin kullanılması ve maliyet gözetilerek toplama merkezi
kullanılmaması olasıdır.
Tahsisli kapasite hizmetlerinin sunumuna ilişkin kurulan altyapıların genellikle daha çok uzun
mesafeli devreler için olduğu görülmektedir. Ülke içerisindeki bazı şehirler arasında alternatif
işletmecilerin altyapı yatırımı yapması, uzun mesafeli devre bağlantılarını içeren pazarlarda
(tahsisli kapasite taşıma pazarlarında) rekabetin gelişmesi yönünde kısmi katkı sağlamıştır.
Diğer taraftan son kullanıcılara uzanan yerel bağlantıların bulunduğu pazarlarda (tahsisli
kapasite sonlandırma pazarlarında) ise altyapı eksikliğinden dolayı taşıma pazarlarında görülen
kısmi rekabet gelişiminden daha az bir ilerleme görülmüştür. Yerel bağlantılar içeren pazarlarda
son kullanıcı lokasyonlarına kadar altyapı kurulumu gereksinimi ve söz konusu pazarlarda
altyapı kurulum maliyetlerinin yüksek olması gibi etkenlerin ilgili pazarlarda rekabetin
gelişmesine engel olduğu düşünülmektedir. Bahse konu pazarlarda çoğu alternatif işletmecinin,
hizmet sunumunda yerleşik işletmeciye bağımlılığının sürdüğü görülmektedir.
Komisyon’un 2003/311/EC sayılı Tavsiye Kararı’nın Açıklama Metni’nde (Explanatory
Memorandum) kiralık devre sonlandırma ve taşıma kısmının üye ülkelerdeki kiralık devre
hizmetinin sunumuna ilişkin şebeke topolojilerine bağlı olması ve farklı ülkelerde farklı şebeke
topolojilerinin kullanılabileceği dikkate alınarak; söz konusu iki pazarın hangi bileşenleri
kapsadığı ve pazarların ayrımının nasıl yapılacağı hususlarının ilgili ulusal düzenleyici kurumlar
tarafından belirlenebileceği belirtilmektedir. Buna ilaveten Komisyon’un 2007/879/EC sayılı
Tavsiye Kararı ile perakende kiralık devrelere ilişkin pazar (ilgili dönemde 7 no’lu pazar) ve
kiralık devre taşıma kısmına ilişkin pazar (ilgili dönemde 14 no’lu pazar) rekabetin belirli bir
seviyeye ulaştığı gerekçesiyle öncül düzenlemeye tabi pazarlar kapsamından çıkartılmıştır.
Toptan tahsisli kapasite sonlandırma pazarı ise 2014/710/EU sayılı Tavsiye Kararı kapsamında
4 no’lu pazar altında, Komisyon tarafından en son yayımlanan 2020/2245/EU sayılı Tavsiye
Kararı’nda da 2 no’lu pazar altında öncül düzenlenmesi tavsiye edilen pazarlar arasında yer
almaktadır.
Bununla birlikte, 2020/2245/EU sayılı Tavsiye Kararı’nda22 ulusal düzenleyici otoritelerin,
ulusal koşullarına göre ilgili pazarları, rekabet hukuku ilkelerine uygun şekilde altyapı
rekabetinin derecesini de dikkate alarak tanımlayabilme yetkisine sahip olduğu belirtilmektedir.
22 Commission Recommendation (EU) 2020/2245 of 18 December 2020 on relevant product and service markets
within the electronic communications sector susceptible to ex-ante regulation in accordance with Directive (EU)
2018/1972 of the European Parliament and of the Council establishing the European Electronic Communications
Code, s.5.
19
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
Bu çerçevede, ulusal düzenleyici otoritelerin, Komisyon’un 2020/2245/EU sayılı Tavsiye
Kararı’nda yer verilen pazarlar haricinde kalan pazarları üçlü kriter testine tabi tutarak öncül
düzenlemeye konu etmelerinde herhangi bir hukuki beis görülmemektedir. Dolayısıyla pazar
analizleri ilke olarak, ülke koşulları özelinde değerlendirilen bir konu olmaktadır. Bu itibarla,
toptan ve perakende tahsisli kapasite pazarlarının öncül düzenlemeye tabi olması düzenleme
gereksiniminin tespitine (Üçlü Kriter Testi’nin olumlu sonuç vermesine) bağlıdır.
AB ülkelerinde tahsisli kapasite taşıma ve sonlandırma pazarlarının ayrıştırılmasına ilişkin farklı
yaklaşımlar gündeme gelmiştir23. Buna göre, bant genişliği ve mesafe (il içi, iller arası)
pazarların ayrıştırılmasında önemli kriterler olarak kullanılmıştır. Ülkemizde de pek çok AB
ülkesine benzer şekilde alternatif işletmeciler genel olarak büyükşehirlerde ve büyükşehirler
arasında altyapı kurmuş durumdadır ve/veya kurma çalışmalarına devam etmektedir. Bununla
birlikte, alternatif işletmecilerin başlıca santrallerde yer alan sistemleri arasında bağlantı
kurabilmeleri amacıyla mevcut kurulu altyapılar üzerinden sunulacak tahsisli kapasite hizmetine
ihtiyaç duydukları anlaşılmaktadır. Bu durum özellikle ilgili santrallerde ortak yerleşim yapmak
suretiyle ya da ilgili santrallerde kısmi tahsisli kapasite ile trafiklerini taşımak üzere kendi
sistem/cihazlarını yerleştirmiş bulunan işletmecilerin etkin şebeke oluşturmalarına ve bunun
sonucunda altyapı eksenli rekabete geçiş sürecine katkı sağlayacaktır. İlerleyen süreçte alternatif
işletmecilerin sermaye birikimlerine paralel olarak yükümlü işletmeci TTN’lerinden (ilgili ortak
yerleşim noktalarından) kendi PoP’larına kendi altyapıları ile ulaşmaları da söz konusu
olabilecektir.
Yukarıdaki açıklamalar ışığında, işbu pazar analizi dokümanı kapsamında incelenen ilgili
pazarın temel olarak tahsisli kapasite taşıma pazarları ve tahsisli kapasite sonlandırma
pazarlarından oluştuğu değerlendirilmektedir. Bu çerçevede, tahsisli kapasite taşıma pazarlarının
iller arası bağlantıları; sonlandırma pazarlarının ise il içi bağlantıları içerecek şekilde
derlenmesinin ve analizinin daha uygun olduğu anlaşılmıştır.
Bu kapsamda, işbu pazar analizinin 2’nci bölümünde sıralanan veri iletim hizmetlerinin ilgili
pazar kapsamında yer alıp almadığının değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu doğrultuda,
geleneksel tahsisli kapasite, geleneksel kısmi tahsisli kapasite, geleneksel omurga tahsisli
kapasite, ATM, FR, ME hizmetleri, omurga ME, kısmi ME, G.SHDSL hizmetleri, Aktif
Ethernet/xPON teknolojileri ile sunulan hizmetler, ADSL ve VPN hizmetlerine ilişkin
değerlendirmeler aşağıda yer almaktadır.
3.1 İlgili Ürün/Hizmet Pazarı
Toptan ve perakende tahsisli kapasite pazarlarının tanımı ve analizlerinin yapılması aşamasında
hangi hizmetlerin ilgili pazarlar kapsamında değerlendirebileceği; bu ürünlerin birbirleriyle
rekabet edebilirliği ve aynı pazarda yer alıp almayacakları hususları değerlendirilecektir. Bu
değerlendirmeler yapılırken toptan ve perakende seviyedeki talep ve arz ikameleri dikkate
alınacaktır.
Pazar Analizi Yönetmeliği’nin “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinin birinci fıkrasının (ç)
bendine göre ilgili ürün/hizmet pazarı, “fiyatları, kullanım amaçları ve işlevsel özellikleri ile
23 Örneğin; Belçika Düzenleyici Kurumu (BIPT) 2006 yılında aldığı kararda kiralık devre taşıma pazarının 12 büyük
şehir arasındaki bağlantıları içerdiği sonucuna varmıştır. Diğer taraftan İrlanda Düzenleyici Kurumu (ComReg)
2007 yılında kiralık devre taşıma pazarının 15 şehir merkezindeki 155 Mbit/sn üzeri bağlantıları içerdiği yönünde
karar vermiştir.
20
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
rekabet koşulları veya arz-talep yapısı açısından birbirleriyle değiştirilebilir ya da ikame
edilebilir ürünleri/hizmetleri” ifade etmektedir. Bu kapsamda, ilgili ürün pazarı tanımında son
kullanıcılar/işletmeciler tarafından değiştirilebilir ya da ikame edilebilir olarak değerlendirilen
tüm ürün ve hizmetler ilgili ürün pazarı tanımının içinde incelenmektedir.
Daha önce de belirtildiği üzere, tahsisli kapasite hizmetleri; tahsisli kapasite ve simetrik veri
iletimine olanak sağlamakta olup bu hizmetlerin kapsamında internet çıkışı bulunmamaktadır.
Bu çerçevede, devre anahtarlamalı şebekeler üzerinden sunulan geleneksel tahsisli kapasite
hizmeti toptan ve perakende tahsisli kapasite pazarları kapsamında yer alırken; geleneksel kısmi
tahsisli kapasite hizmeti ve geleneksel omurga tahsisli kapasite hizmeti sadece işletmecilerden
işletmecilere sunulan hizmetler olması nedeniyle toptan tahsisli kapasite pazarları kapsamında
yer almaktadır. Bu kapsamda, hâlihazırda yükümlü işletmeci olan Türk Telekom tarafından,
geleneksel tahsisli kapasite hizmeti “Yurtiçi Kiralık Devre (YKD)”, geleneksel kısmi tahsisli
kapasite hizmeti “Kısmi YKD” ve geleneksel omurga tahsisli kapasite hizmeti ise “Omurga
YKD” adı altında sunulmaktadır.
Bunun yanı sıra, işbu pazar analizi kapsamında ülkemizde veri iletiminde yaygın olarak
kullanılan erişim teknolojilerine yer verilmiş olup söz konusu pazarda hizmet sunan işletmeciler
bu erişim teknolojileri üzerinden farklı ürün isimleriyle hizmet sunabilmektedir. Bu çerçevede,
toptan ve perakende tahsisli kapasite pazar analizi dokümanının onaylanmasından sonra işbu
doküman kapsamında incelenen erişim teknolojileri üzerinden yeni ürünler sunulabilmesi
mümkündür. Söz konusu ürünlerin de tahsisli kapasite hizmeti tanımına uyması halinde bu pazar
kapsamında değerlendirilmesi gerekmektedir. Diğer taraftan, bir önceki bölümde bahsedilen
paket anahtarlamalı şebekeler üzerinden sunulan veri iletim hizmetlerinin ilgili pazara dâhil
edilip edilmeyeceği hususundaki değerlendirmelere aşağıda yer verilmektedir.
a) ATM Hizmeti
Daha önceki pazar analizlerinde ifade edildiği üzere ATM kullanımı yıllar itibarıyla düşmüş olup
bunun yanı sıra artık talep görmemektedir. Bu çerçevede, önceki pazar analizi kapsamında
olduğu gibi ATM devrelerinin ilgili pazar kapsamında olmadığı değerlendirilmektedir.
b) FR Hizmeti
ATM hizmetine benzer şekilde, daha önceki pazar analizlerinde ifade edildiği üzere, FR
kullanımının da yıllar içerisinde düşmesi, FR teknolojisinde gecikmelerin söz konusu olabilmesi,
bu hizmetlerin talep ve arz miktarının azalan bir eğilim göstermesi ve ayrıca artık talep görmeyen
söz konusu hizmetin pazarda da sunulmaması nedenleriyle FR hizmetlerinin ilgili pazar
kapsamında değerlendirilmemesi gerekmektedir.
c) ME Hizmetleri
Özellikle kullanım kolaylığı, maliyet etkinliği ve esnek kullanım açısından tercih edilen ME
teknolojisi, noktadan noktaya veya çok noktadan çok noktaya veri iletimi için kullanılmaktadır.
ME hizmetlerinin tahsisli bağlantı ve kapasite özelliğine sahip olması, karşılıklı olarak eşit veri
hızına imkân verecek şekilde simetrik olması, Ethernet teknolojisinin diğer teknolojilere kıyasla
görece üstünlüğü, arz ve talep miktarlarında artan bir eğilim sergilemesi ve geleneksel tahsisli
kapasite hizmetlerine alternatif teşkil ediyor olması nedenleriyle bu hizmetlerin toptan ve
perakende tahsisli kapasite pazarları (taşıma ve sonlandırma) kapsamında değerlendirilmesi
gerektiği düşünülmektedir. Bu kapsamda, hâlihazırda yükümlü işletmeci olan Türk Telekom
21
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
tarafından uç bazlı ME hizmeti “Noktadan noktaya ME” ve devre bazlı olarak iki uç şeklinde
satılan ME hizmeti “TTünel” adı altında sunulmaktadır.
ç) Kısmi ME Hizmeti
Ethernet teknolojisi ile sunulan ME hizmeti gibi Kısmi ME hizmetinin de tahsisli bağlantı ve
kapasite özelliğine sahip olması, karşılıklı olarak eşit veri hızına imkân verecek şekilde simetrik
olması nedenleriyle ve ayrıca hizmet sunum şekli olarak işletmecilerin işletmecilere il içinde
sundukları bir hizmet olmasından dolayı söz konusu hizmetin toptan tahsisli kapasite
sonlandırma pazarı kapsamında değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu kapsamda, hâlihazırda
yükümlü işletmeci olan Türk Telekom tarafından kısmi ME hizmeti “Kısmi ME” adı altında
sunulmaktadır.
d) Omurga ME Hizmeti
Omurga ME hizmeti, ME hizmetinin sunumunda kullanılan şebeke üzerinden sunulmakta olup
söz konusu hizmetler ile teknik açıdan paralellik arz etmektedir. Bu çerçevede, Omurga ME
hizmeti, tahsisli bağlantı ve kapasite özelliğine sahip olması ve karşılıklı olarak eşit veri hızına
imkân verecek şekilde simetrik olması nedenleriyle ME hizmetleriyle ortak özellikler
taşımaktadır. Bu sebeple, farklı TTN’ler arasındaki bağlantı olarak tanımlanan söz konusu
hizmetin hizmet sunum şekli olarak işletmecilerin işletmecilere aynı il içinde ve farklı iller
arasında sunabildikleri bir hizmet olmasından dolayı omurga ME hizmetinin toptan tahsisli
kapasite pazarları (taşıma ve sonlandırma) kapsamında değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu
kapsamda, hâlihazırda yükümlü işletmeci olan Türk Telekom tarafından omurga ME hizmeti
“Omurga ME” adı altında sunulmaktadır.
e) G.SHDSL Hizmetleri
G.SHDSL hizmetlerinin, tahsisli bağlantı ve kapasite özelliğine sahip ve karşılıklı olarak eşit
veri hızına imkân verecek şekilde simetrik olan bir nitelik arz etmesi ve düşük hızlarda
geleneksel tahsisli kapasite hizmetlerine alternatif olması nedenleriyle, toptan ve perakende
tahsisli kapasite pazarları (taşıma ve sonlandırma) kapsamında yer aldığı düşünülmektedir. Bu
kapsamda, hâlihazırda yükümlü işletmeci olan Türk Telekom tarafından uç bazlı G.SHDSL
hizmeti “Noktadan Noktaya G.SHDSL” adı altında sunulmaktadır.
Ayrıca Türk Telekom tarafından uç bazlı olarak sunulan G.SHDSL hizmeti, “Ekotünel” adı
altında devre bazlı olarak da sunulmaktadır. Ancak önceki pazar analizlerinde ilgili ürün
pazarında yer alan ve Türk Telekom tarafından “Ekotünel” adı ile sunulan hizmetin, 2017-2023
yılları arasında toptan ve perakende seviyede il içi ve iller arası fark etmeksizin hiç talep
görmemesi ve bu yıllar arasında söz konusu hizmete ilişkin herhangi bir devre bulunmaması
nedenleriyle, söz konusu ürünün, işbu pazar analizinde ilgili ürün pazarı kapsamında yer
almaması gerektiği değerlendirilmektedir.
f) Aktif Ethernet/xPON Teknolojileri ile Sunulan Hizmetler
FTTH/B altyapısı üzerinden Aktif Ethernet veya xPON teknolojileri ile sunulan hizmetler,
tahsisli bağlantı ve kapasite ile karşılıklı olarak eşit veri hızına imkân verecek şekilde simetrik
bağlantı özelliklerine sahip olduğundan, söz konusu hizmetlerin toptan ve perakende tahsisli
kapasite pazarları (taşıma ve sonlandırma) kapsamında yer aldığı düşünülmektedir. Bu
kapsamda, hâlihazırda yükümlü işletmeci olan Türk Telekom tarafından, Aktif Ethernet/xPON
teknolojileri ile “Fiberlink” adı altında uç bazlı bir hizmet sunulmaktadır.
22
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
g) ADSL Hizmeti
Tahsisli bağlantı ve kapasite özelliğine sahip bir diğer veri iletim hizmeti olan ADSL
hizmetlerinin, karşılıklı olarak eşit veri hızına imkân verecek şekilde simetrik olmaması
nedeniyle, önceki pazar analizi kapsamında olduğu gibi toptan ve perakende tahsisli kapasite
pazarları kapsamında değerlendirilmemesi gerekmektedir.
ğ) VPN Hizmeti
Tahsisli bağlantı ve kapasite özelliğine sahip olan ve karşılıklı olarak eşit veri hızına imkân
verecek şekilde simetrik hızlarda çoğunlukla bireysel/kurumsal kullanıcılara sunulan VPN
hizmetlerinin perakende tahsisli kapasite pazarları (taşıma ve sonlandırma) kapsamında yer
aldığı; ancak asimetrik hızlarda sunulan VPN hizmetinin iki nokta arasında karşılıklı olarak eşit
veri hızına imkân vermemesi nedeniyle ilgili pazar kapsamında yer almadığı düşünülmektedir.
Bu kapsamda tahsisli kapasite hizmeti olarak değerlendirilen VPN hizmeti, Türk Telekom
tarafından “TTVPN ME” ve “TTVPN G.SHDSL” adları altında perakende seviyede
sunulmaktadır24.
3.1.1 Toptan ve perakende pazarların arz ve talep ikameleri
İlgili pazarın tanımlanmasında, ilgili ürün/hizmet pazarı kapsamında olduğu değerlendirilen ürün
ve hizmetler dikkate alınmakta ve bu bağlamda işletmecilerin tarife belirleme kısıtları dâhil
olmak üzere hizmet sunumunda gözettikleri temel ekonomik parametreler baz alınarak pazar
analizi yapılmaktadır. Söz konusu kısıtlar, arz ikamesi ve talep ikamesi kavramları ile birlikte
incelenmek durumundadır. İlgili pazarın tanımlanması aşamasında, arz ve talep ikamesinin
değerlendirilmesi amacıyla, uygulanabilir olduğu durumlarda varsayımsal tekel testi de dâhil
olmak üzere, çeşitli yöntemlere başvurulmaktadır.
Bu çerçevede ilgili ürün pazarı; ürünlerin özellikleri, fiyatları ve kullanım amaçları nedeniyle
işletmeciler veya son kullanıcılar tarafından değiştirilebilir ya da ikame edilebilir olarak
değerlendirilen tüm ürün ve hizmetleri kapsamaktadır. İlgili ürün pazarının
değerlendirilmesinde, toptan ve perakende tahsisli kapasite taşıma ve sonlandırma pazarlarının
talep ve arz yönlü ikame özellikleri incelenmekte ve ilgili ürün pazarlarının sınırları tespit
edilmektedir. Bu kapsamda, ilgili ürünlerin arz ve talep yönlü ikame edilebilirliğine ilişkin
değerlendirmelere aşağıda yer verilmektedir.
3.1.1.1 Talep yönlü ikame
Daha önce ifade edildiği gibi talep yönlü ikame, ilgili pazarın toptan ya da perakende seviyede
bir pazar olmasına göre, işletmecilerin veya son kullanıcıların diğer ikame ürünlere yönelmesi
ile oluşmaktadır. Yukarıda bahsi geçen ve ilgili ürün pazarlarında yer aldığı düşünülen ürünler
için toptan ve perakende pazarlar bazında ayrı ayrı talep yönlü ikame değerlendirmesi aşağıda
yapılmaktadır.
3.1.1.1.1 Toptan seviyede talep ikamesi
Toptan seviyede hem sonlandırma hem de taşıma pazarları için talep yönlü ikamenin
değerlendirilmesi amacıyla söz konusu pazarlarda yer alan ilgili ürünlerin fonksiyonel özellikleri
ve tarife yapıları açısından karşılaştırılması gerekmektedir. Yukarıda fonksiyonel özellikleri
24 Türk Telekom tarafından TTVPN hizmeti, hem simetrik hem de asimetrik olarak sunulabilmekte olup asimetrik
hızlarda sunulan TTVPN ilgili pazar kapsamına dâhil edilmemektedir.
23
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
incelenen ve ilgili ürün pazarında olabileceği değerlendirilen ürün ve hizmetlerin tarife yapıları,
tüketici eğilimleri ve pazar dinamikleri açısından karşılaştırılmasına aşağıda yer verilmektedir.
Bu kapsamda, tahsisli kapasite sonlandırma pazarları için il içi tarifeler, tahsisli kapasite taşıma
pazarları için ise iller arası tarifeler temel alınarak karşılaştırmalar yapılmıştır. Hâlihazırda tarife
kontrolü yükümlülüğü olması nedeniyle tarife bazlı karşılaştırmalarda yükümlü işletmeci olan
Türk Telekom’un tarifeleri esas alınmıştır.
Tablo 1: Toptan YKD ve NN ME İl İçi Tarife Karşılaştırması
Hız YKD (Devre) NN ME25 (Uç)
1024 Kbit/sn 878,70 TL 292,23 TL
2048 Kbit/sn 1.581,64 TL 391,73 TL
10 Mbit/sn 4.777,13 TL 972,52 TL
16 Mbit/sn 6.437,34 TL (15 Mbit/sn) 1.181,40 TL
34 Mbit/sn 7.322,79 TL (30 Mbit/sn) 1.725,31 TL
155 Mbit/sn 15.198,21 TL (150 Mbit/sn) 2.798,93 TL
622 Mbit/sn 34.902,72 TL (600 Mbit/sn) 4.674,01 TL
2,4 Gbit/sn 65.642,47 TL (2,5 Gbit/sn) 12.952,79 TL
Kaynak: Türk Telekom Referans Kiralık Devre Teklifi
Tablo 2: Toptan YKD ve NN ME İller Arası Tarife Karşılaştırması
Hız YKD (Devre) NN ME26 (Uç)
1024 Kbit/sn 1.250,40 TL 526,02 TL
2048 Kbit/sn 1.903,10 TL 689,45 TL
10 Mbit/sn 5.746,44 TL 1.418,04 TL
16 Mbit/sn 7.744,38 TL (15 Mbit/sn) 1.733,95 TL
34 Mbit/sn 10.679,96 TL (30 Mbit/sn) 2.550,58 TL
155 Mbit/sn 23.855,38 TL (150 Mbit/sn) 4.039,52 TL
622 Mbit/sn 52.264,58 TL (600 Mbit/sn) 6.793,03 TL
2,4 Gbit/sn 97.879,26 TL (2,5 Gbit/sn) 20.196,12 TL
Kaynak: Türk Telekom Referans Kiralık Devre Teklifi
Talep ikamesi için öncelikle tarife yapıları incelenmiş olup bu kapsamda, Tablo 1 ve Tablo
2’deki NN ME hizmeti fiyatları iki ile çarpılarak27 YKD hizmeti fiyatlarıyla karşılaştırılmıştır.
Buna göre NN ME hizmeti fiyatlarının YKD hizmeti fiyatlarına göre daha düşük seviyelerde
olduğu görülmüş olup NN ME hizmeti YKD hizmeti üzerinde rekabetçi bir baskı
25 Tabloda NN ME tek uç tarifelerine yer verilmiştir. Ayrıca, NN ME devreleri için parantez içindeki hızlara karşılık
gelen tarifeler dikkate alınmıştır.
26 Tabloda NN ME tek uç tarifelerine yer verilmiştir. Ayrıca, NN ME devreleri için parantez içindeki hızlara karşılık
gelen tarifeler dikkate alınmıştır.
27 YKD ürünleri devre bazlı, NN ME ürünleri uç bazlı olduğundan bu ürünler arasında karşılaştırma yapılabilmesi
için NN ME ürünlerinin fiyatları iki ile çarpılarak devre bazlı değerlendirme yapılmıştır.
24
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
oluşturabilmektedir. YKD hizmetinin fiyatlarında yapılacak küçük ama belirgin fiyat artışı
karşısında kullanıcıların verecekleri tepki, kullanım alışkanlıkları, pazarın hacimsel olarak ve
ürün çeşitliliği anlamında dinamik yapısı göz önünde bulundurulduğunda NN ME hizmeti ile
YKD hizmetinin birbirinin yerine geçebileceği ve ikame olabileceği değerlendirilmektedir.
Tablo 3: Toptan YKD ve NN G.SHDSL İl İçi Tarife Karşılaştırması
Hız (Kbit/sn) YKD (Devre) NN G.SHDSL28 (Uç)
128 265,78 TL 56,13 TL
256 380,01 TL 77,72 TL
512 569,31 TL 128,09 TL
1.024 878,70 TL 205,81 TL
2.048 1.581,64 TL 331,03 TL
Kaynak: Türk Telekom Referans Kiralık Devre Teklifi
Tablo 4: Toptan YKD ve NN G.SHDSL İller Arası Tarife Karşılaştırması
Hız (Kbit/sn) YKD (Devre) NN G.SHDSL29 (Uç)
128 363,02 TL 115,14 TL
256 526,84 TL 184,23 TL
512 797,42 TL 261,14 TL
1.024 1.250,40 TL 393,79 TL
2.048 1.903,10 TL 649,41 TL
Kaynak: Türk Telekom Referans Kiralık Devre Teklifi
Tablo 5: Toptan YKD ve Fiberlink İl İçi Tarife Karşılaştırması
Hız (Kbit/sn) YKD (Devre) Fiberlink30 (Uç)
256 380,01 TL 82,04 TL
512 569,31 TL 135,29 TL
1.024 878,70 TL 218,77 TL
2.048 1.581,64 TL 351,18 TL
10 Mbit/sn 4.777,13 TL 871,84 TL
16 Mbit/sn 6.437,34 TL (20 Mbit/sn) 1.196,20 TL
34 Mbit/sn 7.322,79 TL (40 Mbit/sn) 1.742,32 TL
Kaynak: Türk Telekom Referans Kiralık Devre Teklifi
28 Tabloda NN G.SHDSL tek uç tarifelerine yer verilmiştir.
29 Tabloda NN G.SHDSL tek uç tarifelerine yer verilmiştir.
30 Tabloda Fiberlink tek uç tarifelerine yer verilmiştir.
25
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
Tablo 6: Toptan YKD ve Fiberlink İller Arası Tarife Karşılaştırması
Hız (Kbit/sn) YKD (Devre) Fiberlink31 (Uç)
256 526,84 TL 172,25 TL
512 797,42 TL 233,16 TL
1.024 1.250,40 TL 342,95 TL
2.048 1.903,10 TL 573,41 TL
10 Mbit/sn 5.746,44 TL 1.478,31 TL
16 Mbit/sn 7.744,38 TL (20 Mbit/sn) 2.103,43 TL
34 Mbit/sn 10.679,96 TL (40 Mbit/sn) 3.063,76 TL
Kaynak: Türk Telekom Referans Kiralık Devre Teklifi
NN G.SHDSL ve Fiberlink hizmetleri fiyatlarının YKD hizmeti fiyatları ile devre bazlı olarak32
yapılan karşılaştırmasında, NN G.SHDSL ve Fiberlink hizmetleri fiyatlarının kullanıcı açısından
daha uygun olduğu görülmüştür (Tablo 3, Kaynak: Türk Telekom Referans Kiralık Devre Teklifi
Tablo 4, Tablo 5 ve
Tablo 6). Dolayısıyla YKD fiyatlarında yapılacak küçük ama belirgin fiyat artışına karşılık
olarak kullanıcıların NN G.SHDSL ve Fiberlink hizmetlerini daha fazla tercih edebilecekleri ve
bu hizmetlerin YKD hizmetine ikame olabilecekleri düşünülmektedir.
Tablo 7: Toptan Kısmi YKD ve Kısmi ME İl İçi Tarife Karşılaştırması
Hız Kısmi YKD (Devre) Kısmi ME33 (Uç)
1024 Kbit/sn 675,72 TL 224,73 TL
2048 Kbit/sn 1.216,28 TL 301,24 TL
10 Mbit/sn 3.673,61 TL 747,87 TL
16 Mbit/sn 4.386,98 TL (15 Mbit/sn) 908,50 TL
34 Mbit/sn 5.521,15 TL (30 Mbit/sn) 1.326,76 TL
155 Mbit/sn 11.687,43 TL (150 Mbit/sn) 2.152,38 TL
622 Mbit/sn 26.840,19 TL (600 Mbit/sn) 3.594,30 TL
2,4 Gbit/sn 50.479,05 TL (2,5 Gbit/sn) 9.960,69 TL
Kaynak: Türk Telekom Referans Kiralık Devre Teklifi
31 Tabloda Fiberlink tek uç tarifelerine yer verilmiştir.
32 YKD ürünleri devre bazlı, NN G.SHDSL ve Fiberlink ürünleri uç bazlı olduğundan bu ürünler arasında
karşılaştırma yapılabilmesi için NN G.SHDSL ve Fiberlink ürünlerinin fiyatları iki ile çarpılarak devre bazlı
değerlendirme yapılmıştır.
33 Tabloda Kısmi ME tek uç tarifelerine yer verilmiştir. Ayrıca, Kısmi ME devreleri için parantez içindeki hızlara
karşılık gelen tarifeler dikkate alınmıştır.
26
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
Tablo 8: Toptan Omurga YKD ve Omurga ME İl İçi Tarife Karşılaştırması
Hız Omurga YKD (Devre) Omurga ME34 (Uç)
155 Mbit/sn 9.932,03 TL (150 Mbit/sn) 1.829,10 TL
622 Mbit/sn 22.808,93 TL (600 Mbit/sn) 3.054,46 TL
2,4 Gbit/sn 42.897,35 TL (2,5 Gbit/sn) 8.464,65 TL
10 Gbit/sn 78.190,03 TL 22.845,37 TL
Kaynak: Türk Telekom Referans Kiralık Devre Teklifi
Tablo 9: Toptan Omurga YKD ve Omurga ME İller Arası Tarife Karşılaştırması
Hız Omurga YKD (Devre) Omurga ME35 (Uç)
155 Mbit/sn 15.589,49 TL (150 Mbit/sn) 2.639,82 TL
622 Mbit/sn 34.154,90 TL (600 Mbit/sn) 4.439,24 TL
2,4 Gbit/sn 63.964,10 TL (2,5 Gbit/sn) 13.198,17 TL
10 Gbit/sn 105.055,90 TL 36.058,66 TL
Kaynak: Türk Telekom Referans Kiralık Devre Teklifi
Kısmi ME hizmeti fiyatları, Kısmi YKD hizmeti fiyatlarıyla (Tablo 7); Omurga ME hizmeti
fiyatları ise Omurga YKD hizmeti fiyatlarıyla (Tablo 8 ve Tablo 9) devre bazlı olarak36
karşılaştırılmıştır. Buna göre, Kısmi YKD ve Omurga YKD hizmetlerinin fiyatlarında yapılacak
küçük ama belirgin fiyat artışı karşısında kullanıcıların alternatif hizmet olarak sırasıyla Kısmi
ME ve Omurga ME hizmetlerini tercih edebilecekleri, buna bağlı olarak Ethernet teknolojileri
ile sunulan Kısmi ME ve Omurga ME hizmetlerinin hem teknoloji hem de fiyat açısından
geleneksel tahsisli kapasite hizmetlerine kıyasla daha fazla talep göreceği düşünülmektedir.
Dolayısıyla, Kısmi ME hizmetinin Kısmi YKD hizmeti üzerinde; Omurga ME hizmetinin ise
Omurga YKD hizmeti üzerinde oluşturduğu rekabetçi baskıdan ötürü bu ürünlerin birbirleri
yerine geçebilecekleri değerlendirilmektedir.
3.1.1.1.2 Perakende seviyede talep ikamesi
İlgili pazarlarda işletmeciler tarafından ilgili ürün pazarı çerçevesinde sunulan hizmetlerin,
bireysel/kurumsal kullanıcılar perspektifinden bakıldığında birbiri yerine kullanılabilirliği
perakende seviyede talep ikamesi olarak adlandırılmaktadır. Bu çerçevede, perakende seviyede
talep yönlü ikamenin değerlendirilmesi için, toptan seviyede talep ikamesinde olduğu gibi ilgili
ürünlerin fonksiyonel özellikleri ve tarife yapıları açısından karşılaştırılması gerekmekte olup
ilgili ürün pazarında olabileceği değerlendirilen ürün ve hizmetlerin tarife yapıları, tüketici
eğilimleri ve pazar dinamikleri açısından karşılaştırılmasına aşağıda yer verilmektedir. Bu
kapsamda, tahsisli kapasite sonlandırma pazarları için il içi tarifeler, tahsisli kapasite taşıma
pazarları için ise iller arası tarifeler temel alınarak karşılaştırmalar yapılmıştır37.
34 Tabloda Omurga ME tek uç tarifelerine yer verilmiştir. Ayrıca, Omurga ME devreleri için parantez içindeki
hızlara karşılık gelen tarifeler dikkate alınmıştır.
35 Tabloda Omurga ME tek uç tarifelerine yer verilmiştir. Ayrıca, Omurga ME devreleri için parantez içindeki
hızlara karşılık gelen tarifeler dikkate alınmıştır.
36 YKD ürünleri devre bazlı, NN ME ürünleri uç bazlı olduğundan bu ürünler arasında karşılaştırma yapılabilmesi
için NN ME ürünlerinin fiyatları iki ile çarpılarak devre bazlı değerlendirme yapılmıştır.
37 Hâlihazırda tarife kontrolü yükümlülüğü olması nedeniyle tarife bazlı karşılaştırmalarda yükümlü işletmecinin
tarifeleri esas alınmıştır.
27
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
Tablo 10: Perakende YKD ve NN ME İl İçi Tarife Karşılaştırması
Hız YKD (Devre) NN ME38 (Uç)
1024 Kbit/sn 6.664 TL 3.023 TL
2048 Kbit/sn 12.470 TL 3.590 TL
10 Mbit/sn 24.481 TL 7.007 TL
16 Mbit/sn 32.991 TL (15 Mbit/sn) 8.929 TL
34 Mbit/sn 40.389 TL (30 Mbit/sn) 13.722 TL
155 Mbit/sn 85.137 TL (150 Mbit/sn) 39.002 TL
622 Mbit/sn 195.813 TL (600 Mbit/sn) 98.378 TL
2,4 Gbit/sn 450.370 TL (2,5 Gbit/sn) 258.682 TL
Kaynak: https://kurumsal.turktelekom.com.tr/ag-hizmetleri (Erişim tarihi: 07.04.2025)
Tablo 11: Perakende YKD ve NN ME İller Arası Tarife Karşılaştırması
Hız YKD (Devre) NN ME39 (Uç)
1024 Kbit/sn 14.016 TL 6.045 TL
2048 Kbit/sn 21.947 TL 6.801 TL
10 Mbit/sn 43.240 TL 12.259 TL
16 Mbit/sn 58.274 TL (15 Mbit/sn) 15.563 TL
34 Mbit/sn 88.826 TL (30 Mbit/sn) 23.800 TL
155 Mbit/sn 187.223 TL (150 Mbit/sn) 67.265 TL
622 Mbit/sn 430.612 TL (600 Mbit/sn) 169.353 TL
2,4 Gbit/sn 990.408 TL (2,5 Gbit/sn) 444.888 TL
Kaynak: https://kurumsal.turktelekom.com.tr/ag-hizmetleri (Erişim tarihi: 07.04.2025)
Tablo 10 ve
Tablo 11’den görülebileceği üzere, NN ME hizmeti ile YKD hizmeti fiyatları karşılaştırılmış40
olup YKD hizmetinin fiyatlarında yapılacak küçük ama belirgin fiyat artışı karşısında
kullanıcıların verecekleri tepki değerlendirilmiştir. Buna göre, son kullanıcıların kullanım
alışkanlıkları, pazarın dinamik yapısı ve NN ME hizmetine olan talebin artışı (Şekil 5 ve Şekil
6) göz önünde bulundurulduğunda NN ME hizmetinin, YKD hizmetinin yerine geçebileceği ve
YKD hizmetine ikame olabileceği değerlendirilmektedir.
38 Tabloda NN ME tek uç tarifelerine yer verilmiştir. Ayrıca, NN ME devreleri için parantez içindeki hızlara karşılık
gelen tarifeler dikkate alınmıştır.
39 Tabloda NN ME tek uç tarifelerine yer verilmiştir. Ayrıca, NN ME devreleri için parantez içindeki hızlara karşılık
gelen tarifeler dikkate alınmıştır.
40 YKD ürünleri devre bazlı, NN ME ürünleri uç bazlı olduğundan bu ürünler arasında karşılaştırma yapılabilmesi
için NN ME ürünlerinin fiyatları iki ile çarpılarak devre bazlı değerlendirme yapılmıştır.
28
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
Tablo 12: Perakende YKD ve TTVPN ME İl İçi Tarife Karşılaştırması
Hız YKD (Devre) TTVPN ME41 (Uç)
128 Kbit/sn 1.994 TL 1.143,30 TL
256 Kbit/sn 2.847 TL 1.360,81 TL
512 Kbit/sn 4.295 TL 1.642,35 TL
1024 Kbit/sn 6.664 TL 1.855,42 TL
2048 Kbit/sn 12.470 TL 2.487,14 TL
10 Mbit/sn 24.481 TL 6.694,65 TL
16 Mbit/sn 32.991 TL 8.858,69 TL
34 Mbit/sn 40.389 TL (35 Mbit/sn) 14.423,58 TL
155 Mbit/sn 85.137 TL (150 Mbit/sn) 32.790,60 TL
622 Mbit/sn 195.813 TL 75.070,59 TL
2,4 Gbit/sn 450.370 TL (2,5 Gbit/sn) 192.773,05 TL
Kaynak: https://kurumsal.turktelekom.com.tr/ag-hizmetleri (Erişim tarihi: 07.04.2025)
Tablo 13: Perakende YKD ve TTVPN ME İller Arası Tarife Karşılaştırması
Hız YKD (Devre) TTVPN ME42 (Uç)
128 Kbit/sn 4.022 TL 2.541,05 TL
256 Kbit/sn 5.835 TL 3.024,47 TL
512 Kbit/sn 8.892 TL 3.650,22 TL
1024 Kbit/sn 14.016 TL 4.123,77 TL
2048 Kbit/sn 21.947 TL 5.405,01 TL
10 Mbit/sn 43.240 TL 11.712,71 TL
16 Mbit/sn 58.274 TL 15.433,01 TL
34 Mbit/sn 88.826 TL (35 Mbit/sn) 24.999,19 TL
155 Mbit/sn 187.223 TL (150 Mbit/sn) 64.268,64 TL
622 Mbit/sn 430.612 TL 165.676,66 TL
2,4 Gbit/sn 990.408 TL (2,5 Gbit/sn) 425.038,08 TL
Kaynak: https://kurumsal.turktelekom.com.tr/ag-hizmetleri (Erişim tarihi: 07.04.2025)
41 Tabloda TTVPN ME tek uç tarifelerine yer verilmiştir. Ayrıca, TTVPN ME devreleri için parantez içindeki
hızlara karşılık gelen tarifeler dikkate alınmıştır.
42 Tabloda TTVPN ME tek uç tarifelerine yer verilmiştir. Ayrıca, TTVPN ME devreleri için parantez içindeki
hızlara karşılık gelen tarifeler dikkate alınmıştır.
29
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
Tablo 14: Perakende YKD ve TTVPN G.SHDSL İl İçi Tarife Karşılaştırması
Hız (Kbit/sn) YKD (Devre) TTVPN G.SHDSL43 (Uç)
128 1.994 TL 214,63 TL
256 2.847 TL 336,37 TL
512 4.295 TL 547,79 TL
1.024 6.664 TL 903,42 TL
2.048 12.470 TL 1.512,08 TL
Kaynak: https://kurumsal.turktelekom.com.tr/ag-hizmetleri (Erişim tarihi: 07.04.2025)
Tablo 15: Perakende YKD ve TTVPN G.SHDSL İller Arası Tarife Karşılaştırması
Hız (Kbit/sn) YKD (Devre) TTVPN G.SHDSL44 (Uç)
128 4.022 TL 442,10 TL
256 5.835 TL 714,39 TL
512 8.892 TL 1.175,71 TL
1.024 14.016 TL 1.957,39 TL
2.048 21.947 TL 3.290,07 TL
Kaynak: https://kurumsal.turktelekom.com.tr/ag-hizmetleri (Erişim tarihi: 07.04.2025)
Tablo 12 ve Tablo 13’te Ethernet teknolojisi üzerinden sunulan TTVPN ME hizmetinin fiyatları
ile YKD hizmeti fiyatları; Tablo 14 ve Tablo 15’te ise G.SHDSL erişim teknolojisi üzerinden
sunulan TTVPN G.SHDSL hizmeti fiyatları ile YKD hizmeti fiyatları karşılaştırılmış45 olup
YKD hizmetinin fiyatlarında yapılacak küçük ama belirgin fiyat artışı karşısında kullanıcıların
verecekleri tepki değerlendirilmiştir. Ayrıca son kullanıcıların kullanım alışkanlıkları, pazarın
dinamik yapısı, VPN hizmetine olan talebin yıllar içerisinde artmakta olduğu ve VPN hizmetinin
YKD hizmetine göre daha çok tercih edildiği (Şekil 5 ve Şekil 6) dikkate alındığında bu hizmetin
YKD üzerinde rekabetçi bir baskı oluşturduğu söylenebilmektedir. Dolayısıyla, TTVPN ME ve
TTVPN G.SHDSL hizmetlerinin YKD hizmetine ikame olabileceği değerlendirilmektedir.
Tablo 16: Perakende YKD ve NN G.SHDSL İl İçi Tarife Karşılaştırması
Hız (Kbit/sn) YKD (Devre) NN G.SHDSL46 (Uç)
128 1.994 TL 570 TL
256 2.847 TL 895 TL
512 4.295 TL 1.458 TL
1.024 6.664 TL 2.403 TL
2.048 12.470 TL 4.022 TL
Kaynak: https://kurumsal.turktelekom.com.tr/ag-hizmetleri (Erişim tarihi: 07.04.2025)
43 Tabloda TTVPN G.SHDSL tek uç tarifelerine yer verilmiştir.
44 Tabloda TTVPN G.SHDSL tek uç tarifelerine yer verilmiştir.
45 YKD ürünleri devre bazlı, TTVPN ME ve TTVPN G.SHDSL ürünleri uç bazlı olduğundan bu ürünler arasında
karşılaştırma yapılabilmesi için TTVPN ME ve TTVPN G.SHDSL ürünlerinin fiyatları iki ile çarpılarak devre
bazlı değerlendirme yapılmıştır.
46 Tabloda NN G.SHDSL tek uç tarifelerine yer verilmiştir.
30
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
Tablo 17: Perakende YKD ve NN G.SHDSL İller Arası Tarife Karşılaştırması
Hız (Kbit/sn) YKD (Devre) NN G.SHDSL47 (Uç)
128 4.022 TL 1.177 TL
256 5.835 TL 1.900 TL
512 8.892 TL 3.128 TL
1.024 14.016 TL 5.207 TL
2.048 21.947 TL 8.752 TL
Kaynak: https://kurumsal.turktelekom.com.tr/ag-hizmetleri (Erişim tarihi: 07.04.2025)
Tablo 18: Perakende YKD ve Fiberlink İl İçi Tarife Karşılaştırması
Hız (Kbit/sn) YKD (Devre) Fiberlink48 (Uç)
256 2.847 TL 949 TL
512 4.295 TL 1.545 TL
1.024 6.664 TL 2.548 TL
2.048 12.470 TL 4.264 TL
Kaynak: https://kurumsal.turktelekom.com.tr/ag-hizmetleri (Erişim tarihi: 07.04.2025)
Tablo 19: Perakende YKD ve Fiberlink İller Arası Tarife Karşılaştırması
Fiberlink49 (Uç)
Hız (Kbit/sn) YKD (Devre)
5.835 TL 2.015 TL
256
8.892 TL 3.315 TL
512
14.016 TL 5.520 TL
1.024
21.947 TL 9.277 TL
2.048
Kaynak: https://kurumsal.turktelekom.com.tr/ag-hizmetleri (Erişim tarihi: 07.04.2025)
Yukarıdaki hizmetlere benzer şekilde, NN G.SHDSL ve Fiberlink hizmetleri fiyatlarının YKD
hizmeti fiyatları ile devre bazlı olarak50 yapılan karşılaştırmasında, NN G.SHDSL ve Fiberlink
hizmetlerinin fiyatlarının daha düşük seviyelerde olduğu görülmüştür (Tablo 16, Tablo 17, Tablo
18 ve Tablo 19). Dolayısıyla, YKD fiyatlarında yapılacak küçük ama belirgin fiyat artışına
karşılık olarak kullanıcılar tarafından NN G.SHDSL ve Fiberlink hizmetlerine talebin daha fazla
olabileceği ve bu hizmetlerin YKD ürününe ikame olabilecekleri düşünülmektedir.
Tarife yapıları bakımından yukarıda yapılan talep ikamesi değerlendirmelerinde esas alınan
tüketici eğilimi, aynı veya benzer ihtiyacı karşılayan ikame ürünlere yönelmeyi ifade etmekte
olup tahsisli kapasite hizmetlerine bakıldığında ise özellikle ME ve VPN hizmetlerinin yüksek
hız ve performans, esneklik ve genişletilebilirlik, düşük gecikme gibi avantajlar ile öne çıktığı
47 Tabloda NN G.SHDSL tek uç tarifelerine yer verilmiştir.
48 Tabloda Fiberlink tek uç tarifelerine yer verilmiştir.
49 Tabloda Fiberlink tek uç tarifelerine yer verilmiştir.
50 YKD ürünleri devre bazlı, NN G.SHDSL ve Fiberlink ürünleri uç bazlı olduğundan bu ürünler arasında
karşılaştırma yapılabilmesi için NN G.SHDSL ve Fiberlink ürünlerinin fiyatları iki ile çarpılarak devre bazlı
değerlendirme yapılmıştır.
31
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
görülmektedir. Buna göre, perakende tahsisli kapasite pazarlarında YKD, NN ME ve VPN
hizmetlerine ilişkin tüketici eğiliminin pazar dinamiklerine etkisini görebilmek için yıllara sâri
uç sayıları incelenmiştir.
Şekil 5: Perakende İl İçi YKD, NN ME ve VPN Toplam Uç Sayıları
Şekil 6: Perakende İller Arası YKD, NN ME ve VPN Toplam Uç Sayıları
Bu kapsamda Şekil 5 ve Şekil 6’da yer alan 2017-2023 yılları arasındaki YKD, ME ve VPN
hizmetlerinin uç sayılarına bakıldığında kullanıcıların, ME ve VPN hizmetlerini daha çok tercih
ettiği ve bunun yanı sıra YKD hizmetine olan rağbetin de yıllar içerisinde azalma eğiliminde
olduğu görülmektedir.
3.1.1.2 Arz yönlü ikame
Arz yönlü ikame, bir pazarda işletmecilerin fiyatlarda meydana gelecek küçük ve geçici olmayan
artışlar karşısında üretimlerini kısa dönemde kayda değer ek maliyetlere ve risklere katlanmak
zorunda kalmadan başka ürünlere kaydırabilmeleri ve bunları pazarlayabilmeleridir. Ayrıca arz
yönlü ikame, ilgili pazarda hizmet sunan herhangi bir işletmecinin verdiği hizmeti başka bir
işletmecinin de sağlayabilmesi anlamına da gelmektedir. Dolayısıyla, bir malın ya da hizmetin
arz yönlü ikamesinin olması, aynı malı ya da hizmeti sağlayan işletmeciler üzerinde rekabetçi
bir etki meydana getirmektedir.
32
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
Toptan ve perakende seviyede arz yönlü ikame analizinde üzerinde durulması gereken
hususlardan biri; yerleşik işletmecinin belirli bir tahsisli kapasite hizmeti yerine kısa dönemde
kayda değer ek maliyetlere ve risklere katlanmak zorunda kalmadan başka bir tahsisli kapasite
hizmeti sunup sunamayacağıdır. Bu kapsamda, yerleşik işletmecinin ilgili pazarlarda yer alan
geleneksel arayüz kullanılan tahsisli kapasite hizmetlerinin sunulduğu teknolojiler yerine
alternatif arayüz kullanılan tahsisli kapasite hizmetlerini sunabilmesi için mevcut şebekesinde
birtakım değişiklikler yapması gerektiği göz önünde bulundurulmalıdır. Ancak, kurulacak uç
cihazların maliyetleri ve bazı bölgelerde yeni kurulması gereken altyapı maliyetleri dikkate
alındığında ülke geneline yayılmış olan yerleşik işletmeci şebekesindeki bu değişikliklerin kısa
dönemde ve ek maliyetlere katlanmadan yapılabilmesinin mümkün olmadığı söylenebilecektir.
Arz yönlü ikame analizinde diğer bir husus ise yerleşik işletmecinin sunduğu herhangi bir tahsisli
kapasite hizmetini alternatif işletmecilerin de sağlayıp sağlayamayacağıdır. Yerleşik
işletmecinin yerine başka bir işletmecinin tahsisli kapasite hizmeti sunabilmesi için ise alternatif
altyapıların da ülke geneline yayılmış olması gerekmektedir. Pazardaki alternatif işletmecilere
bakıldığında, Superonline İletişim Hizmetleri Anonim Şirketi (Superonline), Vodafone Net
İletişim Anonim Şirketi (Vodafone Net) ve Turknet İletişim Hizmetleri Anonim Şirketi
(Turknet) tarafından hâlihazırda toptan seviyede tahsisli kapasite hizmeti sunulmakta, ancak
alternatif altyapılar son yıllarda gelişim gösterse de yerleşik işletmecinin haricinde toptan
seviyede ülke genelinde tahsisli kapasite hizmeti sunan sadece bir alternatif işletmeci
(Superonline) bulunmaktadır. Perakende seviyede tahsisli kapasite hizmeti ise kendi altyapısı
olmasına bakılmaksızın altyapı işletmeciliği yetkilendirmesi olan tüm işletmeciler tarafından
sunabilmektedir. Bununla birlikte, ülkemizde tahsisli kapasite hizmetlerinin, kullanıcı
önceliklerine duyarlı olarak ve genellikle uzun dönemli sözleşmelerle sunulduğu görülmektedir.
Dolayısıyla, ilgili sözleşme dönemi boyunca hizmeti alan müşteriye başka bir işletmecinin
hizmet sunamaması, arz ikamesini söz konusu sözleşme dönemi itibarıyla kısıtlamaktadır.
Yukarıda değerlendirmeye alınan hususlar çerçevesinde, arz yönlü ikamenin talep yönlü
ikameye göre düşük seviyelerde kalacağı değerlendirilmektedir.
SORU 2: İlgili ürün/hizmet pazarı kapsamında olduğu değerlendirilen hizmetlere katılıyor
musunuz? Belirtilen hizmetlerin dışında söz konusu pazar kapsamında değerlendirilmesinin
gerekli olduğunu düşündüğünüz başka hizmetler var mıdır?
3.2 İlgili Coğrafi Pazar
İlgili ürün pazarının tespit edilmesinin akabinde bu pazarın coğrafi sınırlarının belirlenmesi
gerekmektedir. Pazar Analizi Yönetmeliği’nin “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinin birinci
fıkrasının (b) bendine göre ilgili coğrafi pazar, “ilgili işletmecilerin ürün veya hizmetlerine
ilişkin arz ve talebin gerçekleştiği, rekabet şartlarının yeterince homojen olduğu ve komşu
alanlardaki söz konusu şartların yeterli derecede farklı olması nedeni ile ayırt edilebilir nitelikte
olduğu alanı” ifade etmektedir. Dolayısıyla ilgili pazarın coğrafi sınırlarını, ilgili ürünün ikame
imkânlarının bulunduğu ve pazar yapısının birbirine benzer olduğu bölgeler oluşturmaktadır.
Tüketicilerin herhangi bir yerde işletmeciden kolay bir şekilde ilgili ürünü alabilmesi veya diğer
işletmecilerin bu bölge içinde kolay bir şekilde söz konusu ürünü sunabilmesi durumunda bahse
konu bölgeler ilgili coğrafi pazar içinde yer almaktadır.
Bu kapsamda, rekabet koşullarının belirgin bir şekilde farklı olduğu coğrafi bölgelerin tespit
edilmesi durumunda ilgili pazarlarda coğrafi bölümlendirme (segmentasyon) ile bölgesel
33
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
düzenlemeye gidilmesi gerekebilmektedir. Bunun için ise ilgili pazarın belirli coğrafi
bölgelerinde altyapı ve/veya hizmet bazlı rekabetin varlığına ihtiyaç duyulmaktadır. Tahsisli
kapasite pazarlarının yapısı itibarıyla bu pazarlarda altyapı bazlı rekabet ön plana çıkmaktadır.
Bu çerçevede, Komisyon’un 2020/2245/EU sayılı Tavsiye Kararı’nın Açıklayıcı Notu’nda ilgili
coğrafi pazarın belirlenebilmesi için öncelikle coğrafi birim tanımlanması gerektiği
belirtilmektedir. Aynı dokümanda ulusal düzenleyici kurumların ülkelerine özgü koşullara göre
en uygun coğrafi birimi seçmesi gerektiği; bunun sonucunda ayrı yerel pazarlar
tanımlayabileceği ve bunlar içerisinde yükümlülük farklılaştırması yapabileceği ifade edilmekte
olup söz konusu dokümanda değerlendirmede esas alınacak coğrafi birimlerin seçimi konusunda
3 temel kritere yer verilmiştir. Bunlardan ilkine göre, hem rekabetçi koşullar arasındaki belirgin
farklılaşmayı yansıtacak derecede küçük, hem de gereksiz derecede külfetli analizi önleyecek
kadar büyük bir coğrafi birim tercih edilmelidir. İkincisi, söz konusu coğrafi birim ilgili tüm
işletmecilerin şebeke yapısını yansıtabilmelidir. Üçüncü olarak, coğrafi birimin sınırları zamanla
değişmeksizin net ve sabit olmalıdır. Ayrıca söz konusu Açıklayıcı Not’ta coğrafi pazarın
kapsamının belirlenebilmesi için; rakip şebekelerin sayısı, pazar paylarının dağılımı, bölgesel
düzeyde fiyatlandırma ve fiyat farklılıklarının ön analizi ile davranış kalıpları gibi kriterlere
bakılması gerektiği ifade edilmektedir. Bunun yanı sıra bir pazarın rekabetçi olarak
nitelendirilebilmesi için tek bir alternatif altyapının varlığının yeterli olmadığı
vurgulanmaktadır51.
Ülkemizdeki ilgili coğrafi pazara ilişkin durum incelendiğinde ise son yıllarda alternatif
işletmecilerin altyapılarını geliştirdiği göz önünde bulundurularak tahsisli kapasite pazarlarında
olası rekabetçi alanların belirlenebilmesi için çalışma yapılmasının faydalı olacağı
değerlendirilmektedir. Bu çerçevede, tahsisli kapasite taşıma pazarları için AB üye ülkelerindeki
coğrafi bölümlendirme uygulamalarına bakıldığında, bir ülke uygulamasında ilgili coğrafi birim
olarak yerleşik işletmecinin santrallerinin belirlendiği, yerleşik işletmecinin santrallerinde ortak
yerleşim yaparak veya ortak yerleşim yapmadan santral sahası sınırları içerisinde en az iki
alternatif işletmecinin PoP’unun olduğu alanların rekabetçi olarak değerlendirildiği ve bu alanlar
için deregülasyona gidildiği görülmüştür. Başka bir ülke uygulamasında, yerleşik işletmeci ve
en az iki alternatif işletmecinin bulunduğu santrallerin deregüle edildiği; diğer bir uygulamada
ise ilgili coğrafi pazar belirlenirken yerleşik işletmeci ile en az iki alternatif işletmecinin
bulunduğu şehirler ve işletmecilerin bu şehirler arasındaki kendi altyapısı veya yerleşik işletmeci
dışındaki diğer işletmecilerin altyapısını kullanarak oluşturdukları bağlantıların kriter olarak
alındığı ve bu şehirler arası bağlantılar için deregülasyona gidildiği görülmüştür. Diğer taraftan
sonlandırma pazarlarına bakıldığında ise bazı AB ülkelerinde, yerleşik işletmecilerin
santrallerinin bulunduğu alanlarda ek olarak alternatif işletmecilerden bir ya da ikisinin
PoP’unun bulunmasına, santrallerin kapsama oranlarına, yerleşik işletmecilerin pazar paylarına
ve alternatif işletmecilerin rekabet gücüne bakılarak coğrafi bölümlendirme yapılmış olmakla
birlikte çoğu AB ülkesinde ilgili coğrafi pazarın ülke geneli olarak belirlendiği görülmüştür.
İşbu pazar analizi kapsamında tahsisli kapasite pazarlarında yapılan çalışmalarda, ilgili coğrafi
birim olarak mevcutta yükümlü işletmeci olan Türk Telekom’un Referans Kiralık Devre
Teklifi’nde trafik teslim noktaları olarak belirlenmiş olan santrallerinin (TTN) esas alınması ve
rekabetçi altyapıların varlığının TTN bazında araştırılmasının uygun olacağı düşünülmektedir.
51 SWD (2020) 337, Commission Staff Working Document, Explanatory Note accompanying the document
(2020/2245/EU, Commission Recommendation on Relevant Markets), s.19-22.
34
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
Bu çerçevede, taşıma pazarları kapsamında iller arası bağlantıların bulunduğu illerdeki ve
sonlandırma pazarları için söz konusu illerdeki TTN’lerin rekabetçi olarak belirlenebilmesi için
yerleşik işletmecinin yanı sıra en az iki alternatif işletmeci altyapısının bahse konu iller arası
bağlantıda (taşıma pazarları için)/ilde (sonlandırma pazarları için) varlığı, belirlenen bu iller arası
bağlantıda/illerde alternatif işletmecilerin hem bu illerdeki TTN’lere kendi fiberleri ile giriş
yapmış olması hem de TTN’lerde yer alan PoP’larının dışında PoP’larının mevcut olması, ayrıca
alternatif işletmecilerin pazar payı bakımından asgari belirli bir ölçeğe sahip olması şartlarının
gözetilmesi gerektiği düşünülmektedir. Bu bağlamda tahsisli kapasite taşıma pazarlarında
işletmecilerin kendi altyapısı üzerinden hizmet sundukları bağlantılar incelendiğinde 3.240
bağlantıdan52 sadece 3 adet iller arası bağlantıda ve dolayısıyla bu bağlantıların bulunduğu
illerdeki, söz konusu bağlantıya özel olmak üzere, TTN’lerde rekabet seviyesinde gelişmeler
olduğu görülmüş olup kalan bağlantılarda ise henüz yeterli seviyede bir rekabet gelişiminin
olmadığı tespit edilmiştir. Bunun yanı sıra tahsisli kapasite sonlandırma pazarlarında ise yine
yukarıda bahsedilen kriterler dikkate alınarak işletmeci verileri üzerinden yapılan
değerlendirmeler sonucunda ülke genelinde benzer rekabet koşulları görülmüştür.
Hizmet sunumu ve tarifeler açısından bakıldığında ise yukarıda belirtildiği üzere coğrafi
bölümlendirme yapılırken tarifelerin bölgelere göre değişkenliğinin de incelenmesi
gerekmektedir. Bu kapsamda, ülkemizdeki toptan ve perakende seviyede tahsisli kapasite
pazarları kapsamında yer alan hizmetlerin ülke genelinde sunulduğu görülmekte olup tahsisli
kapasite hizmetlerinin toptan ve perakende tarifeleri ve kullanım şartları ülke çapında standarttır.
İşletmecilerin tabi oldukları tarife kontrol mekanizmaları, yürürlükteki Kanun ve Yönetmelik
hükümleri çerçevesinde belirli bir serbestiyle tarife belirlenmesini engellememektedir. Bu husus
saklı kalmak kaydıyla, hâlihazırda yükümlü işletmeci tarifeleri incelendiğinde, herhangi bir
coğrafi ayrıma gidilmeksizin, bütün ülke genelinde benzer hizmetler için benzer tarifelerin
uygulandığı görülmektedir.
Bu çerçevede coğrafi bölümlendirme ile bölgesel düzenleme için gerekli şartların henüz
oluşmaması ve ülke genelinde benzer rekabet koşullarının olması nedenleriyle toptan ve
perakende tahsisli kapasite taşıma ve sonlandırma hizmetlerine ilişkin coğrafi pazarların ülke
geneli olarak belirlenmesi gerektiği düşünülmektedir.
SORU 3: İlgili coğrafi pazara yönelik yukarıda yer verilen değerlendirmelere katılıyor
musunuz? Görüşünüzü gerekçeleri ile birlikte açıklayınız.
3.3 İlgili Pazar Tanımı
Yapılan değerlendirmeler çerçevesinde, tahsisli kapasite hizmetlerine ilişkin ilgili pazarların, arz
ve talep yönlü ikame edilebilirlik düzeylerine göre ülke genelinde sunulan;
• Toptan tahsisli kapasite taşıma (YKD, omurga YKD, NN ME, TTünel, omurga ME, NN
G.SHDSL ve Fiberlink hizmetlerini içerecek şekilde geleneksel tahsisli kapasite,
geleneksel omurga tahsisli kapasite, ME, omurga ME, G.SHDSL ve Aktif
Ethernet/xPON teknolojileri ile sunulan tahsisli kapasite hizmetleri)
• Perakende tahsisli kapasite taşıma (YKD, NN ME, TTünel, NN G.SHDSL, Fiberlink,
TTVPN ME ve TTVPN G.SHDSL hizmetlerini içerecek şekilde geleneksel tahsisli
52 Ülke genelinde tüm iller arası bağlantılar için, 81 ilin diğer iller ile olan bağlantıları (81x80)/2 yani 3.240 adet
iller arası bağlantı değerlendirilmiştir.
35
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
kapasite, ME, G.SHDSL, Aktif Ethernet/xPON ve VPN teknolojileri ile sunulan
tahsisli kapasite hizmetleri)
• Toptan tahsisli kapasite sonlandırma (YKD, kısmi YKD, omurga YKD, NN ME, TTünel,
kısmi ME, omurga ME, NN G.SHDSL ve Fiberlink hizmetlerini içerecek şekilde
geleneksel tahsisli kapasite, geleneksel kısmi tahsisli kapasite, geleneksel omurga
tahsisli kapasite, ME, kısmi ME, omurga ME, G.SHDSL ve Aktif Ethernet/xPON
teknolojileri ile sunulan tahsisli kapasite hizmetleri)
• Perakende tahsisli kapasite sonlandırma (YKD, NN ME, TTünel, NN G.SHDSL,
Fiberlink, TTVPN ME ve TTVPN G.SHDSL hizmetlerini içerecek şekilde geleneksel
tahsisli kapasite, ME, G.SHDSL, Aktif Ethernet/xPON ve VPN teknolojileri ile
sunulan tahsisli kapasite hizmetleri)
pazarları şeklinde değerlendirilmesinin uygun olacağı düşünülmektedir.
SORU 4: İlgili pazar tanımlarına yönelik yukarıda yer verilen değerlendirmelere katılıyor
musunuz? Görüşünüzü gerekçeleri ile birlikte açıklayınız.
36
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
4. İLGİLİ PAZARDA DÜZENLEME GEREKSİNİMİ
Avrupa Komisyonu’nun 18 Aralık 2020 tarihli ve 2020/2245/EU sayılı Tavsiye Kararı’nda53 -
önceki tavsiye kararlarına benzer şekilde- aşağıda sıralanan kriterlerin hepsini birlikte sağlayan
pazarların öncül düzenlemelere tabi olabileceği, pazarların düzenlenmesi için bu üç kriterin tek
tek değerlendirilmesi ve bu üç kriterden biri karşılanmıyorsa ilgili pazarda öncül düzenlemelerin
yapılmaması gerektiği ifade edilmektedir. Pazar Analizi Yönetmeliği’nin “İlgili pazarda
düzenleme gereksinimi” başlıklı 7’nci maddesi kapsamında ilgili pazardaki düzenleme
gereksiniminin değerlendirilmesi aşamasında da esas alınan söz konusu kriterler şunlardır:
• Pazara giriş önünde yüksek ve geçici olmayan engel veya engellerin olması,
• İlgili pazarda, pazar yapısının belirli bir dönem içinde kendiliğinden rekabetçi yapıya
kavuşacağının beklenmemesi ve
• Rekabet hukuku kurallarının tek başına uygulanmasının pazar yapısının bozukluğunu
gidermede yetersiz olması.
Bir önceki dönemde yayımlanan 2014/710/EU sayılı Tavsiye Kararı’nın Dibacesinin (Preface)
on birinci paragrafında da belirtildiği üzere; birinci ve ikinci kritere ilişkin yapılacak
değerlendirmeler pazar analizlerinde düzenleme yokluğunda, giriş engelleri (batık maliyetleri
içerecek şekilde), pazar yapısı ve dinamiklerine (pazar payları, ücretler, trendler, alternatif
şebekelerin varlığı) ilişkin ileriye dönük bir yaklaşımla yapılan değerlendirmeleri içerecektir.
Komisyon üçlü kriter testi ile etkin piyasa gücünün tespitinde kullanılacak kriterler arasındaki
yakınsamayı öngörmektedir. Son ölçüt olarak da “rekabet kurallarının tek başına
uygulanmasının pazar yapısının bozukluğunu gidermede yetersiz olması” ölçütü
değerlendirilmektedir54.
Ayrıca 2020/2245/EU sayılı Tavsiye Kararı’nda, ulusal düzenleyici kurumların, söz konusu
Tavsiye Kararı’nın ekinde yer almadığı halde önceki Tavsiye Kararları’nın eklerinde yer alan
pazarları, kendi ülke şartlarını dikkate alarak üçlü kriter testine tabi tutabileceği ifade
edilmektedir55.
Bu kapsamda, elektronik haberleşme hizmetlerine ilişkin pazarlarda etkin rekabet ortamının tesis
edilmesi, korunması ve geliştirilmesi ile konuya ilişkin AB mevzuatı ile uyum sağlamak
maksadıyla hazırlanan Pazar Analizi Yönetmeliği’nin 7’nci maddesinin birinci fıkrası gereğince
yukarıda bahsedilen (düzenleme gereksinimine dair) üçlü kriter testinin ülkemiz için yapılacak
tüm pazar analizlerinde AB mevzuatı ve ilkeleri ile uyumlu bir biçimde uygulanması
gerekmektedir. Ayrıca belirtmek gerekir ki, toptan seviyede getirilmiş olan yükümlülüklerin
perakende seviyedeki rekabete etkileri, pazarlarda düzenleme gereksinimi olup olmadığına ışık
53 Commission Recommendation (EU) 2020/2245 of 18 December 2020 on relevant product and service markets
within the electronic communications sector susceptible to ex-ante regulation in accordance with Directive (EU)
2018/1972 of the European Parliament and of the Council establishing the European Electronic Communications
Code, s.2-4.
54 ERG Report on Guidance on the application of the three criteria test, (ERG (08) 21 ERG Report on 3 criteria test
final 080604), s.4, 2008.
55 Commission Recommendation (EU) 2020/2245 of 18 December 2020 on relevant product and service markets
within the electronic communications sector susceptible to ex-ante regulation in accordance with Directive (EU)
2018/1972 of the European Parliament and of the Council establishing the European Electronic Communications
Code, s.4.
37
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
tutacak önemli bir etken olup bu husus Pazar Analizi Yönetmeliği’nin 7’nci maddesinin ikinci
fıkrası56 ile teyit edilmiştir.
Bu çerçevede tahsisli kapasite hizmetlerine yönelik olarak ilgili pazarlarda en geniş anlamda
giriş engelleri ve bu giriş engellerinin neden olduğu rekabeti engelleyici, bozucu veya kısıtlayıcı
uygulamaların rekabet hukuku kurallarına ek olarak öncül (ex-ante) düzenleme gerektirdiği
hususuna ilişkin değerlendirmelere işbu bölümde yer verilmektedir.
4.1 Birinci Kriter
Üçlü kriter testinin ilk koşulu “pazara giriş önünde yüksek ve geçici olmayan engel veya
engellerin olması” olup Avrupa Düzenleyiciler Grubu (European Regulators Group-ERG)
tarafından 2008 yılında yayımlanan “Üçlü Kriter Testinin Uygulanması Kılavuzu”nda (ERG
Report on Guidance on the application of the three criteria test) bu kriterin değerlendirilmesinde;
• Batık maliyetler,
• Kolaylıkla tekrarlanamayan altyapıların varlığı,
• Teknolojik üstünlük,
• Mali kaynaklara kolay veya ayrıcalıklı erişim,
• Ölçek ve kapsam ekonomileri,
• Dikey bütünleşme,
• Dağıtım ve satış ağlarının genişletilmesinde karşılaşılan engeller ile
• Farklılaştırılmış ürün ve hizmetler
gibi hususların dikkate alınmasının faydalı olabileceği ifade edilmektedir57.
2020/2245/EU sayılı Tavsiye Kararı’nda temel anlamda iki tür giriş engelinden söz
edilebilmektedir. Bunlar, yapısal ve hukuksal ya da düzenleyici giriş engelleridir58.
Yapısal giriş engelleri, pazarların kendi yapısından kaynaklanan teknik ya da ekonomik engeller
olup başlangıç maliyetleri veya talep koşullarından kaynaklanan ve pazara girişleri engellemek
ya da geciktirmek suretiyle yerleşik işletmeci ile alternatif işletmeciler arasında asimetrik
koşullara yol açabilirler. Altyapı kurma ve işletme yetkisi verilen işletmecilerin ilgili pazarda
faaliyet gösterebilmesi ve bu kapsamda kolaylıkla tekrarlanamayan altyapıların sahibi
durumundaki yerleşik işletmeci ile rekabet edebilmesi için yaygın bir sabit şebeke kurması
gerekmektedir. İlgili coğrafi pazar kapsamında tüm ülke çapında sabit bir şebekenin
kurulabilmesi ise hukuki ya da teknik olarak mümkün ise de ekonomik olarak çok yüksek batık
maliyet gerektirmektedir. Ayrıca teknik olarak tekrarlanması ekonomik açıdan makul olmayan
şebekelerin ya da şebeke bileşenlerinin varlığı durumunda da benzer giriş engelleri ile
karşılaşılabilmektedir. Pazara yeni giriş yapacak işletmecilerin söz konusu pazardaki hizmetleri
sunabilmeleri için temel anlamda iki seçenekleri bulunmaktadır. Bunlar yüksek düzeyde batık
maliyet gerektiren yaygın bir sabit altyapı şebekesinin kurulması ya da toptan düzeyde hizmet
56 Söz konusu madde hükmü “Bu maddenin ilk fıkrasında belirtilen koşulların gerçekleşip gerçekleşmediğinin
tespitinde Kurum tarafından toptan düzeyde getirilen yükümlülüklerin perakende düzeyde rekabetin tesisine
yönelik etkisi de göz önünde bulundurulur.” şeklindedir.
57 ERG Report on Guidance on the application of the three criteria test, (ERG (08) 21), s.3, 2008.
58 Commission Recommendation (EU) 2020/2245 of 18 December 2020 on relevant product and service markets
within the electronic communications sector susceptible to ex-ante regulation in accordance with Directive (EU)
2018/1972 of the European Parliament and of the Council establishing the European Electronic Communications
Code, s.2, prg.8.
38
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
satın alınarak bu hizmetlerin tekrar sunulmasına imkân tanınmasıdır. İlk seçenek, gerektirdiği
yüksek batık maliyetler ve geçiş hakkı gibi sebeplerle ciddi bir yapısal engeli bünyesinde
barındırmaktadır. Ancak ikinci seçenek için toptan düzeyde temin edilecek hizmetlerin
düzenleyici kurum tarafından düzenlenmiş hizmetler olması durumunda bu engellerin söz
konusu olmayacağı söylenebilmektedir. Bu anlamda söz konusu pazarlarda yapısal giriş
engellerinin varlığından söz edilmesi mümkündür.
Hukuki veya düzenleyici engeller, ilgili pazara giriş koşullarını ve/veya işletmecilerin
konumlarını doğrudan etkileyebilmektedir. Hukuki ya da düzenleyici giriş engelleri pazardaki
oyuncuların pozisyonlarını doğrudan etkileyen hukuksal, idari ya da diğer devlet yaptırımlarını
ifade etmektedir. Örneğin ilgili pazarda faaliyet gösterecek firmaların sayılarını sınırlayan bir
spektrum tahsisi ya da yetkilendirme prosedürü, bölgesel kısıtlamalar, emniyet ve güvenlik
standartları ve diğer yasal gereklilikler hukuki veya düzenleyici engeller olarak nitelendirilebilir.
Bilindiği gibi ülkemizde 5809 sayılı EHK’nin yürürlüğe girmesi ile birlikte yetkilendirme rejimi
daha etkin ve şeffaf bir hale dönüştürülmüş ve potansiyel işletmecilerin sektöre girişleri
kolaylaştırılmaya çalışılmıştır. Bu bağlamda, ilgili pazarda hâlihazırda yerleşik işletmecinin
altyapısına alternatif bir altyapı kurarak tahsisli kapasite hizmeti sunabilecek olan 190 adedi
bildirim usulüne ve 14 adedi ise kullanım hakkı usulüne tabi olmak üzere yetkilendirilmiş toplam
204 adet alternatif işletmeci bulunmaktadır. Buna göre, işbu pazar analizi dokümanında
incelenen tahsisli kapasite pazarları için pazara girişi zorlaştıracak herhangi bir hukuki ya da
düzenleyici engelin elektronik haberleşme mevzuatı anlamında bulunmadığı
söylenebilmektedir.
Bununla birlikte yüksek giriş engellerinin geçici olup olmadığı konusu da önemlidir. Buna göre
toptan seviyede bir erişim yükümlülüğü ve maliyet esaslı tarife belirleme yükümlülüğünün
mevcut olması durumlarında ilgili pazarda anılan kriterlerin bahse konu giriş engellerini ortadan
kaldırma potansiyeli söz konusudur59.
2025 yılı Nisan ayı itibarıyla altyapı işletmeciliği yetkilendirmesine sahip 204 adet işletmeci
bulunmakla beraber ilgili pazar kapsamında fiilen şebeke altyapısı yatırımları yapan işletmeci
sayısı ise daha azdır. Bu kapsamda ilgili pazara girişlerin önünde yasal engellerin
bulunmamasına ve toptan seviyede gerçekleştirilmiş olan düzenlemelerle alternatif
işletmecilerin pazara girişinin mümkün kılınmasına rağmen, bu pazarda düzenleme
gereksiniminin doğru değerlendirilebilmesini teminen yatırım maliyetlerinin yüksek olması,
ölçek ve kapsam ekonomilerinin varlığı, dikey bütünleşme ve hizmet çeşitliliği gibi faktörlerin
de göz önünde bulundurulması gerekmektedir.
Yukarıda bahsedilen kriterler (ölçek ekonomisi, dikey bütünleşme, gelir, devre sayısı gibi pazar
payı ölçekleri) bakımından değerlendirildiğinde, perakende düzeyde rekabet bileşenlerinin tam
anlamıyla oluşmadığı değerlendirilebilmektedir. Bu bağlamda, 5.1 bölümünde görülebileceği
üzere devre/uç sayısı, kapasite ve gelir düzeyi bakımından işletmeci pazar payları arasındaki
belirgin farklılık bu hususu teyit etmektedir.
İşbu pazar analizi kapsamında işletmecilerden istenen verilere göre ülke genelindeki duruma
bakılacak olursa, yerleşik işletmeci haricinde sadece bir alternatif işletmecinin (Superonline)
iller arası bağlantılarını tamamlamış olduğu ve tahsisli kapasite taşıma pazarlarında ülke
genelinde faaliyet gösterdiği tespit edilmiştir. Bu noktada belirtmek gerekir ki, işbu pazar analizi
59 ERG (08) 21, s. 3
39
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
dokümanının 3.2 bölümünde de belirtildiği üzere, bir pazarda rekabetin varlığından söz
edilebilmesi için tek bir alternatif altyapının varlığı yeterli değildir60. Buna göre, batık maliyetler,
ölçek ve kapsam ekonomileri, kolaylıkla tekrarlanamayan altyapıların varlığı gibi etkenler
nedeniyle ülke genelinde üçlü kriter testinin birinci kriterinin toptan ve perakende seviyede
tahsisli kapasite taşıma pazarlarında hâlihazırda sağlandığı ve düzenleme gereksiniminin
bulunduğu değerlendirilmektedir.
Diğer taraftan, ülke genelinde tahsisli kapasite sonlandırma pazarlarında alternatif işletmecilerin
kendi il içi altyapılarını oluşturmaya devam ettikleri bilinmektedir. Ayrıca işletmecilerden
istenen verilere göre ise tahsisli kapasite taşıma pazarlarında olduğu gibi, yerleşik işletmecinin
yanı sıra sadece bir alternatif işletmecinin (Superonline) il içi altyapısını son dönemde
geliştirdiği ve tahsisli kapasite sonlandırma pazarlarında ülke genelinde faaliyet gösterdiği tespit
edilmiştir. Bu kapsamda tahsisli kapasite sonlandırma pazarlarında altyapı yatırımlarını sürdüren
alternatif işletmeciler var olsa da bu durum her zaman işletmecilerin toptan ve perakende
seviyede yeterli düzeyde rekabet edebildikleri anlamına gelmemektedir. Zira alternatif
işletmecilerin il içlerinde ve/veya sonlandırma noktalarına yakın bölgelerde yeterli düzeyde
PoP’a ulaşamamaları, operasyonlarını genişletememelerine ve müşterilere ulaşamamalarına yol
açabilmektedir. Söz konusu işletmecilerin yaygın altyapıya sahip işletmeci altyapılarına büyük
ölçüde bağımlı olduğu ve yüksek batık maliyet riskiyle karşı karşıya oldukları dikkate alınarak
ülke genelinde üçlü kriter testinin ilk şartının toptan ve perakende seviyede tahsisli kapasite
sonlandırma pazarları için de hâlihazırda geçerli olduğu ve düzenleme gereksiniminin devam
ettiği değerlendirilmektedir.
Bu kapsamda yukarıdaki açıklamalar çerçevesinde, ülke genelinde toptan ve perakende tahsisli
kapasite hizmetlerine ilişkin taşıma ve sonlandırma pazarlarında, pazara girişin önündeki
engellerin önemli ölçüde devam ettiği ve üçlü kriter testinin ilk koşulun sağlandığı
değerlendirilmektedir.
4.2 İkinci Kriter
Üçlü kriter testinin ikinci koşulunu “ilgili pazarda, pazar yapısının belirli bir dönem içinde
kendiliğinden rekabetçi yapıya kavuşacağının beklenmemesi” oluşturmaktadır. Komisyon’un
2020 yılındaki Tavsiye Kararı’na göre bu kriterin incelenmesinin ileriye dönük bakış açısı ilkesi
çerçevesinde değerlendirilmesi gerekmektedir.
ERG Kılavuzunda, ikinci kriterin değerlendirilmesinde;
• Pazar payı,
• Fiyatlar ve fiyatlama eğilimi,
• Kolayca tekrarlanamayan altyapıların kontrolü,
• Ürün/hizmet farklılaştırması (paket satış gibi),
• Genişleme önündeki engeller ve
• Potansiyel rekabet
ölçütlerinin ele alınabileceği belirtilmektedir61.
60 SWD (2020) 337, Commission Staff Working Document, Explanatory Note accompanying the document
(2020/2245/EU, Commission Recommendation on Relevant Markets), s.21.
61 ERG (08) 21, s.3-4.
40
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
Pazar payı, ilgili pazarın kendiliğinden rekabetçi ortama yönelemeyeceğine ilişkin
değerlendirmede ilk ölçüt olarak kullanılmaktadır. Bu noktada süregelen yüksek pazar payları
hâkim konum ölçütü olurken, yıllara göre azalan pazar payları rekabetçi pazar yapısına doğru
yol alındığını göstermektedir. Ancak azalan pazar payları tek başına bu kriterin sağlanmasına
yönelik yeterli bir gerekçe olmayabilir. Örneğin, ilgili pazardaki hizmetlere ilişkin fiyatların
rekabetçi düzeyin belirgin ve geçici olmayan surette üzerinde seyretmesi ve aşırı kârlılık, piyasa
gücüne ilişkin önemli bir gösterge olarak değerlendirilebilmektedir.
Mevcut veriler ışığında, ilgili pazarlardaki devre/uç sayısı, kapasite ve gelir verilerine göre
rekabet ortamının yeterince olgunlaşmadığı görülmektedir. Bu husus, işbu pazar analizi
dokümanında 5.1 bölümünde yer verilen işletmecilerin devre/uç sayısı, kapasite ile gelir bazında
pazar paylarının incelenmesi neticesinde de görülebilecektir. Söz konusu kriterler bakımından
toptan tahsisli kapasite pazarlarında son iki yılda Superonline’ın; perakende tahsisli kapasite
pazarlarında ise Türk Telekom’un pazar payının belirgin şekilde yüksek (%40-50 ve üzeri)
olması nedeniyle ilgili pazarların henüz yeterli düzeyde rekabetçi ve homojen yapıya
kavuşmadığı anlaşılmaktadır. Yeni altyapı kurulumları olmadan mevcut durumun kısa ve orta
vadede büyük değişim göstermesinin olası olmadığı değerlendirilmektedir.
Yukarıda değinildiği üzere yerleşik işletmeci haricinde sadece bir alternatif işletmecinin
(Superonline) iller arası bağlantılarını tamamlamış olduğu ve tahsisli kapasite taşıma
pazarlarında ülke genelinde faaliyet gösterdiği görülmektedir. Bu nedenle, toptan ve perakende
tahsisli kapasite taşıma pazarlarında ülke genelinde üçlü kriter testinin ikinci koşulu olan “ilgili
pazarda, pazar yapısının belirli bir dönem içinde kendiliğinden rekabetçi yapıya kavuşacağının
beklenmemesi” koşulunun gerçekleştiği ve toptan ve perakende seviyede düzenleme
gereksiniminin hâlihazırda devam ettiği değerlendirilmektedir.
Ayrıca işbu pazar analizi kapsamında istenen işletmeci verilerinden hareketle, tahsisli kapasite
taşıma pazarlarında olduğu gibi, yerleşik işletmecinin yanı sıra sadece bir alternatif işletmecinin
(Superonline) il içi altyapısını son dönemde geliştirdiği ve tahsisli kapasite sonlandırma
pazarlarında ülke genelinde faaliyet gösterebildiği görülmektedir. Superonline haricindeki
alternatif işletmeciler açısından bakıldığında ise bu işletmecilerin ilgili pazarda hizmet
sunabilmesi için yaygın altyapıya sahip işletmecilerin sonlandırma şebekesine erişmeleri hâlen
zorunlu unsur niteliğindedir. Bu nedenle, tahsisli kapasite sonlandırma pazarlarında bütün ülke
genelinde üçlü kriter testinin ikinci koşulu olan “ilgili pazarda, pazar yapısının belirli bir dönem
içinde kendiliğinden rekabetçi yapıya kavuşacağının beklenmemesi” şartının gerçekleştiği ve
toptan ve perakende seviyede düzenleme gereksiniminin hâlihazırda devam ettiği
değerlendirilmektedir.
Yukarıdaki değerlendirmelerin yanı sıra, elektronik haberleşme pazarına yeni girecek olan
alternatif işletmecilerin, pazarda hâlihazırda hizmet sunan ve belirli bir müşteri kitlesine sahip
olan işletmeciler ile rekabet ederek son kullanıcılara hizmet sunabilmeleri için tüketicilerin
gözünde cazip, rekabetçi teklifler getirebilmeleri gerekmektedir. Bununla birlikte, kendi
yetkilendirmeleri kapsamında altyapı işletmeciliği hizmetini etkin ve rekabetçi şekilde
sunamamaları, söz konusu işletmecilerin son kullanıcılara erişim sağlamaları için yaygın
altyapıya sahip işletmecinin şebekesine erişimi zorunlu kılmaktadır.
Pazara yeni giren alternatif işletmecilerin perakende pazarda belirli bir müşteri potansiyeli olan
mevcut işletmecilerle rekabet etmeye çalışırken, yine bu işletmecilerin kontrolü altında bulunan
temel girdilere ihtiyaç duymaları, elektronik haberleşme pazarlarını rekabet ihlallerine açık bir
41
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
yapıya dönüştürmektedir. Bu bağlamda pazara potansiyel girişleri önlemek veya mevcut rakip
işletmecileri pazardan dışlamak amacıyla, pazarda belirli bir güce sahip işletmeciler toptan
pazardaki güçlerini kötüye kullanarak çapraz sübvansiyon, yıkıcı fiyatlandırma, aşırı fiyatlama
ve fiyat sıkıştırması gibi çeşitli rekabet ihlallerine teşebbüs edebilmektedir. Bu nedenle, sektörde
etkin rekabet koşullarının sağlanması ile pazarda belirli bir güce sahip işletmecilerin rekabeti
bozucu sonuçlar doğuracak davranışlarının önlenmesi ve tüketicilerin korunması amaçlarına
yönelik öncül düzenlemelerin varlığı büyük önem arz etmektedir.
Bu kapsamda, toptan ve perakende tahsisli kapasite hizmetlerine ilişkin taşıma ve sonlandırma
pazarlarında, pazar yapısının belirli bir dönem içinde kendiliğinden rekabetçi yapıya
kavuşmasının beklenmediği ve üçlü kriter testinin ikinci koşulunun sağlandığı
değerlendirilmektedir.
4.3 Üçüncü Kriter
Üçlü kriter testinin üçüncü koşulu ise “rekabet hukuku kurallarının tek başına uygulanmasının
pazar aksaklıklarını gidermede yetersiz olması”dır. Üçlü kriter testinin ilk iki koşulunun birlikte
sağlanması durumunda oluşabilecek piyasa başarısızlıklarının giderilmesine yönelik ardıl (ex-
post) rekabet hukuku kurallarının tek başına yeterli olup olamayacağının da değerlendirilmesi
gerekmektedir. Zira piyasa başarısızlıklarının giderilmesine yönelik olarak müdahalelerin sık ve
gecikmeksizin yapılmasının vazgeçilmez olduğu durumlarda rekabet hukuku kurallarının tek
başına yetersiz kalacağı söylenebilmektedir.
Ayrıca sadece rekabet hukuku kurallarının uygulanması ile pazarda belirli bir güce sahip
işletmecilerin yapacağı aşırı fiyatlandırma, fiyat ayrımcılığı, yıkıcı fiyatlama ve çapraz
sübvansiyon gibi rekabete aykırı fiyatlama politikaları engellenmeye çalışılsa bile EPG’ye sahip
işletmeci veya işletmecilerin sunacakları hizmetler ile ilgili olarak ayrımcılık yapabilecekleri ve
bu işletmecilerce ileri sürülen elverişsiz koşullar vasıtasıyla potansiyel rakip işletmecilerin
pazara girişlerinin önünde engeller oluşturulabileceği düşünülmektedir.
2020/2245/EU sayılı Tavsiye Kararı’nda, yaygın ve belli bir süre içerisinde tekrarlanabilen
piyasa başarısızlıkları ve rekabet karşıtı davranışlara ilişkin olarak “Sürekli tekrar eden piyasa
başarısızlıklarını gidermek için sık sık ve/veya zamanında müdahalenin zorunlu olduğu
durumlarda, rekabet hukukuna dayalı müdahalelerin yetersiz olması muhtemeldir.” ifadesi yer
almaktadır62. Bununla birlikte, rekabete aykırı davranışların yaygınlığının ve tekrarlanabilme
sıklığının düşük düzeyde olduğu durumlarda rekabet hukuku kurallarının tek başına
uygulanmasının piyasa başarısızlıklarının giderilmesinde yeterli görülebileceği
savunulabilmektedir. Ancak elektronik haberleşme sektörü gibi hızlı değişimlere sahne olabilen
pazarlarda anında müdahale gerektiren rekabete aykırı davranışlara müdahalede rekabet hukuku
kuralları ancak sektöre özgü düzenleme ile beraber etkili olabilecektir. Buna göre, rekabet karşıtı
uygulamaların engellenebilmesi için, EPG’ye sahip işletmeci/işletmecilerin tespiti ve öncül
düzenlemelerle yükümlü kılınması, rekabetin tesisi ve korunması anlamında etkili olabilecektir.
Özellikle alternatif işletmecilerin pazara girişlerinde oldukça önemli olan bazı yükümlülükler
(erişim sağlama, tarife kontrolü gibi) sadece rekabet hukuku kuralları ile tesis edilemeyecektir.
Bu kapsamda ilgili pazarlarda etkin rekabetin tesisi için getirilen ve gerekli görülmesi halinde
hızlı müdahale imkânı veren öncül düzenlemelerle (yükümlülüklerin uygulanması ve izlenmesi,
referans erişim tekliflerinin denetimi, tarife düzenlemeleri gibi) sektörün sürekli ve yakından
62 2020/2245/EU, Preface, prg. 17.
42
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
takip edilmesi gerekmektedir. Bu nedenle Rekabet Kurumuna 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun çerçevesinde verilen görev ve yetkilerin kapsamı da göz önünde
bulundurulduğunda, ilgili pazarlarda rekabet karşıtı davranışların önceden tespit edilmesi ve
giderilmesinde, rekabet hukuku kurallarının sınırlı kalabileceği ve öncül düzenlemenin yerine
geçemeyeceği görülebilmektedir.
Ayrıca rekabet otoriteleri, düzenleyici kurumlar gibi işletmecilerden doğrudan ve düzenli bir
şekilde veri talebinde bulunan kurumlar değildir. Bu nedenle rekabet karşıtı davranışların
önceden tespiti ve giderilmesinde rekabet kurallarının etkisinin sınırlı olabileceği
unutulmamalıdır. Rekabete aykırı davranış ve ihlallerin ortadan kaldırılmaması, telafisi mümkün
olamayacak zararların doğmasına neden olabilmektedir. Ayrıca etkin rekabet ortamının uzun
vadede tesis edilebilmesi için öncül düzenleme yetkisini kullanan düzenleyici kurumlar ve
bunların getirdiği düzenleyici kurallar işletmecilerin yeni yatırım yapma motivasyonunun
korunması için de gereklidir63.
Toptan ve perakende tahsisli kapasite pazarlarının yapısına bakıldığında, Superonline
haricindeki alternatif işletmecilerin ülke genelinde yeterli rekabet ölçeğine ulaşmış altyapılarının
olmaması, sunulan hizmetlerde altyapı bakımından yaygın altyapıya sahip işletmecilere yüksek
düzeyde bağımlı kalmalarına sebep olmaktadır. Bu hususlar göz önünde bulundurulduğunda,
pazarda belirli bir güce sahip işletmecilerin olası rekabeti bozucu uygulamalarına ardıl olarak
yaptırım uygulanmasından ziyade bu tür uygulamaların öncül tedbir ve düzenlemelerle önüne
geçilmeye çalışılmasının daha önemli olduğu düşünülmektedir.
Bu kapsamda, toptan ve perakende tahsisli kapasite hizmetlerine ilişkin taşıma ve sonlandırma
pazarlarında, rekabet hukuku kurallarının tek başına uygulanmasının pazar aksaklıklarını
gidermede yetersiz olduğu ve üçlü kriter testinin üçüncü koşulunun sağlandığı
değerlendirilmektedir.
Sonuç olarak Pazar Analizi Yönetmeliği’nin “İlgili pazarda düzenleme gereksinimi” başlıklı
7’nci maddesinde belirtilen üç kriter bakımından yapılan incelemenin neticesinde, toptan ve
perakende tahsisli kapasite taşıma ve sonlandırma pazarlarında üçlü kriter testi kapsamındaki
tüm koşulların sağlandığı görülmekte olup ilgili pazarlarda öncül düzenlemelerin gerekli
olduğu değerlendirilmektedir.
SORU 5: İlgili pazarların Kurumumuz tarafından öncül olarak düzenlenmesi gerektiği
hususunda yukarıda yer verilen değerlendirmelere katılıyor musunuz? Görüşünüzü gerekçeleri
ile birlikte açıklayınız.
63 (2002/C 165/03) Commission guidelines on market analysis and the assessment of significant market power under
the Community regulatory framework for electronic communications networks and services, Preface, prg. 75, s.
10.
43
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
5. REKABET SEVİYESİNİN ANALİZİ
İlgili pazara ilişkin rekabet seviyesinin analizi söz konusu pazarda EPG’ye sahip işletmecinin
bulunup bulunmadığının tespitiyle ilgilidir. Yapılan analiz sonucunda; ilgili pazarda EPG’ye
sahip işletmecinin bulunmaması, söz konusu pazarın rekabetçi olduğunu; ilgili pazarda EPG’ye
sahip işletmeci veya işletmecilerin varlığı ise söz konusu pazarın rekabetçi olmadığını
göstermektedir.
Pazar Analizi Yönetmeliği’nin “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinde etkin piyasa gücü,
“İşletmecinin, ilgili elektronik haberleşme pazarında, tek başına ya da diğer işletmecilerle
birlikte rakiplerinden, kullanıcılarından ve tüketicilerinden fark edilir bir şekilde bağımsız
olarak hareket edebilmesine imkân sağlayan ekonomik gücü” şeklinde tanımlanmaktadır. Bu
kapsamda, Pazar Analizi Yönetmeliği’nin “Etkin piyasa gücüne sahip işletmecilerin
belirlenmesi” başlıklı 9’uncu maddesinin birinci fıkrasında “İlgili pazarda etkin piyasa gücüne
sahip işletmecilerin belirlenmesinde, işletmecilerin sahip olduğu pazar payları öncelikli kriter
olarak kullanılır. Pazar paylarının tespitinde ilgili pazarın özelliklerine göre; gelir, abone sayısı,
kullanıcı sayısı, trafik miktarı, iletim kapasitesi, iletim hattı sayısı gibi veriler uygun ve mevcut
olduğu ölçüde kullanılır.” hükmü yer almaktadır. Ayrıca söz konusu maddenin ikinci fıkrasında
ise “İlgili pazarda etkin piyasa gücüne sahip işletmecilerin belirlenmesinde, pazar payının
yanında aşağıda yer alan kriterler uygun olduğu ölçüde dikkate alınır:
a) Kolayca tekrarlanamayan altyapıların kontrolü,
b) Teknolojik avantajlar veya teknolojik üstünlük,
c) Dengeleyici alıcı gücünün düşüklüğü veya olmaması,
ç) Finansal kaynaklara veya sermaye piyasalarına kolay ve ayrıcalıklı erişim imkânı,
d) Ürün veya hizmet çeşitliliği,
e) Ölçek ekonomisi,
f) Kapsam ekonomisi,
g) Dikey bütünleşme,
ğ) Gelişmiş dağıtım ve satış ağları,
h) Potansiyel rekabetin olmaması,
ı) Genişleme önündeki engeller.”
hükmü yer almaktadır.
Bu kapsamda, işbu dokümanda toptan ve perakende tahsisli kapasite hizmetlerine ilişkin ilgili
pazardaki rekabet seviyesinin analizinde ilk olarak işletmecilerin pazar payları
değerlendirilmekte olup akabinde dengeleyici alıcı gücünün olup olmadığı, ölçek/kapsam
ekonomilerinin etkisi ve potansiyel rekabet düzeyi gibi tahsisli kapasite hizmetlerine ilişkin
pazarlarla ilgili olduğu değerlendirilen kriterler çerçevesinde mezkûr pazarların rekabet seviyesi
analiz edilmektedir. Dolayısıyla EPG tespitinde sadece pazar payları temelinde bir belirleme
yapılmamakta, ilgili pazarın iktisadi özellikleri göz önünde bulundurularak pazarda EPG’ye
sahip işletmecinin var olup olmadığı sonucuna varılmaktadır. Yukarıda belirtilen başlıca kriterler
çerçevesinde aşağıda sırasıyla değerlendirme yapılmaktadır.
44
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
5.1 Pazar Payları
Pazarda EPG’ye sahip bir işletmecinin olup olmadığı değerlendirilirken temel alınan husus, ilgili
işletmecinin tek başına ya da başka bir işletmeciyle birlikte pazardaki ekonomik parametreleri
belirleyebilme gücü yani pazar paylarıdır. Komisyon tarafından ilgili pazarlardaki rekabet
seviyesine ilişkin gerçekleştirilen değerlendirmelerde, ilgili pazarlarda istisnai durumlar
haricinde işletmecilerin %50’nin üzerinde pazar payına sahip olması, tek başına etkin piyasa
gücüne sahip olduğunu göstermekle birlikte %40'ın üzerinde pazar payına sahip işletmecilerin
de tek başına etkin piyasa gücüne sahip olabileceği ifade edilmektedir64.
Tahsisli kapasite hizmetlerine ilişkin pazar analizi kapsamında Kurumumuz tarafından altyapı
hizmeti sunmak üzere yetkilendirilmiş başlıca altyapı işletmecilerinden veri talep edilmiştir.
Buna istinaden; 3C1B Telekomünikasyon ve İnternet Hizmetleri Sanayi ve Ticaret AŞ (3C1B),
Alfa İletişim Hizmetleri Pazarlama Ticaret AŞ (Alfa), Andromeda TV Digital Platform
İşletmeciliği AŞ (Andromeda), AT&T Global İletişim Servisleri Limited Şirketi (AT&T), BT
Bilişim Hizmetleri AŞ65, BT Telekom Hizmetleri AŞ (BT Telekom), Deutsche Telekom Global
Business Solutions Telekomünikasyon Limited Şirketi (Deutsche Telekom), Doruk İletişim ve
Otomasyon Sanayi ve Ticaret AŞ (Doruk), Eskişehir Bilişim İletişim Sanayi ve Ticaret AŞ
(Eskişehir Bilişim), Grid Telekomünikasyon Hizmetleri AŞ (Grid), İşnet Elektronik Bilgi Üretim
Dağıtım Ticaret ve İletişim hizmetleri AŞ (İşnet), Millenicom Telekomünikasyon Hizmetleri AŞ
(Millenicom), Orange Business Turkey Bilişim AŞ (Orange Business), Sahilnet
Telekomünikasyon Hizmetleri Limited Şirketi (Sahilnet), Superonline, Teknet Veri Merkezi
Hizmetleri Ticaret AŞ (Teknet), Teknotel Telekomünikasyon Sanayi ve Ticaret AŞ (Teknotel),
Telcoroute Telekomünikasyon AŞ (Telcoroute), Telnet Telekom Hizmetleri AŞ (Telnet), TI
Sparkle Turkey Telekomunikasyon AŞ (TI Sparkle), TT International Telekomünikasyon Sanayi
ve Ticaret Limited Şirketi (TT International), Turknet, Türk Telekom, Türksat Uydu Haberleşme
Kablo TV ve İşletme AŞ (Türksat) ve Vodafone Net tarafından gönderilen veriler işbu pazar
analizi çalışması kapsamında değerlendirilmiştir.
Toptan ve perakende tahsisli kapasite pazarlarında EPG’ye sahip işletmeci/işletmecilerin tespit
edilebilmesi için işletmecilerin sahip oldukları devre/uç sayısı, kapasite ve gelire göre pazar
paylarının66 göz önünde bulundurulması gerekmektedir. Bu bölümde, Türk Telekom Grubu67 ile
toptan ve perakende seviyede tahsisli kapasite hizmetleri sunan ve veri istenen işletmecilerin
devre/uç sayısı, kapasite ve gelir itibarıyla 2017-2023 yılları arasındaki pazar paylarına yer
verilmektedir. Ayrıca tahsisli kapasite taşıma pazarlarında iller arası bağlantılar için kendi
altyapısı üzerinden hizmet sunan işletmecilerden alınan detaylı verilere göre pazar payları
hesaplanmış olup buna ilişkin değerlendirmeler yapılmıştır. Uç bazlı ve devre bazlı hizmetlere
ilişkin verilerin aynı temel birimde ölçülebilmesi amacıyla kapasite ve devre sayısı bazında pazar
payları, uç bazına çevrilmek suretiyle belirlenmiştir.
64 (2002/C 165/03) Commission guidelines on market analysis and the assessment of significant market power under
the Community regulatory framework for electronic communications networks and services, Preface, prg. 75, s.
15.
65 Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurulunun 27.12.2022 tarihli ve 2022/İK-SDD/433 sayılı Kararı ile altyapı
işletmeciliği hizmeti yetkilendirmesi 27.12.2022 tarihi itibarıyla iptal edilmiştir.
66 Pazar paylarının hesaplanmasında işletmecilerin kendi altyapıları üzerinden kendi kullanımlarına tahsis edilen
(self-supply) devreler dâhil edilmemiştir. Ayrıca, toptan seviyede pazar payları hesaplanırken Al-Sat devreler
hesaba dâhil edilmemiştir.
67 Türk Telekom ve TT International verileri toplanarak Türk Telekom Grubu altında birleştirilmiştir.
45
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
Bu noktada belirtmek gerekir ki, tahsisli kapasite pazarları özelinde, elektronik haberleşme
sektöründeki diğer pazarlardan farklı olarak, bir abonenin birden fazla devre/uç sayısına sahip
olabileceği göz önünde bulundurularak abone sayısı verilerinin devre/uç sayısı, kapasite ve gelir
verilerinden daha az önem arz ettiği ve hatta söz konusu verilerin bazı noktalarda analiz için
yanıltıcı olabileceği68 değerlendirilmektedir.
Bu çerçevede, işbu pazar analizi dokümanının 3.2 bölümünde ifade edildiği üzere tahsisli
kapasite taşıma pazarları iller arası bağlantıları; sonlandırma pazarları il içi bağlantıları
kapsadığından aşağıdaki değerlendirmelerde taşıma pazarları için iller arası tahsisli kapasite
hizmetleri verileri, sonlandırma pazarları için ise il içi tahsisli kapasite hizmetleri verileri esas
alınmıştır. Ayrıca, işbu pazar analizi dokümanının 3.3 bölümünde, toptan ve perakende tahsisli
kapasite taşıma ve sonlandırma pazarlarının her biri için ayrı ayrı olmak üzere hangi hizmetlerin
hangi pazarlarda yer aldığı sıralanmıştır. Bu kapsamda aşağıda yapılan değerlendirmeler, bahse
konu ilgili ürün pazarında yer alan ürünlere ilişkin veriler üzerinden yapılmıştır.
Toptan seviyede yaşanabilecek rekabete aykırı uygulamaların genellikle perakende seviyede
etkilerini göstermesi muhtemeldir. Buna göre, toptan pazarlara yönelik düzenlemelerin
perakende pazarların rekabet seviyesine etki ettiği göz gönünde bulundurulduğunda ve Pazar
Analizi Yönetmeliği’nin “İlgili pazarda düzenleme gereksinimi” başlıklı 7’nci maddesinin ikinci
fıkrasında yer alan “Bu maddenin ilk fıkrasında belirtilen koşulların gerçekleşip
gerçekleşmediğinin tespitinde Kurum tarafından toptan düzeyde getirilen yükümlülüklerin
perakende düzeyde rekabetin tesisine yönelik etkisi de göz önünde bulundurulur.” hükmü
çerçevesinde, perakende tahsisli kapasite pazarlarının rekabet seviyesinin öncelikli olarak
incelenmesi gerektiği düşünülmektedir. Bu kapsamda, rekabet seviyesinin belirlenmesinde
perakende pazarlar için perakende veriler dikkate alınırken, toptan pazarlar için toptan pazardaki
rekabet düzeyinden doğrudan etkilenen perakende pazar verilerinin, toptan pazar verileriyle
birlikte değerlendirilmesi gerekmektedir.
Bu çerçevede aşağıda tahsisli kapasite taşıma ve sonlandırma pazarlarına ilişkin
değerlendirmeler yer almaktadır.
5.1.1 Tahsisli Kapasite Taşıma Pazarları
Toptan ve perakende seviyede tahsisli kapasite taşıma pazarları kapsamında incelenecek olan
iller arası bağlantılar için bağlantı olarak ayırmaksızın işletmecilerin ülke genelinde toplamda
sundukları toptan ve perakende taşıma hizmetlerine ilişkin uç sayısı, kapasite ve gelir verilerine
aşağıda yer verilmektedir. Bu verilerin değerlendirilmesi sonucunda rekabet seviyesinde görülen
gelişme ve ayrıca yukarıda da belirtildiği üzere iller arası bağlantıları içeren toptan ve perakende
taşıma pazarlarında alternatif işletmecilerin altyapılarını geliştirdikleri göz önünde
bulundurularak tüm iller arası bağlantılar için işbu pazar analizinin 3.3 bölümünde belirtilen
şekilde her bir bağlantı için ayrı ayrı olmak üzere 3.240 iller arası bağlantının rekabet seviyesi
analiz edilmiş olup bu analizin sonuçlarına da aşağıda yer verilmektedir.
68 Örneğin bir işletmecinin bir abonesinin 10 devresi olabiliyorken, bir diğer işletmecinin 10 abonesinin toplamda
10 devresi olabilmektedir.
46
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
a) Perakende Tahsisli Kapasite Taşıma Pazarı
Şekil 7: Perakende İller Arası Toplam Uç Sayısı Pazar Payları
Perakende seviyede sunulan iller arası tahsisli kapasite hizmetlerine ilişkin uç sayısı pazar
paylarına Şekil 7’de yer verilmekte olup buna göre Türk Telekom Grubu’nun %80’in üzerindeki
yüksek pazar payını yıllar içerisinde koruduğu görülmektedir.
Şekil 8: Perakende İller Arası Toplam Kapasite Pazar Payları
Yukarıda Şekil 8’de yer verilen perakende seviyede iller arası tahsisli kapasite hizmetlerine
ilişkin kapasite pazar paylarına bakıldığında, Türk Telekom Grubu’nun kapasite pazar paylarının
yıllar içerisinde genellikle düştüğü ve Superonline’ın kapasite pazar paylarının son yıllarda
önemli ölçüde arttığı anlaşılmaktadır. 2023 yılındaki kapasite pazar paylarına bakıldığında, %57
pazar payı ile en fazla kapasiteye Superonline’ın sahip olduğu; bunun yanı sıra Türk Telekom
Grubu’nun pazar payının %39,5 ve Vodafone Net’in pazar payının %1,1 olarak gerçekleştiği
görülmektedir.
47
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
Şekil 9: Perakende İller Arası Toplam Gelir Pazar Payları
Perakende seviyede sunulan iller arası tahsisli kapasite hizmetlerinin gelir pazar paylarına ilişkin
olarak, 2017-2023 yılları arasında en fazla gelirin Türk Telekom Grubu tarafından elde edildiği
gözlenmekte olup 2023 yılındaki gelir pazar paylarına bakıldığında, Türk Telekom Grubu’nun
pazar payının %79,2, Superonline’ın pazar payının %5,8 ve Vodafone Net’in pazar payının %0,3
olarak gerçekleştiği görülmektedir (Şekil 9).
Sonuç olarak, perakende tahsisli kapasite taşıma pazarında uç sayısı ve gelir bazında yaklaşık
%80 pazar payına sahip olan Türk Telekom Grubu’nun güçlü konumunu koruduğu ve söz konusu
pazarın kendiliğinden rekabetçi seviyeye gelmesinin beklenmediği değerlendirilmektedir.
b) Toptan Tahsisli Kapasite Taşıma Pazarı
Şekil 10: Toptan İller Arası Toplam Uç Sayısı Pazar Payları
Toptan seviyede sunulan iller arası tahsisli kapasite hizmetlerine ilişkin uç sayısı pazar paylarına
Şekil 10’da yer verilmektedir. Şekil 10’da görüldüğü üzere, Türk Telekom Grubu’nun toptan
seviyede sunduğu iller arası tahsisli kapasite uç sayısı pazar paylarının yıllar içerisinde düştüğü
ancak %50’nin üzerinde seyrettiği; Superonline’ın uç sayısı pazar paylarının genellikle artış
eğiliminde olduğu; Vodafone Net’in uç sayısı pazar paylarının ise son yıllarda artmaya başladığı
48
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
anlaşılmaktadır. 2023 yılındaki uç sayısı pazar paylarına bakıldığında Türk Telekom Grubu’nun
%56,1, Superonline’ın %37,4 ve Vodafone Net’in %6,3 olduğu görülmektedir.
Şekil 11: Toptan İller Arası Toplam Kapasite Pazar Payları
Yukarıda Şekil 11’de yer verilen toptan seviyede iller arası tahsisli kapasitelere ilişkin kapasite
pazar paylarına bakıldığında, Türk Telekom Grubu’nun pazar paylarının yıllar içerisinde
yaklaşık %45-55 arasında salınım yaptığı; Superonline’ın pazar paylarının özellikle son 3 yılda
arttığı; Vodafone Net’in pazar paylarının ise giderek düştüğü anlaşılmaktadır. 2023 yılındaki
kapasite pazar paylarına bakıldığında ise, %52,3 pazar payı ile en fazla kapasiteye
Superonline’ın sahip olduğu; bunun yanı sıra Türk Telekom Grubu’nun pazar payının %44,8 ve
Vodafone Net’in pazar payının %2,9 olarak gerçekleştiği görülmektedir.
Şekil 12: Toptan İller Arası Toplam Gelir Pazar Payları
Toptan seviyede sunulan iller arası tahsisli kapasite hizmetlerinin gelir pazar paylarına ilişkin
olarak, özellikle 2020 yılı sonrasında Türk Telekom Grubu’nun gelir pazar payının azalma
eğiliminde olduğu ve Superonline’ın pazar payının artış göstermekte olduğu görülmekte olup
Vodafone Net’in pazar paylarının ise düşük seviyelerde kaldığı anlaşılmaktadır (Şekil 12). 2023
yılındaki gelir pazar paylarına bakıldığında, %61,3 pazar payı ile en fazla gelirin Superonline
49
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
tarafından elde edildiği; ayrıca Türk Telekom Grubu’nun pazar payının %36,3 ve Vodafone
Net’in pazar payının %2,3 olarak gerçekleştiği görülmektedir.
Sonuç olarak, toptan tahsisli kapasite taşıma pazarında uç sayısı pazar payında Türk Telekom
Grubu’nun; kapasite ve gelir pazar paylarında özellikle son iki yılda Superonline’ın öne çıktığı
görülmekte olup toptan tahsisli kapasite taşıma pazarında Superonline’ın güçlü konumda olduğu
anlaşılmaktadır. Ayrıca, toptan pazarlardaki düzenlemelerin perakende pazarların rekabet
seviyesine etkisi dikkate alındığında, Türk Telekom’un perakende tahsisli kapasite taşıma
pazarındaki yüksek pazar payları ve toptan tahsisli kapasite taşıma pazarında sahip olduğu
yüksek uç sayısı pazar payına göre Türk Telekom’un da toptan tahsisli kapasite taşıma
pazarında güçlü konumunu koruduğu değerlendirilmektedir. Bu kapsamda, toptan tahsisli
kapasite taşıma pazarında Türk Telekom ve Superonline haricindeki işletmecilerin pazar
paylarının oldukça düşük kalması sebebiyle toptan tahsisli kapasite taşıma pazarının
kendiliğinden rekabetçi seviyeye gelmesinin beklenmediği düşünülmektedir.
c) Tahsisli Kapasite Taşıma Pazarlarında Bölgesel Analiz
Alternatif işletmecilerin son yıllarda toptan ve perakende tahsisli kapasite taşıma pazarlarında
yani iller arası bağlantılarda gelişim gösterdiği göz önünde bulundurularak işbu pazar analizi
dokümanının 3.2 bölümünde yer verilen kriterler esas alınmak suretiyle tüm iller arası bağlantılar
için rekabet durumu ayrı ayrı incelenmiştir.
Buna göre, iller arası bağlantılarda rekabetçi alanların belirlenebilmesi için taşıma pazarında
toptan ve perakende olarak işletmecilerin kendi altyapısını kurduğu iller arası bağlantılar esas
alınmış olup yerleşik işletmeci ile birlikte en az iki alternatif işletmeci altyapısının bulunduğu
iller arası bağlantılar incelenmiştir. Bu çerçevede bir iller arası bağlantının rekabetçi olarak
belirlenebilmesi için en az iki alternatif işletmecinin hem bu iller arası bağlantılarda yer alan
illerdeki TTN’lere kendi fiberleri ile giriş yapmış olmaları hem de bu illerde TTN’ler dışında
PoP’larının mevcut olması, ayrıca toptan ve perakende seviyede pazar payı bakımından işletmeci
bazında asgari belirli bir ölçeğe (%40) sahip olması şartları gözetilmiştir.
Bunun yanı sıra tekrar vurgulamak gerekir ki; bir pazarda perakende seviyede rekabet düzeyinde
bir gelişme olmamasına karşın, toptan seviyede rekabet seviyesinde artış görülmesi ve buna
istinaden toptan seviyede yükümlülük azaltması veya deregülasyon yoluna gidilmesi, hâlen
rekabet gelişimi göstermemiş olan ve toptan seviyedeki ürünlere bağımlılığı süren perakende
pazara giriş engellerine sebep olabilecektir. Dolayısıyla toptan düzeydeki rekabet seviyesindeki
artış perakende pazardaki rekabet seviyesine yansımıyorsa, toptan pazarın hâlen düzenlemeye
gereksinim duyduğu sonucuna varılabilecektir.
Bu kapsamda yukarıda belirtilen hususlar dikkate alınarak incelenen iller arası bağlantılardan
İstanbul-Ankara ve Kocaeli-İstanbul bağlantılarında yerleşik işletmecinin yanı sıra 3 alternatif
işletmecinin (Superonline, Vodafone Net, Turknet); Kocaeli-Ankara bağlantısında ise 2
alternatif işletmecinin (Superonline, Vodafone Net) kendi altyapısının bulunduğu ve hâlihazırda
hizmet verdiği görülmüştür. Söz konusu üç bağlantıdaki illerde varlık gösteren ve PoP sayılarına
ilişkin verileri Tablo 20’de verilen alternatif işletmecilerin bahse konu illerde hem PoP’larının
mevcut olduğu hem de bu illerdeki TTN’lere kendi fiberleri ile giriş yapmış olduğu
görülmektedir. Ayrıca bu bağlantılarda tahsisli kapasite taşıma pazarlarında hem toptan hem
perakende düzeyde alternatif işletmecilerin pazar paylarının %40’ın üzerine çıkmış olduğu
görülmüş olup sonuç itibarıyla İstanbul-Ankara, Kocaeli-Ankara ve Kocaeli-İstanbul
bağlantılarında rekabet seviyesinin gelişme gösterdiği tespit edilmiştir.
50
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
Tablo 20: 3 Adet İller Arası Bağlantı için Alternatif İşletmeci PoP Sayıları
Türk Telekom TTN’indeki PoP’lar Türk Telekom TTN’i Dışında Yer
(Ortak Yerleşim) Alan PoP’lar
Toptan ve Perakende
İller Arası Bağlantılar Vodafone Vodafone
Superonline Turknet Superonline Turknet
Net Net
İstanbul 5 5 4 543 207 320
İstanbul-
Ankara
Ankara 3 3 1 156 21 35
Kocaeli 1 1 - 51 10 -
Kocaeli-
Ankara69
Ankara 3 3 - 156 21 -
Kocaeli- Kocaeli 1 1 1 51 10 12
İstanbul
İstanbul 5 5 4 543 207 320
Sonuç olarak, tüm iller arası bağlantılar için ayrı ayrı rekabet analizi yapılmış olup 3.240 iller
arası bağlantıdan sadece 3 bağlantıda rekabet gelişimi tespit edilmiştir. Bununla birlikte,
tahsisli kapasite taşıma pazarında sınırlı sayıda iller arası bağlantıda rekabetin gelişmeye
başladığı görülse de söz konusu pazarlarda henüz etkin rekabetin olmadığı
değerlendirilmektedir.
5.1.2 Tahsisli Kapasite Sonlandırma Pazarları
a) Perakende Tahsisli Kapasite Sonlandırma Pazarı
Şekil 13: Perakende İl İçi Toplam Uç Sayısı Pazar Payları
Perakende seviyede sunulan il içi tahsisli kapasite hizmetlerine ilişkin uç sayısı pazar paylarına
Şekil 13’te yer verilmekte olup buna göre Türk Telekom Grubu’nun genel olarak %50’nin
üzerindeki yüksek pazar payını yıllar içerisinde koruduğu görülmektedir. Buna göre perakende
seviyede hizmet talep eden son kullanıcıların büyük bir çoğunluğunun Türk Telekom
Grubu’ndan hizmet aldıkları anlaşılmaktadır.
69 Kocaeli-Ankara bağlantısında Turknet’in altyapısı bulunmadığından PoP sayıları boş bırakılmıştır.
51
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
Şekil 14: Perakende İl İçi Toplam Kapasite Pazar Payları
Yukarıda Şekil 14’te yer verilen perakende seviyede il içi tahsisli kapasitelere ilişkin kapasite
pazar paylarına bakıldığında, son üç yılda Türk Telekom Grubu’nun kapasite pazar paylarının
düşme eğiliminde olduğu ve Superonline’ın kapasite pazar paylarının artarak 2023 yılında Türk
Telekom Grubu’nu geçtiği anlaşılmaktadır. Buna göre 2023 yılında %46,7 pazar payı ile en fazla
kapasiteye Superonline’ın sahip olduğu, bunun yanı sıra Türk Telekom Grubu’nun pazar payının
%36,3 ve Vodafone Net’in pazar payının %3,7 olarak gerçekleştiği görülmektedir.
Şekil 15: Perakende İl İçi Toplam Gelir Pazar Payları
Perakende seviyede sunulan il içi tahsisli kapasitelerin gelir pazar paylarına ilişkin olarak2017-
2023 yılları arasında en fazla gelirin Türk Telekom Grubu tarafından elde edildiği gözlenmekte
olup 2023 yılındaki gelir pazar paylarına bakıldığında, Türk Telekom Grubu’nun pazar payının
%56,5, Superonline’ın pazar payının %22,5 ve Vodafone Net’in pazar payının %3,3 olarak
gerçekleştiği görülmektedir (Şekil 15).
Sonuç olarak, perakende tahsisli kapasite sonlandırma pazarında uç sayısı ve gelir bazında
%50’nin üzerinde pazar payına sahip olan Türk Telekom Grubu’nun güçlü konumunu koruduğu
ve söz konusu pazarın kendiliğinden rekabetçi seviyeye gelmesinin beklenmediği
değerlendirilmektedir.
52
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
b) Toptan Tahsisli Kapasite Sonlandırma Pazarı
Şekil 16: Toptan İl İçi Toplam Uç Sayısı Pazar Payları
Toptan seviyede sunulan il içi tahsisli kapasite hizmetlerine ilişkin uç sayısı pazar paylarına Şekil
16’da yer verilmektedir. Şekil 16’da görüldüğü üzere, Türk Telekom Grubu’nun toptan seviyede
sunduğu il içi tahsisli kapasite uç sayısı pazar payının genellikle %50’nin üzerinde seyrettiği ve
Superonline’ın uç sayısı pazar payının genellikle artış eğiliminde olduğu anlaşılmaktadır. 2023
yılındaki uç sayısı pazar paylarına bakıldığında ise Türk Telekom Grubu’nun %55,1,
Superonline’ın %37,8 ve Vodafone Net’in %6,5 olduğu görülmektedir.
Şekil 17: Toptan İl İçi Toplam Kapasite Pazar Payları
Yukarıda Şekil 17’de yer verilen toptan seviyede il içi tahsisli kapasite hizmetlerine ilişkin
kapasite pazar paylarına bakıldığında, Superonline’ın kapasite pazar paylarının yıllar içerisinde
düşme eğilimi gösterse de diğer işletmecilere göre daha yüksek seyrettiği görülmektedir. 2023
yılındaki kapasite pazar paylarına bakıldığında, %46,6 pazar payı ile en fazla kapasiteye
Superonline’ın sahip olduğu, bunun yanı sıra Türk Telekom Grubu’nun pazar payının %36,4 ve
Vodafone Net’in pazar payının %16 olarak gerçekleştiği görülmektedir.
53
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
Şekil 18: Toptan İl İçi Toplam Gelir Pazar Payları
Toptan seviyede sunulan il içi tahsisli kapasite hizmetlerinin gelir pazar paylarına ilişkin olarak,
son 2 yılda Türk Telekom Grubu’nun gelir pazar payının düşme eğiliminde olduğu ve
Superonline’ın pazar payının arttığı görülmekte olup Vodafone Net’in pazar paylarının ise
giderek düştüğü anlaşılmaktadır (Şekil 18). 2023 yılındaki gelir pazar paylarına bakıldığında,
%64,4 pazar payı ile en fazla gelirin Superonline tarafından elde edildiği; ayrıca Türk Telekom
Grubu’nun pazar payının %32,8 ve Vodafone Net’in pazar payının ise %2,5 olarak gerçekleştiği
görülmektedir.
Sonuç olarak, toptan tahsisli kapasite sonlandırma pazarında uç sayısı pazar payında Türk
Telekom Grubu’nun; kapasite ve gelir pazar paylarında son iki yılda Superonline’ın öne çıktığı
görülmekte olup toptan tahsisli kapasite sonlandırma pazarında Superonline’ın güçlü konumda
olduğu anlaşılmaktadır. Ayrıca, toptan pazarlardaki düzenlemelerin perakende pazarların
rekabet seviyesine etkisi dikkate alındığında, Türk Telekom’un perakende tahsisli kapasite
sonlandırma pazarındaki yüksek pazar payları ve toptan tahsisli kapasite sonlandırma
pazarında sahip olduğu yüksek uç sayısı pazar payına göre Türk Telekom’un da toptan tahsisli
kapasite sonlandırma pazarında güçlü konumunu koruduğu değerlendirilmektedir. Bu
kapsamda, toptan tahsisli kapasite sonlandırma pazarında Türk Telekom ve Superonline
haricindeki işletmecilerin pazar paylarının oldukça düşük kalması sebebiyle toptan tahsisli
kapasite sonlandırma pazarının kendiliğinden rekabetçi seviyeye gelmesinin beklenmediği
düşünülmektedir.
5.2 Kolayca Tekrarlanamayan Altyapıların Kontrolü
Pazarda kolayca tekrar edilemeyen altyapıları kontrol eden bir işletmecinin bulunması ve
alternatif altyapıların olmaması durumu, olası rakipler için pazara girişlerin önünde önemli bir
engel oluşturmaktadır. Toptan ve perakende veriler birlikte ele alındığında, Türkiye’de mevcut
durum itibarıyla tahsisli kapasite altyapısını geliştirebilen alternatif işletmeci olarak sadece
Superonline göze çarpmakta olup bunun dışındaki alternatif işletmecilerin büyük bir
çoğunluğunun hâlen Türk Telekom’a bağımlılığı devam etmektedir. Ayrıca, alternatif
altyapıların mevcut durumu dikkate alındığında ortalama maliyetler açısından ülke genelinde
yaygın altyapısı bulunan işletmeciler ile rekabet edecek düzeyde hizmet sunabilmek için
alternatif işletmecilerin altyapılarını yaygınlaştırmaları gerekmektedir.
54
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
Bu kapsamda, tahsisli kapasite hizmeti verebilecek yeni işletmeciler ortaya çıksa dahi özellikle
sonlandırma pazarlarında alternatif altyapıların gelişebilmesi için oldukça yüksek maliyetlere
katlanılması gerekmektedir. Söz konusu yatırımlar yapılsa bile, Türk Telekom ve Superonline’ın
tahsisli kapasite hizmetlerine ve ekipmanına yaptığı mevcut yatırımları sayesinde pazara yeni
giren işletmecilere göre maliyet avantajları söz konusudur. Bu çerçevede kolayca
tekrarlanamayan altyapıların kontrolünün, söz konusu işletmecilerin ilgili pazardaki pazar
gücünü arttırdığı değerlendirilmektedir.
5.3 Ölçek ve Kapsam Ekonomileri
Rekabet seviyesinin analizinde dikkate alınan bir kriter olan ölçek ekonomisi, çıktı miktarının
artması ile ortalama maliyetlerin düştüğü bir yapıyı ifade etmektedir. Bu durum özellikle
teknolojiye dayalı üretim yapılan ve değişken maliyetlere kıyasla sabit maliyetlerin çok yüksek
olduğu pazarlarda görülmektedir. Ölçek ekonomisinin doğal bir sonucu olarak ortaya çıkan söz
konusu maliyet avantajının genel olarak yaygın altyapısı olan işletmecinin rekabetçi gücü
üzerinde olumlu etkisi bulunmaktadır. Ayrıca, alternatif altyapıların mevcut durumu dikkate
alındığında, Superonline haricindeki alternatif işletmecilerin ortalama maliyetler açısından Türk
Telekom ile rekabet edecek düzeyde hizmet sağlayabilmesi zorlaşmaktadır.
Kapsam ekonomisi ise birden fazla hizmet veya ürünün ortak sunulması yoluyla üretim
maliyetlerinin düşmesini ifade etmektedir. Bu durumun tipik bir örneği, aynı şebeke üzerinden
birçok farklı hizmetin sunulabildiği elektronik haberleşme sektörüdür. Tahsisli kapasite
pazarlarında yerleşik işletmeci olan Türk Telekom ile son dönemde ülke genelinde altyapısını
büyük ölçüde tamamlamış olan Superonline, mevcut şebekeleri sayesinde kapsam
ekonomisinden üst düzeyde istifade edebilmektedir. Bundan dolayı, Türk Telekom ile
Superonline’ın kendi şebekeleri üzerinden tahsisli kapasite, telefon ve internet erişimi gibi çeşitli
hizmetleri sunabiliyor olması, personel giderleri, pazarlama ve altyapının hizmetler için ortak
kullanımı suretiyle müşterek maliyetlerin ortaya çıkmasına ve ortalama maliyetlerin düşmesini
sağlamaktadır. Bu durum, maliyet ve bilgi birikimi açısından söz konusu işletmecilere rekabetçi
bir avantaj sağlamaktadır.
Diğer taraftan, ilgili pazarda Superonline haricindeki alternatif işletmecilerin kendi altyapıları
ile erişebildiği noktaların sınırlı olması, bu işletmecilerin çoklu hizmet sunabilme kabiliyetlerini
olumsuz etkilemektedir. Bundan dolayı Superonline haricindeki alternatif işletmecilerin, kapsam
ekonomisinden etkin bir şekilde yararlanmaları mümkün görünmemektedir. Yukarıda yer verilen
devre/uç sayısı, kapasite ve gelir bazında işletmecilerin sahip oldukları homojen ve dengeli
olmayan pazar payları bu hususu teyit etmektedir.
Bu çerçevede, ölçek ve kapsam ekonomileri potansiyel işletmeciler için pazara girişin önünde
ciddi bir engel, mevcut rakipler için ise rekabet açısından dezavantaj oluşturabilmektedir.
5.4 Potansiyel Rekabet
Potansiyel rekabet, yeni işletmecilerin ilgili pazara giriş imkânını ve pazarda faaliyetlerini
sürdürmelerini ifade etmektedir. Potansiyel rekabetin varlığı, mevcut rakiplerin sayısı etkin bir
rekabete yol açacak seviyede olmasa dahi, tahsisli kapasite hizmetlerine ilişkin fiyatların
rekabetçi bir seviyede belirlenmesini sağlayabilmektedir. Bir alternatif işletmeci, ülke genelinde
toptan ve perakende seviyede tahsisli kapasite hizmeti sunmak amacıyla kendi altyapısını tesis
etmek için ya yüksek miktarda altyapı yatırımlarına ihtiyaç duymakta ya da kendi altyapısını
kurmadığı durumda hizmet sunmak için gerekli girdileri toptan seviyede almak durumunda
55
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
kalmaktadır. Her iki durumda da söz konusu alternatif işletmecinin hizmet vereceği şebekeyi
oluşturmak için katlanacağı maliyetin yüksek olması sebebiyle yaygın altyapıya sahip
işletmeciler ile bahse konu alternatif altyapı işletmecisi arasında fiyat bazında rekabet etme
imkânının kısa vadede sınırlı düzeyde olacağı düşünülmektedir.
Buna ek olarak ölçek ve kapsam ekonomileri, yaygın altyapıya sahip işletmecilerin ekonomik
olarak tekrarlanması güç olan mevcut altyapıyı kontrol ediyor olması nedeniyle ortaya çıkan
avantajları, kısa ve orta vadede ilgili pazarlara girişi zorlaştırmaktadır. Bu durum, pazara yeni
giren alternatif işletmecilerin yaygın altyapıya sahip söz konusu işletmeciler karşısında
potansiyel bir rekabetçi tehdit oluşturmasını güçleştirmektedir.
Bununla birlikte, alternatif işletmeciler tarafından bazı bölgelerde kurulan altyapılar sayesinde
söz konusu bölgelerde tahsisli kapasite taşıma ve sonlandırma hizmetlerinde kısıtlı düzeyde
rekabet seviyesinde gelişmeler görülmeye başlamış olsa da bu durum rekabetin kendiliğinden
oluşmakta olduğunun göstergesi değildir. Zira, sadece bir alternatif altyapının gelişmiş olması,
kazı maliyetleri, geçiş hakları gibi hususlar bakımından karşılaştıkları zorluklar nedeniyle ilgili
pazarda özellikle Superonline haricindeki alternatif işletmecilerin yaygın altyapıya sahip
işletmecilere bağımlı oldukları söylenebilmektedir. Söz konusu alternatif işletmecilerin
karşılaştıkları bu zorlukların, altyapılarının belirli ölçüde yaygınlaşmasıyla aşılacağı
düşünülmektedir.
5.5 Dengeleyici Alıcı Gücü
Dengeleyici alıcı gücü, ilgili pazarda belirli bir seviyede pazarlık gücüne sahip müşterilerin
olmasını ifade etmekte olup pazara arz yapan işletmecilerin bağımsız şekilde hareket edebilme
kabiliyetini kısıtlayabilmektedir. Dengeleyici alıcı gücünün varlığından söz edebilmek için bir
fiyat artışı ya da fiyat artışı tehdidi oluştuğunda büyük müşterilerin makul bir zaman içerisinde
diğer alternatiflere kayabilme olanağına sahip olması gerekmektedir. Ancak ülkemizde ilgili
pazar tanımı kapsamında tahsisli kapasite hizmetlerinden yararlanan müşterilerin ülke çapında
hizmet alabilecekleri yeterli alternatiflerinin olmaması, geçiş maliyetlerinin yüksekliği ve pazara
girişin önünde engeller bulunması talepte bulunan müşterilerin pazarlık gücünü azaltan
unsurlardır. Ayrıca perakende seviyede Türk Telekom, toptan seviyede ise Superonline’ın pazar
paylarının yüksekliği de analize dâhil edildiğinde ilgili pazarda dengeleyici alıcı gücünün çok
düşük seviyede olduğu sonucuna ulaşılmaktadır.
Diğer taraftan alternatif işletmecilerin kendi altyapılarını kurdukları belli başlı güzergâhlarda,
diğer altyapı işletmecilerinin de kendi altyapılarını kurarak faaliyet göstermeye meyilli olduğu
göz önünde bulundurulduğunda hem toptan hem perakende seviyede müşterilerin tercihlerinde
farklı seçeneklerin ortaya çıkmaya başladığı ve nihayetinde dengeleyici alıcı gücünün
artabileceği değerlendirilebilmektedir. Ancak, işletmeci ve son kullanıcıların tahsisli kapasite
hizmeti talepleri alternatif işletmeciler tarafından sadece kendi altyapılarının bulunduğu
lokasyonlarda karşılanabilmekte olup diğer lokasyonlarda ise alternatif işletmecilerin hizmet
sunabilmesi için yaygın altyapıya sahip işletmeci altyapılarına ihtiyaç duyulmaktadır. Bu durum
dikkate alındığında, ilgili pazarda müşterilerin pazarlık gücünün alternatif işletmecilerin
altyapılarının olduğu lokasyonlarla sınırlı ve dolayısıyla görece düşük olduğu
değerlendirilmektedir. Yukarıda da ayrıntılı olarak bahsedildiği üzere hâlihazırda Superonline
haricindeki alternatif işletmecilerin altyapılarının ve rekabet olanaklarının kısıtlı olması
nedeniyle alternatif işletmecilerin kendi altyapılarıyla erişim sağlanan kullanıcılar dışında kalan
müşterilerin pazarlık gücünün yetersiz olduğu düşünülmektedir.
56
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
5.6 İleriye Yönelik Değerlendirmeler
Ülkemizde toptan ve perakende tahsisli kapasite hizmetleri sunmak isteyen işletmecilerin, daha
önce de belirtildiği üzere ya kendi altyapılarını kurmak ya da yerleşik işletmeci ve/veya altyapısı
olan işletmecilerden toptan seviyede erişim ürünlerini temin etmek zorunda kalacakları aşikardır.
İlgili pazarlardaki ölçek ekonomisinin yüksekliği ve pazara giriş önündeki ekonomik engeller de
göz önüne alındığında ülke çapında altyapısı bulunan işletmecilerin pazar gücünün ve pazar
payının kısa ve orta vadede önemli derecede azalması beklenmemektedir. Diğer taraftan, son
yıllarda alternatif işletmecilerin altyapı yatırımlarını arttırdığı görülmekte ve önümüzdeki
dönemlerde bu yatırımların hızlanarak artması beklenmektedir. Ayrıca, özellikle yüksek hızlı
bağlantılara ve Ethernet teknolojilerini içeren altyapılara yapılan yatırımların artması
beklenmektedir. Böylelikle işletmecilerin kullanıcılara hem yenilikçi hem de farklılaştırılmış
kaliteli hizmetler sunarak kullanıcı portföyünü genişletmesi beklenmektedir. Bunu da ancak
alternatif işletmecilerin öncelikle iller arası taşıma şebekesinde kendi altyapılarını kurmak
suretiyle sağlamaları beklenmektedir. Sonlandırma pazarlarında ise bu gelişimin daha yavaş
olması beklenmekle beraber önümüzdeki dönemde yatırımların ve tesis paylaşımı ve geçiş hakkı
araçlarının etkin bir şekilde kullanılmasıyla alternatif işletmecilerin altyapılarını geliştirmeleri
öngörülmektedir. Bunun yanında Türk Telekom’un da altyapısını geliştirmeye devam ettiği
bilinmektedir. Bu haliyle oldukça talepkâr görünen kullanıcıların ihtiyaçlarının karşılanabilmesi
için toptan hizmetlerin Kurum tarafından düzenlenmesinin pazarın gelişmesi açısından oldukça
önemli olduğu değerlendirilmektedir.
Bunun yanı sıra toptan pazarda yıllardır devam eden düzenlemelerin perakende pazara olan
etkilerinin oldukça kısıtlı kaldığı, pazar verilerinden anlaşıldığından perakende pazarların
düzenlenmesine devam edilmesinin hem işletmecilerin hem de kullanıcıların menfaatleri için
gerekli olduğu düşünülmektedir. Ancak ilerleyen dönemde özellikle alternatif işletmecilerin
altyapılarının genişlemesi ile perakende pazarlarda söz konusu işletmecilerin pazar paylarında,
özellikle en önemli kriter olarak ele alınan devre/uç sayısında ilerleme görülebileceği
öngörülmekle beraber söz konusu perakende pazarların önümüzdeki süreçte düzenlenerek
izlenmesinin önemli olduğu düşünülmektedir.
Buna ilaveten, hâlihazırda işbu pazar analizi çalışmaları kapsamında hem taşıma hem de
sonlandırma pazarlarındaki özellikle son iki yıldaki gelişmelerin önümüzdeki dönemlerde
yakından takibinin ve alternatif işletmecilerin altyapılarının belirlenen coğrafi birim olan TTN
bazında gelişiminin incelenerek izlenmesinin uygun olacağı değerlendirilmektedir.
SORU 6: Rekabet seviyesi analizi kapsamında yukarıda yapılan değerlendirmelere katılıyor
musunuz? Görüşünüzü gerekçeleri ile birlikte açıklayınız.
57
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
6. ETKİN PİYASA GÜCÜNE SAHİP İŞLETMECİLERİN BELİRLENMESİ
Pazar Analizi Yönetmeliği’nin “Rekabet seviyesinin analizi” başlıklı 8’inci maddesinin ikinci
fıkrasında “İlgili pazarda faaliyet gösteren bir veya birden çok işletmecinin ayrı ayrı etkin piyasa
gücüne sahip olması ve/veya birden fazla işletmecinin birlikte etkin piyasa gücüne sahip olması
durumunda bu pazarda etkin rekabetin bulunmadığı kabul edilir.” hükmü ve “Etkin piyasa
gücüne sahip işletmecilerin belirlenmesi” başlıklı 9’uncu maddesinin dördüncü fıkrasında
“İşletmecinin ilgili pazarda etkin piyasa gücüne sahip olması, pazar yapıları nedeniyle yakın
ilişkili olduğu diğer bir pazarda etkili faaliyetler yürütmesine ve bu sayede pazar gücünü
artırmasına imkân sağlıyorsa, söz konusu işletmecinin yakın ilişkili olduğu diğer ilgili pazarda
da etkin piyasa gücüne sahip olduğuna karar verilebilir.” hükmü yer almaktadır.
Bu çerçevede toptan pazarların değerlendirmesi yapılırken perakende pazarlardaki gelişimin de
değerlendirilmesi gerektiğinden, her iki pazarın birlikte ele alınmasında fayda vardır. Buna göre,
daha önce de belirtildiği üzere, toptan seviyede yapılan düzenlemelerin perakende pazarlardaki
rekabet seviyesine doğrudan etkisinin görülmesi, düzenleme yapılmasının amaçlarından biridir.
Dolayısıyla, işbu pazar analizi kapsamında değerlendirilen ve bir önceki pazar analizinde toptan
tahsisli kapasite sonlandırma pazarında ülke çapında yaygın altyapıya sahip olan yerleşik
işletmeci Türk Telekom’a toptan seviyede getirilmiş olan hâlihazırdaki yükümlülükler ile
perakende pazarın rekabetçi hale getirilmesi amaçlanmış olsa da perakende tahsisli kapasite
sonlandırma pazarında Türk Telekom’un üstünlüğü devam etmekte olduğu görülmektedir. Söz
konusu pazarlarda en büyük etkenin altyapı olduğu ve Türk Telekom’un altyapısının da ülke
çapında da yaygınlığı ve ayrıca perakende pazarlardaki pazar payları göz önünde
bulundurulduğunda, pazarda rekabetin etkin ve sürdürülebilir şekilde sağlanabilmesi için,
perakende pazarda yüksek pazar paylarını devam ettiren Türk Telekom’un toptan seviyedeki
yükümlülüklerinin devam etmesi gerektiği düşünülmektedir.
Bu kapsamda rekabet seviyesine ilişkin değerlendirmeler sonucunda, toptan tahsisli kapasite
taşıma ve sonlandırma pazarlarında özellikle son iki yılda Superonline’ın yüksek pazar paylarına
sahip olması ve ülke genelinde altyapısını geliştirmesi sebepleriyle ilgili pazarlarda güçlü
konumda olduğu tespit edilmiştir. Bunun yanı sıra, ülke çapında altyapısı olan yerleşik işletmeci
Türk Telekom’un perakende tahsisli kapasite taşıma ve sonlandırma pazarlarında güçlü
konumunu koruduğu; ayrıca bu pazarların üst pazarları olan ve perakende pazarlardaki rekabeti
doğrudan etkileyen toptan pazarlarda da güçlü konumda olduğu tespit edilmiştir.
Bu çerçevede EHK’nin 6’ncı maddesinin (ö) bendi ve Pazar Analizi Yönetmeliği’nin 7’nci,
8’inci ve 9’uncu maddeleri çerçevesinde Türk Telekom’un;
• Toptan Seviyede Tahsisli Kapasite Taşıma,
• Perakende Seviyede Tahsisli Kapasite Taşıma,
• Toptan Seviyede Tahsisli Kapasite Sonlandırma,
• Perakende Seviyede Tahsisli Kapasite Sonlandırma
pazarlarında, Superonline’ın ise;
• Toptan Seviyede Tahsisli Kapasite Taşıma,
• Toptan Seviyede Tahsisli Kapasite Sonlandırma,
EPG’ye sahip işletmeciler olarak belirlenmesi gerekmektedir.
SORU 7: Türk Telekom ve Superonline’ın ilgili pazarlarda EPG’ye sahip işletmeciler olduğu
sonucuna katılıyor musunuz? Görüşünüzü gerekçeleri ile birlikte açıklayınız.
58
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
7. EPG’YE SAHİP İŞLETMECİLERE GETİRİLEBİLECEK YÜKÜMLÜLÜKLER
İlgili pazarda EPG’ye sahip işletmecinin/işletmecilerin tespit edilmesi, söz konusu pazarda etkin
rekabet ortamının bulunmadığının bir kanıtı olarak görülmekte ve yapılan pazar analizinde
ulaşılan sonuçlara göre etkin rekabetin tesisi, korunması ve devamı açısından gerekli görülen
tedbirlerin alınması gerekmektedir. Bu bağlamda, öncelikle tanımlanan ilgili pazarlardaki
EPG’ye sahip işletmecilerin rekabeti olumsuz etkileyebilecek olası uygulamalarının ve bu
uygulamalar sonucunda ortaya çıkabilecek rekabet aksaklıklarının belirlenmesinin yerinde
olacağı düşünülmektedir. Sonrasında ise EPG’ye sahip işletmecilerin rekabeti bozucu
uygulamalarının önüne geçilmesini hedefleyen orantılı tedbir ve yükümlülüklerin belirlenmesi
gerekmektedir. Bu kapsamda, ilk olarak incelenen pazarlardaki rekabet aksaklıklarına yol
açabilecek uygulamalar değerlendirilecek ve ardından alınacak düzenleyici tedbirler
(yükümlülükler) tespit edilecektir.
Rekabet hukuku ve politikaları çerçevesinde işletmecilerin rekabeti kısıtlayıcı uygulamaları;
rakiplerin pazardaki faaliyetlerinin zorlaştırılmasına ya da pazara girişlerinin engellenmesine
neden olan dışlayıcı uygulamalar (girdi vermeyi reddetme, fiyat ayrımcılığı, yıkıcı fiyatlama,
çapraz sübvansiyon vb.) ve doğrudan müşterilerin zarara uğramalarına neden olan sömürücü
uygulamalar (aşırı fiyatlama, düşük kalite hizmet sunumu vb.) olarak ortaya çıkmaktadır. Toptan
ve perakende tahsisli kapasite pazarlarında ortaya çıkabilecek rekabet aksaklıkları hem son
kullanıcı hem de rakipler açısından olumsuz sonuçlar ortaya çıkarabilmektedir. Örneğin, EPG’ye
sahip bir işletmecinin ilgili pazarlarda sahip olduğu gücü kullanarak rakip işletmecinin sunacağı
tahsisli kapasite ücretlerinden daha düşük ücret sunabileceği ve bunun da bir nevi pazara giriş
engeli oluşturabileceği düşünülmektedir. Bu ve benzeri rekabete aykırı davranışlar ile rakip
işletmecilerin pazara girişleri engellenebilmekte ve EPG’ye sahip işletmeci, ilgili pazarlardaki
gücünü kullanarak yıkıcı fiyat uygulama veya düşük kalitede hizmet sunma gibi uygulamalar
içine girerek müşteri refahının azalmasına neden olabilmektedir.
EPG’ye sahip işletmecinin ilgili pazarlarda sahip olduğu gücü kullanarak rakip işletmecilere
toptan pazarlarda hizmet sunmaması veya işletmecilerin hizmet sunabilmeleri açısından
vazgeçilmez nitelikteki unsurlara erişimine izin vermemesi, sunacağı hizmetin ücretini yüksek
belirlemesi ya da makul ve kabul edilebilir olmayan koşullar öne sürmesi; toptan ve perakende
tahsisli kapasite pazarlarında rakiplerinin maliyetlerinin artması, satışlarının kısıtlanması ve
pazarın dışına itilmesi gibi çeşitli rekabet aksaklıklarına sebep olabilmektedir.
İlgili pazarlarda EPG’ye sahip işletmecilere getirilen yükümlülüklerle rekabet aksaklıklarının
giderilmesi ve sonuç olarak etkin rekabetin tesisi ve korunması amaçlanmaktadır. EHK’nin
“İlkeler” başlıklı 4’üncü maddesinde elektronik haberleşme hizmetlerinin yürütülmesinde
ve/veya elektronik haberleşme altyapısı işletiminde ve bu hususlarda yapılacak düzenlemelerde
dikkate alınacak ilkeler kapsamında; ayrım gözetmeme, şeffaflık, maliyet esaslı ücret
belirlenmesi ve herkesin makul bir ücret karşılığında hizmetlerden faydalanmasının sağlanması
yer almaktadır. EHK’nin “Kurum’un görev ve yetkileri” başlıklı 6’ncı maddesinin birinci
fıkrasının (a) bendi ise; “Elektronik haberleşme sektöründe, rekabeti tesis etmeye ve korumaya,
rekabeti engelleyici, bozucu veya kısıtlayıcı uygulamaların giderilmesine yönelik düzenlemeleri
yapmak, bu amaçla ilgili pazarlarda etkin piyasa gücüne sahip işletmecilere ve gerekli hallerde
diğer işletmecilere yükümlülükler getirmek ve mevzuatın öngördüğü tedbirleri almak” hükmünü
haizdir. EHK’nin “Rekabetin sağlanması” başlıklı 7’nci maddesinin üçüncü fıkrasında;
Kurumun, yapacağı pazar analizleri sonucu ilgili pazarlarda etkin piyasa gücüne sahip
59
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
işletmecileri belirleyebileceği; etkin rekabet ortamının sağlanması ve korunması amacıyla etkin
piyasa gücüne sahip işletmecilere yükümlülükler getirebileceği; aynı ve/veya farklı pazarlarda
etkin piyasa gücüne sahip olan işletmeciler arasında söz konusu yükümlülükler açısından
farklılaştırma yapılabileceği hükme bağlanmıştır. Ayrıca Pazar Analizi Yönetmeliği’nin
“Yükümlülüklerin getirilmesi” başlıklı 10’uncu maddesinin ikinci fıkrasında “Kurum, ilgili
pazarda etkin piyasa gücüne sahip işletmecilere, ilgili mevzuattaki hükümler saklı kalmak üzere,
aşağıda yer alan yükümlülüklerden birini, birkaçını veya tamamını getirir.” hükmü yer almakta
olup ilgili fıkranın devamında EPG’ye sahip işletmecilere getirilebilecek yükümlülükler, ilgili
mevzuat hükümleri saklı kalmak kaydı ile aşağıdaki şekildedir:
• Erişim ve/veya arabağlantı sağlama,
• Şeffaflık,
• Ayrım gözetmeme,
• Referans erişim ve/veya arabağlantı tekliflerinin yayımlanması,
• Hesap ayrımı,
• Tarife kontrolüne tabi olma,
• Maliyet muhasebesi,
• Asgari kiralık hat gurubu hizmetini sunma,
• Ortak yerleşim ve
• Tesis paylaşımı.
İşbu doküman kapsamında yapılan pazar analizi neticesinde ilgili işletmecilerin hâlihazırda tâbi
olduğu yükümlülükler gözden geçirilerek ilgili pazarlarda görülmesi muhtemel rekabet
aksaklıkları ile orantılı yükümlülüklerin uygulanması gerekmektedir.
Ortak yerleşim ve tesis paylaşımı yükümlülüğü hariç olmak üzere, Türk Telekom’a
getirilebilecek yükümlülükler hakkında yapılan açıklamalar ve tespitler, aşağıdaki Tablo 21’de
belirtilen ve rekabetçi olduğu değerlendirilen üç iller arası bağlantı (İstanbul-Ankara, Kocaeli-
Ankara, Kocaeli-İstanbul) ve bu bağlantılar özelinde söz konusu iller arası bağlantıların
yapıldığı illerde yer alan TTN’ler için geçerli değildir.
Tablo 21: İller Arası Bağlantılar için TTN Listesi
İller Arası Bağlantılar Türk Telekom TTN
İstanbul Acıbadem, Erenköy, Ataköy, Gayrettepe, Tahtakale
İstanbul-Ankara
Ankara İncesu, Siteler, Ulus TT
Kocaeli İzmit
Kocaeli-Ankara
Ankara İncesu, Siteler, Ulus TT
Kocaeli İzmit
Kocaeli-İstanbul
İstanbul Acıbadem, Erenköy, Ataköy, Gayrettepe, Tahtakale
Aynı şekilde, ortak yerleşim ve tesis paylaşımı yükümlülüğü hariç olmak üzere, Superonline’a
getirilebilecek yükümlülükler hakkında yapılan açıklamalar ve tespitler, rekabetçi olduğu
değerlendirilen üç iller arası bağlantı (İstanbul-Ankara, Kocaeli-Ankara, Kocaeli-İstanbul) için
geçerli değildir.
60
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
7.1 Erişim Yükümlülüğü
EHK’nin “Tanımlar ve kısaltmalar” başlıklı 3’üncü maddesinde erişim, “Bu kanunda belirtilen
koşullarla, elektronik haberleşme şebekesi, altyapısı ve/veya hizmetlerinin diğer işletmecilere
sunulması” şeklinde tanımlanmaktadır. EHK’nin 15’inci maddesinde ise elektronik haberleşme
hizmetlerinde erişim kapsamında yer alan unsurlar belirtilmiştir.
Bir işletmecinin son kullanıcılara ulaşması için son kullanıcıların bağlı oldukları şebeke
sonlanma noktalarına erişebilmesi gerekmektedir. Bu kapsamda, hem altyapı unsurlarını hem de
farklı hizmet türlerinin bir işletmeci tarafından diğer işletmecilere sunulmasını içeren erişim; pek
çok elektronik haberleşme hizmetinin sunulabilmesi, pazarda sunulan hizmet çeşitliliğinin
artırılabilmesi ve fiyatlarda düşüş sağlanabilmesi için ön koşul niteliğindedir. Bu çerçevede, son
kullanıcılara ulaşabilmek için erişimi kaçınılmaz olan şebeke sonlanma noktaları ile
işletmecilerin irtibatının sağlanması, sektörde etkin rekabetin tesisi ve korunması için kritik
öneme sahiptir.
EHK’nin “Erişim yükümlülüğü” başlıklı 16’ncı maddesinin birinci fıkrası ile “... Kurum; bir
işletmecinin diğer bir işletmecinin bu Kanunun 15 inci maddesinde belirtilen hususlarda
erişimine izin vermemesinin veya aynı sonucu doğuracak şekilde erişim için makul olmayan süre
ve şartlar ileri sürmesinin, rekabet ortamının oluşumunu engelleyeceğine veya ortaya çıkacak
durumun, son kullanıcıların aleyhine olacağına karar vermesi halinde, söz konusu işletmeciye
diğer işletmecilerin erişim taleplerini kabul etme yükümlülüğü getirebilir.” hususu hükme
bağlanmıştır. Ayrıca Erişim ve Arabağlantı Yönetmeliği’nin “Erişim” başlıklı 8’inci maddesinin
birinci fıkrasında “Kurum, ilgili pazarda etkin piyasa gücüne sahip bir işletmecinin diğer bir
işletmecinin bu Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde belirtilen kapsamda erişimine izin vermemesinin
veya aynı sonucu doğuracak şekilde erişim için makul olmayan süre ve şartlar ileri sürmesinin,
rekabet ortamının oluşumunu engelleyeceğine veya ortaya çıkacak durumun, son kullanıcıların
aleyhine olacağına karar vermesi halinde, söz konusu işletmeciye diğer işletmecilerin erişim
taleplerini kabul etme yükümlülüğü getirebilir” hükmü yer almaktadır.
Bu çerçevede, ülke genelinde toptan tahsisli kapasite taşıma ve sonlandırma pazarlarında
EPG’ye sahip olduğu tespit edilen Türk Telekom ve Superonline’a erişim sağlama
yükümlülüğünün getirilmesi gerektiği değerlendirilmektedir. Bu kapsamda, Türk Telekom ve
Superonline tarafından;
• Toptan tahsisli kapasite taşıma ve
• Toptan tahsisli kapasite sonlandırma
hizmetlerinin erişim sağlama yükümlülüğü kapsamında sunulması gerekmektedir.
7.2 Şeffaflık Yükümlülüğü
Şeffaflık yükümlülüğü ile ilgili olarak EHK’nin “Erişim yükümlülüğü” başlıklı 16’ncı
maddesinin beşinci fıkrasında; “Kurum, erişim yükümlüsü işletmecilere, diğer işletmecilerin
makul erişim taleplerini, bu Kanun hükümleri çerçevesinde karşılamalarına yönelik olarak
eşitlik, ayrım gözetmeme, şeffaflık, açıklık, maliyet ve makul kâra dayalı olma yükümlülükleri ile
erişim hizmetlerini kendi ortaklarına, iştiraklerine veya ortaklıklarına sağladıkları ile aynı koşul
ve kalitede sunma yükümlülüğü getirebilir.” hükmü yer almaktadır.
Erişim ve Arabağlantı Yönetmeliği’nin “Referans erişim teklifleri ve şeffaflık” başlıklı 11’inci
maddesinin birinci fıkrasında “Kurum, ilgili pazarda etkin piyasa gücüne sahip işletmecilere,
61
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
teknik özellikler, şebeke özellikleri, tedarik ve kullanıma ilişkin hüküm ve koşullar ile ücretler
gibi belirli bilgileri aleni hâle getirme yükümlülüğü getirebilir.” hükmü yer almaktadır. Bu
hükümler çerçevesinde şeffaflık yükümlülüğü, yükümlü işletmecinin; erişim hususunda teknik
ayrıntılara, şebeke özelliklerine ve kullanım ile hizmet sunumuna ilişkin koşullar ve fiyatlara
ilişkin verilerinin ilgili taraflara şeffaf bir şekilde açıklanmasını içermektedir. Dolayısıyla,
şeffaflık yükümlülüğünün getirilmesi ile birlikte pazara yeni girecek işletmeciler açısından
belirlilik ortamının sağlanması ve bunun yanında işletmeciler arasında ortaya çıkabilecek olası
anlaşmazlıkların önüne geçilmesi de temin edilmiş olacaktır.
Ayrıca, şeffaflık yükümlülüğü ile erişime ilişkin verilerin şeffaf hale gelmesi sağlandığından söz
konusu yükümlülük ile erişim sağlama yükümlülüğü arasında doğal bir ilişki olduğu
değerlendirilmektedir. Bu doğal ilişkiye benzer nitelikte bir başka ilişki de şeffaflık yükümlülüğü
ile hesap ayrımı, referans erişim teklifi hazırlama/yayımlama ve ayrım gözetmeme
yükümlülükleri arasında bulunmaktadır. Şeffaflık yükümlülüğü, rekabete aykırı ayrımcı
uygulamaların tespit edilmesi noktasında ayrım gözetmeme yükümlülüğünün de doğal olarak
tamamlayıcısıdır.
Düzenleyici kurumlar, şeffaflık yükümlülüğü kapsamında, işletmecilerden teknik özellikler,
şebeke özellikleri, tedarik ve kullanıma ilişkin hüküm ve koşullar gibi erişime ilişkin belirli
bilgilerin aleni hale getirilmesini talep edebilmektedir. Bu çerçevede, temel performans
göstergelerinin (Key Performance Indicators, KPI) kamuoyu ile paylaşılması ve bunun
sonucunda söz konusu bilgilerin alternatif işletmecilerce ve diğer sektör paydaşları tarafından
incelenmesinin sağlanması gerekmektedir.
Dolayısıyla, toptan seviyede ülke genelinde tahsisli kapasite taşıma ve sonlandırma pazarlarında
EPG’ye sahip olduğu tespit edilen Türk Telekom ve Superonline’a şeffaflık yükümlülüğünün
getirilmesi; ayrıca toptan seviyede ülke genelinde tahsisli kapasite taşıma ve sonlandırma
pazarlarında sunulan hizmetler için Türk Telekom ve Superonline’a, Kurum tarafından temel
performans göstergelerinin işletmeci bazındaki ortalama değerlerinin, işletmeciler arasında kıyas
yapılabilmesine imkan tanıyacak şekilde, aksi Kurum tarafından belirtilmediği sürece, üçer aylık
dönemler için müteakip ayın sonuna kadar hazırlanarak kendi internet sayfası üzerinden bir
sonraki döneme kadar kamuoyu ile paylaşılması yükümlülüğü getirilmesi gerekmektedir.
7.3 Ayrım Gözetmeme Yükümlülüğü
Ayrım gözetmeme yükümlülüğüne ilişkin olarak EHK’nin “Erişim yükümlülüğü” başlıklı 16’ncı
maddesinin beşinci fıkrasında; “Kurum, erişim yükümlüsü işletmecilere, diğer işletmecilerin
makul erişim taleplerini, bu Kanun hükümleri çerçevesinde karşılamalarına yönelik olarak
eşitlik, ayrım gözetmeme, şeffaflık, açıklık, maliyet ve makul kâra dayalı olma yükümlülükleri ile
erişim hizmetlerini kendi ortaklarına, iştiraklerine veya ortaklıklarına sağladıkları ile aynı koşul
ve kalitede sunma yükümlülüğü getirebilir.” hükmü yer almaktadır.
Ayrıca Erişim ve Arabağlantı Yönetmeliği’nin “Ayrım gözetmeme” başlıklı 10’uncu
maddesinde “Kurum, ilgili pazarda etkin piyasa gücüne sahip işletmecilere, elektronik
haberleşme hizmetlerini sağlamak için kendi kullandıkları veya üçüncü şahısların elektronik
haberleşme hizmetlerini sunmak için gereksinim duydukları hizmetleri, söz konusu hizmetleri
talep edenlere; ayrım gözetmeksizin ve kendi ortaklarına, iştiraklerine veya ortaklıklarına
sağladıkları ile aynı koşul ve kalitede temin etme yükümlülüğü getirebilir.” hükmü yer
almaktadır.
62
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
Bu hükümler ışığında pazarda etkin rekabet ortamının sağlanması açısından ayrım gözetmeme
yükümlülüğü büyük önem taşımaktadır. Ayrım gözetmeme yükümlülüğü, EPG’ye sahip bir
işletmecinin benzer ürünler sunduğu işletmecilere benzer durumlarda eşit şartlar uygulaması ve
diğer işletmecilere kendine sunduğu hizmetlere eşdeğer kalite ve koşullarda hizmet sağlamasının
temin edilmesine yönelik olarak getirilmektedir. Bu şekilde getirilen ayrım gözetmeme
yükümlülüğü ile tahsisli kapasite talebinde bulunan işletmecilerin, yükümlü işletmecilerin
kendisi veya iştirakleri ile aynı koşullarda hizmet alabilmeleri sağlanmış olmaktadır.
Bu çerçevede, işletmecilerin hizmet sunumları açısından temel girdi niteliğinde olan toptan
tahsisli kapasite hizmetlerini içeren pazar kapsamında; toptan seviyede ülke genelinde tahsisli
kapasite taşıma ve sonlandırma pazarlarında EPG’ye sahip olan Türk Telekom ve Superonline’a
ayrım gözetmeme yükümlülüğünün getirilmesi gerekmektedir.
Bu yükümlülüğün uygulanmasında başvurulan hizmet seviyesi taahhüdü (Service Level
Agreements, SLA), hizmet seviyesi garantisi (Service Level Guarantee, SLG) ve temel
performans göstergelerine ilişkin yükümlülükler alternatif işletmecilere pazara girişte yeterli
rekabet ortamının sağlanması için önemlidir. Hizmet seviyesi taahhütleri ile hizmet seviyesi
taahhütlerine uyulmaması halinde uygulanacak cezai şart ve yaptırımlar (SLG) ile temel
performans göstergelerinin, birlikte veya farklı metinler altında yayımlanması mümkündür.
Hizmet seviyesi taahhütlerine uyulmaması halinde uygulanacak cezai şart ve yaptırımlar
kapsamında, yükümlü işletmecilerin ayrımcı davranışlarını terk etmesi ve izleyebileceği rekabet
karşıtı uygulamalardan vazgeçmesi sağlanabilecektir. Bu şekilde olası ayrımcı fiillerin tüm etki
ve sonuçlarıyla izlenebilmesi ve önlenebilmesi mümkün olacaktır.
Temel performans göstergelerinde ise iptal süreleri, talep ile devrenin çalışır hale getirilmesi
arasında geçen süre, arıza giderim süresi gibi yükümlü işletmeciler ve onların iştirakleri/grup
şirketleri ile alternatif işletmecilere sunulan hizmetlere ilişkin verileri karşılaştırma olanağını
sağlayan ölçütlere yer verilmektedir. Söz konusu veriler kullanılarak yükümlü işletmecilerin,
kendisi veya iştiraki/grup şirketi ve alternatif işletmeciler arasında ayrım gözetip gözetmediği ve
dolayısıyla ayrım gözetmeme yükümlülüğüne uygun hareket edip etmediği daha etkin bir şekilde
tespit edilebilmektedir.
Referans erişim teklifleri, sunulan hizmete ilişkin hüküm, koşul ve ücretlerin belirlenmesinde
önemli ve kritik bir role sahiptir. Bu çerçevede, referans erişim teklifinin yayımlanması
kapsamında piyasaya yeni giren işletmecilerin erişim yükümlüsü işletmeciler ile yapacakları
erişim anlaşmalarındaki belirsizlikler asgariye indirilerek bu işletmecilerin ileriye yönelik plan
yapabilmeleri sağlanmış olmaktadır. Aynı şekilde ayrım gözetmeme ve şeffaflık
yükümlülüklerinin, referans erişim teklifi yayımlama yükümlülüğü kapsamında yer verilen
hüküm ve şartlar ile, tam olarak uygulanması sağlanabilecektir. Bu kapsamda, hizmet seviyesi
taahhüdü ile cezai şart ve yaptırımlara ilişkin yükümlülüklerin referans erişim teklifi yayımlama
yükümlülüğü çerçevesinde ele alınması gerekmektedir. Bununla birlikte Türk Telekom ve
Superonline’ın, rekabet düzeyini etkileyecek güçte olması nedeni ile ayrım gözetmeme
yükümlülüğü kapsamında Türk Telekom ve Superonline tarafından hizmet seviyesi
taahhütlerine ilişkin işletmeci bazında gerçekleşme değerlerini içeren temel performans
göstergelerinin, Kurum tarafından aksi belirtilmediği sürece, üçer aylık dönemler için müteakip
ayın sonuna kadar Kuruma sunulması gerekmektedir.
Bu çerçevede, toptan seviyede ülke genelinde tahsisli kapasite taşıma ve sonlandırma
pazarlarında EPG’ye sahip olduğu tespit edilen Türk Telekom ve Superonline’a ayrım
63
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
gözetmeme yükümlülüğünün getirilmesi; ayrıca, EHK’nin 6’ncı maddesinin (a) bendi, 7’nci
maddesinin üçüncü fıkrası ve Erişim ve Arabağlantı Yönetmeliği’nin 10’uncu maddesi ile Pazar
Analizi Yönetmeliği’nin 10’uncu maddesi çerçevesinde, Türk Telekom ve Superonline
tarafından toptan seviyede ülke genelinde tahsisli kapasite taşıma ve sonlandırma pazarlarında
sunulan hizmetlere yönelik hizmet seviyesi taahhütlerine ilişkin işletmeci bazında gerçekleşme
değerlerini içeren temel performans göstergelerinin, Kurum tarafından aksi belirtilmediği sürece,
üçer aylık dönemler için müteakip ayın sonuna kadar Kuruma gönderilmesi gerekmektedir.
Bununla birlikte, ayrım gözetmeme yükümlülüğünün etkin bir biçimde uygulanması ve rekabet
halindeki işletmecilerin şeffaf, uygulanabilir ve ayrım gözetmeyen koşullarla hizmet sunmasını
teminen Türk Telekom ve Superonline tarafından toptan seviyede ülke genelinde tahsisli
kapasite taşıma ve sonlandırma pazarlarında sunulan hizmetlere yönelik, aksi Kurul tarafından
belirtilmediği sürece, ilgili pazarda yeni sunulacak ürünlere/hizmetlere ilişkin teknik bilgilerin,
hizmet sunumuna ilişkin koşul ve şartların (tarifeler dahil) ve hâlihazırda sunulan hizmetlere
ilişkin yapılacak teknik değişikliklerin yürürlüğe girmeden en az 2 ay öncesinde kamuoyuna
duyurulması ve ilgili pazarda daha önce sunulmaya başlanan toptan ürün/hizmetlere ilişkin
yapılacak tarife değişikliklerinin veya kampanyaların yürürlüğe girmeden en az 1 ay öncesinde
kamuoyuna duyurulması gerekmektedir.
Bunun yanı sıra, erişim hizmetlerinin sunulmasına ilişkin süreçlerin zorlaştırılması, uzatılması
veya farklı usul ve süreçlerin uygulanması (EPG’ye sahip bir işletmecinin; ayrıştırılmış erişim
ürünlerinin teslimi için kasıtlı ve sistematik olarak farklı süreçler uygulaması gibi) söz konusu
olabilmektedir. Bu durumda yaygın altyapıya sahip işletmecilerin erişim şebekesinde sunduğu
hizmetlerde pazarda lehine bir konum elde etmesi olasılık dâhilindedir. Pazarda yükümlü
işletmecilerin kendisi veya iştiraki/grup şirketi lehine rekabetin bozulmasının önlenebilmesi için
yeni ürün veya hizmetlerin sunulmasından belli bir süre öncesinde alternatif işletmecilerin söz
konusu ürün veya hizmetler hakkında teknik ve finansal açılardan ayrıntılı bilgi sahibi olmasının
sağlanması gerekmektedir. Bu hususta, yükümlü işletmecilerin kendisi ve iştirakleri/grup
şirketleri ile alternatif işletmecilere aynı koşullarda hizmet sunulması hususunda başlıca iki ilke
uygulanabilmektedir. Bunlar “girdilerin eşitliği” (equivalence of input) ve “çıktıların eşitliği”
(equivalence of output) ilkeleridir. Buna göre girdilerin eşitliği ilkesi, ilgili pazarda EPG’ye
sahip işletmecilerce alternatif işletmecilere kendisi ve iştiraklerine/grup şirketlerine sağladığı
girdilerin (sistem, arayüz, bilgi vb.) sağlanmasıdır. Bu çerçevede ilgili pazarda EPG’ye sahip
işletmeci tarafından kendi iştiraklerine/grup şirketlerine hangi girdiler ile erişim hizmeti
sunuluyorsa aynı girdilerin alternatif işletmecilere de sunulması gerekecektir. Bunun yanında,
çıktıların eşitliği ilkesi, ilgili pazarda EPG’ye sahip işletmeci tarafından kendisi ve iştiraklerine
sunduğu girdiler sunulmadan, alternatif işletmecilere eşzamanlı, aynı kalitede hizmet
sunulmasıdır. Çıktıların eşitliği ilkesi erişim hizmetlerinin alternatif işletmecilere sunulmasında
yerleşik işletmeciye daha fazla esneklik ve maliyet avantajı sağlayabilmektedir.
Bu kapsamda toptan tahsisli kapasite pazarlarında, yükümlü işletmecilerin üst (toptan)
pazarlarda sunduğu hizmetlerin, alt (perakende) pazarlarda alternatif işletmeciler tarafından
sunulan hizmetler için girdi niteliğinde olması nedeniyle, teknik tekrarlanabilirlik imkanını
sağlamak amacıyla toptan seviyede sunulan hizmetler kapsamında sağlanan girdilerin, asgari
olarak benzer teknoloji ve arayüzlerle perakende seviyede sunulan hizmetler kapsamında
sağlanan hız kademelerini de içerecek şekilde EPG’ye sahip işletmeciler tarafından
oluşturulması gerekmektedir.
64
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
7.4 Referans Erişim ve/veya Arabağlantı Tekliflerinin Yayımlanması Yükümlülüğü
EHK’nin “Referans erişim teklifi” başlıklı 19’uncu maddesinin birinci fıkrasında “Kurum,
erişim yükümlüsü işletmecilere referans erişim teklifi hazırlama yükümlülüğü getirebilir. Kurum
tarafından referans erişim teklifi hazırlama yükümlülüğü getirilen işletmeciler, bu yükümlülüğün
getirildiği tarihten itibaren üç ay içerisinde söz konusu teklifleri Kurumun onayına sunmakla
yükümlüdürler.” hükmü, Erişim ve Arabağlantı Yönetmeliği’nin “Referans erişim teklifleri ve
şeffaflık” başlıklı 11’inci maddesinin ikinci fıkrasında “Kurum, ilgili pazarda etkin piyasa
gücüne sahip işletmecilere arabağlantıyı da içerecek şekilde referans erişim teklifleri hazırlama
yükümlülüğü getirebilir.” hükmü ve Pazar Analizi Yönetmeliği’nin “Yükümlülüklerin
getirilmesi” başlıklı 10’uncu maddesininin ikinci fıkrasının (ç) bendinde “Referans erişim
ve/veya arabağlantı tekliflerinin yayımlanması” hükmü yer almaktadır.
Ülkemiz mevzuatında referans tekliflerin hazırlanması yükümlülüğü açıkça düzenlenmekle
birlikte söz konusu yükümlülüğün 2018/1972 sayılı Avrupa Elektronik Haberleşme Kanunu’nda
(European Electronic Communications Code, EECC) EPG’ye sahip işletmecilere getirilecek
yükümlülükler arasında müstakil olarak zikredilmediği, ancak şeffaflık yükümlülüğü
kapsamında değerlendirildiği görülmektedir70. Bu yükümlülük tek başına işlevsellik
içermemekle birlikte erişim sağlama yükümlülüğü getirilmiş olan altyapı işletmecilerinin
hizmetleri, hangi şartlarda diğer işletmecilere sunacaklarına ilişkin şeffaflığın sağlanması
açısından önem taşımakta olup böylece pazara yeni giren işletmecilerin yapacakları erişim
anlaşmalarındaki belirsizlikleri azaltarak bu işletmecilerin ileriye yönelik plan yapabilmeleri
sağlanabilecektir. Sektörde rekabetin sağlanması açısından en önemli hizmetler arasında erişim
hizmetlerinin bulunduğu düşünüldüğünde, etkin rekabet ortamının sağlanmasını teminen,
sektöre yeni girecek işletmeciler bakımından erişim koşullarının açık ve anlaşılır bir şekilde
belirlenmesi büyük önem arz etmektedir.
Bu noktada belirtmek gerekir ki, kendisine erişim sağlama yükümlülüğü getirilmiş EPG’ye sahip
olan işletmecilerin, düzenlemeye konu olan hizmetlerin sunulmasına direnç gösterdikleri
görülebilmektedir. Bu direnç yükümlülüklerin uygulanmasını geciktirme, test prosedürlerini
uzatarak hizmetin verilmesini sürüncemede bırakma ve teknik imkânsızlıklar öne sürme gibi
davranışlarla kendini göstermektedir. Bu tür davranışların, anlaşma yapmayı reddetme
kapsamındaki rekabete aykırı davranışlar arasında değerlendirilmesi de mümkündür. Bu
nedenle, erişim sağlama yükümlülüğüne işlerlik kazandırılmasını teminen ayrım gözetmeme ve
şeffaflık yükümlülükleri gibi tamamlayıcı yükümlülüklere de ihtiyaç duyulabilmektedir.
Dolayısıyla, erişim sağlama yükümlülüğünün uygulama esaslarının şeffaf ve ayrım
gözetmeyecek şekilde izlenebilmesini teminen referans erişim teklifi hazırlama ve yayımlama
yükümlülüğüne ihtiyaç duyulmaktadır.
İşbu pazar analizi kapsamında değerlendirilen hizmetlere ilişkin olarak, yükümlü işletmecilerin
toptan seviyede pazardaki rekabet düzeyini etkileyecek güçte olması da göz önünde
bulundurulduğunda, işletmeciler açısından hizmet sunumunda temel girdi niteliğinde olan toptan
tahsisli kapasite hizmetlerine ilişkin tam rekabet ortamının sağlanmasını teminen, sektöre yeni
girecek işletmeciler ya da ilgili hizmeti talep eden işletmeciler bakımından erişim koşullarının
açık ve net bir şekilde belirlenmesi büyük önem arz etmektedir. Bu çerçevede, söz konusu
yükümlülük kapsamında ulusal pazarın ihtiyaçlarına göre, şebeke bileşenlerinin ayrıştırılarak
70 Directive (EU) 2018/1972 of The European Parliament and of The Council of 11 December 2018 establishing the
European Electronic Communications Code, Article 69, prg 2.
65
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
tanımlanması ve ücretler de dâhil olmak üzere ilgili hüküm ve koşulların belirlenmesi
gerekmektedir. Dolayısıyla referans teklifin, talep edilen hizmetlerin sağlanması noktasında,
kullanılması gerekli olmayan altyapı bileşenleri için ödeme yapmak zorunda bırakılmamalarını
sağlayacak şekilde hazırlanmış olması önem arz etmektedir.
Bunun yanı sıra, alternatif işletmecilerin teknik ayrıntılar, şebeke özellikleri, koşullar ve fiyatlar
dışında, EPG’ye sahip işletmecilerden alacakları tahsisli kapasite hizmetlerine yönelik hizmet
seviyesi taahhütleri hususunda da eksiksiz bilgilendirilmeleri gerekmektedir. Bu kapsamda,
ayrım gözetmeme ve şeffaflık yükümlülüklerinin uygulanmasında büyük önem taşıyan hizmet
seviyesi taahhüdü ve hizmet seviyesi garantisine (cezai şart ve yaptırımlara) ilişkin hususlara
referans erişim teklifinde yer verilmesi alternatif işletmecilere pazara girişte yeterli rekabet
ortamının sağlanması için önemlidir.
Bu itibarla, EHK’nin 6’ncı maddesinin (a) bendi, 7’nci maddesinin üçüncü fıkrası, Pazar Analizi
Yönetmeliği’nin 10’uncu maddesi ile Erişim ve Arabağlantı Yönetmeliği’nin 11’inci maddesi
çerçevesinde, toptan seviyede ülke genelinde tahsisli kapasite taşıma ve sonlandırma
pazarlarında EPG’ye sahip olduğu tespit edilen Türk Telekom ve Superonline’a hizmet seviyesi
taahhütleri ve hizmet seviyesi garantisini içerecek şekilde referans erişim teklifi hazırlama ve
yayımlama yükümlülüğünün getirilmesi gerekmektedir.
7.5 Tarife Düzenlemelerine Tabi Olma Yükümlülüğü
EHK’nin “Tarifelerin Düzenlemesi” başlıklı 13’üncü maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendi
“İşletmecinin ilgili pazarda etkin piyasa gücüne sahip olduğunun belirlenmesi halinde Kurum,
tarifelerin onaylanması, izlenmesi ve denetlenmesine ilişkin yöntemleri ve tarifelerin alt ve üst
sınırları ile bunların uygulama usul ve esaslarını belirleyebilir.” hükmünü; aynı fıkranın (c)
bendi “İşletmecinin ilgili pazarda etkin piyasa gücüne sahip olduğunun belirlenmesi halinde;
Kurum, fiyat sıkıştırması, yıkıcı fiyatlandırma gibi rekabeti engelleyici tarifelerin önlenmesi için
gerekli düzenlemeleri yapar ve uygulamaları denetler.” hükmünü; EHK’nin “Tarifelerin
düzenlenmesine ilişkin ilkeler” başlıklı 14’üncü maddesi,
“(1) Kurum, her türlü elektronik haberleşme hizmetinin sunulması karşılığında uygulanacak
tarifelere ilişkin düzenlemeleri yaparken, aşağıdaki ilkeleri göz önünde bulundurur:
…
c) Tarifelerin, sunulan elektronik haberleşme hizmetlerine ilişkin maliyetleri mümkün olduğunca
yansıtması.
…
g) Tüketici menfaatinin gözetilmesi.
ğ) Tüketicilerin tarifelere ilişkin hususları bilmesinin sağlanması.
h) Rakip işletmecilerin kendi kullanıcılarına sunacağı elektronik haberleşme hizmetleri için etkin
piyasa gücüne sahip işletmeciden talep edeceği temel girdi niteliğinde olan elektronik
haberleşme hizmetlerinde oluşan fiyatları da dikkate alması.”
hükmünü; yine EHK’nin “Erişim tarifeleri” başlıklı 20’nci maddesinin birinci fıkrası “Kurum,
erişim yükümlüsü işletmecilere, erişim tarifelerini maliyet esaslı olarak belirleme yükümlülüğü
getirebilir. ...” hükmünü haizdir.
Ayrıca, Erişim ve Arabağlantı Yönetmeliği’nin “Erişim tarifelerinin kontrolü” başlıklı 12’nci
maddesinin ikinci fıkrasında yer alan “Kurum, ilgili pazarda etkin piyasa gücüne sahip
66
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
işletmecilere, erişim tarifelerini maliyet esaslı olarak belirleme yükümlülüğü getirebilir. ...”
hükmü ile Pazar Analizi Yönetmeliği’nin “Yükümlülüklerin getirilmesi” başlıklı 10’uncu
maddesi kapsamında tarife kontrolüne tabi olma yükümlülüğüne ve konuya ilişkin çeşitli
hükümlere yer verilmiştir.
Tarife kontrolüne tabi olma yükümlülüğü kapsamında düzenlemeye konu tahsisli kapasite
hizmetlerine ilişkin tarifelerin, sunulan hizmetin kendi içinde ve ilgili diğer hizmetlerle birlikte
ele alınıp düzenlenmesi ve kontrole tabi tutulması, tarife kontrol yükümlülüğünün etkin bir
şekilde uygulanması açısından gereklidir.
Tarife kontrolüne tabi olma yükümlülüğü, farklı yöntemlere göre uygulanabilmekte olup
bunların belirlenmesinde ilgili pazarlara ilişkin rekabetçi endişelerin göz önüne alınması
gerekmektedir. Diğer bir ifadeyle, tarife kontrolüne tabi olma yükümlülüğü EPG sahibi bir
işletmecinin faaliyet gösterdiği pazardaki rekabet aksaklığına neden olan problemin büyüklüğü
ile orantılı olmalıdır. Örneğin rekabet düzeyi, EPG sahibi bir işletmecinin aşırı fiyatlama
yapmasını önleyecek düzeyde değilse ya da alternatif işletmecilerin erişim hizmetini diğer
kaynaklardan karşılayabilme imkânı çok sınırlı veya yoksa, tarife kontrolü yükümlülüğü
çerçevesinde işletmeciye tarifelerini maliyet esaslı belirleme yükümlülüğü getirilebilecektir.
Mevcut durumda ülkemizde, ilgili toptan pazarlarda alternatif altyapıların Türk Telekom ve
Superonline’nın altyapı yaygınlığına yaklaşmasının ve ikame ürün seviyesine gelmesinin kısa
vadede zor olduğu, bunun yanı sıra söz konusu işletmecilerin pazar payları da dikkate alındığında
ilgili toptan pazarlarda söz konusu işletmecilerin pazar gücünü ve erişim tarifelerini sınırlayacak
bir rekabetin olmadığı anlaşılmaktadır. Bu çerçevede, tarife kontrolüne tabi olma yükümlülüğü,
toptan ve perakende tahsisli kapasite pazarlarında pazara yeni girecek olan ve hâlihazırda
pazarda faaliyet gösteren işletmeciler için büyük önem taşımaktadır.
Bu kapsamda, EHK’nin 6’ncı maddesinin (a) bendi, 7’nci maddesinin üçüncü fıkrası, Pazar
Analizi Yönetmeliği’nin 10’uncu maddesi ile Erişim ve Arabağlantı Yönetmeliği’nin 12’nci
maddesi çerçevesinde, toptan seviyede ülke genelinde tahsisli kapasite taşıma ve sonlandırma
pazarlarında EPG’ye sahip olduğu tespit edilen Türk Telekom ve Superonline’a maliyet esaslı
tarife belirleme yükümlülüğünün getirilmesi; ayrıca perakende seviyede ülke genelinde tahsisli
kapasite taşıma ve sonlandırma pazarlarında EPG’ye sahip olduğu tespit edilen Türk Telekom’a,
son kullanıcı fiyatları üzerinden olası rekabeti bozucu risklerin bertaraf edilmesini teminen, tarife
kontrolüne tabi olma yükümlülüğünün getirilmesi gerekmektedir.
7.6 Hesap Ayrımı ve Maliyet Muhasebesi Yükümlülüğü
EHK’nin “Hesap ayrımı ve maliyet muhasebesi” başlıklı 21’inci maddesinin birinci fıkrasında
yer alan “Kurum ilgili pazarda etkin piyasa gücüne sahip işletmecilere hesap ayrımı
yükümlülüğü getirebilir. Hesap ayrımı yükümlülüğü getirilen işletmeciler, Kurum tarafından
belirlenecek hesap ayrımı ve maliyet muhasebesine ilişkin usul ve esaslar kapsamında faaliyet
alanları ve iş birimleri için ayrı ayrı hesap tutma ile yükümlüdür.” hükmü, Pazar Analizi
Yönetmeliği’nin 10’uncu maddesi ve Erişim ve Arabağlantı Yönetmeliği’nin 13’üncü maddesi
gereği etkin piyasa gücüne sahip işletmecilere getirilebilecek yükümlülüklerden birisi hesap
ayrımı ve maliyet muhasebesi yükümlülüğüdür.
Hesap ayrımı, “Erişim ve Arabağlantı Yönetmeliği”nin, hesap ayrımı ve maliyet muhasebesine
ilişkin hükümlerinin yer aldığı “Hesap ayrımı, maliyet muhasebesi ve denetim” başlıklı 13’üncü
maddesinin beşinci fıkrasında yer alan; “Kurum, bu maddenin uygulama esaslarını yapacağı
67
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
düzenlemelerle belirler.” hükmü kapsamında çıkarılan “Hesap Ayrımı ve Maliyet Muhasebesine
İlişkin Usul ve Esaslar” çerçevesinde düzenlenmiştir. 21.10.2013 tarihli ve 2013/DK-ETD/557
sayılı Kurul Kararı71 ile güncellenerek onaylanan ve hâlen yürürlükte olan söz konusu “Hesap
Ayrımı ve Maliyet Muhasebesine İlişkin Usul ve Esaslar”ın “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesi
“Bu Usul ve Esaslar, ilgili pazarda etkin piyasa gücüne sahip olduğu tespit edilerek hesap ayrımı
ve maliyet muhasebesi yükümlülüğüne tabi kılınan işletmecilerin yükümlülükleri ile söz konusu
yükümlülüklerin yerine getirilmesinde uygulanacak usul ve esasları kapsar.” hükmünü
içermektedir.
Etkin piyasa gücüne sahip işletmecilerin, ayrım gözetmeme yükümlülüğüne uymamasının veya
rekabet ihlaline neden olabilecek davranışlarının (çapraz sübvansiyon, aşırı fiyatlama, yıkıcı
fiyatlandırma vb.) önlenmesi önem arz etmektedir. Bu bağlamda, hizmet bazında detaylı gelir ve
maliyet verilerinin ayrı ayrı derlenmesi için hesap ayrımı ve maliyet muhasebesi
yükümlülüğünün getirilmesi gerekmektedir. Söz konusu yükümlülüğün etkin bir biçimde
uygulanması ve çapraz sübvansiyon, yıkıcı veya aşırı fiyatlandırmanın tespiti, tüm hizmetlerin
maliyet ve gelir değerlerinin ortaya konulması ile mümkün olabilecektir.
Özellikle tarife kontrolü yükümlülüğü ile ayrım gözetmeme yükümlülüğünün daha etkin
işletilebilmesi açısından hesap ayrımı ve maliyet muhasebesi yükümlülükleri önem arz
etmektedir. Söz konusu yükümlülükler ile EPG’ye sahip işletmeciler tarafından sunulan
hizmetlerin maliyetlerinin belirlenmesi, bunun yanı sıra bu hizmetlerden dolayı ayrımcılığa yol
açılıp açılmadığının denetlenmesi ve bahse konu hizmetlerin diğer hizmetlerle olan ilişkilerinin
değerlendirilmesi sağlanmaktadır. Diğer bir deyişle, hesap ayrımı yükümlülüğü sayesinde
muhtemel fiyata dayalı rekabet karşıtı yaklaşımların tespitinin kolaylaştırılması
amaçlanmaktadır.
Bu kapsamda, hesap ayrımı ve maliyet muhasebesi yükümlülüğünün, perakende tahsisli kapasite
hizmetlerini de içerecek şekilde getirilmesinin gerekli olduğu değerlendirilmektedir. Söz konusu
yükümlülüğün, ayrım gözetmeme ve tarife kontrolüne tabi olma yükümlülüklerini de
tamamlayacağı ve sunulan hizmetlere ilişkin maliyetlerin tespitine yönelik olarak önemli
faydalar sağlayacağı düşünülmektedir.
Bu çerçevede, EHK’nin 6’ncı maddesinin (a) bendi, 7’nci maddesinin üçüncü fıkrası, Pazar
Analizi Yönetmeliği’nin 10’uncu maddesi ile Erişim ve Arabağlantı Yönetmeliği’nin 13’üncü
maddesi çerçevesinde, toptan seviyede ülke genelinde tahsisli kapasite taşıma ve sonlandırma
pazarlarında EPG’ye sahip olduğu tespit edilen Türk Telekom ve Superonline’a hesap ayrımı ve
maliyet muhasebesi yükümlülüğünün getirilmesi gerekmektedir. Ayrıca perakende seviyede
ülke genelinde tahsisli kapasite taşıma ve sonlandırma pazarlarında EPG’ye sahip olduğu tespit
edilen Türk Telekom’a hesap ayrımı ve maliyet muhasebesi yükümlülüğünün getirilmesi
gerekmektedir.
7.7 Ortak Yerleşim ve Tesis Paylaşımı Yükümlülüğü
Elektronik haberleşme şebekelerinin yaygın altyapı kurulumunu gerekli kıldığı göz önüne
alındığında; altyapının paylaşılması, elektronik haberleşme hizmetlerinin sunulmasında kaynak
israfını önleyerek altyapı kullanımında etkinlik ve verimlilik sağlamaktadır. Nitekim, toptan
tahsisli kapasite sonlandırma pazarı kapsamında değerlendirilen kısmi tahsisli kapasite
71 https://www.btk.gov.tr/uploads/boarddecisions/hesap-ayrimi-ve-maliyet-muhasebesine-iliskin-usul-ve-
esaslar.pdf
68
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
hizmetlerinde alternatif işletmeciler, yükümlü işletmeci tesislerine kendi sistem ve cihazlarını
kurarak veya ortak yerleşimde cihazı olan başka bir işletmecinin cihazını kullanarak trafiği
(arabağlantı vb.) teslim alabilmektedir. Sonrasında ise alternatif işletmeciler teslim aldıkları
trafiği; varsa kurdukları altyapı üzerinden ya da alternatif altyapılar veya yükümlü işletmeci
altyapısı üzerinden kendi PoP’larına taşıyabilmektedir. Benzer şekilde, toptan tahsisli kapasite
taşıma ve sonlandırma pazarları kapsamında değerlendirilen omurga tahsisli kapasite hizmetleri
için de alternatif işletmeciler trafiği, yükümlü işletmeci tesislerine kendi sistem ve cihazlarını
kurarak veya ortak yerleşimde cihazı olan başka bir işletmecinin cihazını kullanarak trafiği iki
farklı tesisteki sistemler arasında yükümlü işletmeci altyapısıyla taşıyabilmektedir. Bu
kapsamda, kısmi ya da omurga tahsisli kapasite hizmetleri için alternatif işletmecinin yükümlü
işletmeci tesislerinde kendi sistem ve cihazlarını kurabilmesi maksadıyla ortak yerleşim hizmeti;
sonrasında trafiğin taşınması için ise yükümlü işletmecinin santrali ile alternatif işletmeci PoP’u
arasında tesis paylaşımı hizmeti büyük önem taşımaktadır. Ortak yerleşim için en uygun nokta
genellikle veri trafiğinin toplandığı ve işletmeci cihazına aktarıldığı santrallerdir. Ortak
yerleşimin; fiziksel, sanal ve uzaktan ortak yerleşim gibi türleri bulunmaktadır.
İki ya da daha fazla işletmecinin, kablo ve iletim tesisleri ile kendi malzeme ve ekipmanlarını
ortak kullanmalarına imkân sağlamak üzere santrallerde bina paylaşımı, fiziksel ortak yerleşim
yapmaları ve tesislerini (boru, kanal, direk, kule vb.) diğer işletmeciler ile paylaşmaları
kaynakların etkin kullanılması açısından gerekli görülmektedir.
Bu amaca yönelik olarak, EHK’nin “Tesis paylaşımı ve ortak yerleşim” başlıklı 17’nci
maddesinin birinci fıkrasında “Bir işletmecinin tesislerini kamuya veya üçüncü şahıslara ait bir
arazinin üzerine veya altına yerleştirebildiği veya bu tür arazileri kullanabildiği veya
kamulaştırma müessesesinden yararlanabildiği hallerde Kurum, çevrenin korunması, kamu
sağlığı ve güvenliği, şehir ve bölge planlaması ve kaynakların etkin kullanılması gereklerini
gözeterek ilgili işletmeciye söz konusu tesisleri ve/veya araziyi makul bir bedel karşılığında diğer
işletmecilerle paylaşmasına ilişkin rekabet üzerindeki etkileri dikkate alarak yükümlülükler
getirebilir.” hükmü, aynı maddenin ikinci fıkrasında ise “Kurum, işletmecilere kendi
tesislerinde, diğer işletmecilerin ekipmanları için maliyet esaslı bir bedel karşılığında, başta
fiziksel ortak yerleşim olmak üzere her türlü ortak yerleşim sağlama yükümlülüğü getirebilir.
...” hükmü yer almaktadır. Ayrıca, Pazar Analizi Yönetmeliği’nin 10’uncu maddesinde
Kurumun, işletmecilere ortak yerleşim ve tesis paylaşımı yükümlülüğü getirebileceği ifade
edilmektedir.
Erişim ve Arabağlantı Yönetmeliği’nin “Ortak yerleşim” başlıklı 14’üncü maddesinin birinci
fıkrasında ise “Kurum, işletmecilere kendi tesislerinde, diğer işletmecilerin ekipmanları için
maliyet esaslı bir bedel karşılığında, başta fiziksel ortak yerleşim olmak üzere her türlü ortak
yerleşim sağlama yükümlülüğü getirebilir.” hükmüne; aynı Yönetmeliğin “Tesis paylaşımı”
başlıklı 15’inci maddesinin birinci fıkrasında “Bir işletmecinin tesislerini kamuya veya üçüncü
şahıslara ait bir arazinin üzerine veya altına yerleştirebildiği veya bu tür arazileri kullanabildiği
veya kamulaştırma müessesesinden yararlanabildiği hallerde Kurum; çevrenin korunması,
kamu sağlığı ve güvenliği, şehir ve bölge planlaması ve kaynakların etkin kullanılması
gereklerini gözeterek ve bu kapsamda yapılacak düzenlemelerin rekabet üzerindeki etkileri ile 8
inci maddenin üçüncü fıkrasında belirtilen hususları dikkate alarak ilgili işletmeciye söz konusu
tesisleri ve/veya araziyi makul bir bedel karşılığında diğer işletmecilerle paylaşma yükümlülüğü
getirebilir.” hükmüne yer verilmektedir. Bu kapsamda, ortak yerleşim ve tesis paylaşımı
yükümlülüğü EPG şartı aranmaksızın diğer işletmecilere de getirilebilen bir yükümlülüktür.
69
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
Aynı zamanda, Erişim ve Arabağlantı Yönetmeliği’nin 14’üncü maddesi ile, Ortak Yerleşim ve
Tesis Paylaşımına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ’in "Ortak yerleşim yükümlülüğü”
başlıklı 6’ncı maddesi ile “Tesis paylaşımı yükümlülüğü” başlıklı 9’uncu maddesi kapsamında
ilgili (ortak yerleşim/tesis paylaşımı sağlamakla yükümlü) işletmecilerin yükümlülük koşul ve
sınırları da ortaya konulmaktadır.
Bu çerçevede, EHK’nin 6’ncı maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi, 7’nci maddesinin üçüncü
fıkrası, Pazar Analizi Yönetmeliği’nin 10’uncu maddesi ile Erişim ve Arabağlantı
Yönetmeliği’nin 7’nci maddesi çerçevesinde, toptan seviyede ülke genelinde tahsisli kapasite
taşıma ve sonlandırma pazarlarında EPG’ye sahip olduğu tespit edilen Türk Telekom ve
Superoline’ın kiralık devre hizmetinin tamamlayıcısı olarak ortak yerleşim ve tesis paylaşımı
yükümlülüğüne tabi olması gerekmektedir.
SORU 8: Türk Telekom ve Superonline’a getirilmesinin gerekli olduğu değerlendirilen
yükümlülükler ile yükümlülüklerin kapsamına ilişkin yukarıda yer verilen değerlendirmelere
katılıyor musunuz? Cevabınızı her bir yükümlülük kapsamında gerekçeleri ile birlikte
açıklayınız.
70
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
8. SONUÇ
Toptan ve perakende seviyede sunulan tahsisli kapasite hizmetlerine ilişkin olarak yapılan analiz
ve değerlendirmeler neticesinde EHK, Pazar Analizi Yönetmeliği, Erişim ve Arabağlantı
Yönetmeliği ve ilgili diğer mevzuat çerçevesinde,
• Toptan ve perakende tahsisli kapasite taşıma pazarlarında, rekabet gelişimi görülen
İstanbul-Ankara, Kocaeli-Ankara ve Kocaeli-İstanbul arasında
o İller arası bağlantıların yapıldığı illerde yer alan TTN’lerde (Kocaeli- İzmit,
Ankara- İncesu, Siteler, Ulus TT, İstanbul-Acıbadem, Erenköy, Ataköy,
Gayrettepe, Tahtakale), söz konusu bağlantılar özelinde, Türk
Telekomünikasyon AŞ’nin toptan seviyede ortak yerleşim ve tesis paylaşımı
yükümlülüğü hariç olmak üzere toptan ve perakende seviyede mevcut
yükümlülüklerinin kaldırılması,
o Superonline İletişim Hizmetleri AŞ’nin söz konusu bağlantılar özelinde, sadece
toptan seviyede ortak yerleşim ve tesis paylaşımı yükümlülüğüne tabi olması,
• Yukarıdaki husus saklı kalmak kaydıyla
o Türk Telekomünikasyon AŞ’nin PERAKENDE seviyede ülke genelinde
sunulan tahsisli kapasite taşıma ve sonlandırma pazarlarında EPG’ye sahip
işletmeci olarak belirlenmesi ve aşağıda yer alan yükümlülüklere tabi olması,
o Superonline İletişim Hizmetleri AŞ’nin ve Türk Telekomünikasyon AŞ’nin
TOPTAN seviyede ülke genelinde sunulan tahsisli kapasite taşıma ve
sonlandırma pazarlarında EPG’ye sahip işletmeciler olarak belirlenmesi ve
aşağıda yer alan yükümlülüklere tabi olması
gerekmektedir.
Toptan seviyede ülke genelinde tahsisli kapasite taşıma ve sonlandırma pazarlarında Türk
Telekomünikasyon AŞ ve Superonline İletişim Hizmetleri AŞ’nin;
1. Erişim (ilgili ürün/hizmet pazarı kapsamında olduğu değerlendirilen toptan ürünleri
kapsayacak şekilde),
2. Ayrım gözetmeme,
• İlgili pazarda yeni sunulacak toptan ürünlere/hizmetlere ilişkin teknik bilgilerin,
hizmet sunumuna ilişkin koşul ve şartların (tarifeler dahil) ve hâlihazırda sunulan
hizmetlere ilişkin yapılacak teknik değişikliklerin, aksi Kurul tarafından
belirtilmediği sürece, yürürlüğe girmeden en az 2 ay öncesinde kamuoyuna
duyurulması,
• İlgili pazarda daha önce sunulmaya başlanılan toptan ürün/hizmetlere ilişkin
yapılacak tarife değişikliklerinin veya kampanyaların, aksi Kurul tarafından
belirtilmediği sürece, yürürlüğe girmeden en az 1 ay öncesinde kamuoyuna
duyurulması,
• Hizmet seviyesi taahhüdü ile hizmet seviyesi taahhütlerine uyulmaması halinde
uygulanacak cezai şart ve yaptırımlar ile hizmet seviyesi taahhütlerine ilişkin
71
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
işletmeci bazında (her bir başvuru için) gerçekleşme değerlerini içeren temel
performans göstergelerinin, aksi Kurul tarafından belirtilmediği sürece, üçer aylık
dönemler için müteakip ayın sonuna kadar Kuruma gönderilmesi,
3. Şeffaflık,
• Temel performans göstergelerinin işletmeci bazındaki hizmet türlerine ilişkin
ortalama değerlerinin, işletmeciler arasında kıyas yapılabilmesine imkân tanıyacak
şekilde, aksi Kurul tarafından belirtilmediği sürece, üçer aylık dönemler için
müteakip ayın sonuna kadar hazırlanarak kendi internet sayfası üzerinden bir sonraki
döneme kadar kamuoyu ile paylaşılması,
4. Referans erişim teklifleri hazırlama ve yayımlama,
• Kurumumuz tarafından onaylanacak hizmet seviyesi taahhütleri ile bu taahhütlerin
yerine getirilmemesi durumunda uygulanacak cezai şart ve yaptırımlara referans
erişim teklifinde yer verilmesi,
5. Tarife kontrolüne (maliyet esaslı tarife belirleme) tabi olma,
6. Hesap ayrımı ve maliyet muhasebesi ve
7. Ortak yerleşim ve Tesis paylaşımı
yükümlülüklerine tabi olması,
Perakende seviyede ise ülke genelinde tahsisli kapasite taşıma ve sonlandırma pazarlarında Türk
Telekomünikasyon AŞ’nin;
1. Tarife kontrolüne tabi olma ve
2. Hesap ayrımı ve maliyet muhasebesi
yükümlülüklerine tabi olması gerekmektedir.
72
Karar Tarihi: 08.04.2025 Karar Sayısı: 2025/İK-SRD/95 Toplantı No.: 13 EK
Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları: Kamuoyu Görüşü Alınmasına İlişkin Doküman
EK: SORU FORMU
Gönderilecek cevaplarda tarafların gizli kalmasını istedikleri ticari sır niteliğindeki kısımların
belirtilmesinde fayda görülmektedir. Yapılan değerlendirmelerle ilgili olarak her türlü yorum ve
öneriye açık olunmakla birlikte, pazar analizi çalışmalarında geri dönüşlerden azami şekilde
istifade edilebilmesi için her bir yorumun veya önerinin dokümanda yer alan ilgili soru numarası
referans gösterilerek yazılması gerekmektedir. Ayrıca, görüş ve önerilerin gerekçeli bir şekilde
sunulması büyük önem arz etmekte olup gerekçesiz olarak sunulan görüş veya öneriler dikkate
alınmayacaktır.
SORU 1: Toptan ve Perakende Tahsisli Kapasite Pazarları Analizi kapsamında incelenen
hizmetlere ve hizmetlere ilişkin bilgilere katılıyor musunuz? Belirtilen hizmetlerin dışında söz
konusu pazar analizinde değerlendirilmesinin gerekli olduğunu düşündüğünüz başka hizmetler
var mıdır?
SORU 2: İlgili ürün/hizmet pazarı kapsamında olduğu değerlendirilen hizmetlere katılıyor
musunuz? Belirtilen hizmetlerin dışında söz konusu pazar kapsamında değerlendirilmesinin
gerekli olduğunu düşündüğünüz başka hizmetler var mıdır?
SORU 3: İlgili coğrafi pazara yönelik yukarıda yer verilen değerlendirmelere katılıyor
musunuz? Görüşünüzü gerekçeleri ile birlikte açıklayınız.
SORU 4: İlgili pazar tanımlarına yönelik yukarıda yer verilen değerlendirmelere katılıyor
musunuz? Görüşünüzü gerekçeleri ile birlikte açıklayınız.
SORU 5: İlgili pazarların Kurumumuz tarafından öncül olarak düzenlenmesi gerektiği
hususunda yukarıda yer verilen değerlendirmelere katılıyor musunuz? Görüşünüzü gerekçeleri
ile birlikte açıklayınız.
SORU 6: Rekabet seviyesi analizi kapsamında yukarıda yapılan değerlendirmelere katılıyor
musunuz? Görüşünüzü gerekçeleri ile birlikte açıklayınız.
SORU 7: Türk Telekom ve Superonline’ın ilgili pazarlarda EPG’ye sahip işletmeciler olduğu
sonucuna katılıyor musunuz? Görüşünüzü gerekçeleri ile birlikte açıklayınız.
SORU 8: Türk Telekom ve Superonline’a getirilmesinin gerekli olduğu değerlendirilen
yükümlülükler ile yükümlülüklerin kapsamına ilişkin yukarıda yer verilen değerlendirmelere
katılıyor musunuz? Cevabınızı her bir yükümlülük kapsamında gerekçeleri ile birlikte
açıklayınız.
73
Bu sayfadaki metin bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Bağlayıcı olan, Resmî Gazete’de yayımlanan metindir.